Artykuł 01 (Mleczko).indd

ROZPRAWY I ARTYKUŁY
-
-
-
-
-
DISSERTATIONS AND ARTICLES
NR 32
AN TRO PO MO TO RY KA
2005
STRUKTURA SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ MŁODYCH
PIŁKARZY NOŻNYCH W ŚWIETLE ANALIZY
CZYNNIKOWEJ
THE YOUNG FOOTBALLE’S FITNESS STRUCTURE
FOCUSING ON THE FACTOR ANALYSIS
Jerzy Januszewski*, Edward Mleczko**
* prof., dr hab., Katedra Teorii i Metodyki Sportu AWF, Kraków, al. Jana Pawła II 78
** prof., dr hab., Katedra Teorii i Metodyki Lekkiej Atletyki AWF, Kraków, al. Jana Pawła II 78
Słowa kluczowe: struktura sprawności fizycznej, młodzi piłkarze, badania ciągłe, analiza
czynnikowa
Key words: the structure of motor fitness, young footballers, continuous research, factor analysis
STRESZCZENIE • SUMMARY
Introduction. The changeable structure of motor fitness during the process of sports training of children and
youth has been the subject of numerous research [1, 2]. They were carried out on cross-section material what
can limit an ability to draw certain conclusions about revealing selected biological regularities. This fact influences negatively the value of criteria and norms used in the children selection for record-seeking sport, which
are based on such observations.
The aim of the work. In the continuous research, conducted in the sports school with a football profile, the
authors attempted to find out whether the changes of hidden predispositions and motor abilities appear during the
-
-
-
-
Wstęp. Zagadnienie zmienności struktury sprawności motorycznej toku procesu szkolenia sportowego dzieci
i młodzieży było już przedmiotem licznych badań [1, 2]. Najczęściej były one przeprowadzane na materiałach
przekrojowych, co może ograniczać możliwość uzyskania pewnych wniosków o ujawnianiu się określonych
prawidłowości biologicznych. Wpływa to niekorzystnie na wartość kryteriów i norm stosowanych w naborze
i selekcji do wyczynowego uprawiania sportu, które opierają się na takich spostrzeżeniach.
Cel badań. W obserwacjach ciągłych, prowadzonych w szkole sportowej o profilu piłki nożnej, postanowiono
stwierdzić, z wykorzystaniem analizy czynnikowej: czy występują w toku procesu szkolenia zmiany ukrytych
zbiorów predyspozycji oraz zdolności motorycznych, będących podstawą do rozwoju sprawności technicznej
i taktycznej?
Materiał i metody. Uwzględniono podstawowe cechy somatyczne, wskaźniki antropometrycze, VO2max × kg-1
oraz zdolności motoryczne. Obserwacje prowadzono w odstępie półrocznym przez trzy lata. Grupę porównawczą
stanowili rówieśnicy uczęszczający do losowo wybranych szkół.
Wyniki. Z przeprowadzonej analizy czynnikowej wynika, że w trzyletnim okresie badań wystąpiły bardzo małe
różnice ilościowe w strukturze sprawności motoryczności grupy trenującej i nie trenującej. Zarówno w grupie
sportowców, jak i wśród chłopców o mniejszej aktywności ruchowej, liczba wyróżnionych czynników była taka
sama. Nieznacznie zmieniała się wielkość wariancji wspólnej.
Wnioski. Zastosowany model selekcji do szkolenia sportowego i w drugiej kolejności proces adaptacji
do specyficznych obciążeń treningowych, mogły kształtować strukturę sprawności specjalnej i poziom
wydolności wysiłkowej u dzieci ze szkoły sportowej. Uzyskane wyniki potwierdzają hipotezę, że talent do uprawiania piłki możnej może być rozpoznany już dzieciństwie. Dotychczasowy poglądy nie są zgodne z takim
stwierdzeniem. W związku z tym postępowanie selekcyjne, oparte na wymienionym założeniu, może budzić
jeszcze wątpliwości.
-
– 17 –
Jerzy Januszewski, Edward Mleczko
training process which constitute the foundation for the development of technical and tactic fitness against the
background of the similar research results carried out in the comparative groups of non-training individuals?
Material and methods. The measurements of the basic somatic traits, anthropometric indexes, VO2 max × kg
–1
and motor skills were taken into consideration. The observations were made every six months for three years.
The comparative group consisted of the peers with attending randomly chosen schools – (comparative group).
Results. The conducted factor analysis revealed the fact that there are minor quantitative differences of the
motor structure between training and non-training groups during a three-year observation period. In both the
sportsman group and less active physically boys the number of separated factors did not increase as well as the
set of variables taken into account.
Conclusions. It can be concluded then, that the applied way of sports selection as well as the process of their
adaptation to a specific training ballast might have been the causative factor of the structure efficiency specification among children from sports schools. In this connection, they cannot deny the thesis that a talented sorts
masters can be recognized already as a child. Still, the ways of such a selection seem controversial.
Na podstawie liczby prac poświęconych naborowi
i selekcji dzieci do wyczynowego uprawiania sportu
można sądzić, że zasygnalizowany problem został
już definitywnie rozstrzygnięty. Praktyka dowodzi
jednak czegoś innego. W szeregu przypadków wnioski poznawcze, wynikające z badań naukowych, nie
znajdują zastosowania w szkoleniu sportowym. Trening – jak twierdzi amerykański fizjolog D. L. Costill
[3] – jest nadal sztuką. Składa się na to wiele obiektywnych przyczyn. Na pewno można upatrywać ich
źródła w ciągle jeszcze nierozpoznanej do końca
naturze człowieka uczestniczącego w rywalizacji
sportowej, jak i w błędach metodologicznych oraz
niedostatkach technologicznych, wpływających na
jakość i pewność wnioskowania wynikającego z badań empirycznych.
W niniejszym doniesieniu pragniemy zwrócić
uwagę na dyskusyjny charakter założeń teoretycznych i praktycznych, na których opierano – być
może nie tylko w Polsce – założenia teoretyczne
systemu naboru i selekcji do uprawiania sportu.
Nie wnikając w szczegóły, model szkolenia sportowego dzieci w klubach sportowych [4 i w klasach
o poszerzonym programie wychowania fizycznego
[5] opiera się na założeniu, doskonalenie sportowe
powinno przebiegać etapowo w wyniku stymulacji
naturalnego rozwoju somatycznego, funkcjonalnego i motorycznego oraz procesu kształtowania na takiej bazie określonych umiejętności taktyczno-technicznych. Z przeglądu literatury wynika, że pomimo
długiego już okresu badań nad wytrenowalnością
cech biologicznych, taki problem u dzieci jest nadal
otwarty. Wskazują na to między innymi badania prowadzone w krakowskich szkołach sportowych nad
stabilnością rozwojową podstawowych cech strukturalnych i funkcjonalnych [6]. Na ich podstawie
sądzi się, że istnieją obiektywne przyczyny małej
skuteczności podejmowanych oddziaływań peda-
gogicznych, zmierzających do wywołania zmiany
(o charakterze adiustacyjnym) w poziomie rozwoju cech biologicznych dzieci zakwalifikowanych do
szkolenia sportowego. Mimo, że stosowane kryteria selekcyjne sprzyjają kwalifikacji do niego mało
ekosensytywnych homozygotów, to dążenie do wyselekcjonowania osobników posiadających najwyższy poziom rozwoju somatycznego, funkcjonalnego
i motorycznego praktycznie uniemożliwia osiągnięcie zmian potreningowych. w cechach, w których
rozwój osiągnął maksimum. Nie można przecież
w sposób naturalny przekroczyć ram biologicznej
adaptacji. W związku z tym zalecane w wielu przypadkach zwiększanie intensywności obciążenia treningowego u dzieci może być wątpliwe.
W świetle najnowszych badań krakowskich
dyskusyjne okazały się także prawidłowości kształtowania w toku rozwoju osobniczego potencjału
motorycznego także osobników nie uprawiających
sportu wyczynowego. Na podstawie poglądów radzieckich badaczy przyjmuje się dotąd założenie,
iż im młodszy wiek dzieci, tym bardziej całościowo
przejawia się potencjał motoryczny, nazywany tradycyjnie „uzdolnieniami ruchowymi” [1]. Dopiero
w trakcie rozwoju ontogenetycznego następuje
w sposób naturalny specyfikacja określonych zdolności motorycznych.
Z pracy Januszewskiego i Mleczki [2] wynika,
że taka sama metoda postępowania badawczego
– jaką wykorzystywali radzieccy badacze w pracy
stanowiącej podstawę do sformułowania takiego
wniosku, zastosowana do opracowania materiałów pochodzących z badań dowolnie wybranych
cech biologicznych u nietrenujących dziewcząt
i chłopców z Małopolski, nie potwierdziła (przyjmowanych dotąd zapewne) prawidłowości rozwojowych. Analiza czynnikowa nie wykazała zwiększenia
się wyodrębnionych czynników w miarę upływu lat.
Poza tym zwiększał się odsetek istotnych statystycznie w obliczanych macierzach korelacji, zarówno
-
-
-
-
Wstęp
-
– 18 –
Struktura sprawności fizycznej młodych piłkarzy nożnych w świetle analizy czynnikowej
u dziewcząt, jak i chłopców, a miał się zmniejszać.
Wydaje się, że taki wynik poszukiwań prawidłowości
biologicznych z zastosowaniem wielocechowych
modeli statystycznych powinien prowadzić do
weryfikacji dotychczasowych poglądów na temat
metod stymulacji rozwoju zdolności motorycznych
w toku rozwoju ontogenetycznego. Potrzeba także
wzmocnić stanowisko sugerujące, że w wieku kilkunastu lat można i należy poznać już potencjalnego
mistrza sportu. Jak podkreślają autorzy ww. pracy
[2], istnieje: „(...) jeden bardzo ważny czynnik, który może podważyć wiarygodność uzyskanych przez
nich wyników badań oraz innych, będących do nich
punktem odniesienia. Otóż zgodnie z metodologią
prac auksologicznych problematyka dynamiki rozwoju powinna być rozpatrywana na materiałach
pochodzących z obserwacji ciągłych”.
W związku z tym postanowiono w niniejszym
opracowaniu rozpatrzyć zasygnalizowany problem
na podstawie wyników analizy materiałów pochodzących z longitudinalnych badań uczniów z klas
sportowych o profilu piłki nożnej oraz ich rówieśników uczęszczających na inne zajęcia sportowe i rekreacyjne poza obowiązkowymi zajęciami wychowania fizycznego, a także spontanicznego uczestnictwa w różnych formach aktywności ruchowej.
1. Czy potencjał motoryczny uczniów zakwalifikowanych do szkolenia sportowego w klasach
sportowych – tylko na podstawie wyników obserwacji trenerskiej przydatności do uprawiania
piłki nożnej dzieci – będzie się różnił od stwierdzonego u rówieśników z populacji nie uprawiających w sposób zorganizowany ćwiczeń fizycznych?
2. Czy uprawianie sportu przez dzieci może wpłynąć na zmianę w określony sposób taksonomii
21 zmiennych (cech somatycznych i funkcjonalnych oraz zdolności motorycznych), uwzględnionych w analizie czynnikowej?
3. Czy w toku ontogenezy nietrenujących dzieci
ujawni się zjawisko stopniowego wyodrębniania się elementarnych zdolności motorycznych
z ogólnego zasobu potencjału motorycznego?
Badaniami ciągłymi objęto grupę 30 chłopców zakwalifikowanych do szkolenia sportowego w klasie
V – jak już wcześniej stwierdzono – na podstawie
wyników obserwacji przez trenerów zdolności piłkarskich uczestników turniejów drużyn 10-latków.
Były one corocznie organizowane przez KS „Unia
Tarnów”. Oprócz wysokich ocen wystawionych
Tabela. 1. Liczebność 11-13-letnich chłopców w kolejnych
badaniach
Table 1. The number of 11-13 year-old-boys in the particular
researches
Termin
Term
Grupa sportowa
Training group
(n)
Grupa porównawcza
(n)
Control group (n)
Badanie I
Research I
30
90
Badanie II
Research II
30
90
Badanie III
Research III
30
90
Badanie IV
Research IV
30
90
Badanie V
Research V
30
90
Badanie VI
Research VI
29
78
Obserwacje prowadzono sześciokrotnie w następujących terminach: 15.09-30.09 oraz 15.04-30.04. Warto zaznaczyć, że interwał między terminem wiosennych i jesiennych badań był krótszy.
-
-
-
-
Materiał i metody
przez trenerów, warunkiem przyjęcia osobników
do klasy sportowej była zgoda rodziców i lekarza
na uprawianie sportu w szkole sportowej. Nie stosowano innych kryteriów selekcyjnych.
Chłopcy z grupy sportowej, oprócz 2 godzin obowiązkowych lekcji wychowania fizycznego, uczestniczyli w zajęciach specjalistycznych w wymiarze 5
godzin tygodniowo. Ich celem było ukształtowanie
sprawności motorycznej i podstawowych umiejętności technicznych przyszłych piłkarzy nożnych.
W kolejnych trzech latach obserwacji uległa zmianie intensywność obciążenia, przy dość stabilnych
proporcjach struktury rzeczowej treningu.
Grupę porównawczą tworzyło 90 rówieśników
wybranych losowo spośród uczniów tarnowskich
szkół, którzy zadeklarowali w przeprowadzonych
ankietach, że nie uprawiali ćwiczeń ruchowych
poza obowiązującymi zajęciami z wychowania fizycznego. Corocznie były sprawdzane takie zainteresowania, co spowodowało zmniejszenie liczebności grupy w ostatnich badaniach o 12 uczniów.
Naukę w klasie sportowej przerwał tylko jeden
uczeń z zakwalifikowanych do ukierunkowanego
szkolenia (tab. 1).
-
– 19 –
Jerzy Januszewski, Edward Mleczko
podstawowe charakterystyki statystyczne: średnią arytmetyczną (x) i odchylenie standardowe
(SD) wskaźnik zmienności (V). Wielkość spłaszczenia krzywej normalnej (Gausa) oceniono
z wykorzystaniem wskaźnika zmienności (V)
oraz testu Kołmogorova – Smirnova.
W tym czasie były dwumiesięczne wakacje. Przed
rozpoczęciem nauki uczniowie z klasy sportowej
wyjeżdżali na 14-dniowy obóz kondycyjny. Sposób
spędzenia czasu wakacyjnego przez jej członków nie
był monitorowany.
Zakres, narzędzia i techniki badań
W grupie sportowej i kontrolnej przeprowadzono
takie same pomiary podstawowych cech somatycznych, funkcjonalnych i zdolności motorycznych.
1. Pomiaru wysokości i masy ciała oraz grubości
tkanki tłuszczowej (na łopatce i na ramieniu)
obwodów: przedramienia, ramienia, uda i podudzia przeprowadzono zgodnie z metodami powszechnie stosowanymi w somatometrii.
2. Wydolność tlenową określono metodą pośredniego pomiaru VO2 max · kg-1 zmodyfikowanym
przez Januszewskiego [7] testem Margarii i wsp.
[8].
3. Do pomiaru sprawności motorycznej wykorzystano:
• Wybrane próby z testu Eurofit [9], takie jak:
– dynamometryczny pomiar chwytu dłoni
(Hand grip -HGR),
– skok w dal z miejsca (Standing broad
jump – SBJ),
– zwis na drążku (Bent arm hang – BAH),
– skłon tułowia w przód z leżenia tyłem (Sit-ups – SUP),
– bieg wahadłowy (Endurance shuttle run
– ESR),
– częstotliwość ruchów ręki (Plate tapping
-PLT),
– utrzymanie równowagi ciała (Flamingo
balance – FLB).
• Instrumentalny pomiar zdolności psychomotorycznej na:
– aparacie krzyżowym AKN-102 z wymuszoną serią emisji bodźców świetlnych,
– aparacie Piórkowskiego z narzuconą częstotliwością emisji bodźców świetlnych
-107/min.
1. Z pomiarów grubości tkanki tłuszczowej wyliczono: procentową zawartość tłuszczu badanych,
a z relacji do ogólnego ciężaru masy ciała jego
masę (FM) oraz masę ciała szczupłego (LBM).
2. Z ilorazu wysokości i trzeciego pierwiastka masy
ciała wyliczono wskaźnik smukłości (WSM).
3. Dla wszystkich badanych cech, wskaźników oraz
pomiarów zdolności motorycznych obliczono:
Wyniki badań
Szukając odpowiedzi na pierwsze z postawionych
pytań badawczych, należy zwrócić uwagę na wyniki dwóch etapów przebiegu zastosowanej analizy
czynnikowej. W pierwszym z nich, opierając się na
macierzach korelacji, badano siłę związków między poszczególnymi parametrami. Następnie skupiono się na finalnym efekcie zastosowanej analizy
statystycznej, jakim było wyodrębnienie określonej
liczby czynników. W końcu zainteresowano się
identyfikacją wyodrębnionych struktur czynników,
czyli niezależnych względem siebie (ortogonalnych)
zmiennych teoretycznych, za pomocą których była
wyjaśniana i redukowana wariancja zmiennych empirycznych.
Oceniając różnice „jakości” potencjału motorycznego w grupach sportowej i kontrolnej (na
podstawie wyników analizy macierzy korelacyjnej badanych parametrów) należy stwierdzić, że
w pierwszym zespole wystąpiła mniejsza liczba
istotnych statystycznie powiązań między zmiennymi. Istotność statystycznych różnic pomiędzy liczbą
ww. wymienionych związków potwierdziły efekty
testu istotności wskaźników struktury. Wskazywały
one na większą niezależność badanych elementów
sprawności motorycznej i budowy somatycznej
chłopców aktywnych ruchowo.
Taką sytuację potwierdziły dalsze etapy zastosowanej analizy statystycznej. Jej rezultaty pozwoliły
-
-
-
-
Metody opracowania wyników badań
W dalszej kolejności wyliczono macierze korelacji (opierając się na surowych wynikach oraz na
znormalizowanych wielkościach), a także procentowe wielkości istotnych powiązań między badanymi
parametrami. W celu porównania różnic pomiędzy
badanymi grupami ustalono również wyniki istotności testu dla dwóch wskaźników struktury [10].
Poza tym na macierzach korelacji przeprowadzono analizę czynnikową, z uwzględnieniem wyników
surowych i unormowanych. Zastosowano wariant
analizy opartej na metodzie składowych głównych
Hottelinga w modyfikacji Tuckera, uzupełnionej
rotacją Varimax, którą zaproponował Kaiser [11],
zakładając niezależność czynników. Pozwoliło to na
poznanie ich struktury w obrębie jednego zbioru
zmiennych.
-
– 20 –
wyodrębnić w grupie sportowej większą liczbę czynników niż w grupie kontrolnej lub określając inaczej
językiem matematycznym „(...) homogenicznych
podpopulacji pośród obiektów pochodzących z populacji heterogenicznej” [12]. W ten sposób zidentyfikowano niezależne względem siebie (ortogonalne) zmienne teoretyczne, za pomocą których została
wyjaśniona i zredukowana wariancja 21 zmiennych
wyjściowych (empirycznych). Z kolei treściowy sens
nowych zmiennych teoretycznych został określony
w wyniku analizy tzw. ładunków czynnikowych, czyli stopnia ich korelacji ze zmiennymi empirycznymi. Na tej podstawie można stwierdzić, że chłopcy
zakwalifikowani i do klas sportowych (na postawie
oceny ekspertów umiejętności i przydatności do
gry w piłkę nożną) różnią się liczbą hipotetycznych
zmiennych – nazywanych czynnikami – od rówieśników nieuprawiających ćwiczeń fizycznych poza
obowiązkowymi lekcjami. Przeprowadzona analiza
statystyczna wykazała w ww. grupie większą możliwość redukcji wielocechowego, wyjściowego zbioru zmiennych. Poza tym w grupie sportowej można było zauważyć nie tylko większą liczbę skupień
badanych parametrów, ale nade wszystko bardziej
„rozdrobnioną” strukturę potencjału motorycznego. U osobników z grupy kontrolnej miała ona postać bardziej ogólną.
W związku z tym można sądzić, że musiał zaistnieć jakiś związek między rozpoznanymi przez
trenerów uzdolnieniami i umiejętnościami ruchowymi kandydatów do klas sportowych a specyfiką
ich sprawności motorycznej. W związku z tym, że
była ona zróżnicowana, można było przypuszczać,
że tym samym mogła być lepiej dostosowana do potrzeb przyszłego mistrza w piłce nożnej. Chociaż dla
trenerów taki wniosek może nie być odkrywczy, to
– w kontekście dyskutowanego zagadnienia i wyników badań radzieckich teoretyków sportu – wyniki
badań własnych dostarczają dowodów na obalenie
poglądów na temat postępowania szkoleniowego.
Przemawiają raczej za tym, że zastosowane postępowanie selekcyjne było skuteczne. Na podstawie
własnych doświadczeń trenerzy mogą z dużą dokładnością rozpoznać w kilkunastoletnim dziecku
przyszłego utalentowanego piłkarza i nie muszą na
etapie wstępnej selekcji przeprowadzać zbyt kosztownych i pracochłonnych badań laboratoryjnych.
Za przyjęciem – wydawać by się mogło – tak
bardzo daleko posuniętej hipotezy mogą przemawiać wyniki dalszej analizy materiałów zebranych
we własnych badaniach ciągłych.
Starano się znaleźć w nich m.in. odpowiedź na
następujące pytanie: czy w toku ontogenezy między 11 a 13 rokiem życia dzieci o niskiej aktywności
ruchowej, jak i u tych, które były poddawane przez
trzy lata treningowi sportowemu, nastąpią w podobnym zakresie i kierunku zmiany w strukturze
potencjału motorycznego?
Na wstępie prezentacji wyników badań własnych należy stwierdzić, że nie dały one podstaw do
potwierdzenia sugestii Filippowicza i Turewskijego
[1] co do tendencji do zmniejszania się z wiekiem
u dzieci istotnych statystycznie powiązań między
badanymi parametrami i tym samym możliwości
wyodrębniania w toku ontogenezy większej liczby
czynników. Osiągnięte rezultaty były więc podobne do tych, jakie uzyskali Januszewski i Mleczko
[2] w analizach materiałów pochodzących z badań
populacyjnych.
W tabeli 2 zaprezentowano wyniki analizy czynnikowej w kolejnych sześciu badaniach, przeprowadzonych w ciągu trzech lat. Dają one podstawę do
stwierdzenia, że w kolejnych badaniach zidentyfikowano (w grupie trenujących chłopców) taką samą,
jak w pierwszym badaniu, liczbę sześciu czynników.
Podobna sytuacja wystąpiła u nietrenujących. Wykazano w tym samym okresie względną stabilność
mniejszej liczby wyodrębnionych skupień. Tylko
dwukrotnie zwiększyła się ona z czterech do pięciu. Należy zaznaczyć, że taki wzrost był zauważony po przerwie wakacyjnej i powodował ujawniania
się zespoleń mających słaby udział w wyjaśnianiu
wariancji wspólnej (5,05 i 4,9 %). Wydaje się, że
taki przypadek trudno byłoby powiązać ze zjawiskiem różnicowania się potencjału motorycznego
badanych pod wpływem rozwoju biologicznego.
Pomijając przypadkowość, możliwą przecież do
wystąpienia w opracowaniu statystycznym, należy
przypuszczać, że był to raczej efekt wpływu zwiększonej aktywności ruchowej, jaką można zauważyć
w okresie wakacji u dzieci mało aktywnych w czasie
nauki szkolnej.
Wydaje się, że w dużym stopniu wcześniej zaprezentowaną hipotezę mogą potwierdzać rezultaty
analizy zmienności w czasie – wyniki analizy wartości „ładunków” – tworzących je cech i zdolności
motorycznych. Jak wiadomo, analiza czynnikowa
zakłada, że wyodrębnione skupienia nie są zmiennymi bezpośrednio obserwowalnymi. Poza tym zasady interpretacji nie prowadzą do ich konkretyzacji
w sposób dostatecznie ścisły. Na ogół w opisie czynnika uwzględnia się jedynie takie zmienne wyjściowe, dla których udział (ładunek) danego czynnika
jest największy.
W tabeli 2 przedstawiono także wyniki przeprowadzonej analizy czynnikowej badań własnych,
z uwzględnieniem ładunków czynnikowych, których
wartość przekroczyła poziom 0,5, natomiast w tabe-
-
-
-
-
Struktura sprawności fizycznej młodych piłkarzy nożnych w świetle analizy czynnikowej
-
– 21 –
Jerzy Januszewski, Edward Mleczko
Tabela 2. Liczba wyodrębnionych czynników w przeprowadzonych badaniach i wartość zasobu zmienności wspólnej (ZZW) oraz
procentu wariancji wspólnej w I czynniku
Table 2. The number of factors selected in the succeeding constant researches of the groups and the range of general variability (ZZW)
and % of the variation of common variability and factor I
Badania
Studies
Liczba
czynników
Numbers
of factors
1
2
3
4
5
6
Grupa sportowa
Training group
6
6
6
6
6
6
Grupa porównawcza
Comparative group
4
4
5
4
5
4
Grupa sportowa
Training group
77,10
77,26
76,21
77,32
77,03
84,09
Grupa porównawcza
Comparative group
66,10
66,46
70,31
66,89
74,78
72,36
Grupa sportowa
Training group
34,56
35,19
34,69
35,03
34,75
35,04
Grupa porównawcza
Comparative group
34,09
34,27
33,24
33,87
32,57
32,76
ZZW
lach 3-4 zaprezentowano wyniki własnej identyfikacji znaczenia określonych zespołów zmiennych teoretycznych, za pomocą których została wyjaśniona
i zredukowana wariancja zmiennych wyjściowych.
Z danych przedstawionych w tabelach 3-4 wynika, że w obu grupach (w kolejnych sześciu badaniach) największy procent wariancji wspólnej
(32,76 – 35,19 %) wyjaśniał czynnik, który na podstawie wielkości ładunków czynnikowych nazwano:
„tęgość-otłuszczenie”. Zawierał on takie cechy, jak:
masa ciała, tłuszczu i ciała szczupłego, wskaźnik smukłości, obwody przedramienia, ramienia, podudzia
i uda. W niektórych rocznikach wchodziły do niego
w grupie kontrolnej wyniki pomiaru zdolności siłowych (zwis na drążku i dynamometryczny pomiar
siły ręki), a w grupie sportowej pomiar zdolności
wytrzymałościowych oraz koordynacji wzrokowo-ruchowych. Trudno jest jednak to zjawisko łączyć
z jakąś prawidłowością biologiczną. Być może mogły to być przypadkowe związki. W takiej sytuacji
można sądzić, że w obu grupach – w zespole branych pod uwagę cech somatycznych, tworzących
czynnik dominujący – można wyjaśnić wariancje
zmiennych wyjściowych.
Kolejne czynniki wyodrębniane w badaniach
własnych nie są tak proste do identyfikacji jak poprzednio wymieniony. Może to potwierdzać zaprezentowana w tabelach 5-10 próba rozwiązania takiego zadania. Jej rezultaty świadczą, że przy takiej
samej liczbie czynników wyodrębnianych w kolejnych etapach badań w grupie sportowej (i niewielkim ich zróżnicowaniu grupie kontrolnej) ulegała
dużemu zróżnicowaniu wartość ładunków czynnikowych i ich udział w strukturze poszczególnych
czynników. W takiej zmienności zauważono jednak
pewną prawidłowość. Otóż w niewielkim stopniu
ulegała zmianie liczba cech, których ładunki czynnikowe w pierwszym badaniu miały wysoką wartość.
W kolejnych etapach badań łączyły się one w różne zespoły i nadawały znaczenie poszczególnym
czynnikom. Taka tendencja jest bardziej widoczna
w grupie sportowej niż porównawczej.
Poza tym dość charakterystycznym zjawiskiem
jest to, że w grupie nietrenujących chłopców drugie mocne skupienie (16-24% wariancji wspólnej)
we wszystkich etapach badań utworzyły zbiór większości podstawowych zdolności kondycyjnych oraz
pomiary wydolności i częstotliwość ruchów. Można
więc sądzić, że w tym przypadku mieliśmy do czynienia z przejawem ujawnienia się w sposób ogólny
zespołu zdolności motorycznych.
Jak z powyższego wynika, taka prawidłowość
nie może potwierdzać poglądów Filippowicza
i Turewskijego [1]. Sugerowały one prawdopodobieństwo wystąpienia w toku rozwoju ontogenetycznego zjawiska rozpadu ogólnego potencjału
motorycznego. W pewnym stopniu można by było
sądzić, że za słusznością wymienionej hipotezy mogłyby przemawiać wyniki analizy bardzo skromnego zakresu pomiaru zdolności koordynacyjnych,
jaki uwzględniono w badaniach własnych. W toku
badanego okresu ontogenezy nie wystąpiła omówiona wcześniej tendencja do silnej integracji
w oddzielnym czynniku zdolności motorycznych.
-
-
-
-
% wariancji wspólnej cz. I
% of com. var.
of factors I
-
– 22 –
Struktura sprawności fizycznej młodych piłkarzy nożnych w świetle analizy czynnikowej
Tabela 3. Identyfikacja czynników w przeprowadzonej analizie czynnikowej w grupie porównawczej
Table 3. Identification of the results of the factor analysis in the comparative group
Badania
Studies
I
II
III
IV
V
VI
Liczba
czynników
Numbers of factors
4
4
5
4
5
4
Suma % wariancji
The sum of %
variance
66,10
66,46
70,31
66,89
74,78
72,36
Identyfikacja czynnika
Identification of factors
Czynnik I
Factor I
% wariancji
wspólnej
% of com. variance
Czynnik II
Factor II
% wariancji
wspólnej
% of com. variance
Czynnik III
Factor III
% wariancji
wspólnej
% of com. variance
Czynnik IV
Factor IV
% wariancji
wspólnej
% of com. variance
Czynnik V
Factor V
tęgość-otłuszcz. tęgość-otłuszcz. tęgość-otłuszcz. tęgość-otłuszcz. tęgość-otłuszcz. tęgość-otłuszcz.
corpulence-bo- corpulence-bo- corpulence-bo- corpulence-bo- corpulence-bo- corpulence-body fat
dy fat
dy fat
dy fat
dy fat
dy fat
34,09
34,27
33,24
33,87
32,57
32,76
siła ekspl. NNsiła RR
explosive strenght- strenght
of arm
siła ekspl. NN
explosive
strenght
siła ekspl. NN
explosive
strenght
siła ekspl. NN
explosive
strenght
siła-b.wah.
strenght-agility
endunance
siła-b.wah.
strenght-agility
endunance
17,55
16,97
16,46
18,57
21,89
24,60
wysokość ciała
body height
wys. ciała-LBM
body height-LBM
wysokość ciała
body height
wys. ciała-LBM koord. wzr-ruch. koord. wzr-ruch.
body heightco-ordination
co-ordination
-LBM
8,02
8,48
9,04
8,14
9,72
8,82
koord. wzr-ruch.
co-ordination
wysokość ciała
body height
wysokość ciała
body height
koord.
wzr-ruch.
co-ordination
koord.
wzr-ruch.
co-ordination
koord.
wzr-ruch.
co-ordination
6,43
6,74
6,49
6,30
5,61
6,18
siła ekspl.
NN explosive
strenght
gibkość
flexibility
5,08
4,99
Tym razem dotyczyłoby to zdolności z obszaru koordynacyjnego. Należy jednak zaznaczyć, że w analizowanym przypadku nie zauważono nasilania się
zjawiska dekompozycji wraz z wiekiem badanych
– ogólnego potencjału motorycznego. W większości
przypadków (poza koordynacją wzrokowo-ruchową i orientacją przestrzenną), pomiary równowagi
i częstotliwości ruchów – prawdopodobnie zgodnie
ze swoim „ukrytym” charakterem – wchodziły do
zespołu, w którym znajdowały się zdolności szyb-
-
-
-
-
% wariancji
wspólnej
% of com. variance
-
– 23 –
Jerzy Januszewski, Edward Mleczko
Tabela 4. Identyfikacja czynników w przeprowadzonej analizie czynnikowej w grupie sportowej
Table 4. Identification of the results of the factor analysis in the training group
Badania
Studies
Liczba
czynników
Numbers of factors
Suma % wariancji
The sum of % variance
I
II
III
IV
V
VI
6
6
6
6
6
6
77,70
77,26
76,21
77,32
77,03
84,09
Identyfikacja czynnika
Identification of factors
Czynnik I
Factor I
% wariancji wspólnej
% of com. variance
Czynnik II
Factor II
% wariancji wspólnej
% of com. variance
Czynnik III
Factor III
% wariancji wspólnej
% of com. variance
Czynnik IV
Factor IV
% wariancji wspólnej
% of com. variance
Czynnik V
Factor V
% wariancji wspólnej
% of com. variance
Czynnik VI
Factor V
tęgość-otłuszcz.
corpulence-body
fat
tęgość-otłuszcz.
corpulence-body
fat
tęgość-otłuszcz.
corpulence-body
fat
tęgość-otłuszcz.
corpulence-body
fat
tęgość-otłuszcz.
corpulence-body
fat
34,56
35,19
34,69
35,03
34,75
35,04
siła m. brzucha
agility abdominal
mm.strenght
równowaga
balance
agility
siła m. brzucha-b.
wah.
agility abd. mm.
strength-endurance
Wys -siła stat.
body height stat.
strenght
Wysokość-siła
height-strenght
wys-LBM-siła
stat.
height-LBM-stat.
strenght
15,81
14,32
11,49
13,53
15,61
16,27
wys. ciała-LBM
body height-LBM
wys.-siła stat.
body height-stat.
strenght
wysokość ciała
body height
Siła mm. brzucha
agility abdominal
mm.strenght
równowaga
balance
siła RR
agility strenght of
arms
9,96
9,50
9,65
9,20
11,15
11,98
równowaga-koord. wzr-ruch.
balance- co-ordination
gibkość
flexibility
sprawność
effort efficiency
sprawność
effort efficiency
sprawność
effort efficiency
orient. przestrzenna
space orientation
7,01
7,45
8,00
8,00
9,73
10,48
siła ekspl,-orient.
przestrz. explosive strenght space
orientation
tapping
hand mov.
frequency
równowaga-koord. wzr-ruch.
balance- co-ordination
gibkość
flexibility
koord. wzr-ruch
co-ordination
5,30
5,86
6,71
6,46
7,06
5,47
sprawność
effort efficiency
tapping
hand mov.
frequency
gibkość
flexibility
tapping
frequency of
movement
b.wahadłowy-agility endurance
siła ekspl. NN
explosive strenght
5,07
4,95
5,67
5,09
5,36
4,86
kościowe (częstotliwość ruchów jest składową szybkości!) oraz zdolności siłowe (zastosowany pomiar
równowagi mocno koreluje z siłą kończyn dolnych).
Trudno więc i w tym przypadku doszukać się potwierdzenia koncepcji radzieckich naukowców.
Inna sytuacja wystąpiła w grupie sportowej. Począwszy od pierwszych badań – w większym zakre-
– 24 –
-
gibkość
flexibility
sie wyodrębnionych czynników – wysokie ładunki
wykazywała niewielka liczba cech (albo posiadał je
nawet tylko pojedynczy pomiar określonej cechy)
lub zdolności motorycznych. Przeprowadzona na
ich podstawie identyfikacja skupień pozwala stwierdzić ujawnienie się tendencji do wyodrębniania się
w każdym z nich elementarnych składowych i moż-
-
-
-
-
% wariancji wspólnej
% of com. variance
tęgość-otłuszcz.
corpulence-body
fat
Struktura sprawności fizycznej młodych piłkarzy nożnych w świetle analizy czynnikowej
Tabela 5. Wyniki analizy czynnikowej w badaniu I
Table 5. The results of the factor analysis in the researches I
Grupa sportowa
Training group
Grupa porównawcza
Comparative group
Czynniki
Factors
I
II
Wysokość ciała
Body height
III
IV
I
II
0,90
0,88
0,80
WSM
–0,91
–0,89
FM
0,90
0,91
LBM
0,64
V
VI
0,68
0,56
0,57
0,77
0,42
Gibkość
Flexibility
IV
0,93
Masa ciała
Body mass
Równowaga
Balance
III
0,70
0,56
0,78
Siła statyczna
Stat. strenght
0,68
Siła eksplozywna
Expl. strenght
0,71
Bieg 10x5 m
Run speed
0,65
Siła RR
Strenght of arm
0,70
Siła mm. brzucha
Abdom. strenght
0,69
0,54
0,81
0,62
0,66
0,76
Bieg wahadłowy
Endurance
0,62
VO2maxx kg–1
0,85
Orient. przest.
Space orientation
0,78
0,59
Koord. wzr.-ruch.
Co-ordination
0,77
0,75
Obw. przedram.
Forearm cir.
0,90
0,87
Obw. ramienia
Arm cir.
0,94
0,96
Obw. podudzia
Shank cir
0,83
0,82
Obw. uda
Thigh cir.
0,93
0,91
% wariancji wspól.
% com. var
34,09
17,55
8,02
6,43
na zaliczyć je do określonego rodzaju struktury potencjału motorycznego, czy też cech somatycznych
lub funkcjonalnych. Taka sytuacja sugeruje, że
w wyniku postępowania selekcyjnego zostali dobrani chłopcy, którzy nie tylko umieli grać w piłkę,
ale posiadali także zasób potencjału motoryczne-
34,56
– 25 –
-
15,81
9,96
7,01
5,30
5,07
go, który był potrzebny do ujawnienia się określonych umiejętności. Hierarchiczność jego struktury
odzwierciedlała przynależność poszczególnych
zdolności motorycznych i cech funkcjonalnych do
czynników wyjaśniających w określonym procencie
wariancję całego zbioru zmiennych. Jak wykazała
-
-
-
-
Tapping
Mov. frequency
Jerzy Januszewski, Edward Mleczko
Tabela 6. Wyniki analizy czynnikowej w badaniu II
Table 6. The results of the factor analysis in the researches II
Grupa porównawcza
Comparative group
Czynniki
Factors
I
II
III
Wysokość ciała
Body height
-
II
WSM
–0,91
–0,88
FM
0,90
0,89
LBM
0,65
0,43
0,66
III
IV
V
0,85
0,68
0,51
0,69
0,78
0,60
0,76
0,53
0,73
Siła eksplozywna
Expl. strenght
0,71
Bieg 10x5 m
Run speed
0,61
Siła RR
Strenght of arm
0,61
Siła mm. brzucha
Abdom. strenght
0,65
0,76
Bieg wahadłowy
Endurance
0,69
0,68
VO2maxx kg–1
0,45
Tapping
Mov. frequency
0,52
0,57
0,71
0,69
–0,69
0,83
Orient. przest.
Space orientation
0,79
0,59
Koord. wzr.-ruch.
Co-ordination
0,77
0,75
0,77
7,45
5,86
Obw. przedram.
Forearm cir.
0,91
0,86
Obw. ramienia
Arm cir.
0,95
0,96
Obw. podudzia
Shank cir
0,84
0,82
Obw. uda
Thigh cir.
0,93
0,91
% wariancji wspól.
% com. var
34,27
8,48
6,74
-
16,97
VI
0,88
0,88
Siła statyczna
Stat. strenght
– 26 –
-
I
Masa ciała
Body mass
Gibkość
Flexibility
-
IV
0,91
Równowaga
Balance
-
Grupa sportowa
Training group
35,19
14,32
9,50
4,95
Struktura sprawności fizycznej młodych piłkarzy nożnych w świetle analizy czynnikowej
Tabela 7. Wyniki analizy czynnikowej w badaniu III
Table 7. The results of the factor analysis in the researches III
Grupa porównawcza
Comparative group
Czynniki
Factors
I
II
III
Wysokość ciała
Body height
IV
Grupa sportowa
Training group
V
0,82
I
0,87
0,41
0,91
0,89
WSM
–0,85
–0,81
FM
0,88
0,88
LBM
0,73
Równowaga
Balance
III
0,41
Masa ciała
Body mass
0,55
II
0,76
0,54
0,84
0,73
Siła eksplozywna
Expl. strenght
0,70
Bieg 10x5 m
Run speed
0,67
VI
0,77
Siła statyczna
Stat. strenght
0,51
0,60
0,55
–0,73
Siła RR
Strenght of arm
0,51
Siła mm. brzucha
Abdom. strenght
0,66
–0,71
Bieg wahadłowy
Endurance
0,76
–0,76
VO2maxx kg–1
0,53
0,78
Tapping
Mov. frequency
0,61
0,59
Koord. wzr.-ruch.
Co-ordination
0,80
0,73
0,92
0,90
Obw. ramienia
Arm cir.
0,93
0,96
-
0,79
Obw. podudzia
Shank cir
0,84
0,88
-
Orient. przest.
Space orientation
Obw. przedram.
Forearm cir.
Obw. uda
Thigh cir.
0,87
0,76
% wariancji wspól.
% com. var
33,24
16,46
9,04
6,49
5,08
-
-
V
0,59
0,57
Gibkość
Flexibility
– 27 –
-
IV
34,69
11,49
9,65
8,00
6,71
5,67
Jerzy Januszewski, Edward Mleczko
Tabela 8. Wyniki analizy czynnikowej w badaniu IV
Table 8. The results of the factor analysis in the researches IV
Grupa porównawcza
Comparative group
Czynniki
Factors
I
II
Wysokość ciała
Body height
III
Grupa sportowa
Training group
IV
I
0,87
II
III
IV
V
0,88
Masa ciała
Body mass
0,89
0,83
WSM
–0,87
–0,86
FM
0,86
0,91
LBM
0,69
0,61
0,62
0,51
0,69
Równowaga
Balance
–0,53
Gibkość
Flexibility
0,52
0,86
Siła statyczna
Stat. strenght
0,70
Siła eksplozywna
Expl. strenght
0,75
Bieg 10x5 m
Run speed
0,61
Siła RR
Strenght of arm
0,63
Siła mm. brzucha
Abdom. strenght
0,68
Bieg wahadłowy
Endurance
0,78
VO2maxx kg–1
0,52
Tapping
Mov. frequency
0,56
0,54
0,50
0,75
–0,61
–0,88
–0,76
0,80
0,63
0,92
0,85
Obw. ramienia
Arm cir.
0,95
0,94
-
Koord. wzr.-ruch.
Co-ordination
0,68
Obw. podudzia
Shank cir
0,85
0,88
-
0,58
Obw. uda
Thigh cir.
0,93
0,90
-
Orient. przest.
Space orientation
% wariancji wspól.
% com. var
33,87
8,14
6,30
-
18,57
0,61
0,70
Obw. przedram.
Forearm cir.
– 28 –
-
VI
35,03
13,53
9,20
8,00
6,46
5,09
Struktura sprawności fizycznej młodych piłkarzy nożnych w świetle analizy czynnikowej
Tabela 9. Wyniki analizy czynnikowej w badaniu V
Table 9. The results of the factor analysis in the researches V
Grupa porównawcza
Comparative group
Czynniki
Factors
I
II
Wysokość ciała
Body height
III
IV
Grupa sportowa
Training group
V
I
0,92
III
IV
V
VI
0,88
Masa ciała
Body mass
0,82
0,54
0,84
WSM
–0,83
0,43
–0,76
FM
0,87
LBM
0,54
0,56
0,85
0,75
0,61
0,65
Równowaga
Balance
0,58
0,85
Gibkość
Flexibility
0,83
0,69
Siła statyczna
Stat. strenght
0,55
Siła eksplozywna
Expl. strenght
0,70
Bieg 10x5 m
Run speed
0,79
Siła RR
Strenght of arm
0,64
Siła mm. brzucha
Abdom. strenght
0,82
Bieg wahadłowy
Endurance
0,80
VO2maxx kg–1
0,55
Tapping
Mov. frequency
0,62
0,82
0,81
–0,73
–0,64
–0,78
–0,90
–0,82
0,70
0,68
0,87
0,84
Obw. ramienia
Arm cir.
0,93
0,95
-
Koord. wzr.-ruch.
Co-ordination
–0,75
Obw. podudzia
Shank cir
0,85
0,81
-
0,87
Obw. uda
Thigh cir.
0,91
0,94
-
Orient. przest.
Space orientation
Obw. przedram.
Forearm cir.
% wariancji wspól.
% com. var
32,57
9,72
5,61
4,99
-
21,89
– 29 –
-
II
34,75
15,61
11,15
9,73
7,06
5,36
Jerzy Januszewski, Edward Mleczko
Tabela 10. Wyniki analizy czynnikowej w badaniu VI
Table 10. The results of the factor analysis in the researches VI
Grupa porównawcza
Comparative group
Czynniki
Factors
I
II
Wysokość ciała
Body height
III
Grupa sportowa
Training group
IV
I
0,94
Masa ciała
Body mass
0,71
WSM
III
IV
V
VI
0,91
0,67
0,85
0,50
-0,85
-0,69
0,60
FM
0,86
0,83
LBM
0,41
0,84
0,63
0,73
Równowaga
Balance
0,55
Gibkość
Flexibility
0,47
Siła statyczna
Stat. strenght
0,41
Siła eksplozywna
Expl. strenght
0,72
Bieg 10x5 m
Run speed
0,80
0,75
Siła RR
Strenght of arm
0,76
0,72
Siła mm. brzucha
Abdom. strenght
0,81
Bieg wahadłowy
Endurance
0,77
VO2maxx kg–1
0,63
Tapping
Mov. frequency
0,67
0,55
0,81
0,87
-0,60
0,90
0,73
0,84
0,89
Obw. ramienia
Arm cir.
0,90
0,95
-
Koord. wzr.-ruch.
Co-ordination
–0,89
Obw. podudzia
Shank cir
0,77
-
0,82
Obw. uda
Thigh cir.
0,89
-
Orient. przest.
Space orientation
Obw. przedram.
Forearm cir.
% wariancji wspól.
% com. var
32,76
0,50
0,80
0,97
8,82
6,18
-
24,60
– 30 –
-
II
35,04
16,27
11,98
10,48
5,47
4,86
Struktura sprawności fizycznej młodych piłkarzy nożnych w świetle analizy czynnikowej
bardziej szczegółowa interpretacja wyników badań,
w toku procesu szkolenia następowała tylko nieznaczna jej modyfikacja. Wydaje się, że takie zjawisko mogło być wynikiem zmienności stosowanych
obciążeń treningowych oraz adaptacji ćwiczących
do specyficznych wysiłków fizycznych.
Podsumowanie
Wyniki badań własnych dostarczają dowodów
na to, że zastosowany sposób selekcji dzieci do
uprawiania piłki nożnej w klasach sportowych okazał się skuteczny. Uwzględniono w nim tylko ocenę
ekspercką umiejętności technicznych i uzdolnień
piłkarskich kandydatów do szkolenia sportowego
dokonywana przez trenerów podczas rozgrywanych meczów. Zauważono, że potencjał motoryczny wyselekcjonowanych osobników na podstawie
takich kryteriów, był inny niż u rówieśników, którzy
ograniczali swoje uczestnictwo w różnych formach
kultury fizycznej tylko do odbycia obowiązkowych
zajęć z wychowania fizycznego. Przeprowadzona
analiza statystyczna pozwoliła na ujawnienie większej liczby ukrytych zmiennych, w wyniku redukcji
wielocechowego wyjściowego zbioru do mniejszej
liczby hipotetycznych zmiennych, nazywanych
czynnikami. Wyniki badań własnych nie potwierdziły koncepcji Filippowicza i Turewskijego [1],
mówiącej o wyodrębnianiu się w sposób „naturalny”, czyli pod wpływem rozwoju biologicznego,
elementarnych struktur potencjału motorycznego.
Przeprowadzona analiza wyników badań ciągłych
21 parametrów pozwoliła zauważyć, że proces specyfikacji sprawności motorycznej we wczesnych
okresach ontogenezy ma swoje źródło w zjawisku
konwergencji elementów struktury motoryczności do specyficznych wymagań umiejętności technicznych piłkarza. Takie zjawisko zauważono już
w pierwszym badaniu uczniów zakwalifikowanych
do uprawiania piłki nożnej w klasach sportowych.
Okazało się, że nawet na podstawie bardzo prostych
metod oceny umiejętności i uzdolnień ruchowych
dzieci można było wyselekcjonować chłopców, których sprawność motoryczna była charakterystyczna
dla potrzeb określonej dyscypliny sportu. Prowadzi
to do wniosku, że godna polecenia jest zastosowana metoda selekcji dzieci do szkolenia sportowego
w tarnowskiej szkole sportowej.
W toku procesu specjalistycznego szkolenia
sportowego zauważono proces przystosowania się
potencjału motorycznego uczniów z klas sportowych do określonych wymogów uprawianej dyscypliny sportu. Zjawisko to nie dotyczyło zbioru cech
somatycznych, wyodrębnionych w głównym czynniku „tęgość ciała”. Wydaje się, że wskazuje to na
znaczenie uwarunkowań somatycznych, a nie tylko
rozwoju fizycznego, Mogą one być bardzo ważnym
elementem, rzutującym na sprawność piłkarską
i efekty treningowe dzieci ze szkół sportowych.
Analiza materiałów pochodzących z badań ciągłych uczniów mało aktywnych ruchowo pozwoliła zauważyć między 11 a 14 rokiem życia zjawisko
bardziej ogólnego przejawiania się zdolności energetycznych i tendencję do specyfikacji zdolności
koordynacyjnych jeszcze przed okresem obserwacji. Zarówno w grupie sportowców, jak i chłopców
mało aktywnych fizycznie nie zwiększała się liczba wyodrębnionych czynników, ani też zespołów
zmiennych branych pod uwagę. Wynika z tego, że
czynnikiem sprawczym specyfikacji struktury sprawności u dzieci ze szkół sportowych mógł być zastosowany sposób selekcji sportowej oraz proces ich
adaptacji do specyficznych obciążeń treningowych.
W związku z tym należy przypuszczać, że już w dzieciństwie można rozpoznawać utalentowanego mistrza sportu. Nadal wydają się dyskusyjne sposoby
przeprowadzania takiego postępowania. Na pewno należy dążyć do rozwiązania zasygnalizowanego
problemu. Wydaje się, że zaprezentowane wyniki
badań własnych można potraktować jako wkład do
dyskusji nad wyborem ekonomicznej i skutecznej
drogi postępowania metodycznego w selekcji oraz
w szkoleniu przyszłych mistrzów w piłce nożnej.
PIŚMIENNICTWO • LITERATURE
-
-
[1]
[3]
[4]
[5]
[6]
-
-
[2]
Filippowicz WI, Turewskij IM. (1977). O principach
sportiwnoj orientacji dietiej i podrostkow w swjazi
wozrostnoj izmiencziwostju struktury dwigatielnych
sposobnostiej. Teoria i Praktika Fiziczeskoj Kultury, 4,
39-43.
Januszewski J, Mleczko E. (2003). Analiza czynnikowa
w świetle badań porównawczych. Antropomotoryka,
25, 25-38.
-
– 31 –
Costil, D.L. (1976). Naukowe podstawy treningu
długodystansowca. Sport Wyczynowy, 8, 44 -76.
Raczek, J. (1981). Szkolenie młodzieży w systemie
sportu wyczynowego. Katowice: AWF.
Ważny, Z. (1981). Współczesny system szkolenia
sportowego. Warszawa: Sport i Turystyka.
Szopa, J., Mleczko, E., Żak S. (1996). Podstawy antropomotoryki. Warszawa – Kraków: PWN.
Jerzy Januszewski, Edward Mleczko
[7]
[8]
[10] Greń, J. (1976). Statystyka matematyczna. Modele
i zadania. Warszawa: PWN.
[11] Czyż, T. (1971). Zastosowanie analizy czynnikowej do
badania struktury ekonomicznej regionalnej Polski.
Prace Geograficzne, 92, 26-34.
[12] Marek, T., Noworol, Cz.(1983). Wprowadzenie do
analizy skupień. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
-
-
-
-
[9]
Januszewski J. (1981). Pomiar zdolności wysiłkowej
dziewcząt i chłopców w wieku szkolnym – zmodyfikowanym testem Margarii. Wychowanie Fizyczne
i Sport, 1, 3 -12.
Margaria RM, Aghemo P, Rovelli E: Inirect determination of maximal O2 consumption in Man. J Appl
Physiol, 1965; 20: 1070.
Eurofit. European test of physical fitness. (1993).
Strasbourg: Council of Europe Committee for the
Development of Sport.
-
– 32 –