Spis tresci

Transkrypt

Spis tresci
Księgarnia PWN: Cz. Karolak, W. Kunicki, H. Orłowski - Dzieje kultury niemieckiej
Spis treści
Wste˛p
...................................................................
13
Rozdział I
ŚREDNIOWIECZE DO OKOŁO 1400 ROKU (Wojciech Kunicki)
Poje˛cie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Antyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Chrześcijaństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Świat germański . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Epoka Karola Wielkiego 800–1000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Edukcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Reformy karolińskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Piśmiennictwo łacińskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Literatura w je˛zyku starowysokoniemieckim i starosaksońskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Architektura, sztuki plastyczne i muzyka w dobie karolińskiej i ottońskiej . . . . . . . . . . . .
Papiestwo i Cesarstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Literatura wczesnośredniowysokoniemiecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Styl romański . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Renesans francuski XII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Scholastyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Gotyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Literatura dworska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zmierzch świata rycerskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Miasta i kupcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Osadnictwo niemieckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Osadnictwo na Śla˛sku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Basen Morza Bałtyckiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
zegary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Czas i
Waganci i błazny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Literatura a polityka w wysokim średniowieczu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
17
17
18
19
20
20
23
24
25
28
29
31
32
33
34
36
38
48
50
50
50
52
53
54
Kra˛g wokół Hohenstaufów – poezja neołacińska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kultura w kre˛gu Welfów. Literatura średniowysokoniemiecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Symbolika średniowieczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
55
55
57
58
Proza użytkowa w je˛zyku niemieckim
60
......................................
6
Spis treści
Mistyka niemiecka
.......................................................
Mistyka kobieca XII i XIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Mistyka dominikańska XIII i XIV wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
..................................................................
Śmierć
Inkwizycja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Żydzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Znaczenie średniowiecza jako epoki w dziejach kultury niemieckiej . . . . . . . . . . . . . . . .
Znaczenie kultury średniowiecznej dla rozwoju idei narodowej w Niemczech . . . . . . . .
61
61
62
64
66
67
70
70
71
Rozdział II
HUMANIZM 1400–1517 (Wojciech Kunicki)
Poje˛cie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kierunek matematyczno-przyrodniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kierunek literacko-stylistyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Poezja neołacińska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wczesny okres . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Szczytowy okres literatury humanistycznej i poezji neołacińskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Muzyka doby renesansu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
72
72
75
77
77
79
83
Sztuka i architektura: mie˛dzy średniowieczem a humanizmem
..............
84
Kontekst historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
86
87
88
90
96
97
101
104
106
110
111
117
Rozdział III
REFORMACJA 1517–1624 (Czesław Karolak)
Społeczeństwo niemieckie w XVI wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Sytuacja w Kościele chrześcijańskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Działalność Lutra. Ogłoszenie tez . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Przekład Biblii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Dysputy i spory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Melanchton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wczesna kultura mieszczańska: Meistersang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rozwój muzyki kościelnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Formy piśmiennictwa w dobie reformacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ksia˛żki popularne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Malarstwo i architektura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
U progu baroku: Opitz
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
Rozdział IV
BAROK 1600–1700 (Wojciech Kunicki)
Poje˛cie. Rys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Przeceniany Opitz? Granice czasowe epoki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Czas sprzeczności, czas wojny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Struktury społeczne i style doby baroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kultura dworska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
121
122
122
124
124
Krajobrazy i miasta: medializacja i teatralizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
Spis treści
Naoczność i synestezja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Masowy obłe˛d . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Edukacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idee . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Instytucje i przestrzenie kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Literatura barokowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
7
126
128
128
130
131
133
Liryka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133
Dramat i teatr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
Proza barokowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
Rozdział V
OŚWIECENIE 1700–1800 (Wojciech Kunicki)
Epoka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Mieszczaństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Problem XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Filozofia racjonalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Nurty teologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pietyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Teologia fizykalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Deizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Radykalny deizm: Biblia wertheimska i Edelmann . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Neologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Edukacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Szkoły elementarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Szkoły średnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Uniwersytety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Historiografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Encyklopedie i słowniki oświecone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tajne stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Podróże . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ogrody i parki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Powstawanie literackiej publiczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Specyfika regionalna niemieckiego oświecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Czasopiśmiennictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Sytuacja pisarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Poetyka i estetyka XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zmiana paradygmatów około roku 1700 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Racjonalistyczna poetyka Gottscheda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Oświeceniowa reakcja na racjonalizm Gottscheda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Narodziny estetyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Racjonalizm muzyczny: Hasse, Bach, Händel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Drezdeńskie rokoko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Winckelmann albo narodziny klasycyzmu z ducha drezdeńskich kolekcji sztuki .
Epoka fryderycjańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Berlin w XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
142
143
144
144
146
146
147
147
148
149
150
150
151
152
153
155
156
157
158
158
159
160
162
162
162
163
164
165
166
167
168
169
172
Architektura i muzyka w dobie fryderycjańskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
Stulecie francuskie czy stulecie je˛zyka francuskiego? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
8
Spis treści
Lessinga styl krytyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idea tolerancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Teatr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
177
179
182
Tragedia mieszczańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184
Niemieccy patrioci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
Niemieccy jakobini? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Znaczenie oświecenia dla kultury niemieckiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
187
188
Rozdział VI
OKRES „BURZY I NAPORU” 1770–1785 (Wojciech Kunicki)
Hamann, czyli poza granicami sensualizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Frankfurtczycy w Strasburgu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Reglamentacja seksualności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Socjalizacja winy. Problem dzieciobójczyni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Fizjognomika albo odkrywanie cielesności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
189
190
193
195
197
Dusza i ciało . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197
Odkrycie „ja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201
Rozdział VII
„CZAS SIODŁA” 1750–1815 (Czesław Karolak)
Społeczeństwo niemieckie połowy XVIII wieku. Rola Wielkiej Rewolucji
Francuskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Relacja obywatel–państwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wielka Rewolucja Francuska a kultura polityczna w Niemczech . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Weimar jako „biotop kulturowy” i centrum idei liberalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
„Goethe w Weimarze”. Warunki rozwoju kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Formy życia kulturalnego w Weimarze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Mieszczaństwo formacyjne i jego świat wartości: Bildung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Formacyjność a (praktyczny) patriotyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Piśmiennictwo edukacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wkład „filozofii pedagogicznej” w dzieło edukacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Przez piśmiennictwo edukacyjne do świadomości obywatelskiej. Rola mediów . . . . . . .
Literatura pie˛kna klasycyzmu weimarskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Dzieła literatury pie˛knej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Typy biografii twórców w okresie klasycyzmu weimarskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Salony literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kultura muzyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
203
204
205
210
212
213
217
218
221
225
230
235
240
245
249
251
Ruch studencki a polityka: Burszenszafty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kultura fizyczna: Turnbewegung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
256
254
Rozdział VIII
ROMANTYZM 1795–1850 (Wojciech Kunicki)
Kłopoty z romantyzmem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rys historyczny badań naukowych nad kultura˛ i literatura˛ romantyzmu
niemieckiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
257
258
Spis treści
Salony literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Towarzyskość i samotność. Lucynda Schlegla jako skandal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Idea, mitologia i zmysłowość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zasady myślenia, widzenia i twórczości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Transcendencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Postulat postrzegania całościowego (systemowego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Nauka, filozofia i poezja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
O jakiej antropologii i historiozofii? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Romantyzm – romantyczny – romantyzować . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Magiczny idealizm – romantyczna teoria powieści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ironia romantyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Romantyczna muzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Romantyczne malarstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Romantyczna antyżydowskość i afekt antyfilisterski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Romantyczna religijność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Formacyjność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Odkrycie narodu i rozwój kultury memorialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
9
262
264
266
266
266
266
267
269
270
272
274
276
278
281
282
284
287
Katedra kolońska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287
Słownik niemiecki braci Grimm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289
Królowa Luiza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290
Rozdział IX
BIEDERMEIER (VORMÄRZ) 1815–1848 (Czesław Karolak)
Kultura oficjalna a kultura prywatna. Sztuka użytkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Literatura w okresie biedermeieru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
294
Sytuacja polityczna za panowania Fryderyka Wilhelma IV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pocza˛tki liberalizmu politycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Życie literackie i artystyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
305
297
Młodoniemiecki liberalizm a tendencje zachowawcze w społeczeństwie. Rola cenzury . . . . 299
Nowoczesne czasopisma krytyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304
306
307
Rozdział X
WIEK NACJONALIZMU I ROZWOJU CYWILIZACYJNEGO
1848/1849–1914/1918) (Hubert Orłowski)
Referencje i poje˛cia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Orientacja małoniemiecka, czyli paradygmat wspólnoty narodowej . . . . . . . . . . . .
Podwójna rewolucja i jej naste˛pstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Niespodziane dobrodziejstwa historyzmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Cesarstwo powstaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
„Austriackość” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Grynderski duch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Maszyna – mobilność – miasto – media . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Maszyna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kwestie demograficzne, mobilność (społeczna), migracje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Krajobraz kulturowy: umiastowienie, urbanizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Berlin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Media, komunikacja społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Stowarzyszanie sie˛ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
309
311
311
314
317
320
322
324
324
326
328
331
333
336
10
Spis treści
Wartości mieszczańskie: Bildung
...........................................
Kłopoty nie tylko terminologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Formacja mieszczańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
„Instytucje” formacji mieszczańskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Żydzi w kulturze niemieckiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Oświata i nauka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Państwo a alfabetyzacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Uniwersytet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Nauka, badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ruch robotniczy a kultura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
337
337
338
342
345
347
347
348
351
353
Nie tylko realizm: literatura i malarstwo po roku 1848
357
357
359
361
362
364
......................
Literatura popularna i życie literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Realizm w literaturze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Akademizm, historyzm, symbolizm, realizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Naturalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kulturkampf – druga konfesjonalizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Świat muzyki (Czesław Karolak)
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368
Romantyczny klasycyzm i klasycyzuja˛cy romantyzm: Mendelssohn i Brahms . . . . . . . . . . 368
Klasyczny romantyzm: Schubert, Schumann i Weber . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370
Neoromantyzm: Wagner, Bruckner, Mahler, Strauss . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374
Filozofia rozparcelowana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376
„Parcelacja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376
Nauki humanistyczne a filozofia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378
Marx, Engels – materializm historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379
Filozofia kultury, socjologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380
Geistesgeschichte i kategoria rozumienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381
Pluralizm moderny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383
Literackie klimaty fin de siècle’u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384
Nareszcie powieść . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385
Jugendstil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387
Ekspresjonizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388
Pocza˛tki funkcjonalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389
Grupy artystyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390
Przesilenie moderny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392
Lebensreform albo świat przeżywany kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394
Lebensreform: programy, orientacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394
Moderna a reforma życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397
Siedliska w reformie życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398
Nietzsche a reforma życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399
Natura – zdrowie – ciało – „dusza” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400
Młodość. Bez końca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402
Sztuka i literatura małoojczyźniana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403
Rozdział XI
WIEK IDEOLOGII I SPOŁECZEŃSTWA MASOWEGO
1914/1918–1946/1949 (Hubert Orłowski)
Referencje i poje˛cia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wojna białych ludzi: Od „idei roku 1914” do traumy wielkiej przegranej . . . . . .
406
408
Spis treści
11
Społeczeństwo masowe – nowe media
....................................
Społeczeństwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Prasa – kino – radio – sport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Urbanizacja – technika – nauka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
„Amerykanizacja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Złote lata dwudzieste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Awangardy rozkwit i powolny zmierzch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Nie tylko Bauhaus – architektura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Czas wielkich reżyserów: film i teatr, i oczywiście Brecht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kultura niemiecka a Żydzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Kultura muzyczna w pierwszej połowie XX wieku (Czesław Karolak) . . . . . . . . . . .
414
414
416
417
419
420
420
423
425
427
430
Literatura i jej obrzeża . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Republika bez republikanów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
433
Partie, stowarzyszenia, instytucje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Völkisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rewolucja konserwatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Filozofowanie nad przepaścia˛ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
437
437
439
440
442
Rok 1933: ideologia – system – kultura
...................................
Narodowy socjalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wydarzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PEN-Club – Pruska Akademia Sztuk Pie˛knych – Izba Kultury Rzeszy . . . . . . . . . . . . . . . .
Kontrola i cenzura, ksia˛żki na stosie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Exodus roku 1933 i emigracyjne doświadczenia (nie)obecności . . . . . . . . . . . . . . .
446
446
448
449
451
453
Literatura i teatr w III Rzeszy. LTI
461
461
464
466
466
469
471
471
474
475
477
480
484
.........................................
Literatura w kre˛gu narodowego socjalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Thingspiel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Teatr „tradycyjny” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Literatura tzw. emigracji wewne˛trznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Lingua Tertii Imperii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Sztuka: mobilizacja i agresja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Mobilizacja przez sztuke˛ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
„Sztuka wynaturzona” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wobec tradycji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Inscenizacja masy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Architektura a ornament masy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Po katastrofie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rozdział XII
PO POWSTANIU DWU PAŃSTW NIEMIECKICH (Czesław Karolak)
Rola elit twórczych. Sytuacja literatury w NRD i RFN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Polityka kulturalna w podzielonych Niemczech . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Założenia, priorytety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zwia˛zki twórcze w NRD i RFN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Czasopisma, ruch wydawniczy, media . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Badania naukowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Polityka oświatowa, szkolnictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rola Kościołów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
muzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Teatr,
Malarstwo, architektura, sztuki użytkowe
490
500
500
501
503
507
513
521
523
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 530
12
Spis treści
Rozdział XIII
IKONY ZJEDNOCZENIA
Bibliografia
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 534
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538
Indeks nazwisk
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547