This copy is for personal use only

Vol. 6, Nr 4, 2004, 406-415
ed
.
Adam Pąchalski, Bogusław Frańczuk
tio
np
roh
ibit
KrakowskieCentrumRehabilitacji,Kraków
Rozwój wczesnych biologicznych koncepcji,
technik i metod operacji wytwórczych stawów
Thedevelopmentofearly,biologicalconcepts,
techniques,andmethodsforjointreconstruction
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
O r t o p e d i a Traumatologia Rehabilitacja
ARTYKUŁPRZEGLĄDOWY/REVIEWARTICLE
dis
tr
ibu
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
Nic,cominione,niejestprzeszłościązamkniętą,
przeszłośćtrwaw teraźniejszości,
uczestniczyteżw kształtowaniuprzyszłości
RyszardKapuściński
on
ly -
Keywords:historyofmedicine, surgicalmobilizationofankylosedjoints,interpositionmaterial,
functionalmetaplasiaofconnectivetissue
Słowakluczowe:historiamedycyny,chirurgiczneuruchamianieusztywnionychstawów,
materiałinterpozycyjny,metaplazjafunkcjonalna tkankiłącznej
y is
for
pe
rso
na
lu
se
Thisarticledescribesthedevelopmentoftechniquesforthesurgicalmobilizationofankylosedjoints,with
particularemphasison„interpositionmaterial,”i.e.asubstituteforthedestroyedarticularcartilage,usedto
presentlimitationsofmovement.Inthe19thand20thcentury,variousdifferentorganicandnon-organicmaterialswereusedexperimentallyasinterpositionmaterial.Themostcommonlyusedtissuewasfascia,butthis
wasnotfullysatisfactorydueitsverylowmechanicalendurance.Researchwasthenundertakenonusingskin,
given its resistance to pressure, better vascularization, and higher level of metabolic activity. The article
describesoneofthepioneeringexperiments,basedontheobservationofthefirstauthor,thatundercertaincircumstancesconnectivetissuecellsundergometaplasiaintocartilagecells.Themethodofapplyingskintissue
intheplaceofthedestroyedjointsurfacewassuccessfullyusedinthepastattheOrthopedicsClinicofthe
Cracow Academy of Medicine, under the direction of Prof. Juliusz Zaremba and his team. The research
describedhere,conductedsimultaneouslyinmanyplacesaroundtheworld,formedthefoundationforourstill
growingknowledgeintheareaofmultipotentialhumancells.Itshouldbepointedoutthatafteraninitialperiod of fascination with joint endoprothesis, we are observing a return to biological methods, now based on
geneticengineering.
STRESZCZENIE
Th
is c
op
Autorzy przedstawiają w artykule rozwój technik chirurgicznego uruchamiania zesztywniałych stawów,
a w szczególnościproblematykęstosowaniatzw.materiałówinterpozycyjnych,którestanowiącsubstytutzniszczonejchrząstkistawowej,miałyzapobiegaćpostępującymograniczeniomruchów.W XIX i XX wiekueksperymentowano z różnymi materiałami organicznymi i nieorganicznymi. Najdłużej stosowano tkanki powięziowe,
którejednakniespełniałyswojejroliz uwagina bardzosłabąwytrzymałośćmechaniczną.Rozpoczętowtedy
badanianad stosowaniemskóry,biorącpod uwagęjejodpornośćna nacisk,lepszeunaczynienieorazwiększą
aktywnośćmetaboliczną.W pracyprzytaczanyjestjedenz pionierskicheksperymentówopartyna spostrzeżeniach pierwszego z autorów, że w pewnych warunkach obserwuje się metaplazję komórek tkanki łącznej
w komórkichrzęstne.Metodastosującaskóręw miejscezniszczonychpowierzchnistawowychbyła,w swoim
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
SUMMARY
406
se
on
ly -
dis
tr
ibu
w 1897r.dokonałoperacjiplastycznejżuchwyi podałswojąmetodęoperacyjną.
Początkowostosowanopłatyautoplastyczneuszypułowane,a następniewolne,tkankimięśniowej,tłuszczowej, skórnej,ponadtostosowanookostnąi chrząstkę.Nelaton[29]użyłdo uruchomieniastawubiodrowego m. napinacza powięzi szerokiej; Payr [20] m.
prostego;Schantz[30]tkankitłuszczowejz okolicy
krętarza wielkiego; Schmertz [31] zastosował w artroplastyce stawu kolanowego błonę amnionu; Payr
[20]w przypadkuartroplastykibiodraużyłpęcherza
zwierzęcegowyjałowionegow kwasiechromowym.
Badania przeprowadzone przez Sumita [32], Serra
[33,34],Delitala[35],Zarembę[36]udowodniły,że
na miejscuprzeszczeputworzysięnowatkanka,któramatendencjędo przemianychrząstkowej.
W Polsce zainteresowanie tym problemem było
żywe, co wyraża się szeregiem prac, przyczynków
i demonstracji następujących autorów: Wierzejewski
[38],Jurasz[39],Cetkowski[40],Latkowski[41,42],
Sawicki,Krause,Kader,Hladij,Zaremba[37,43],Gruca
[44],Ostrowski[45],Sołtysik[46,47],Sławiński[48],
Strutyński[49],Szerszyński[50],Wojciechowski[51].
Do pokryciapowierzchnistawowychnajlepiejnadawała się tkanka powięzi, ona też była najdłużej
używana.
Putti[22-26]opracowałtechnikęi zbadałfunkcję
powięzi.Metodawstawianiapowięziszerokoprzyjęłasięna naszymterenie.StosowałjączęstoZaremba
[52,53],któryopracowałproblemartroplastykioraz
opublikował go w pracach klinicznych i doświadczalnych,w którychwykazałkorzyścistosowaniapowięzi w operacjach wytwórczych dużych stawów.
Wynikiotrzymanetątechnikąniezawszesąjednak
zadowalające.Powięźzanikaokoło 60dniapo zabiegu,pozostajetkankawłóknistatworzącasięw miejscachresekcji,częstowracająbóle,przykurcze,sztywnośći łatwośćnadmiernegokostnienia(Ollier[54],
Putti[22],Zaremba[36]).
Zaproponowanorównieżużyciepłatówskórnych
w nadziei,żebędzietomateriałutrzymującysiędłużej i lepiej zapobiegnie zarastaniu powierzchni stawowychorazbędziepodstawądo formowaniatkanki organicznej, która drogą metaplazji utworzy powierzchnienowegostawu.
Jużw 1902Gluck[17]użyłskóryjakomateriału
interpozycyjnego w artroplastyce żuchwy stosując
przeszczepuszypułowany.
Th
is c
op
y is
for
pe
rso
na
lu
Uruchamianieusztywnionychstawówstanowijeden z głównych problemów ortopedii i znajduje się
w centrumuwagiwieluprzodującychośrodkówortopedycznychświata.
Podstawąsposobówuruchamianiastawówsztywnychbyłyspostrzeżeniadotyczącepowstawaniastawów rzekomych po złamaniach.Aby uniemożliwić
powstawanie zrostu, wstawiano pomiędzy powierzchnieeksperymentalnegozłamaniajakąśtkankęlub
substancję. Ciekawe próby czynione z zastosowaniem,jakomateriałuinterpozycyjnego,substancjinieorganicznejmajądziśtylkohistoryczneznaczenie.
Bolognesi[1],wstawiająckawałkiparafinymiędzy powierzchnie eksperymentalnego złamania, obserwowałpowstawaniestawuograniczonegotkanką
włóknistą. Doświadczenia z zastosowaniem rozmaitych materiałów nieorganicznych przeprowadzili:
Chlumsky [2] ze srebrem, kauczukiem, celuloidem,
płótnem;Calandrai Garaci[3]z collodiną;Giangrasso[4]z błonągumową;Baiocchi[5]z pergaminem;
Grassi[6,7]z amnioplastiną;Giuntini[8]z żelatyną;
Soavei Sabaino[9]z włóknikiemi celulozą;Wilson
[10]z nylonem;Provenzalei Pariente[11]z taniną;
Agrifoglioi Marcacci[12]z błonamipolietynowymi.
Technikę operacyjną z zastosowaniem metalowychprotezproponowaliSmithPetersen[13],Judet
[14]i Pais[84].
Dłuższaobserwacjawykazałaujemnąreakcjęze
stronytkanekotaczającychna wstawionesubstancje
nieorganiczne,codoprowadziłodo rewizjitegotypu
zabiegówoperacyjnych.Szeregautorówodniosłosię
krytyczniedo stosowaniawspomnianejtechniki.
W wyniku doświadczeń, zamiast substancji nieorganicznychzaczętostosowaćsubstancjebiologiczne,cozapewniałolepszerezultaty.Byłytopasjonującebadania,w którychstaranosięopracowaćtechnikęoperacyjnąi znaleźćodpowiednimateriałinterpozycyjnyz żywejtkanki.WśródbadaczywyróżniająsięMurphy[16],Bayer[18,19],Payr[20,21]i Putti[22-26].
Użycietkanekmiękkichcelemzapobieganiausztywnieniuzaproponowałw 1860r.Vernruil[27],alesam
nigdy myśli tej nie zrealizował. Po raz pierwszy
uczyniłtow 1893r.Helferich[27].Zabiegjegoprzyjmujemyjakopocząteknowejchirurgiirekonstrukcyjnej. Po Helferichu wielu innych autorów zajęło się
tymzagadnieniem.
Jednym z pierwszych był Krajewski [28], który
tio
np
roh
ibit
ed
.
czasie,z powodzeniemstosowanaw KliniceOrtopedycznejAkademiiMedycznejw Krakowiekierowanejprzez
ProfesoraJuliuszaZarębęi jegozespół.Opisywanebadaniaprowadzonena świecierównolegleprzezwielu
naukowcówstworzyłypodwalinypod,wciążtworzoną,wiedzęo komórkachmultipotencjalnychczłowieka.Wartozauważyć,żepo początkowych„zachłyśnięciachsię”endoprotezamistawówobserwujemypowrótdo metod
biologicznych,opartychobecnieo inżynierięgenetyczną.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
407
se
on
ly -
dis
tr
ibu
tio
np
roh
ibit
ed
.
Po ogłoszeniu pracy Maira [71] o stosowaniu
przeszczepucałejskóryz naskórkiem,niektórzyzwyżejwspomnianychautorówstosowalitąmetodę:Goodali Gutrie[73],Westi Hichs[74],Zavaletai Uriburu[75,76].
Wśród autorów francuskich należy wymienić:
Rausselin[78],Dantlo[79],Menegaux[80],Gosset
[81], Olier, Virenque, Dore, Secail [54], a przede
wszystkim:Gosseti Bonvallet[81],którzyszerokostosowaliskórędo rekonstrukcjiścięgien,szwówścięgieni mięśni.
We Włoszech skóra była używana do leczenia
przepuklin.Mair[72],a w 1945r.Grassi[7]wypowiedział się przeciw stosowaniu całkowitych przeszczepów skóry w leczeniu przepuklin, ponieważ
w czasie doświadczeń na królikach zaobserwował
utrzymywaniesięwarstwynabłonkowejprzezokres
dłuższyniż 6miesięcypo zabiegui tworzeniesiętorbieliepidermalnych.
Sogetti [109] w 1952 r., chcąc uzyskać większą
zbitośćprzeszczepui jegowytrzymałość,zaproponowałstosowaniepłatówskórnychwrazz tkankąpodskórną w postaci przeszczepów uszypułowanych.
Stanowisko swe uzasadniał tym, że warstwa podskórna utworzona jestz tkankiłącznejo pochodzeniu
takimsamymjakskórawłaściwa,tojestz mezodermy,bierzewięcrównieżudziałw procesiemetaplazjiwłóknistej,cowpływana wzmocnienieprzeszczepu.
W dwa lata później, w 1954 r., Bogetti [82] we
wspólnej publikacji z Fabbri i Bubbio w leczeniu
ubytkówścięgienradziłużywaćwolnychprzeszczepów skóry bez naskórka z tkanką podskórną. Pracę
poprzedziłyeksperymentyna królikach.
Repacii Bozzoni[83]stosowaliwolneprzeszczepy skórne w leczeniu ubytków ścięgna Achillesa
i wyrażają się o tej metodzie równie dodatnio, jak
Rehn[56,57]i Schwartz[58],a późniejBogetti,Fabbrii Bubbio[82].
W 1948r.Pais[85]występujezeswojąkoncepcjąembriogenetyczną.Twierdzi,że„pokrycieskórne
pochodzeniaektodermalnegopowinnoprzeszkodzić
tworzeniu się zrostów tkanki łącznej, podczas gdy
znajdujący się poniżej corion pochodzenia mezenchymalnegodajedużemożliwościzrośnięciai przyjęciasięprzeszczepu”.Pais[85]pierwszyużyłwolnegoprzeszczepuskóryjakomateriałuinterpozycyjnegoprzy artroplastycew trzechprzypadkachartrodezypalców.Byłcałkowiciezadowolonyzeswejpróbyi rozważałmożliwośćrozszerzeniatejtechnikido
zabiegówna dużychstawach.Uważał,żezostałyprzezwyciężonedwieprzeszkody,jakiestawianoskórzejako materiałowi interpozycyjnemu; możliwość infekcji
z powodu obecności bakterii w gruczołach potnych
i łojowychoraztworzeniasięcystepidermalnych.
lu
rso
na
pe
for
y is
op
is c
Th
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
Loewe [55] wprowadził użycie płatów skórnych
jako materiału plastycznego w głębokich uszkodzeniachtkankiłączneji uszkodzeniachwiązadeł.W1913r.
podał 9przypadkówprzepuklinścianybrzusznejwyleczonychza pomocątejmetody.Rehn[56]w 1914r.
opublikowałdwaprzypadki,w którychposłużyłsię
skórą,abyodtworzyćścięgnazginaczypalców.
Loewei Rehn[57]używalizawszepłatówskórnychwolnychbezczęścinaskórkoweji stworzylito,
conastępnieautorzyamerykańscynazwali„cutisgraft”
w odróżnieniuod „skingraft”– przeszczepuobejmującegowszystkiewarstwyłączniez naskórkiem.
WedługRehna [56]przeszczepsamejskóry,bez
naskórka przedstawia, z uwagi na pochodzenie embriologiczne,najlepszymateriał,którymdysponujemy.Jestelastyczny,aktywny,tworzygobogatasieć
tkanki łącznej, z włóknami, które krzyżują się we
wszystkich kierunkach i z punktu widzenia mechanicznegosąniezróżnicowane,w przeciwieństwiedo
włókienścięgnistych,któresąrównoległei w przeciwieństwie do włókien rozcięgna, które splatają się
międzysobąpod kątemprostymi wobectegojużsą
zróżnicowanezgodniez funkcjątkanki.
Ta dyspozycja włókien mechanicznie niezróżnicowanychpowoduje,żeprzeszczepskórnyprzechodzi
szybką metamorfozę i całkowitą metaplazję, stając
sięstopniowopodobnymdo tkanki,którązastępuje.
Mimolicznychdodatnichstron,nowametodapozostałaniedoceniona i dopieropo wielulatachzwróciłaponownieuwagębadaczy.
W 1920r.Eitner[59]zastosowałz powodzeniem
w chirurgiiplastycznejprzeszczepskórybeznaskórka. Następnie w 1931 r. Zimches [60], a w 1937 r.
Peeri Paddock[61]przeprowadzilinajpierwbadania
na zwierzętach, a następnie operacje na człowieku.
Oni właśnie ujawnili jedną z najbardziej negatywnychi krytykowanychcechtejmetody;powstawanie
w przeszczepiecystepidermalnych.
Skóra,jakzauważyłEitel[62]w 1933r.,jestlepszym materiałem interpozycyjnym niż przeszczep
z powięziszerokiej,gdyżjestaktywniejsza,szybciej
się unaczynia i lepiej przyjmuje. Przeszczep skóry
zawdzięcza większą witalność wyraźnie lepszemu
metabolizmowi tkankowemu. Uihlein [63] w USA
z dużympowodzeniemużywałwolnychpłatówskóry,beznaskórkai w 1939r.opublikowałswojąpracęw „ArchivesofSurgery”,podając 104przypadki
operowanez najrozmaitszychwskazań.
Od tegoczasumetodataznalazłaszerokiezastosowanie,pojawiłysięteżlicznepraceautorówamerykańskich dotyczące tego zagadnienia: Cannady
[64-68], Swenson i Harkins [69], Scola [71], Mair
[71,72],Goodali Gutrie[73],Westi Hichs[74],Zavaletai Uriburu[75,76],Swart[77].
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
408
se
on
ly -
dis
tr
ibu
tio
np
roh
ibit
ed
.
ciekawą dokumentację histologiczną dotyczącą płatówskórnychludzkichużytychdo artroplastykii wyciętych ponownie na skutek nowych zabiegów po
107, 114, 230dniachpozostawaniaw stawie.Według
autorów, ewolucja przeszczepu skórnego człowieka
badana mikroskopowo nie przedstawia znacznych
różnic w porównaniu z ewolucją skóry zwierzęcej
obserwowanej w doświadczeniach. Po 114 dniach
płatskóryutrzymujesięprzy życiui ulegametaplazji
w zbitątkankęłącznąwłóknistą,którapokrywagłowystawowe.Badaniehistologicznewykazujenagromadzeniekomóreknabłonkowych,któretworząwysepki.Autorzypodkreślają,żedługiokresprzeżycia
tkankiprzeszczepionejwpływapozytywniena czynność rozdzielania i odgradzania powierzchni kostnychorazprzeciwstawianiasięzrostommiędzynimi.
Te pozytywne wyniki są podobne do wyników
Peregalli[87],którystwierdził,żeskórajesttkanką,
którąstawdobrzetoleruje,żyjedłużejniżinnetkankii pomagawytworzeniusięnowegostawupooperacyjnego. Również asystenci Kallio [98-101], Kettunen[102-105],Kivilaaksoi Risto[106]badaliewolucjępłatkówskórnychw artroplastycebiodrau kotów. Wszyscy eksperymentujący potwierdzili pozytywnąopinięPaisa[85].
Zanoli [88] użył pierwszy w 1952 r. homoplastycznej skóry mrożonej w przypadku artroplastyki
wykonanejw następstwiezłamaniawieloodłamowego obwodowej nasady kości ramiennej. Przypadek
tenzostałopublikowanyprzezAgrifoglioi Marcacci
[12]wrazz pięciomainnymiprzypadkamiartroplastykiłokcia.
Najlepsze wyniki otrzymano w dwóch przypadkach,w którychzastosowanopłatyskórne.Autorzy
nie stwierdzili różnicy wyników pomiędzy zabiegiemz użyciemświeżejskóryautoplastyczneji skórymrożonejhomoplastycznej.
Na podstawie przeglądu literatury dotyczącej
użyciawolnychpłatówskóryw artroplastyce,należy
stwierdzić, że wyniki były dodatnie. Prawie jednogłośniewszyscyautorzystosującytęmetodępodkreślalijejzalety:
– łatwość zdobycia przeszczepu – z powłok można otrzymaćpłatdowolnejformyi rozmiaru;
– wyższośćskórynad powięzią– skórajestbardziej
wytrzymała,bardziejaktywna,lepiejunaczyniona, szybciej i łatwiej się przyjmuje, szybciej też
przekształca się w tkankę podobną do tkanki,
w zamianktórejzostałaprzeszczepiona,kierując
swoje włókna w kierunku największego napinania (proces różnicowania mechaniczno-funkcjonalnego).
Do głównychstronujemnychtejmetodyzaliczano:
Th
is c
op
y is
for
pe
rso
na
lu
Zachowanie antyseptyki i użycie antybiotyków
dostatecznie może chronić przed infekcją. O możliwości usunięcia drugiej przeszkody świadczą prace
Uihleina [63], Loewe [55], Rehna [57], Maira [72]
i innych,którzystwierdzalipo 10tygodniachmetaplazję włóknistą przeszczepu bez wytwarzania cyst
oraz stopniowe zanikanie mieszków włosowych,
gruczołówpotowychi łojowych.
Peeri Paddock[61]w ciekawejpracydotyczącej
badaniaprzeszczepówskórnychu ludziw rozmaitych
odstępach czasu (1 tydzień, 2-3 tygodnie, 2 miesiące, 7miesięcy, 1rok)wykazali,żegruczołyłojowe
byłyjeszczezachowanepo tygodniu,natomiastgruczołypotoweznajdowałysięwewszystkichkontrolach. W ostatnich kontrolach (7 mies., 1 rok) przeszczepywykazywałyzmianydegeneracyjnei zwłóknienie. Wokół przeszczepu znajdowała się tkanka
granulacyjna typuprzewleklezapalnego,zawierająca
limfocyty, makrofagi, komórki nabłonkowe, często
komórkiolbrzymie.
Cennei udanedoświadczeniaZavaletai Uriburu
[76] wykazały, jak można zapobiec powstawaniu
cyst.Uważająoni,żecystyniepowstają,jeżeliprzeszczepbędziestalei silnierozciągany.
Pais[85]jestzdania,żetworzeniesięcystpo stronienaskórkowejjestbardzorzadkie,a jeżeliwystąpi,
możenawetpomócw wytworzeniuszczelinystawu.
Po okresiedoświadczeńna zwierzętachskóra„in
toto”po razpierwszyzostałaużytaz powodzeniem
u ludzijakomateriałinterpozycyjnyw artroplastyce
biodra w roku 1948 przez Paisa [85], Pasquali, Logroscino[86]orazw artroplastycełokciaprzezPeregalli [87]. Do tych pierwszych osiągnięć dołączyły
inne:Zanoli[88],Fiume[89],Poli[90],Delchef[9294],Sanchis-Olmos[95,96].Wszyscyautorzyuzyskalidobrerezultatyi podkreślalidoskonałątolerancjępłataskórnego.
Peregalli[87]opublikowałponadtociekawąi dobrzeudokumentowanąpracęeksperymentalnądotyczącąplastykizeskórąu zwierząt.Uważaonużycie
skóry w artroplastyce za bardzo ważne, ponieważ
skóranadajesiędoskonalena płaszczyznęograniczającąi poślizgowąnowegostawu.Sanchis-Olmos[95,
96]w swejkazuistyceprzedstawiłmożliwośćwykorzystaniado zabiegówkonserwowanychpłatówskóryzezwłok.
W artroplastycekolana skórazostałaużytapo raz
pierwszyw 1953r.przezDeMarchii Gambier[97]
w dwóchprzypadkach:w pierwszymprzypadkuz powodu usztywnienia stawu po otwartym złamaniu,
w drugim– po postrzalestawu.Autorzyprzed wykonaniem wspomnianych zabiegów używali skóry
w doświadczeniach histologicznych przeprowadzonych na pięciu psach. Podają również szczególnie
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
409
se
on
ly -
dis
tr
ibu
tio
np
roh
ibit
ed
.
mianiew tkankępodobnądo chrząstkii do ścięgna.
Zdolnośćmetaplazjitkankiłącznejstanowiatrakcyjny problem dla badacza i posiada dużą wartość
praktyczną dla chirurgii ortopedycznej i urazowej.
Organizm potrafi odpowiedzieć na nowe bodźce
funkcjonalnei biologicznetworzeniemsięnowejtkanki,którarozwijasięz obecnychw procesieregeneracji, niezróżnicowanych komórek mezenchymalnych
posiadającychszerokiwachlarzmożliwościmetaplastycznych.Wielkaróżnorodnośćpoglądówdotyczących metaplazji dowodziła, że problem pozostawał
nadalotwarty,couzasadniałoposzukiwaniewłasnej
odpowiedzi na to ważne, z punktu widzenia praktycznego,zagadnienie.
Badania doświadczalne przeprowadzono na 24
królikach w wieku 6 miesięcy i przeciętnej wadze
2 kg.Celembadaniametaplazjichrzęstnej,u 12królików wykonano zabiegi operacyjne polegające na
wszczepieniu do stawu kolanowego wolnego autoplastycznegopłataskórnego.
U 6królikówresekowanona całejdługościścięgno Achillesa i wszczepiono na to miejsce wolny,
własnypłatskóry;grupękontrolnąstanowiło 6królików. U 2 usunięto chrząstkę z powierzchni stawowych,niewstawiającpłataskórnego,u 2wykonano
resekcjęścięgnabezłączeniakikutówpłatemskóry,
u dalszych 2wszytopłatskórytylkojednostronnie.
Następnie przeprowadzono badania kliniczne i makroskopowewszczepionychpłatóworazgrupykontrolnej w odstępach 10-dniowych, poświęcając każdorazowolzwierzę.Wszczepionepłatyskórypoddanoszczegółowymbadaniomhistologicznym.
Stwierdzono, że u królika autoplastyczny płat
skóry wszczepiony do stawu jako pokrycie pozbawionej chrząstki obwodowej nasady kości udowej
przyrastado podłożai można gostwierdzićw stawie
w przeciągu 100dniobserwacji,przy czymulegaon
stopniowej przemianie w tkankę łączną włóknistą
i chrzestną.Nabłonekskóryzanikastopniowo,szczególniew miejscachnarażonychna tarciepowierzchnistawowych.Zanikgruczołówłojowychi włosów
następujew ciągu 2miesięcy.Włosyulegająrozpadowii fagocytozieprzezkomórkiolbrzymie.W wynikuprzemian,z płataskórnegopozostajeutkaniełącznotkankowe,w którymnastępujemetaplazjachrzęstna.Chrzęstkatworzysięw samejtkanceprzeszczepu
przezstopnioweprzemianyfibroblastów.Metaplazja
zależyod czynności,gdyżwystępujenajpierwwmiejscach podlegających uciskowi i tarciu powierzchni
stawowych.W doświadczeniach obserwujemyzachodzącew płacieskórnymzjawiskometaplazjichrzestnej(Ryc. 1i 2).
W preparatachdoświadczalnych znajdujemynajwyraźniejzaznaczoneprzejściaod tkankiłącznejdo
lu
rso
na
pe
for
y is
op
is c
Th
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
– skłonnośćskórydo tworzeniacystepidermalnych;
– możliwośćpowstaniainfekcji.
Większość autorów nie uważała cyst za niebezpieczne, szczególnie po pracach Peer i Paddocka
[61], którzy wykazali, że po pewnym czasie cysty
zmieniająsięw tkankęłącznąi zanikają.Można zapobiec ich powstawaniu używając płatów skórnych
beznaskórka,jaktopolecaSwart[77]lubteżpoddającprzeszczepdośćznacznemui stałemunapinaniu
wedługZavaletai Uriburu[76].
Odnośniedrugiejujemnejcechy,tojestmożliwościprzeniesieniainfekcji,większośćautorówuważa,
żew dobieantybiotykówniebezpieczeństwoniejest
groźne.Zdajesięjednak,żeproblemtenwinienstale znajdować się w centrum uwagi, gdyż zakażenie
jestnajwiększymniebezpieczeństwem,jakiezagraża
dermoplastyce,jaktowynikaz analizystatystykprzed
i po wprowadzeniuantybiotyków:Rehn[56] 15przypadkówinfekcjina 104operowanych= 14,4%,Mair
[72] 5 przypadków infekcji na 149 operowanych
= 3,3%,Cannady[66] 5przypadkówciężkiejinfekcjii 3przypadkizapalnena 129operowanych= 6%,
Zavaletai Uriburu[76] 5przypadkówinfekcji, 2przypadkinietolerancjiprzeszczepui 2przypadkizapalenia= 4,4%,Kallio[107]na 130operowanychniepodaje ani jednego przypadku infekcji. Pąchalski we
własnymmateriale[109]podajena 16operowanychwystąpieniezakażeniaw 1przypadkuz powoduniewłaściwegoprzygotowaniaskóry(0,16%).
Wprowadzenie antybiotyków nie usunęło całkowicie niebezpieczeństwa infekcji, tylko je wybitnie
zmniejszyło.Z liczbdużych– 14,4%Rehnw 1928r.
– przechodzimystopniowona małe– 4,4%Zavaleta
i Uriburuw 1951, 0%Kalliow 1958r.
Licząc się z groźnymi następstwami zakażenia
przestrzeni stawowej niektórzy są zdania, że należy
wypróbować przydatność i jałowość przeszczepu
wszywając go na okres 4-6 tyg. w maksymalnym
rozciągnięciuw tkankępodskórną;dopierow drugim
etapie umieścić go w stawie, w którym przeprowadzamy zabieg rekonstrukcyjny.Taką metodę podają
Zanolii Branciforti[88].
Metodaoperacjiwytwórczejstawuz użyciemwolnegopłataskórymiaładużąwartośćpraktycznąi byłastosowana równieżod 1956r.w krakowskiejKliniceOrtopedycznej–Zaremba,Pąchalski[110-114].
Pąchalski[111,114]przeprowadziłwówczaswłasnebadaniadoświadczalnenad możliwościamimetaplazjitkankiłącznejw tkankęchrzestnąi ścięgnista.
U 12królikówusuniętochrząstkęszklistąz końcówstawowychkolana i pokrytotekońcewłasnymi
przeszczepamiskóry.U innych 6królikówzastępowanopłatemwłasnejskóryresekowaneścięgnoAchillesa.Pod wpływemczynności,wszczepyulegałyprze-
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
410
gno,w miejscewyciętegościęgnawszywanopod napięciemwalcowatezwiniętyautoplastycznypłatskóry.Wewszystkich 6przypadkachpłatwgoiłsię,zastępując czynność ścięgna. Króliki posługiwały się
tio
np
roh
ibit
ed
.
chrząstkipowstającejna podłożuprzeszczepu.Wgrupiekontrolnejstwierdzonopowstawaniewyspchrzęstnychod stronyziarninującejpowierzchnikości.
W celubadaniamożliwościmetaplazjiskórywścię-
for
pe
rso
na
lu
se
Ryc. 1.Różnicowaniekomórekchrzestnychw przeszczepie(pow.120X)
Fig. 1.Differentiationofcartilagecellsinthegraft(magnificationx 120)
y is
op
is c
Th
Ryc. 2.Chrząstkaszklistai tkankałącznawłóknistajakowyrazdalszejmetaplazjiprzeszczepu(pow.280X)
Fig. 2.Hyalinecartilageandfibrousconnectivetissue,expressingfurthermetaplasiaofthegraft(magnificationx 280)
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
on
ly -
dis
tr
ibu
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
411
-
ibu
dis
tr
se
gii,wubiegłympółwieczuobserwowaliśmylawinowyrozwójnaukbiomechanicznychikonstruowania
coraz doskonalszych endoprotez stawów, początkowo połowiczych a obecnie obejmujących już nie
tylkostawy,aleicałeczęściszkieletu.Spowodowało
to,żebadania,nazwijmyje,biologicznezeszłyprzez
pewienczasnadrugiplan.Obserwowanyodkilkunastulatrenesanstychbadańjestzwiązanyzfrapującymi odkryciami genetyki i multipotencjalności
komórekludzkiegoorganizmu.
Niewątpliwie opisywane badania, już przecież
sprzedpółwiecza,stworzyływrazzinnymipodobnymi,podstawypodobecnekoncepcjeodtwarzanialudzkichtkanekoparteonajnowszezdobyczeinżynierii
tkankowej[115-119].
Th
is c
op
y is
for
pe
rso
na
lu
operowaną kończyną.Wyraźna przemiana występowała w obrębie przeszczepu po 30 dniach (Ryc. 3).
Obraz histologiczny preparatu doświadczalnego
przedstawiautkanietypowedlaścięgna.Naprzekrojupoprzecznymobserwujemycharakterystycznepola rozmaitej wielkości i kształtu podzielone wiotką
tkankąłączną,drobne,kanciaste,nieregularnetwory
(w preparaciewybarwionefioletowo),odpowiadające komórkom ścięgna ułożonym wzdłuż pęczków.
W grupiekontrolnejniedoszłodoodtworzeniawyciętego ścięgna: wszyty jednostronnie bez napięcia
płatskórynieuległmetaplazjitkankiłącznejw tkankę ścięgnistą. Króliki tej grupy nie posługiwały się
operowanąkończynąna skutekbrakuzgięciapodeszwowego.
Doświadczenia wykazały, że tkanka łączna pod
wpływem zmienionego środowiska i bodźców mechanicznychtworzychrząstkęlubwłókna ścięgniste,
a więcnowąodmianętkanki.Opisanąznacznązdolnośćadaptacjii metaplazjipod wpływemczynności
można z pożytkiemwykorzystaćw chirurgiiortopedycznej.
Kolejnym etapem rozwoju tego kierunku terapii
byłastosowana już 1950r.przezPaisa[85]metoda
kapoplastyki stawu z wymianą zmienionych chorobowo powierzchni stawu. Jest to obecnie najmniej
inwazyjna z dostępnychmetodplastykistawu.
Wrazzprzyrostemwiedzyirozwojemtechnolo-
on
ly -
Ryc. 3.Metaplazjatkankiłącznejw tkankęścięgnistąw obrębieprzeszczepu(pow.90X)
Fig. 3.Metaplasiaofconnectivetissueintotendonwithinthegraft(magnificationx 90)
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
tio
np
roh
ibit
ed
.
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
412
PIŚMIENNICTWO
1. BolognesiG.Istogenesidellecavitaarticolaridineoformazione.ArchIntdiChir 1913; 1: 6
2. Chlumsky,cyt.za Zaremba[].
3. Calandra, Caraci.Artroplastica con collodion.Atti XXV
CongressoSocItOrtop.Roma. 1934
4. GiangrassoG.Risultatisperimentalidiplasticheconlaminedigommapraticaleinlesionidiarticolazioni.BollSoc
ItdiBiolSper 1938; 13: 10
5. BaiocchiP.Artroplasticaconinterposizionedipergamona.OrtTraumAppMot 1938; 10
6. Grassi A. Applicazioni cliniche della amnioplastina. La
ClinicaChir 1942; 11: 1
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
52.
53.
se
rso
na
pe
for
y is
op
is c
Th
ed
.
on
51.
tio
np
roh
ibit
42.
ibu
41.
dis
tr
40.
sztywniałych stawów. Dyskusja na XVIII Zjeździe Chir.
Polskich.Warszawa:PPChir; 1922
JuraszA.,O krwawymuruchamianiukostniezesztywniałychstawów.Dyskusjana XVIII ZjeździeChir.Polskich.
Warszawa:PPChir; 1922
CetkowskiH.O krwawymuruchamianiukostniezesztywniałychstawów.PolskiPrzeglądChirurg 1922; 1: 54
Latkowski M.Uruchomieniestawówsztywnych.Warszawa: 1924
Latkowski M.W sprawieuruchomieniawytwórczegostawówsztywnych.PolskiPrzeglChir 1924; 44
Zaremba J. Sulle artroplastiche dell'anca. Chir Org Mov
1931; 15: 354
GrucaA. Operacje wytwórcze stawów. Chir Narz Ruch
i OrtopPolska 1933; 4: 553
OstrowskiT.W sprawieprzeszczepieńchrząsteknasadowychkończyn.Dyskusjana XVIII ZjeździeChirPolWarszawa:PPChir; 1922
SołtysikA. Przypadek plastyki stawu kolanowego. Chir
NarzRuchi OrtopPolska 1933; 4: 780
SołtysikA. Przypadek plastyki stawu kolanowego. Chir
NarzRuchi OrtopPolska 1933; 4: 780.
SławińskiZ.O krwawymuruchamianiukostniezesztywniałychstawów.Warszawa:PPChir; 1922
StrutyńskiR.O krwawymuruchamianiustawówzesztywniałych.PPChir 1924: 44
Szerszyński B. Operacje wytwórcze stawu łokciowego.
PPChir 1925; 4
WojciechowskiA.Artroplastyka.ChirNarzRuchi Ortop
Polska 1933; 4: 622
ZarembaJ.Operacjewytwórczestawówsztywnych.ChirurgiaKliniczna 1931; 3
ZarembaJ.Sullacuradell'instabilitaarticolaredopo mobilizazzionechirurgicadelginocchio.ChirOrgMovim1932
OllierKXEL.Traitédesresections.Paryż:G.Masson;1885
LoeweO.ÜberHautimplantationanStellederfreienFascienplastik.MünchMedWochenschr. 1913; 60: 1320
RehnE.DascutaneundsubcutaneBindegewebealsplastischesMaterial.MünchMedWochenschr 1914; 3: 118
RehnE.ZudenFragenderTransplantation,Regeneration
undortseinsetzendenfunktionellenMetaplasie.ArchKlin
Chir 1919; 112: 662
Schwarz E. Über die anatomischen Vorgänge bei der
Schnenregeneration und dem plastischen Ersatz von
Schnendefekten durch Sehne, Faszie und Bindegewebe.
DtschZ Chir 1922; 173: 301
Eitner E. Über Unterpolsterung der Gesichtshaut. Med
Klin 1920; 16: 93
Zimches JL. The fate of surface epithelium transplanted
intodeeptissuesanditsrelationtoepitelialcyst.Frankfurt
ZtschrfPath 1931; 42: 203
PeerLA,PaddockR.Histologicstudiesonthefateofdeeplyimplanteddermalgrafts.ArchofSurg 1937; 34: 268
Eitel H. Versuche zur Lebensenergie von Cutis. Dtsch
Z Chir 1933; 242: 806
UihleinA.Useofthecutisgraftinplasticoperations.Arch
ofSurg 1939; 38: 118
CannadyJE.Someoftheusesofthecutisgraftinsurgery.AmJSurg 1943; 59: 409
CannadyJE.Additionalreportonsomeoftheusesofcutis graft material in reperative surgery. Am J Surgery 1945; 67: 382
ly -
39.
54.
55.
lu
7. GrassiG.Evoluzionesperimentaledegliinnestisottocutaneidipelletotale.PoliclinicoSezChir 1946; 53: 223
8. Giuntini L.Lamobilizzazionechirurgicadelierigiditáarticolari con interposizione di membrane assorbibili. Studio clinico-sperimentale sui lembi di gelatina. Chir Org
Mov 1946; 30: 216
9. SoaveF,Sabaino D.Suipreparatidifibrina e dicellulosa
inartroplastica.ChirOrgMov 1949; 33: 37
10. Wilsoncyt.za Giuntinim[8].
11. Provenzale L,ParienteR.L'usodeltanninonelleartroplastiche.IlPoliclinicoSezChir 1950; 57: 1
12. AgrifoglioE,MarcacciG.Emiresezioneartroplasticanellefratturecomminutedelgomito.MinOrtop 1953; 4: 134
13. Smith-Petersen MN.Arthroplasty of the hip.A new method.JBJS 1939; 21: 269
14. JudetJ,JudetR.Theuseofourartificialfemoralheadfor
arthroplastyofthehipjoint.JBJS 1950; 32B
15. Murphy JB.Ankylosis, arthroplasty, clinical and experimental.JAMA 1905; 44: 1573
16. MurphyJB.Arthroplasty.AnnSurg 1913; 57: 593
17. Gluck,cyt.za Murphy[16]
18. BaerWS.Arthroplastywiththeaidofanimalmembrane.
AmJOrthopSurg1938; 94: 171
19. BaerWS.Arthroplastyofthehip.JBJS 1926; 8: 171
20. Payr E. Über die operative Mobilisierung ankylosierter
Gelenke.MünchMedWochnschr 1910; 37: 1
21. PayrE.AltesundNeuesüberArthrosisdeformansundInfekt arthritis, die Kinetische Kette. Arch f Klin Chir
1939; 196: 677
22. Putti V.L'interposizionedilembiaponeuroticiliberinella
mobilizzazione chirurgica delle anchilosi e delle rigidita
articolari.ScrittiMedici I: 354
23. Putti V.Ulteriorecontributoallamobilizzazionechirurgicadell'anchilosidiginocchio.
24. Putti V. La mobilizzazione chirurgica delle anchilosi del
ginocchio.ScrittiMedici I: 554
25. Putti V.Artroplastiche.ScrittiMedici I: 856
26. Putti V. Venti anni di sperienze di arthroplastica. Scritti
Medici II: 668
27. Helferich H. Über operative Neoarthrosis. Münch.
Med. 1913; 27: 69
28. Krajewski,cyt.za Zaremba[36]
29. Nelaton,cyt.za Giuntinim[8]
30. SchanzA. Über Spondylitis deformans undArthritis deformans.ArchfKlinChir 1926; 139: 627
31. Schmertz H. Bericht über Gelenksmobilisation mit und
ohneInterposition.BeitrKlinChir 1919; 117: 018
32. Sumita M.ExperimentalleBeiträgezuroperativenMobilisierung ankylosierter Gelenke: Eine klinische und historische
Studie über gestielte Weichteillappeneinlagerung in experimentellverödeteGelenke.ArchfKlinChir1912;99: 755
33. SerraA.Iltrattamentoortopedicodellarigiditae delleanchilosi.Bologna: 1920
34. SerraA.Iltrattamentoortopedicodellerigiditáe anchilosi.Relazioneal XI CongrSocItOrtop.Rzym: 1920
35. Delitala F. Considerazioni sulle artroplastiche.Atti XVI
CongrSocItdiOrt.Rzym: 1925
36. ZarembaJ.O powstawaniustawówrzekomychpo operacjachwytwórczych(pracadoświadczalna).ChirurgiaKliniczna 1936; 4(1)
37. ZarembaJ.Sullacuradell'instabilitaarticolaredopo mobilizazzionechirurgicadelginocchio.ChirOrgMov 16;1932
38. Wierzejewski I. O krwawym uruchamianiu kostnie ze-
56.
57.
58.
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
413
se
on
ly -
dis
tr
ibu
tio
np
roh
ibit
ed
.
92. DelchefJ., 1956.Ledevenirdel'arthroplastiedelahanche.Rev.Med.SuisseRomande 5, 401-407.
93. DelchefJ,Delchefjr,FallaG.L'utilisationdelapeauen
chirurgieorthopedique.ActaOrthopBelg 1959: 25; 9
94. Delchef J. Traitement actuel des coxarthroses.Acta OrthopBelg 1958; 24: 393
95. Sanchis-Olmos MV.Elusoenchirurgiaortopedicadela
piel conservade en mertiolato. Act Ortop Traum Iberica 1955; 3: 1
96. Sanchis-Olmos MV.L'emploidelapeauconserveédans
la „Mertiolate” en chirurgie ortopédique. Sixieme
CongresdelaSociétéInternationaledeChirurgieOrtopediqueetdeTraumatologie.Bern, 30.08-3.09.1954
97. DeMarchiR,GambierR.Ricercheistologichesperimentali e cliniche sull' artroplastica con cute. Min Ortop
1953; 4: 29
98. KallioKE.Arthroplastiecutanée delahanche;auot-greffe fraiche de peau totale avec du tissu adipeux. Paryż:
Mémoiredel'AcadémiedeChirurgie, 81(14-15)
99. KallioKE.Skincaparthroplasty.XX AnniversaryInternationalCollegeofSurgeons.Genewa, 23-26.05.1955.str. 577
100. Kallio KE. Skin arthroplasty of the hip joint. Annales
ChiretGynFenniae 1956; 45: 181.Referatwygłoszony
równieżpodczasobradZjazduPTOrtop.Warszawa: 1957
101. Kallio KE.Arthroplastica Cutanea Coxae.Acta Orthop
Scand 1957; 4: 327
102. Kettunen KO. Changes in the fresh autogenous whole-thicknessskingraftusedasinterpositionalmaterialinarthroplasty of the hip joint on cats.Annales Chir et Gyn
Fenniae 1956; 45: 193
103. Kettunen KO. Skin arthroplasty in the light of animal
experimentswithspecialreferencetofunctionalmetaplasia
ofconnectivetissue.ActaOrthopScand 1958,suppl.29
104.KettunenKO.Cartilaginousmetaplasiaofconnectivetissueinclinicalskinarthroplasty.ActaOrthopScand1959;
28:190
105.KettunenKO.Originofmetaplasticcartilageinskinarthroplasty.ActaOrthopScand 1960; 30: 20
106.KivilaaksoR.Changesinthewhole-thicknessskingraft
buriedintissue.ActaOrthopScand 1955,suppl. 18
107.KallioKE.Skinarthroplastyinthelightofanimalexperimentsandclinicalexperience.Congr?sInternationalde
ChirurgieOrthopédique,Barcelona, 1957
108.Sogetti,cyt.za Kallio[107]
109.PąchalskiA.Functionalmetaplasiaofcutaneousconnectivetissueasinterpositionalmaterialinarthroplasty.Folia
Morphologica 1964; I
110.ZarembaJ.Operacjewytwórczestawówsztywnych.Chir
NarzRuchi OrtPolska 1933; 3: 120
111.PąchalskiA.Metaplazjafunkcjonalna tkankiłącznejskóryzastosowanejjakomateriałinterpozycyjnyw plastyce
stawu.FoliaMorphologica 1964; 15: 1
112. Pąchalski A. Legamentoplastica e sindesmopessi acromio-clavicolareconlembodicutenellelussazioneacromio-clavicolare.AttiSERTOT 1959; 4
113.PąchalskiA.Dermoplastykaw leczeniunastępstwzniekształcającegogośćcastawowego.ChirNarzRuchui OrtopPolska 1963: 743
114.PąchalskiA.Badaniadoświadczalnenad możliwościami
metaplazjitkankiłącznejw tkankęchrzestnąi ścięgnową.
ChirNarzRuchui OrtopPolska 1963: 848
115. Obradovic B, Martin I, Freed LE, Vunjak-Novakovic G.
Bioreactorstudiesofnaturalandtissue-engineeredcartilage.
lu
rso
na
pe
for
y is
op
is c
Th
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
66. Cannady JE. Cutis graft in surgery. Arch of Surg
1946; 52: 286
67. CannadyJE.Cutis:itsvarioususesinsurgery.JInternal
ColSurg1948; 11: 282
68. CannadyJE.Someexperiencesintheuseofthecutisgraft
insurgery.SouthMedJ 1948; 41: 876
69. Swenson SA,HarkinsAN.Cutisgraft.Applicationofthe
dermatome flap method. Its use in recurrent incisional
hernia.ArchofSurg 1943; 47: 564
70. ScolaJV.Improvedtechniqueforpreparinga burieddermalgraftinhernialrepair.ArchPutti 1952; 5: 338
71. MairGB.Theuseofwholeskingraftinthetreatmentof
herniae.BritJSurg 1945; 32: 381
72. MairGB.Analysisofa seriesof 454inguinalherniaewith
special reference to morbidity and recurrence after the
wholeskingraftmethod.BritJofSurg 1946; 34: 42
73. Goodal RG, Guthrie RF. Repair of inguinal hernia with
wholeskingraft.SouthSurgeon 1947; 13: 135
74. WestWT,HichsES.Skinasa supportinggraftinrepairof
herniae.CMAJ 1948; 58: 178
75. Zavaleta DE, Uriburu JV. El injerto de piel en el trotamiento de les grandes eventraciones. Prensa Med Argent 1948; 35: 1427
76. ZavaletaDE,UriburuJV.Wholethicknessskingraftsinthe
treatmentofhernias.SurgGynecObst 1950; 91(2): 157
77. Swart HA. The use of cutis in orthopedic operations.
SouthMedJ 1952; 45: 87
78. Rausselin L.Lesgraffeslibresdepeaudanslacurechirurgicaledeseventrations.LyonChir 1943; 38: 486
78. Dantlo R. Transplantation de la derme pour la cure des
eventration.PresseMéd 1946; 50: 680
80. Menegaux.Legraffesdedermeenchirurgieréparatrice.
PresseMéd 1948; 52: 472
81. GossetJ,Bonvallet M.L'hemiresectionhumeraleavecinterpositiondepeautotaledanslesreindeursetankyloses
post-traumatiques ou postinfectieuses du coude. Rev d'
Orthop 1954; 401: 142
82. Bogetti M,FabbriS,Bubbio C.Innestiliberidicutedisepitelizzatae sottocutenellariparazionedelleperditedisostanza deitendini.MinChir 1954; 9: 375
83. RepaciG,BozzoniG.Plastischetendineeconinnestiliberidicute.Attidel XXXVIIICongressodellSIOT.Rzym:
1953.str. 369
84. Pais C.Artroplasticadell'ancaconcapsulametalicae con
lembocutaneo.Attidel XXXVCongressodellSIOT.Torino: 1950
85. Pais C.Artroplasticadelleditaconinterposizionedilembo cutaneo.Atti e Comunicazioni XXXIII Congr. SIOT.
Bologna: 1948
86. PasqualiE.Artroplasticaconlembocutaneonell'articolazionedell'anca.ChirOrgMov 1951; 35: 651
87. Peregalli PF. Ricerche sperimentali sull'artroplastica con
interposizionedilembicutanei.ArchOrtop 1951; 64: 16
88. ZanoliR,BrancifortiS.L'usodilembicutaneilibericonservatinelsottocutaneonelleartroplastichee nellelesioni
deilegamentidelginocchio.ClinOrtop 1954; 6: 283
89. Fiume M. Artroplastica dell'anca con interposizione di
lembocutaneolibero.ActOrtopMilano 1952; 65: 378
90. Poli A. Rigidita articolare post-traumatiche. Relazione
XXXVIIISIOT.Rzym: 1953
91. DelchefA,WalchA,GoosseusJ.Arthroplatiedelahancheavecinterpositionedepeau.Presentationd'unmalade.
ActaOrthopBelg 1955; 21: 122
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
414
OrtopediaTraumatologiaRehabilitacja2001;3(2):181-189
116.LubiatowskiP,ManikowskiW,RomanowskiL,Trzeciak
T, Kruczyński J, Piontek T. Doświadczalna rekonstrukcja
chrząstkistawowejprzyużyciuautogennychprzeszczepów
okostnej i ochrzęstnej. Ortopedia Traumatologia
Rehabilitacja2001;3(2):194-199
117. Strzelczyk P. Benke G, GóreckiA. Zasady izolacji i hodowli ludzkichchondrocytów–wstępdoautogennychprzeszczepów komórkowych. Ortopedia Traumatologia
Rehabilitacja2001;3(2):213-215
118.SanghaviP,BoseD,KerriganJ,MadeleyNJ,CrandallJ.
Non-contact strain measurement of biological tissue.
BiomedSciInstrum2004;40:51-6
tio
np
roh
ibit
ed
.
119.SanderEA,NaumanEA.Permeabilityofmusculoskeletaltissuesandscaffoldingmaterials:experimentalresults
andtheoreticalpredictions.CritRevBiomedEng2003;31
(1-2):1-26.
Adresdokorespondencji/Addressforcorrespondence
Prof.drhab.med.AdamPąchalski
KrakowskieCentrumRehabilitacji
30-224Kraków,Al.Modrzewiowa22
Otrzymano/Received
Zaakceptowano/Accepted
dis
tr
ly on
se
-
for
pe
rso
na
lu
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
Th
is c
op
y is
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
12.12.2003r.
22.02.2004r.
ibu
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
PąchalskiA.iwsp.,Rozwójwczesnychkoncepcjitechniki metodoperacjiwytwórczychstawów
415