Spis tresci
Transkrypt
Spis tresci
Księgarnia PWN: Cz. Karolak, W. Kunicki, H. Orłowski - Dzieje kultury niemieckiej Spis treści Wste˛p ................................................................... 13 Rozdział I ŚREDNIOWIECZE DO OKOŁO 1400 ROKU (Wojciech Kunicki) Poje˛cie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Antyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chrześcijaństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Świat germański . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Epoka Karola Wielkiego 800–1000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Edukcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Reformy karolińskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Piśmiennictwo łacińskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura w je˛zyku starowysokoniemieckim i starosaksońskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Architektura, sztuki plastyczne i muzyka w dobie karolińskiej i ottońskiej . . . . . . . . . . . . Papiestwo i Cesarstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura wczesnośredniowysokoniemiecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Styl romański . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Renesans francuski XII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Scholastyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gotyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura dworska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zmierzch świata rycerskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Miasta i kupcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Osadnictwo niemieckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Osadnictwo na Śla˛sku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Basen Morza Bałtyckiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zegary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Czas i Waganci i błazny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura a polityka w wysokim średniowieczu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 17 18 19 20 20 23 24 25 28 29 31 32 33 34 36 38 48 50 50 50 52 53 54 Kra˛g wokół Hohenstaufów – poezja neołacińska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kultura w kre˛gu Welfów. Literatura średniowysokoniemiecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Symbolika średniowieczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 55 57 58 Proza użytkowa w je˛zyku niemieckim 60 ...................................... 6 Spis treści Mistyka niemiecka ....................................................... Mistyka kobieca XII i XIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mistyka dominikańska XIII i XIV wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .................................................................. Śmierć Inkwizycja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Żydzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Znaczenie średniowiecza jako epoki w dziejach kultury niemieckiej . . . . . . . . . . . . . . . . Znaczenie kultury średniowiecznej dla rozwoju idei narodowej w Niemczech . . . . . . . . 61 61 62 64 66 67 70 70 71 Rozdział II HUMANIZM 1400–1517 (Wojciech Kunicki) Poje˛cie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kierunek matematyczno-przyrodniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kierunek literacko-stylistyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poezja neołacińska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wczesny okres . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Szczytowy okres literatury humanistycznej i poezji neołacińskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Muzyka doby renesansu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 72 75 77 77 79 83 Sztuka i architektura: mie˛dzy średniowieczem a humanizmem .............. 84 Kontekst historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 87 88 90 96 97 101 104 106 110 111 117 Rozdział III REFORMACJA 1517–1624 (Czesław Karolak) Społeczeństwo niemieckie w XVI wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sytuacja w Kościele chrześcijańskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Działalność Lutra. Ogłoszenie tez . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przekład Biblii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dysputy i spory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Melanchton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wczesna kultura mieszczańska: Meistersang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozwój muzyki kościelnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Formy piśmiennictwa w dobie reformacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ksia˛żki popularne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Malarstwo i architektura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . U progu baroku: Opitz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Rozdział IV BAROK 1600–1700 (Wojciech Kunicki) Poje˛cie. Rys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przeceniany Opitz? Granice czasowe epoki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Czas sprzeczności, czas wojny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Struktury społeczne i style doby baroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kultura dworska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 122 122 124 124 Krajobrazy i miasta: medializacja i teatralizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Spis treści Naoczność i synestezja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Masowy obłe˛d . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Edukacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Idee . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Instytucje i przestrzenie kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura barokowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 126 128 128 130 131 133 Liryka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 Dramat i teatr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Proza barokowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 Rozdział V OŚWIECENIE 1700–1800 (Wojciech Kunicki) Epoka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mieszczaństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Problem XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Filozofia racjonalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nurty teologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pietyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Teologia fizykalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Deizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Radykalny deizm: Biblia wertheimska i Edelmann . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Neologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Edukacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Szkoły elementarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Szkoły średnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uniwersytety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Historiografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Encyklopedie i słowniki oświecone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tajne stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podróże . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ogrody i parki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Powstawanie literackiej publiczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Specyfika regionalna niemieckiego oświecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Czasopiśmiennictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sytuacja pisarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poetyka i estetyka XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zmiana paradygmatów około roku 1700 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Racjonalistyczna poetyka Gottscheda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oświeceniowa reakcja na racjonalizm Gottscheda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Narodziny estetyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Racjonalizm muzyczny: Hasse, Bach, Händel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Drezdeńskie rokoko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Winckelmann albo narodziny klasycyzmu z ducha drezdeńskich kolekcji sztuki . Epoka fryderycjańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Berlin w XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 143 144 144 146 146 147 147 148 149 150 150 151 152 153 155 156 157 158 158 159 160 162 162 162 163 164 165 166 167 168 169 172 Architektura i muzyka w dobie fryderycjańskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 Stulecie francuskie czy stulecie je˛zyka francuskiego? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 8 Spis treści Lessinga styl krytyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Idea tolerancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Teatr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 179 182 Tragedia mieszczańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 Niemieccy patrioci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 Niemieccy jakobini? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Znaczenie oświecenia dla kultury niemieckiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 188 Rozdział VI OKRES „BURZY I NAPORU” 1770–1785 (Wojciech Kunicki) Hamann, czyli poza granicami sensualizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Frankfurtczycy w Strasburgu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Reglamentacja seksualności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Socjalizacja winy. Problem dzieciobójczyni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Fizjognomika albo odkrywanie cielesności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 190 193 195 197 Dusza i ciało . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Odkrycie „ja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Rozdział VII „CZAS SIODŁA” 1750–1815 (Czesław Karolak) Społeczeństwo niemieckie połowy XVIII wieku. Rola Wielkiej Rewolucji Francuskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Relacja obywatel–państwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wielka Rewolucja Francuska a kultura polityczna w Niemczech . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Weimar jako „biotop kulturowy” i centrum idei liberalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Goethe w Weimarze”. Warunki rozwoju kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Formy życia kulturalnego w Weimarze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mieszczaństwo formacyjne i jego świat wartości: Bildung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Formacyjność a (praktyczny) patriotyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Piśmiennictwo edukacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wkład „filozofii pedagogicznej” w dzieło edukacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przez piśmiennictwo edukacyjne do świadomości obywatelskiej. Rola mediów . . . . . . . Literatura pie˛kna klasycyzmu weimarskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dzieła literatury pie˛knej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Typy biografii twórców w okresie klasycyzmu weimarskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Salony literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kultura muzyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 204 205 210 212 213 217 218 221 225 230 235 240 245 249 251 Ruch studencki a polityka: Burszenszafty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kultura fizyczna: Turnbewegung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 254 Rozdział VIII ROMANTYZM 1795–1850 (Wojciech Kunicki) Kłopoty z romantyzmem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rys historyczny badań naukowych nad kultura˛ i literatura˛ romantyzmu niemieckiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 258 Spis treści Salony literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Towarzyskość i samotność. Lucynda Schlegla jako skandal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Idea, mitologia i zmysłowość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasady myślenia, widzenia i twórczości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Transcendencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Postulat postrzegania całościowego (systemowego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nauka, filozofia i poezja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . O jakiej antropologii i historiozofii? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Romantyzm – romantyczny – romantyzować . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Magiczny idealizm – romantyczna teoria powieści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ironia romantyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Romantyczna muzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Romantyczne malarstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Romantyczna antyżydowskość i afekt antyfilisterski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Romantyczna religijność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Formacyjność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Odkrycie narodu i rozwój kultury memorialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 262 264 266 266 266 266 267 269 270 272 274 276 278 281 282 284 287 Katedra kolońska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 Słownik niemiecki braci Grimm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 Królowa Luiza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 Rozdział IX BIEDERMEIER (VORMÄRZ) 1815–1848 (Czesław Karolak) Kultura oficjalna a kultura prywatna. Sztuka użytkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura w okresie biedermeieru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 Sytuacja polityczna za panowania Fryderyka Wilhelma IV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pocza˛tki liberalizmu politycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Życie literackie i artystyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 297 Młodoniemiecki liberalizm a tendencje zachowawcze w społeczeństwie. Rola cenzury . . . . 299 Nowoczesne czasopisma krytyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 306 307 Rozdział X WIEK NACJONALIZMU I ROZWOJU CYWILIZACYJNEGO 1848/1849–1914/1918) (Hubert Orłowski) Referencje i poje˛cia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orientacja małoniemiecka, czyli paradygmat wspólnoty narodowej . . . . . . . . . . . . Podwójna rewolucja i jej naste˛pstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Niespodziane dobrodziejstwa historyzmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Cesarstwo powstaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Austriackość” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Grynderski duch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Maszyna – mobilność – miasto – media . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Maszyna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kwestie demograficzne, mobilność (społeczna), migracje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Krajobraz kulturowy: umiastowienie, urbanizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Berlin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Media, komunikacja społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Stowarzyszanie sie˛ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 311 311 314 317 320 322 324 324 326 328 331 333 336 10 Spis treści Wartości mieszczańskie: Bildung ........................................... Kłopoty nie tylko terminologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Formacja mieszczańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Instytucje” formacji mieszczańskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Żydzi w kulturze niemieckiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oświata i nauka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Państwo a alfabetyzacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uniwersytet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nauka, badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ruch robotniczy a kultura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 337 338 342 345 347 347 348 351 353 Nie tylko realizm: literatura i malarstwo po roku 1848 357 357 359 361 362 364 ...................... Literatura popularna i życie literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Realizm w literaturze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Akademizm, historyzm, symbolizm, realizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Naturalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kulturkampf – druga konfesjonalizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Świat muzyki (Czesław Karolak) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 Romantyczny klasycyzm i klasycyzuja˛cy romantyzm: Mendelssohn i Brahms . . . . . . . . . . 368 Klasyczny romantyzm: Schubert, Schumann i Weber . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 Neoromantyzm: Wagner, Bruckner, Mahler, Strauss . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 Filozofia rozparcelowana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 „Parcelacja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 Nauki humanistyczne a filozofia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 Marx, Engels – materializm historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 Filozofia kultury, socjologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 Geistesgeschichte i kategoria rozumienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 Pluralizm moderny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 Literackie klimaty fin de siècle’u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 Nareszcie powieść . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 Jugendstil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 Ekspresjonizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 Pocza˛tki funkcjonalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 Grupy artystyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 Przesilenie moderny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 Lebensreform albo świat przeżywany kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 Lebensreform: programy, orientacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 Moderna a reforma życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 Siedliska w reformie życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 Nietzsche a reforma życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 Natura – zdrowie – ciało – „dusza” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 Młodość. Bez końca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 Sztuka i literatura małoojczyźniana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 Rozdział XI WIEK IDEOLOGII I SPOŁECZEŃSTWA MASOWEGO 1914/1918–1946/1949 (Hubert Orłowski) Referencje i poje˛cia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wojna białych ludzi: Od „idei roku 1914” do traumy wielkiej przegranej . . . . . . 406 408 Spis treści 11 Społeczeństwo masowe – nowe media .................................... Społeczeństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prasa – kino – radio – sport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Urbanizacja – technika – nauka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Amerykanizacja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Złote lata dwudzieste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Awangardy rozkwit i powolny zmierzch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nie tylko Bauhaus – architektura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Czas wielkich reżyserów: film i teatr, i oczywiście Brecht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kultura niemiecka a Żydzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kultura muzyczna w pierwszej połowie XX wieku (Czesław Karolak) . . . . . . . . . . . 414 414 416 417 419 420 420 423 425 427 430 Literatura i jej obrzeża . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Republika bez republikanów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 433 Partie, stowarzyszenia, instytucje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Völkisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rewolucja konserwatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Filozofowanie nad przepaścia˛ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 437 439 440 442 Rok 1933: ideologia – system – kultura ................................... Narodowy socjalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wydarzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . PEN-Club – Pruska Akademia Sztuk Pie˛knych – Izba Kultury Rzeszy . . . . . . . . . . . . . . . . Kontrola i cenzura, ksia˛żki na stosie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Exodus roku 1933 i emigracyjne doświadczenia (nie)obecności . . . . . . . . . . . . . . . 446 446 448 449 451 453 Literatura i teatr w III Rzeszy. LTI 461 461 464 466 466 469 471 471 474 475 477 480 484 ......................................... Literatura w kre˛gu narodowego socjalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thingspiel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Teatr „tradycyjny” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura tzw. emigracji wewne˛trznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lingua Tertii Imperii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sztuka: mobilizacja i agresja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mobilizacja przez sztuke˛ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Sztuka wynaturzona” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wobec tradycji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inscenizacja masy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Architektura a ornament masy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Po katastrofie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział XII PO POWSTANIU DWU PAŃSTW NIEMIECKICH (Czesław Karolak) Rola elit twórczych. Sytuacja literatury w NRD i RFN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka kulturalna w podzielonych Niemczech . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Założenia, priorytety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zwia˛zki twórcze w NRD i RFN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Czasopisma, ruch wydawniczy, media . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Badania naukowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka oświatowa, szkolnictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rola Kościołów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . muzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Teatr, Malarstwo, architektura, sztuki użytkowe 490 500 500 501 503 507 513 521 523 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 530 12 Spis treści Rozdział XIII IKONY ZJEDNOCZENIA Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 534 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547