Bereźnica Wyżna - Noclegi Solina

Bereźnica Wyżna
Bereźnica Wyżna
Malownicza wieś położona w dolinie potoku Bereźnica, przy bocznej drodze wiodącej z
Berezki. Znajduje się w gminie Solina, w powiecie leskim. W miejscowości sklep, przystanek
PKS, gospodarstwa agroturystyczne. Połączenia autobusowe z Leskiem.
Historia
Bereźnica Wyżna pojawia się w źródłach pisanych po raz pierwszy, jako własność szlachecka
w dobrach hoczewskich w 29 stycznia 1480 roku jako Brzesznycza vel Brzesnycz, vel
Brzosnycza. Matiasz, chorąży sanocki, ks. Piotr i Mikołaj Balowie z Nowotańca, bracia rodzeni,
dokonali podziału dóbr pozostałych po ojcu ich Janie Balu, stolniku sanockim. Mikołaj otrzymał
połowę dóbr w należących do Hoczwi: wsiach Hoczew i oba Terpiczowy oraz we wsiach, gdzie
były wolnizny nowo lokowane, w tym połowę Bereźnicy Wyżnej, pola i lasy między Bereźnicą a
"Wołkowyką" (dziś Górzanką) miały być podzielone po połowie. Bereźnica i inne wsie miały
wolność wypasu w lasach bez krzywdy kmieci. 19 grudnia ci sami Balowie dokonali nowego
podziału wszystkich dóbr, na mocy którego Maciejowi i Piotrowi, braciom starszym, przypadają
wsie Hoczew i inne, w tym dwie wole Bereźnica i Żernica wraz z lasami należącymi do tych
wsi. Mogą też oni lokować co zechcą w lasach i potokach tych wsi oraz zachowują wszystkie
wypasy albo "zrywy" tych lasów. Role położone między Wołkowyjką a Bereźnicą bracia mają
po połowie.1 W 1485 roku Matiasz Bal dziedzic z Hoczwi, podkomorzy sanocki zapisuje za
zgodą swego brata niedzielnego ks. Piotra kustosza przemyskiego, żonie swej Annie 400
grzywien na połowie swego działu we wsiach Hoczew i inne, w tym Bereźnicy.2 W 1504 roku
(wieś występuje podówczas jako Brzeshouicza) Stanisław Latoszyński dzierżawca dóbr
Nowotaniec, Bereźnica i inne, gwarantuje Mikołajowi Balowi terminowe zapłacenie 50 zł
intromisją w całą dzierżawę tych dóbr, posiadanych z żoną Jadwigą, która wyraża zgodę.3 W
1552 roku we wsi działa karczma i młyn. Następnie wieś pojawia się w dokumentach w latach
1552 oraz 1566. Ta ostatnia data wiąże się z osobą niejakiego Piotra przyjaciela Dorosza z
Bereźnicy, syna Andrzeja Thiwoncze4 (Piotr Amicis Dorosz ex Bereznicza Filus Andrae
Thiwoncze), który przyjmuje prawo miejskie Leska.5
Wieś ucierpiała mocno podczas najazdu tatarskiego z roku 1672 a następnie dwa wieku i
później podczas walk oddziałów polskich z Austriakami w Galicji w 1809 r.6
W latach 1844-46 mieszkał tutaj wraz z ojcem Zygmunt Kaczkowski, który później przejął
majątek. W roku 1846 walczył w oddziale Józefa Bułharyna który maszerował na Sanok,
podczas tzw. powstania krakowskiego. Wybitny pisarz historyk-beletrysta, nazywany bardem
ziemi sanockiej. Autor licznych powieści i opowiadań, których akcja toczy się na sanocczyźnie
lub jest z nią związana (Murdelio, Olbrachtowi rycerze, Starosta Hołobucki, Mąż szalony, Grób
Nieczui, Wasi ojcowie, Bracia ślubni, Anuncjata, Opowiadania Nieczui). Urodzony 2 maja 1825
r. w Kamionce Wołoskiej, zmarł 7 września 1896 roku w Paryżu.
W Bereźnickim dworze podczas gospodarowania Kaczkowskich bywali: Wincenty Pol,
Seweryn Goszczyński i Jerzy Bułharyn.
W 1908 roku kolejny właściciel tutejszych dóbr Wincenty Łęcki fundował poniżej cerkwi kaplicę
rzymskokatolicką.
Na planie katastralnym z połowy XIX wieku widoczne jest rozplanowanie założenia
1/3
Bereźnica Wyżna
dworsko-ogrodowego. Wówczas dwór ten był własnością Kaczkowskich.7
W okresie międzywojennym część majątku ziemskiego wykupiła rodzina Staruchów,
wywodząca się z miejscowych chłopów. Jej przedstawiciele byli mocno zaangażowani w
działalność polityczną i ukraiński ruch niepodległościowy. Tymotej Staruch był posłem na Sejm
Krajowy Galicji, Anton Staruch posłem na sejm galicyjski a w 1918 roku członkiem Rady
Narodowej Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Zmarł w 1938 roku i spoczywa w
grobowcu rodzinnym na tutejszym cmentarzu. Jarosław Staruch ur. 17 listopada 1910 w
Bereźnicy Wyżnej był działaczem OUN. Po II wojnie światowej został prowydnykiem OUN na
teren Polski8
W czasie II wojny światowej Bereźnica Wyżna, podobnie jak i okoliczne wioski znajdowała się
aż do 1944 roku pod okupacja niemiecką.
Po wojnie ludność ukraińska została wysiedlona do ZSRR oraz na północne i zachodnie
tereny Polski. Opuszczona zabudowa została spalona przez UPA, w celu opóźnienia
osiedlania kolonistów polskich.
Zabytki i ciekawe miejsca
1.Cerkiew filialna pod wezwaniem św. Mikołaja Cudotwórcy. Pierwsza tutejsza świątynia
wzmiankowana była jako parafia 1515 roku.9 Kolejną wzmiankowano w 1756 roku. Obecną
zbudowano w latach 1830 -193910 w miejscu poprzedniej, z fundacji Mikołaja Krajewskiego.
Cieślą, który wykonał świątynię był Jan Hnatkowski.11 Obiekt odnowiono w 1902 roku.
Podczas wysiedleń w 1947 roku w cerkwi stacjonowało wojsko. Po 1947 roku wykorzystywano
ją jako kościół rzymskokatolicki. W 1961 roku została zamknięta przez Urząd ds. Wyznań
Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie. Odzyskana została w 1970 roku przez wiernych
rzymskokatolickich.12
Świątynia służy do dziś jako rzymskokatolicki kościół filialny p.w. Matki Boskiej.
Jeszcze w drugiej połowie lat siedemdziesiątych znajdowały się w niej fragmenty strefy Deesis
z XVII wieku pochodzące z wcześniejszego ikonostasu oraz liczne utensylia. Dziś obejrzeć
można ciekawe ludowe krucyfiksy i rustykalny krzyż procesyjny, feretrony. Obecnie wewnątrz
znajduje się dziewiętnastowieczny ikonostas z częściowo rozmontowany, z przemieszczonymi
ikonami namestnymi, cofnięty w głąb prezbiterium. Brakuje prazdnyków, które skradziono w
latach osiemdziesiątych. Zachował się również ołtarz cerkiewny.13 Obiekt jest orientowały,
zrębowy, oszalowany deskami w pionie, posadowiony na kamiennej podmurówce, zewnętrznie
dwudzielny. Wewnątrz stropy płaski. Na stropach i ścianach polichromie figuralne i
ornamentalne. W prezbiterium znajduje się pozorne okno lustrzane.14
Obok cerkwi stoi dzwonnica drewniana, słupowa, nakryta czterospadowym dachem
współczesna cerkwi. Na niej dzwon z 1868 r. Wokół świątyni przycerkiewny cmentarz.15
2.Murowana kaplica przydrożna z 1908 roku.
3.Kamień z tablicą upamiętniającą pobyt we wsi pisarza Zygmunta Kaczkowkiego,
zlokalizowany na górnym krańcu wsi.
4.Szkółka leśna Nadleśnictwa Baligród z opisanymi sadzonkami różnych gatunków drzew.
Szlaki
2/3
Bereźnica Wyżna
Szlaki piesze
1.Szlak dydaktyczny łączący Bereźnicę Wyżną z zielonym szlakiem pieszym.
Szlaki rowerowe
Dwa odcinki szlaku rowerowego "Zielony Rower" znakowane kolorem niebieskim
i czerwonym.
3/3