pobierz plik

Ocena wpływu polityki spójności na
wzrost konkurencyjności i
innowacyjności polskich
przedsiębiorstw i gospodarki
Raport metodologiczny
Instytut Badań Strukturalnych
ReyTech Sp. z o. o.
2010
1
Instytut Badań Strukturalnych
ul. Rejtana 15 lok. 24, 25
02-516 Warszawa, Polska
TEL. +48 22 629 33 82
FAX: +48 22 395 50 21
E-MAIL: [email protected]
www.ibs.org.pl
ReyTech Sp. z o. o.
Ul. Rejtana 15/25
02-516 Warszawa, Polska
Tel. +48 22 629 33 82
Fax: +48 22 395 50 21
E-MAIL: [email protected]
www.reytech.pl
2
SPIS TREŚCI
1
PREZENTACJA PROBLEMU BADAWCZEGO .................................................................................. 4
1.1
STRUKTURA BADANIA .......................................................................................................................... 4
Część I - badanie makroekonomiczne ..................................................................................................... 4
Część II – badanie sektorowe .................................................................................................................. 5
Część III – badanie efektów netto i jałowej straty .................................................................................. 6
1.2
2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
3
4
OBSZARY TEMATYCZNE ........................................................................................................................ 7
ZESTAWIENIE METOD BADAWCZYCH ..................................................................................... 11
PRZEGLĄD DOKUMENTÓW I ANALIZ ZASTANYCH ...................................................................................... 11
BADANIA ILOŚCIOWE: ANALIZY STATYSTYCZNE ........................................................................................ 14
BADANIA ILOŚCIOWE: MODEL MAKROEKONOMICZNY ............................................................................... 16
BADANIA ILOŚCIOWE: ANALIZA GRUP PORÓWNAWCZYCH .......................................................................... 17
BADANIE CAWI BENEFICJENTÓW ........................................................................................................ 18
STUDIA PRZYPADKÓW ........................................................................................................................ 19
ŹRÓDŁA I ZAKRES DANYCH .................................................................................................. 22
REALIZACJA BADANIA ........................................................................................................ 25
4.1
4.2
HARMONOGRAM REALIZACJI BADANIA .................................................................................................. 25
KONSPEKT RAPORTU KOŃCOWEGO ....................................................................................................... 26
3
1 Prezentacja problemu badawczego
Niniejsze badanie dotyczy wpływu funduszy unijnych wydatkowanych w ramach NPR na
innowacyjność i konkurencyjność polskich przedsiębiorstw oraz polskiej gospodarki jako całości.
Głównym jego celem jest tym samym ocena wpływu polityki spójności na wzrost konkurencyjności i
innowacyjności polskich przedsiębiorstw i gospodarki. Badanie pozwoli również na sformułowanie
wniosków i rekomendacji dla realizacji polityki spójności w kolejnych perspektywach finansowych
oraz dla krajowych polityk prorozwojowych.
1.1 Struktura badania
W celu usystematyzowania prac badawczych, badanie podzielone zostało na trzy części:
•
•
•
Makroekonomiczną, odpowiadającą modułowi IA z SOWZ. Część ta dotyczy całościowych,
zagregowanych efektów analizowanych interwencji, obserwowanych w skali całej
gospodarki.
Sektorową, odpowiadającą modułowi IB z SOWZ, która obejmuje szczegółowe zagadnienia
związane z wielkością wsparcia, jego strukturą i wpływem na działalność przedsiębiorstw.
Mikroekonomiczną, będącą odpowiednikiem modułu II SOWZ, która stanowi pogłębioną
część badania, skupiającą się na efektach netto i jałowej straty
Poniżej przedstawiamy opis poszczególnych części i przypisane im pytania badawcze (pytania te
można traktować jako równoważne hipotezom badawczym).
Część I - badanie makroekonomiczne
Celem tej części badania jest określenie wpływu netto całości interwencji zrealizowanej w ramach
Narodowego Planu Rozwoju na wskaźniki społeczno-ekonomiczne. Mówiąc inaczej, analizie poddane
zostaną zmiany na poziomie zagregowanym.
pytania badawcze:
1) W jaki sposób interwencja publiczna wpływa na innowacyjność i konkurencyjność w świetle badań
teoretycznych?
2) Jakie są negatywne efekty związane z interwencją publiczną w świetle badań teoretycznych?
3) Jakie są przyczyny powstawania negatywnych efektów interwencji w świetle badań teoretycznych?
4) W jaki sposób można minimalizować negatywne efekty, związane z interwencją publiczną w świetle
teorii?
5) W jaki sposób interwencja publiczna zwiększająca innowacyjność i konkurencyjność wpływa na
dobrobyt społeczeństwa w świetle badań teoretycznych?
6) Jaka jest efektywność interwencji publicznej oddziałującej na innowacyjność przedsiębiorstw w świetle
badań teoretycznych?
7) Jakie modele wyjaśniają wpływ innowacyjności i konkurencyjności na wzrost gospodarczy w świetle
teorii ekonomii?
8) Jakie istnieją efektywne modele wspierania innowacyjności i konkurencyjności przedsiębiorstw w
krajach europejskich (analiza empiryczna)
9) Jaki jest efekt jałowej straty (ang. deadweight loss) związany z interwencją publiczną w zakresie
innowacyjności?
4
10)
11)
12)
13)
14)
15)
Jakie są oceny efektów netto interwencji w zakresie innowacyjności?
Jaka jest efektywność wydatków na działalność innowacyjną i badawczo-rozwojową?
Od czego zależy efektywność wydatków na innowacyjność?
Jakie są rzeczywiste, negatywne efekty interwencji publicznej?
Od jakich czynników zależy nasilenie negatywnych efektów związanych ze wsparciem publicznym?
Jakimi metodami można poprawić efektywność wydatków na innowacyjność?
W ramach części I zastosowane zostaną następujące metody badawcze: przegląd literatury
(metaanaliza), analiza dokumentacji i badań ewaluacyjnych.
16)
•
•
•
•
Jaki był wpływ interwencji na wartości wskaźników makroekonomicznych:
procentowy udział w PKB nakładów na działalność badawczo-rozwojową
nakłady przedsiębiorstw na działalność innowacyjną
udział przedsiębiorstw innowacyjnych w gospodarce
zatrudnienie
Obok metaanalizy, do udzielenia odpowiedzi na pytanie 16 wykorzystane zostaną metody
modelowania makroekonomicznego (szerzej w części 2.3 niniejszego raportu).
Część II – badanie sektorowe
W ramach części II stworzona zostanie szczegółowa mapa (w ujęciu krajowym i regionalnym na
poziomie NUTS II, tj. na poziomie województw) wsparcia skierowanego do przedsiębiorstw w ramach
Narodowego Planu Rozwoju, określająca strukturę wydatków publicznych (ze środków krajowych i
unijnych) w tym zakresie, w podziale na interwencje.
pytania badawcze:
17) Jaka była struktura wydatków w podziale na zaprezentowane w ofercie typy interwencji? (w ujęciu
kraju i województw)
18) Jaka była struktura terytorialna interwencji ze środków EFRR?
19) Jak kształtowała się wielkość wsparcia na działalność doradczą i szkoleniową w podziale na
województwa?
20) W których województwach wartość wsparcia dla instytucji otoczenia biznesu była największa?
21) W których regionach wartość wsparcia na ułatwienie dostępu przedsiębiorstw do usług publicznych
była największa?
22) W których regionach wsparcie procesu umiędzynarodowienia przedsiębiorstw było
najintensywniejsze?
23) Jaka była struktura bezpośredniego wsparcia przedsiębiorstw w podziale na sektory?
24) Jaka była struktura bezpośredniego wsparcia przedsiębiorstw w podziale na klasy wielkości?
25) Jaka była przeciętna wielkość dotacji dla przedsiębiorstwa o określonej wartości?
26) Jaka była przeciętna wielkość dotacji dla przedsiębiorstwa działającego w określonym sektorze?
27) Jaka było przeciętne wsparcie przedsiębiorstwa wg województw?
W przypadku pytań dotyczących sektorów, wielkości zatrudnienia i wartości przedsiębiorstwa (pytania 23-28),
czyli w przypadku niewystarczających danych zastanych, precyzyjność odpowiedzi na nie będzie warunkowana
strukturą beneficjentów w poszczególnych działaniach. Jeżeli niemożliwe będzie dotarcie za pomocą CAWI
5
bezpośrednio do beneficjentów wsparcia (przykładowo, w przypadkach, w których beneficjentami będą osoby
1
fizyczne), jako metoda badawcza wykorzystana zostanie analiza studiów przypadku .
Drugim celem w części II będzie wskazanie, w jakim stopniu wsparcie to przyczyniło się do wzrostu
konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw w Polsce.
28) Jaki był wpływ interwencji realizowanych w ramach Narodowego Planu Rozwoju na zwiększenie
konkurencyjności i innowacyjności polskich przedsiębiorstw, mierzoną istniejącymi danymi
statystycznymi (wymienionymi w części 2.2 niniejszego raportu) ?
Realizacja obu celów będzie opierać się na trzech metodach badawczych: analizie danych o
wydatkach publicznych (desk research), badaniach ankietowych za pośrednictwem Internetu (CAWI)
oraz studiach przypadków.
Część III – badanie efektów netto i jałowej straty
W ramach części III przeprowadzone zostanie pogłębione badanie o charakterze
mikroekonomicznym, mające na celu ocenę efektów netto oraz występowania zjawiska jałowej
straty. Pozwoli to na identyfikację najwłaściwszych interwencji publicznych pod względem kryteriów
ewaluacyjnych skuteczności, efektywności, użyteczności i trwałości w zakresie podnoszenia
konkurencyjności oraz innowacyjności.
pytania badawcze:
1) Jaki był efekt netto wsparcia przedsiębiorstw?
2) Jak duża część przedsięwzięć przyczyniła się do rzeczywistego wzrostu konkurencyjności
i innowacyjności przedsiębiorstw?
3) W przypadku którego typu interwencji efekt netto był największy?
4) W przypadku którego typu interwencji efekt jałowej straty występował najczęściej?
5) Jakie działania umożliwiają minimalizację efektu jałowej straty / maksymalizację efektu netto
interwencji?
6) Jaki jest poziom wiarygodności realizowanych wcześniej badań odnośnie efektu jałowej straty
i szacujących efekt netto interwencji?
Wykorzystane zostaną następujące metodologie: przegląd literatury przedmiotu i analiza
dokumentacji (jako wstęp do dalszych metod), analiza grup porównawczych oraz studia przypadków.
1
Wiąże się to oczywiście z utratą ilościowego charakteru danych. W dalszej części niniejszego raportu
Wykonawca argumentuje jednak, że podejście pogłębione posiada szereg przewag w odniesieniu do analizy
tego typu wsparcia.
6
1.2 Obszary tematyczne
Badaniem w ramach części I objęte zostaną wszystkie interwencje finansowane w ramach
Narodowego Planu Rozwoju. Natomiast w ramach części II i III badaniem objęte zostaną interwencje
polegające na wsparciu bezpośrednim dla przedsiębiorstw (dotacje) oraz na wsparciu szeroko
rozumianego otoczenia biznesu (enterprise environment) zrealizowane w ramach SPO WKP, Działań
2.5, 2.6 i 3.4 ZPORR, a także działania 2.3, schematów A i B, SPO RZL.
Schemat 1 zestawia obszary interwencji z wpisującymi się w nie działaniami w ramach
poszczególnych programów.
Schemat 1. Kluczowe obszary tematyczne objęte badaniem
Wsparcie akumulacji kapitału ludzkiego w przedsiębiorstwach i uczelniach wyższych
• SPO RZL: Dz. 2.3, szczególnie schematy A i B
• ZPORR: Dz. 2.6
Wsparcie procesu umiędzynarodowienia przedsiębiorstw
• SPO WKP: Dz. 2.2.2
Ułatwienie dostępu przedsiębiorstw do usług publicznych
•SPO WKP: Dz. 1.5
Wsparcie innowacyjnych badań naukowych i technicznych związanych z gospodarką
oraz ich wykorzystania w przedsiębiorstwach
•SPO WKP: Dz. 1.4
• ZPORR: Dz. 2.6
Bezpośrednie bądź pośrednie dofinansowanie inwestycji dokonywanych przez
przedsiębiorstwa
• SPO WKP: Dz. 1.2, 2.2.1, 2.3
• ZPORR: Dz. 3.4,
Zwiększanie dostępu przedsiębiorstw do infrastruktury i usług doradczych i
biznesowych
•SPO WKP: Dz. 1.1, 1.3, 2.1
•ZPORR: Dz. 2.5, 3.4
Źródło: Opracowanie własne IBS
7
W zakresie tematycznym niniejszego badania wyróżnić można trzy główne kategorie wsparcia, które
wyróżnia zarówno jego charakter, jak i grupa docelowa oraz sposób oddziaływania na
funkcjonowanie przedsiębiorstw. W szczególności, każda z kategorii posiada nieco inną grupę
beneficjentów2. Różnice te w naturalny sposób wymuszają wyodrębnienie tych trzech rodzajów
wsparcia w ramach drugiej i trzeciej części tematycznej oraz dostosowanie podejścia
metodologicznego do każdej z kategorii.
Po pierwsze, swoisty charakter ma wsparcie dla dość szerokiej kategorii instytucji otoczenia
biznesowego3. Po pierwsze, beneficjentami wsparcia (działanie 1.1 SPO WKP) były różnego rodzaju
stowarzyszenia, organizacje pracodawców, agencje rozwoju regionalnego i pokrewne agencje
rządowe – instytucje tworzące i zarządzające jednostkami wspierającymi przedsiębiorczość,
udzielającymi porad, tworzącymi sieci wymiany innowacji. Po drugie, wydatkowane środki (w ramach
działania 1.2 SPO WKP) trafiły do przedsiębiorstw za pośrednictwem funduszy pożyczkowych i
poręczeniowych. Beneficjentami tego wsparcia były w tym przypadku fundusze doręczeniowe i
pożyczkowe. Po trzecie, w obrębie tej kategorii wyróżnić można wsparcie kierowane do klastrów
wysokich technologii, inkubatorów przedsiębiorczości oraz parków technologicznych (działanie 1.3
SPO WKP). Inny wpływ na innowacyjność i konkurencyjność przedsiębiorstw należy wiązać z
projektami realizowanymi w ramach działania 1.4 SPO WKP – tutaj wsparcie, przeznaczane w dużej
mierze na zaawansowane technologie, wyposażanie i tworzenie laboratoriów oraz badania sensu
stricte, trafiało zarówno do uczelni wyższych, instytutów i ośrodków badawczych, jak i do
specjalistycznych przedsiębiorstw (komputerowych czy inżynierskich). W ramach tych działań WKP
zrealizowano ok. sześciuset projektów, zaś szacunkowa liczba beneficjentów przekracza znacząco
połowę ilości projektów. Nieco inny charakter miało zorientowane bardziej regionalnie wsparcie w
ramach działania 2.6 ZPORR (ok. 400 projektów). Ze względu na bardzo zróżnicowany charakter
projektów realizowanych na podstawie działania 2.6 ZPORR, ustalenie liczby beneficjentów nie jest w
tej chwili możliwe, tym niemniej wskazać można interwencje o bezpośrednim przełożeniu na
innowacyjność i konkurencyjność przedsiębiorstw (np. tworzenie klastrów lub regionalnych baz
innowacji).
Po drugie, należy wyróżnić bezpośrednie transfery środków pieniężnych do przedsiębiorstw,
przeznaczane na akumulację kapitału (zakup maszyn i urządzeń, kompletnych linii produkcyjnych,
etc.), ale też na zakup technologii i know-how (działania 1.4.1, 2.2 i 2.3 SPO WKP oraz 3.4 ZPORR).
Wsparcie tego rodzaju przeznaczane było również na wdrażanie zmian w organizacji
przedsiębiorstwa (np. systemy zarządzania jakością, systemy informatyczne) i poprawę jakości
zarządzania w przedsiębiorstwach (działanie 2.1 SPO WKP). Nieco odmienny charakter miały
przedsięwzięcia nastawione na zmniejszenie energochłonności produkcji, redukcję emisji
zanieczyszczeń i gazów cieplarnianych (działanie 2.4 SPO WKP), tym niemniej ich przełożenie na
wzrost innowacyjności i konkurencyjności przedsiębiorstw jest oczywiste. Tę kategorię wsparcia
wyróżnia jego bezpośredni charakter, a także – w większości przypadków – tożsamość beneficjenta i
2
Definicja przyjęta przez Wykonawcę w niektórych przypadkach odbiega od wynikającej z dokumentów
programowych. Wynika to przede wszystkim ze specyfiki tematu badania.
3
Należy nadmienić, że rozumienie tego pojęcia przez Wykonawcę jest zgodne z treścią stosownych programów
operacyjnych, jak i definicjami operacyjnymi, stosowanymi przez instytucje centralne (por. np. opracowanie
PARP pt. „Instytucje otoczenia biznesowego”).
8
wnioskodawcy4. Ogólnie rzecz biorąc, przedsięwzięcia te dotyczyły przedsiębiorstw różnej wielkości,
od mikroprzedsiębiorstw do stosunkowo dużych przedsiębiorstw. W tej kategorii zrealizowano
zdecydowaną większość (ok. 14.000) projektów w zakresie tematycznym niniejszego badania. Liczba
ich beneficjentów (firm, które otrzymały wsparcie) jest a priori trudna do ustalenia, wstępne szacunki
wskazują jednak, że nie różni się ona znacząco od liczby projektów.
Wreszcie, część wydatkowanych środków (działanie 2.3 SPO RZL) kierowana była na podnoszenie
jakości zasobów ludzkich w przedsiębiorstwach w ramach szkoleń, kursów i innych zorganizowanych
systemów podnoszenia kapitału ludzkiego (akademie umiejętności, kompleksowe programy szkoleń).
W ramach schematów A i B SPO RZL zrealizowano łącznie ok. 1000 przedsięwzięć, zróżnicowanych
pod względem charakteru, kierowanych zarówno do samych przedsiębiorców. Liczba beneficjentów
tych projektów jest na tym etapie badania nieznana i trudna do ustalenia5. Podobny charakter ma
wspieranie przedsiębiorczości w ramach działania 2.5, odbywające się głównie poprzez szkolenia
skierowane do osób chcących rozpocząć działalność gospodarczą. Jak wskazują wyniki wielu badań
empirycznych6, ten rodzaj interwencji jest w wysokim stopniu obciążony efektem jałowej straty.
Należy ponadto wyróżnić interwencje, których rola w kształtowaniu innowacyjności i
konkurencyjności polskich przedsiębiorstw wydaje się być relatywnie niska. Należy do nich zarówno
pomoc techniczna w ramach SPO WKP (Priorytet III), jak i działania polegające na poprawie
przepływu informacji między przedsiębiorstwami a administracją rządową i samorządową (Działanie
1.5 SPO WKP).
Ponadto, istotne jest wzięcie pod uwagi struktury finansowej wsparcia, którą przedstawia poniższy
rysunek:
4
W przeciwieństwie do projektów o charakterze szkoleniowym, w których wprawdzie korzyści dla
innowacyjności i konkurencyjności odnosiły same przedsiębiorstwa, ale odbywało się to w formie transferu
wiedzy i umiejętności od pracowników uczestniczących w szkoleniach. Realizacja projektów odbywała się
również w inny sposób.
5
Wymaga również ustalenia definicji beneficjenta w kontekście celów i założeń badania. W przypadku
projektów z działania 2.3 SPO RZL wsparcie otrzymały de facto wszystkie firmy, których pracownicy wzięli udział
w kursach, szkoleniach, studiach podyplomowych, etc. Z punktu widzenia wspierania konkurencyjności i
innowacyjności te firmy są beneficjentami (tj. podmiotami, które odniosły korzyści) wsparcia UE i to one raczej
znajdują się w orbicie zainteresowania Wykonawcy. Z drugiej strony, gdyby badanie dotyczyło podnoszenia
jakości zasobów ludzkich lub wsparcia akumulacji kapitału ludzkiego, przedmiotem zainteresowania byliby
uczestnicy szkoleń.
Co więcej, w przypadku niektórych projektów, np. dotyczących systemów podnoszenia jakości zasobów
ludzkich w jednych, konkretnych przedsiębiorstwach, możliwe jest wskazanie jednego przedsiębiorstwa, które
odniosło korzyści z racji realizowania projektu.
6
Analiza skuteczności tego rodzaju interwencji podejmowana była wielokrotnie w kontekście ewaluacji
aktywnych polityk rynku pracy, por np. „Zatrudnienie w Polsce 2007”. Ponadto, warto zauważyć, że działania te
mają w gruncie rzeczy charakter prozatrudnieniowy, a nie proinnowacyjny.
9
Rysunek 1. Struktura finansowa wsparcia (wg wartości udzielonego wsparcia) dla
konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw
Struktura finansowa wsparcia wg wyróżnionych rodzajów
interwencji
Struktura finansowa wsparcia wg działań i programów
ZPORR 3.4
3%
Rozwój zasobów
ludzkich
15%
Wsparcie dla
otoczenia biznesu
34%
Pozostałe
11%
WKP 2.3
18%
WKP 1.5
5%
WKP 1.4
6%
WKP 2.2
17%
WKP 2.4
9%
Bezpośrednie
wsparcie dla
przedsiębiorstw
51%
WKP 1.2
10%
RZL 2.3
11%
WKP 1.3
10%
Źródło: opracowanie własne Instytutu Badań Strukturalnych na podstawie danych Ministerstwa Rozwoju Regionalnego
Zarysowana powyżej struktura i charakter wsparcia wskazuje silnie na potrzebę dopasowania metod i
pytań badawczych nie tylko do ogólnych celów badania, ale też do specyfiki każdego z działań i
priorytetów. Trzy wyróżnione klasy interwencji różnią się od siebie zarówno pod względem rodzaju
beneficjentów (co pociąga za sobą zróżnicowanie możliwości dotarcia do nich za pomocą dostępnych
narzędzi badawczych), jak i sposobu oraz siły oddziaływania na przedsiębiorstwa (a także jego
rozłożenia w czasie). Warto również zwrócić uwagę na silną dominację wsparcia bezpośredniego i
wsparcia dla otoczenia biznesu w strukturze finansowej wsparcia. Wskazuje to, po pierwsze, na
ważną rolę modelowania makroekonomicznego (w którym wsparcie bezpośrednie uwzględniane jest
explicite) oraz na potrzebę głębokiej analizy danych zastanych, które w tym przypadku powinny być
wysoce informatywne.
10
2 Zestawienie metod badawczych
2.1 Przegląd dokumentów i analiz zastanych
Podstawowym źródłem informacji potrzebnych do odpowiedzi na pytania badawcze będą po
pierwsze informacje zastane, w szczególności:
o
o
o
wyniki dotychczasowych badań naukowych i ewaluacyjnych dotyczących polityki wsparcia
konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw, w tym zrealizowanej w ramach NPR 2004
-2006.
dokumentów strategicznych, monitoringowych oraz sprawozdań instytucji zaangażowanych
w realizację programów/projektów w ramach NPR.
wyniki badań naukowych dotyczących skuteczności polityki fiskalnej, efektów wypierania,
efektów jałowej straty i tym podobnych
Przegląd dostępnej literatury w tym zakresie zawierają poniższe tabele.
Tabela 1. Dokumenty strategiczne
L.p.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Tytuł dokumentu
Sektorowy Program Operacyjny „Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw, lata 2004-2006
Uzupełnienie Sektorowego Programu Operacyjnego „Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw, lata
2004-2006
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego 2004-2006
Uzupełnienie Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego 2004-2006
Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich
Uzupełnienie Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich 2004-2006
Narodowy Plan Rozwoju na lata 2004-2006
Rekomendacje dla krajowych polityk publicznych mających wpływ na efektywność i skuteczność
realizacji polityki spójności, KE, 2009
Reviewing Community innovation policy in a changing world, KE, 2009
11
Tabela 2. Ewaluacje krajowe7
L.p.
Tytuł badania
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
Efekty wsparcia sfery B+R w SPO WKP w kontekście rozpoczęcia realizacji programu Operacyjnego
Innowacyjna Gospodarka (działanie 1.4 SPO WKP)
Ocena rezultatów wsparcia parków przemysłowych, parków naukowo-technologicznych oraz
inkubatorów technologicznych w ramach działania 1.3 SPO WKP
Wpływ realizacji Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw,
lata 2004-2006, na poziom zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw
Wpływ realizacji SPO WKP na poziom innowacyjności polskich przedsiębiorstw
Wpływ realizacji poddziałania 2.2.1 SPO WKP na poziom innowacyjności polskich przedsiębiorstw
Ocena postępu realizacji Sektorowego Programu Operacyjnego – Wzrost konkurencyjności
przedsiębiorstw, lata 2004-2006 oraz identyfikacja problemów w absorpcji środków Programu
Problemy i bariery w postępie realizacji Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost
konkurencyjności przedsiębiorstw, lata 2004-2006 w ocenie Ostatecznych Odbiorców Programu
Ocena trafności doboru kryteriów wyboru projektów w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna
Gospodarka 2007-2013
Badanie chłonności funduszy oraz identyfikowalności pomocy unijnej w sektorze polskiego przemysłu
elektronicznego
Regionalne wspieranie procesów innowacyjnych w gospodarce w oparciu o fundusze strukturalne
Zasady i procedury prowadzenia działalności parków technologicznych w Polsce w świetle
obowiązujących przepisów o pomocy publicznej
Czy warto inwestować w innowacje? Analiza sektora badawczo-rozwojowego w Polsce.
Innowacyjność 2008, A. Żołnierski, PARP 2008
Badanie efektywności wykorzystania środków publicznych na działalność badawczą i rozwojową w
Polsce dla przedsiębiorstw i gospodarki
Badanie zapotrzebowania na działania wspierające rozwój usług świadczonych elektronicznie (eusług)przez przedsiębiorstwa mikro i małe
Badanie innowacyjności sektora usługowego
Badanie barier i stymulatorów dotyczących mechanizmów tworzenia i transferu innowacji ze
środowiska naukowego do sektora przedsiębiorstw
Wpływ programów pomocowych na tworzenie i rozwój nowych technologii w przedsiębiorstwach,
Holweka J., PARP 2007
Rozwój struktur klastrowych w Polsce wschodniej, Plawgo B., PARP 2007
Scenariusze Rozwoju Instytucjonalnego Wsparcia Przedsiębiorczości w Polsce
Efektywny Model Funkcjonowania klastrów w skali kraju i regionu
Opracowanie modelu wspierania przedsiębiorczości akademickiej w Wielkopolsce
Potencjał innowacyjny Polskich MSP, Żołnierski A., PARP 2005
Polityka proinnowacyjna w Kraju i za granicą. Co można usprawnić w Polsce?
Przeprowadzenie ewaluacji procesu wdrażania Regionalnych Strategii Innowacji 15 regionów Polski
pod kątem implementacji projektów wynikających ze strategii
Polskie RSI: ocena i wnioski do dalszych działań.
Efekty regionalnych strategii innowacji w Polsce. Rekomendacje do analizy szczegółowej.
Czy regionalne strategie innowacji wpłyną na wzrost konkurencyjności regionów
Czy RSI zwiększą innowacyjność Polskiej gospodarki?
Efekty wsparcia sfery B+R w SPO WKP w kontekście rozpoczęcia realizacji programu Operacyjnego
Innowacyjna Gospodarka (działanie 1.4 SPO WKP)
Doskonalenie kadr polskich przedsiębiorstw, red. R.Trzciński i M.Szałaj, PARP 2009
Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki – Działanie 2.3 SPO RZL w liczbach, red. R.Trzciński, PARP 2008
Badania kwartalne Beneficjentów Ostatecznych Działania 2.3 SPO RZL, PARP
7
Wykonawca wykorzysta również wyniki realizowanego równolegle badania pt. „Ocena wpływu realizacji
interwencji współfinansowanych z EFS na podniesienie jakości zasobów ludzkich”.
12
Tabela 3. Literatura akademicka
Lp.
Pozycja bibliograficzna
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
Barro R., Sala-i-Martin X., Economic Growth, MIT Press, 2004
Aghion P., Howitt P., Endogenous Growth Theory, MIT Press, 1999
Handbook of Economic Growth, Elsevier 2005
Dixit, Avinash K., Stiglitz, Joseph E., 1977, Monopolistic Competition and Optimum Product Diversity
Spence, Michael, 1976, Product Selection, Fixed Costs, and Monopolistic Competition
Gene M. Grossman and Elhanan Helpman, Quality Ladders in the Theory of Growth, 1991
Akif Tabak & Ahmet Erkus & Cem Harun Meydan, 2010, The Relationship Between Locus Of Control
And Innovative Individual Behaviors: Mediating Effect Of Tolerance For Ambiguity And Risk Taking On
Innovativeness
Sokolova, Ekaterina V., 2009, Public policy impact on market innovativeness: Research approaches
Jolanda Hessels & Kashifa Suddle, 2007, Ambitious Nascent Entrepreneurs and National
Innovativeness
Tanja Fleischhauer, 2005, A concept for evaluating innovation related actions under the EU Structural
Funds,
David North, David Smallbone, 2000, The Innovativeness and Growth of Rural SMEs During the 1990s
Harald Tauchmann & Hartmut Clausen, 2004, Do Organizational Forms matter? An Econometric
Analysis of Innovativeness in the German Wastewater Sector
Andersson, Martin & Ejermo, Olof, 2004, How does Accessibility to Knowledge Sources affect the
Innovativeness of Corporations? - Evidence from Sweden
Gerben Panne, van der & Wilfred Dolfsma, 2003, The Geography of Innovativeness - New product
announcements in The Netherlands
Koellinger, Ph.D., 2007, Why Are Some Entrepreneurs More Innovative Than Others?
Jacques Mairesse & Pierre Mohnen, 2001, To Be or Not To Be Innovative: An Exercise in
Measurement
Seong-Sang Lee & Yeonbae Kim, 2009, The Impact of Efficiency Parameters on Firms Innovative
Activities: Evidence from Korean Firm-level data
Andersson, Martin & Lööf, Hans, 2008, A Portrait of the Innovative Firm as a Small Patenting
Entrepreneur
Nijkamp, Peter & Kangasharju, Aki & Geenhuizen, Marina van, 1997, Local opportunities and
innovative behaviour: a meta-analytic study on European cities
Tomi Tura & Vesa Harmaakorpi, 2005, Measuring Regional Innovative Capability
V.V. Chari & Mikhail Golosov & Aleh Tsyviski, 2009, Prizes and patents: using market signals to
provide incentives for innovations
Steven Shavell & Tanguy van Ypersele, 1999, Rewards versus Intellectual Property Rights
Skokan, Karel, 2005, The Use of Structural Funds for Enterprise Competitiveness Growth in the Czech
Republic
Skokan, Karel, 2006, Innovative Concepts in the Regional Policy of the Czech Republic
Kuitunen, Soile, 2000, The Role Of Eu Structural Funds In Enhancing The Emergence Of Regional
Innovations And Innovation Policies Theoretical Points Of Departure And Some Empirical Findings
Haarich, Silke Nicole & Uyarra, Elvira, 2002, Evaluation, foresight and participation as new elements
for regional innovation policy practice: lessons from the regional innovation strategies (RIS)
Yuriy Gorodnichenko & Monika Schnitzer, 2010, Financial constraints and innovation: Why poor
countries don't catch up
David Audretsch, Heike Grimm and Charles W. Wessner, 2005, Assessment of Entrepreneurship
Policies Across Nations and Regions
13
Tabela 4. Polskie analizy innowacyjności i konkurencyjności
Lp.
Pozycja bibliograficzna
1
2
3
4
Polityka rządu wobec wspierania działalności innowacyjnej i badawczo-rozwojowej, S. Ciok
Innowacyjność gospodarki polski a polityka innowacyjna państwa, Onak-Szczepanik B.
Możliwości poprawy innowacyjności regionów w Polsce w wyniku realizacji polityki regionalnej,
Koźlak A.
Przegląd polityk na rzecz innowacyjności w Polsce – kluczowe kwestie i rekomendacje, OECD, MRR,
MNiSW, 2007
5
Klastry zaawansowanych technologii jako instrument wsparcia rozwoju i konkurencyjności
regionów - analiza i wnioski dla polityki regionalnej oraz polityki spójności, IBS, 2009
6
Parki naukowo-technologiczne jako instrument polityki wspierania innowacji i dyfuzji wiedzy, IBS,
2008
7
Poland Competitiveness Report 2006. The Role of Innovation, SGH, 2006
Tabela 5. Opracowania organów wspólnotowych i organizacji międzynarodowych
L.p.
Tytuł opracowania
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
INNO-Policy TrendChart - Policy Trends and Appraisal Report – Poland, Komisja Europejska 2007
Innovative Clusters: Drivers of National Innovation Systems, OECD, 2001
Innovative Networks Co-operation in National Innovation Systems, OECD, 2001
OECD Reviews of Regional Innovation Competitive Regional Clusters: National Policy Approaches,
2007
Innovation and Productivity in Services, OECD, 2001
OECD Reviews of Regional Innovation Globalisation and Regional Economies: Can OECD Regions
Compete in Global Industries?, OECD, 2007
Staying Competitive in the Global Economy: Moving Up the Value Chain, OECD, 2007
Innovation Measurement, The Advisory Committee on Measuring Innovation in the 21st Century
Economy, January 2008
Innovation and Growth. Rationale for an Innovation Strategy, OECD, 2007
Science and Innovation Policy. Key Challenges and Opportunities, OECD, 2004
From SME Policy to Entrepreneurship Policy. The Irish Experience. ICSB June 20, 2008. By Rosemary
Sexton
Green Paper 'Entrepreneurship in Europe', Komisja Europejska, 2003
Green Paper 'Entrepreneurship in Europe': Reaction, Komisja Europejska, Knowledge Web on SME
and Entrepreneurship, 2003
Open, distributed and user-centered: Towards a paradigm shift in innovation policy, Knowledge Web
on SME and Entrepreneurship, 2010
Family ownership, innovation and other context variables as determinants of sustainable
entrepreneurship in SMEs: An empirical research study, Knowledge Web on SME and
Entrepreneurship, 2010
Global Entrepreneurship Monitor Global Reports, GEM, 1999-2009
2.2 Badania ilościowe: analizy statystyczne
Głównym źródłem danych pozwalających odpowiedzieć na pytania badawcze zawarte w części II,
będą bazy danych beneficjentów, gromadzonych przez instytucje wdrażające oraz dane instytucji
zarządzającej programami wchodzącymi w skład obszaru badawczego. Zgromadzono w nich obszerne
informacje dotyczące wszystkich beneficjentów (zarówno przedsiębiorstw, jak i instytucji otoczenia
biznesu) projektów finansowanych w ramach SPO WKP oraz wybranych priorytetów ZPORR i SPO
RZL:
14
•
•
•
•
Dane identyfikacyjne poszczególnych beneficjentów, w postaci nr REGON (w przypadkach, w
których jest to możliwe)
Dane teleadresowe, pozwalające zlokalizować beneficjentów projektów
Charakterystyka beneficjentów pod względem wieku, płci, poziomu wykształcenia (dla osób
fizycznych)
Dane na temat obszaru i typu udzielonego wsparcia
Wspomniane bazy danych mają charakter rozproszony i niejednolity, gdyż gromadzone są i
przechowywane w różnych instytucjach wdrażających poszczególne programy operacyjne
realizowane w ramach funduszy strukturalnych. Zakres gromadzonych danych zależy ponadto od
treści wniosków i sprawozdań, a tym samym od specyficznych cech poszczególnych działań i
priorytetów. Dlatego też, przed przystąpieniem do analizy statystycznej konieczne będzie uspójnienie
i scalenie otrzymanych baz danych. Metaanaliza zgromadzonych danych pozwoli na szczegółowe
określenie, jakie kryteria wyróżnienia struktury wsparcia dla różnych działań są dostępne, i w jakim
stopniu możliwa jest agregacja zgromadzonych danych. Ostatecznie, na podstawie zgromadzonych
danych określone zostaną rozkłady beneficjentów badanego wsparcia wg wielkości zatrudnienia,
sekcji PKD, lokalizacji oraz typu otrzymanego wsparcia. W celu odpowiedzi na pytanie, jak wyglądał
rozkład beneficjentów według liczby interwencji, wykorzystany zostanie unikatowy identyfikator firm
(w postaci numeru REGON).
Aby wyznaczyć strukturę geograficzną wydatkowanych środków na wspieranie konkurencyjności i
innowacyjności przedsiębiorstw w Polsce w podziale na województwa wykorzystane zostaną dwa
źródła danych (w zależności od ich jakości i dostępności): sprawozdania z wdrażania funduszy
strukturalnych w ramach poszczególnych programów operacyjnych oraz informacje o miejscu
zamieszkania bądź siedzibie beneficjentów ostatecznych projektów (bazy instytucji wdrażających).
Należy podkreślić, że zakres przeprowadzonych analiz statystycznych będzie silnie uzależniony od
jakości i dostępności informacji w zgromadzonych bazach danych. Duża liczba brakujących bądź
błędnych odpowiedzi na niektóre pytania może uniemożliwić wnioskowanie statystyczne w danym
obszarze. Ponieważ Wykonawca w momencie opracowywania niniejszego raportu metodologicznego
nie miał dostępu do omawianych baz danych, dokładna metodologia ich analizy zostanie
zweryfikowana po ich otrzymaniu. Uzupełniającym źródłem informacji będą wyniki badania CAWI
beneficjentów wsparcia, które zostało opisane w dalszej części raportu.
Analizie poddane zostaną dane dotyczę innowacyjności przedsiębiorstw i działalności badawczorozwojowej:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wartość eksportu ogółem;
wartość dodana brutto na pracownika;
wartość dodana brutto ogółem;
zysk netto przedsiębiorstw wg sektorów;
nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw;
nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw na pracownika;
nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw wg sektorów;
nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw na działania służące ochronie środowiska;
nakłady brutto na środki trwałe;
środki trwałe w przedsiębiorstwach na pracownika;
15
udział w rynku przedsiębiorstw;
procentowy udział w PKB nakładów na działalność badawczo-rozwojową;
nakłady przedsiębiorstw na działalność innowacyjną;
wartość eksportu polskich przedsiębiorstw;
udział dóbr wysokiej technologii w produkcji ogółem;
udział dóbr wysokiej technologii w eksporcie;
udział usług wysokiej technologii;
udział osób zatrudnionych w sektorze badawczo-rozwojowym w ogóle zatrudnionych;
liczba patentów;
liczba patentów na 1000 zatrudnionych w sferze B+R;
liczba patentów na 1 mln zł, wydanych na działalność badawczo-rozwojową;
liczba patentów na milion mieszkańców;
liczba patentów na 1 jednostkę badawczo-rozwojową/centrum doskonalenia;
liczba wynalazków zgłoszonych do opatentowania w Europejskim Urzędzie Patentowym;
liczba wynalazków przyjętych do opatentowania w Europejskim Urzędzie Patentowym;
procentowy udział wydatków na B+R, ponoszonych przez przedsiębiorstwa w wydatkach ogółem;
procentowy udział wydatków na B+R, ponoszonych przez sektor publiczny w wydatkach ogółem;
procentowy udział wydatków na B+R, ponoszonych przez uczelnie wyższe w wydatkach ogółem;
udział przedsiębiorstw innowacyjnych w gospodarce;
udział innowacji produktowych nowych dla rynku w innowacjach ogółem;
udział innowacji produktowych nowych dla firmy w innowacjach ogółem;
udział innowacji procesowych w innowacjach ogółem;
udział produkcji sprzedanej wyrobów nowych/istotnie ulepszonych w przedsiębiorstwach
przemysłowych;
• udział przychodów netto ze sprzedaży produktów innowacyjnych w przedsiębiorstwach przemysłowych;
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Należy przy tym zauważyć, że dane te mają niejednolity charakter. Część z nich dostępna jest w
formie przekroju dla jednego roku, część ma formę panelu obejmującego okres 2002-2008. Dlatego
też, ocena efektów analizowanej interwencji nie będzie możliwa dla wszystkich wskaźników
proponowanych w pytaniu badawczym nr 29, w szczególności zaś, nie zawsze będzie mieć charakter
ilościowy.
2.3 Badania ilościowe: model makroekonomiczny
Analizy z zakresu części I zostaną przeprowadzone za pomocą dynamicznego, stochastycznego
modelu równowagi ogólnej EUImpactMOD II. Model ten stanowi złożony opis funkcjonowania
gospodarki i jej otoczenia w języku ekonomii matematycznej, przy jednoczesnej dbałości o
uwzględnianie związków i mechanizmów zidentyfikowanych w pracach teoretycznych i
empirycznych. Ze szczególną dbałością o zgodność z aktualną wiedzą ekonomiczną opisany został
sektor przedsiębiorstw (odpowiedzialnych za różne etapy procesu produkcyjnego), podejmujących
optymalne decyzje przy danych warunkach ograniczających.
Model EUImpactMOD II, zaprojektowany specjalnie pod kątem badania wpływu funduszy unijnych
wydatkowanych w ramach NPR i NSS na gospodarkę, umożliwia wyekstrahowanie jednej z kategorii
funduszy. W kontekście niniejszego badania oznacza to, ze za pomocą tego modelu zbadane zostaną
makroekonomiczne efekty wsparcia bezpośredniego dla przedsiębiorstw i instytucji otoczenia
biznesowego. W modelu wsparcie to uwzględnione jest w formie środków finansowych kierowanych
do przedsiębiorstw, środki te są jednocześnie częścią ograniczenia budżetowego rządu. Należy
16
podkreślić, że model ten w swej konstrukcji uwzględnia zarówno pozytywne, jak i negatywne aspekty
napływu funduszy unijnych (tzn. efekt wypychania, efekt jałowej straty i efekt substytucji).
Część szacunków z zakresu części I zostanie wykonana bezpośrednio za pomocą modelu
makroekonomicznego (oszacowanie wpływu interwencji na procentowy udział nakładów na badania
i rozwój w PKB), część zaś – w sposób pośredni, tj. w oparciu o oszacowania innych efektów
interwencji dokonane z użyciem modelu EUImpactMOD II (nakłady przedsiębiorstw na działalność
innowacyjną, udział przedsiębiorstw innowacyjnych w gospodarce). Wynika to z faktu, iż
bezpośrednie modelowanie jest zagadnieniem wysoce złożonym i może z powodzeniem zostać
zastąpione przez oszacowania pośrednie wykonane przez pomocnicze modele ekonometryczne.
Ponadto, warto nadmienić, że model makroekonomiczny posłuży do oszacowania wpływu
zrealizowanego wsparcia dla przedsiębiorstw na takie kategorie makroekonomiczne (Część II), jak:
•
•
•
•
Nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw
Wartość środków trwałych w przedsiębiorstwach i wartość dodana brutto
Wielkość zatrudnienia
Wydajność pracy
2.4 Badania ilościowe: analiza grup porównawczych
W tej części badania wyniki finansowe i dynamika przedsiębiorstw objętych wsparciem w ramach
ZPORR, SPO WKP i SPO RZL zostaną odniesione do wyników przedsiębiorstw z próby kontrolnej.
Źródłem danych do wnioskowania w tym zakresie będzie, z jednej strony, komercyjna baza danych
InfoCredit (względnie inna baza danych o podobnym zakresie)8, zawierająca szczegółowe dane
dotyczące polskich przedsiębiorstw (w szczególności, poziom zatrudnienia i wyniki finansowe), z
drugiej zaś, bazy danych beneficjentów programów objętych niniejszym badaniem ewaluacyjnym.
Narzędziem ekonometrycznym zaprojektowanym pod kątem badania efektów interwencji jest
analiza PSM (propensity score matching). Są to modele często stosowane dla celów weryfikacji
hipotezy o skuteczności danej polityki bądź leczenia (ang. treatment) przy braku możliwości
przeprowadzenia kontrolowanego eksperymentu. W pierwszej kolejności na pełnej próbie
oszacowany zostanie model logitowy pozwalający na ocenę prawdopodobieństwa uczestnictwa w
programie wsparcia. Poprzez porównania wyników każdej firmy, która otrzymała wsparcie w ramach
jednego z programów z najbardziej podobnymi do niej jednostkami, które takiego wsparcia nie
otrzymały, możliwe jest wyeliminowanie (również nieliniowego) wpływu innych zmiennych oraz
kontrolowanie mechanizmu selekcji. Dzięki temu uzyskany efekt jest zbliżony do tego, który uzyskany
zostałby w drodze eksperymentu polegającego na losowym doborze jednostek do wsparcia i
porównaniu ich wyników w stosunku do losowej próby odniesienia. Podobieństwo jednostek będzie
definiowane przez zmienne kontrolne wykorzystane do estymacji modelu logitowego, oraz –
operacyjnie rzecz ujmując - przez użycie jednej ze szczegółowych metod (np. najbliższego sąsiada lub
metody kernel). Szczegółowa specyfikacja poszczególnych modeli zostanie ustalona stosownie do
dostępności danych statystycznych oraz wielkości próby badawczej. W szczególności, na podstawie
8
W przypadku, gdy część wspólna zbioru przedsiębiorstw zawartych w bazie InfoCredit oraz zbioru
przedsiębiorstw, które otrzymały wsparcie, będzie zbyt mała, aby przeprowadzić miarodajną analizę ilościową,
sięgnięcie po inną bazę danych o podobnym zakresie może okazać się konieczne.
17
pełnej bazy wybrane zostaną zmienne mierzące wyniki finansowe przedsiębiorstw oraz inne ich
cechy.
Badanie PSM zostanie poprzedzone analizą wyników finansowych przedsiębiorstw, które otrzymały
wsparcie.
2.5 Badanie CAWI beneficjentów
Dane zastane dotyczące beneficjentów mogą okazać się niepełne bądź mało wiarygodne, dlatego też
niezbędne jest pozyskanie dodatkowych danych dotyczących zrealizowanych projektów i ich
beneficjentów. Dane pierwotne w ramach niniejszego badania zostaną zgromadzone za pomocą
badania CAWI. Badanie CAWI dotyczyć będzie beneficjentów dwóch rodzajów interwencji –
wspierania instytucji otoczenia biznesowego oraz wsparcia bezpośredniego przedsiębiorstw. Badanie
beneficjentów tych interwencji zostanie przeprowadzone na maksymalnej dostępnej próbie
badawczej, tak żeby największa liczba beneficjentów została objęta badaniem. Badanie to będzie
mieć w dużej mierze charakter uzupełniający w stosunku do dostępnych baz danych uzyskanych od
Zamawiającego oraz od instytucji wdrażających poszczególne programy9.
Wykonawca przewiduje, że realizacja próby badawczej kształtować się będzie na poziomie 25%. W
celu zwiększenia reprezentatywności badania, Wykonawca dla ściśle wyselekcjonowanej podpróby
jej wybór będzie mieć charakter warstwowy i uwzględniać zarówno lokalizację, jak i typ wsparcia)
przeprowadzi badanie CAWI wspomagane telefonicznie. Podpróba ta liczyć będzie 500 jednostek.
Należy jednak przy tym podkreślić, że telefoniczne wspomaganie badania CAWI będzie mieć
charakter opcjonalny i zostanie przeprowadzone w sytuacji, gdy przebieg badania będzie tego
wymagał.
Badanie CAWI będzie mieć następujące cele. Po pierwsze, pozwoli na uzupełnienie uzyskanej
uprzednio wiedzy dotyczącej beneficjentów o dodatkowe informacje, m.in. dotyczące rodzaju
prowadzonej działalności, wielkości przychodów czy też stopnia umiędzynarodowienia działalności
gospodarczej. Po drugie, pozwoli na uzyskanie dodatkowych informacji, dotyczących innowacyjności
przedsiębiorstw otrzymujących wsparcie. Z uwagi na spodziewane zróżnicowanie dostępności i
jakości danych wtórnych pomiędzy poszczególnymi programami, przewiduje się, że badanie CAWI
będzie dostosowane do specyfiki każdego z programów (i każdego z działań) wchodzących w zakres
tematyczny ewaluacji, przy zachowaniu możliwości agregacji wyników.
Wykonawca przewiduje, że badanie CAWI będzie składać się z następujących modułów:
•
•
•
•
Moduł I – dane beneficjenta
Moduł II – działalność beneficjenta
Moduł III – udzielone wsparcie
Moduł IV – efekty wsparcia
Dokładny kształt i treść kwestionariuszy zostaną ustalone w drodze konsultacji z Zamawiającym oraz
po dokonaniu wstępnego przeglądu danych zastanych i identyfikacji ich ograniczeń (w kontekście
pytań badawczych).
9
Dlatego też, jak należy podkreślić, badanie CAWI nie będzie źródłem informacji dotyczących rozmiarów
wsparcia i wielkości wkładu własnego.
18
2.6 Studia przypadków
Ważną częścią części III niniejszego badania będzie analiza studiów przypadku – konkretnych
przypadków wsparcia dla firm i instytucji otoczenia biznesowego. Przeprowadzonych zostanie 10
studiów przypadku, które pozwolą na uzupełnienie wiedzy na temat wsparcia dla przedsiębiorstw o
informacje, których pozyskanie za pomocą innych metod okazało się być niemożliwe. Dla
zapewnienia reprezentatywności różnych rodzajów projektów i różnych rodzajów wsparcia w próbie
badawczej, dobór projektów do próby odzwierciedlać będzie wzajemne proporcje liczby i wartości
projektów zrealizowanych w ramach poszczególnych programów. Propozycję Wykonawcy w zakresie
liczby analizowanych w ramach studiów przypadku projektów przedstawia poniższa tabela.
Tabela 6. Proponowana struktura próby do studiów przypadku
Program
Liczba studiów przypadku
ZPORR
2
WKP
6
RZL
2
Łącznie
10
Źródło: opracowanie własne Instytutu Badań Strukturalnych
Głównym przedmiotem zainteresowania studiów przypadku będzie działalność innowacyjna
przedsiębiorstw otrzymujących wparcie w ramach jednego z programów wchodzących w zakres
tematyczny niniejszego badania. Przeanalizowane zostaną, w szczególności, wskaźniki produktu i
rezultatu, a także działalność przedsiębiorstwa (w tym aspekcie analizy Wykonawca dopuszcza
uwzględnienie dodatkowych źródeł informacji, m.in. prasy). Ważną rolę odegrają dwa studia
przypadków poświęcone podnoszeniu jakości zasobów ludzkich w przedsiębiorstwach – Wykonawca
przewiduje, że jedno z nich dotyczyć będzie programowi podnoszenia jakości kadry w konkretnym
przedsiębiorstwie.
Analiza studiów przypadku zostanie przeprowadzona w sposób systematyczny, w oparciu o
dokumentację projektową (wnioski i sprawozdania). W pierwszej fazie do próby badawczej wybrane
zostaną konkretne projekty (Wykonawca przewiduje, że dobór projektów będzie mieć charakter
celowy i będzie brać pod uwagę wyniki konsultacji z Zamawiającym10) i zebrane zostaną niezbędne
dokumenty. W fazie drugiej dokonany zostanie systematyczny i, w miarę możliwości, ujednolicony
przegląd zebranych dokumentów. Dla każdego z projektów przygotowany zostanie kompletny profil,
uwzględniający m.in. wartości wskaźników produktu i rezultatu oraz ich wykonanie. Faza trzecia
analizy studiów przypadku to faza syntezy zdobytych informacji i odniesienia ich do pozostałych
wyników badania oraz do jego kontekstu.
10
Zestaw przewidywanych przez Wykonawcę kryteriów doboru projektów do studiów przypadku obejmuje
takie kryteria, jak: wartość projektu i wielkość wsparcia, typ wsparcia, lokalizacja beneficjenta.
19
Tabela 7. Powiązania obszarów badawczych i narzędzi
Część / narzędzia
Modelowanie
makroekonomiczne
Analiza literatury
przedmiotu (desk
research)
Analizy statystyczne
PSM
Badanie CAWI
Studia przypadków
Część I. Oszacowanie ogólnego wpływu interwencji
I. Oszacowanie ogólnego
wpływu interwencji
Bezpośrednie szacowanie
wpływu interwencji za
pomocą modelu
EUImpactMOD II.
Szacowanie pośrednie za
pomocą modelu
EUImpactMOD II i modeli
ekonometrycznych
Zestawienie i podsumowanie
wyników badań w tym
obszarze.
Metaewaluacja –
podsumowanie wyników
dotychczas
przeprowadzonych ewaluacji
Część II. Oszacowanie szczegółowego wpływu interwencji
Analiza wielkości, struktury i
kierunków wsparcia
II.A. Wsparcie dla
instytucji otoczenia
biznesu
Analiza danych statystycznych
dotyczących innowacyjności
przedsiębiorstw polskich
Tworzenie mapy interwencji –
wspierania konkurencyjności i
innowacyjności
Analiza wielkości, struktury i
kierunków wsparcia
II.B. Bezpośrednie
wsparcie dla
przedsiębiorstw
Analiza danych statystycznych
dotyczących innowacyjności
przedsiębiorstw polskich
Tworzenie mapy interwencji –
wspierania konkurencyjności i
Analiza struktury
beneficjentów projektów;
tworzenie ogólnej
charakterystyki
beneficjentów.
Szczegółowy opis
rezultatów wybranych
projektów wspierania
konkurencyjności i
innowacyjności oraz ich
realizacji
Gromadzenie danych o
efektach wsparcia
Analiza struktury
beneficjentów projektów;
tworzenie ogólnej
charakterystyki
beneficjentów.
Szczegółowy opis
rezultatów wybranych
projektów wspierania
konkurencyjności i
innowacyjności oraz ich
realizacji
Gromadzenie danych o
efektach wsparcia
20
innowacyjności
Analiza wielkości, struktury i
kierunków wsparcia
II.C. Rozwój zasobów
ludzkich w
przedsiębiorstwach
Tworzenie mapy interwencji –
wspierania konkurencyjności i
innowacyjności
Część III. Badanie pogłębione
III.A. Wsparcie dla
instytucji otoczenia
biznesu
Szczegółowy opis założeń
projektów wspierania
konkurencyjności i
innowacyjności oraz ich
realizacji
III.B. Bezpośrednie
wsparcie dla
przedsiębiorstw
III.C. Rozwój zasobów
ludzkich w
przedsiębiorstwach
Wstępna analiza (określenie
ram tematycznych dla
efektów jałowej straty i
netto)
Analiza statystyczna wyników
finansowych przedsiębiorstw,
które otrzymały wsparcie
Szacowanie efektów
jałowej straty i
netto interwencji
Zebranie ustaleń
teoretycznych i empirycznych
dotyczących wspierania
przedsiębiorczości i
podnoszenia jakości kapitału
ludzkiego w
przedsiębiorstwach
Szczegółowy opis założeń i
realizacji wybranych
projektów szkoleniowych
(lub podobnych), ze
szczególnym
uwzględnieniem informacji
dot. uczestników
Źródło: opracowanie własne Instytutu Badań Strukturalnych
21
3 Źródła i zakres danych
W badaniu zostaną wykorzystane zarówno dane pierwotne, jak i dane wtórne. Źródła danych
wtórnych, z których będzie korzystać wykonawca, obejmują zarówno informacje , bazy danych
instytucji odpowiedzialnych za wdrażanie poszczególnych programów (których listę przedstawia
Tabela 8), jak i dane statystyczne gromadzone i udostępniane w ramach statystyki publicznej.
Tabela 8. Podsumowanie źródeł danych pierwotnych i wtórnych, z których będzie korzystał
Wykonawca
Kategoria
Źródła danych
Dane wtórne
•
Dane i opracowania statystyczne
•
•
•
•
•
Bank Danych Regionalnych i publikacje GUS, w
szczególności:
o „Działalność innowacyjna przedsiębiorstw”
(edycje 2004-2006 i 2006 – 2008)
o „Nauka i technika” (edycje 2004, 2005, 2006
i 2007)
Eurostat
OECD.Stat
Publikacje GUS
Dane Europejskiego Urzędu Patentowego
Dane Urzędu Patentowego
Bazy danych beneficjentów i wnioskodawców
tworzone i zarządzane przez instytucje wdrażające
SPO WKP, SPO RZL i ZPORR (pełna lista znajduje się w
tabeli nr 9).
Bazy danych instytucji wdrażających
Dane monitoringowe.
Dane z systemu PEFS (w przypadku SPO RZL i
wybranych działań w ramach ZPORR)
Baza danych Ministerstwa Rozwoju Regionalnego o
projektach finansowanych z funduszy strukturalnych i
Funduszu Spójności w ramach NPR (SRP)
Bazy danych instytucji zarządzającej
Dane
pochodzące
z
Informatycznego SIMIK
Krajowego
Systemu
Dane dotyczące charakterystyki i efektów projektów
zrealizowanych w ramach NPR 2004-2006, niezbędne
w szczególności dla potrzeb studiów przypadku
Dokumentacja projektów
Dane pierwotne
Dane dotyczące beneficjentów wsparcia w
ramach SPO WKP, SPO RZL i ZPORR
Wyniki badania CAWI
22
Źródło: opracowanie własne Instytutu Badań Strukturalnych
We wczesnych etapach badania niezbędny będzie – w koordynacji z Zamawiającym – kontakt z
instytucjami wdrażającymi właściwymi dla odpowiednich działań SPO WKP, ZPORR i SPO RZL. Lista
instytucji tego rodzaju obejmuje zarówno jednostki funkcjonujące na szczeblu centralnym (Polska
Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości czy też Ministerstwo Gospodarki), jak i instytucje i organy,
których kompetencje ograniczone są do jednego województwa. Zestawienie instytucji wdrażających
poszczególne programy (w podziale na działania i poddziałania) zawiera poniższa tabela.
Tabela 9. Zestawienie instytucji wdrażających dla poszczególnych programów
operacyjnych składających się na zakres tematyczny badania
Program
Działania i poddziałania
1.1.1, 1.2.3, 2.2.2
1.1.2, 1.2.1, 1.2.2, 2.1, 2.2.1, 2.3
SPO WKP
1.3.
Instytucje wdrażające
Ministerstwo Gospodarki
Polska
Agencja
11
Przedsiębiorczości
Rozwoju
Agencja Rozwoju Przemysłu
1.4.1, 1.4.2, 1.4.3, 1.4.4, 1.4.5,
1.5
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa
Wyższego
2.4
Narodowy
Fundusz
Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej
ZPORR
2.5, 2.6, 3.4
Samorządy województw (urzędy
marszałkowskie) oraz inne instytucje
działające na szczeblu regionalnym
(agencje rozwoju regionalnego,
stowarzyszenia i fundacje, itp.), na
które delegowano zadania związane
z
wdrażaniem
poszczególnych
programów
SPO RZL
2.3
Polska
Agencja
Przedsiębiorczości
Rozwoju
Źródło: opracowanie własne Instytutu Badań Strukturalnych
Ponieważ jednak wyżej wymienione źródła danych nie dostarczają wystarczających informacji
dotyczących działalności firm będących odbiorcami wsparcia. W szczególności, Wykonawca
11
W przypadku części działań, za których wdrażani odpowiedzialna jest Polska Agencja Rozwoju Przemysłu, jej
zadania są delegowane do tzw. Regionalnych Instytucji Finansowych, odpowiedzialnych m.in. za przyjmowanie i
weryfikację wniosków. Nie zajmują się one jednak gromadzeniem danych dotyczących beneficjentów wsparcia,
dlatego kontakt z nimi wydaje się zbędny.
23
spodziewa się braku informacji finansowych i bilansowych. Dlatego też, Wykonawca skorzysta
dodatkowo z komercyjnej bazy danych InfoCredit, stanowiącej źródło danych teleadresowych i
finansowych o ponad osiemnastu tysiącach firm na przestrzeni ostatnich 15 lat. Baza ta zawiera
informacje o:
•
•
•
•
Danych identyfikujących przedsiębiorstwa (dane teleadresowe, numer REGON)
Wielkości zatrudnienia
Rodzaju prowadzonej działalności (sekcja EKD / PKD)
Finansach spółek (wartość aktywów i pasywów, wielkość inwestycji, rozmiary sprzedaży, zysk
netto, wynagrodzenia i in.)
Należy przy tym zauważyć, że z punktu widzenia celów badania szczególne istotna będzie część
wspólna bazy Infocredit i baz danych wnioskodawców.
24
4 Realizacja badania
W trakcie realizacji projektu, Wykonawca będzie pozostawał w stałym kontakcie z Zamawiającym
i pozostanie otwarty na jego wszelkie uwagi odnośnie do realizacji projektu. Przewiduje się zarówno
możliwość konsultacji w ramach prezentacji raportów cząstkowych i raportu końcowego, jak i
interaktywnej wymiany dokumentów. Ponadto, po zakończeniu realizacji Umowy, Wykonawca
zobowiązuje się do wzięcia udziału w ewentualnym spotkaniu uzgodnieniowym, na którym Tabela
rekomendacji zostanie omówiona z jej adresatami. W trakcie realizacji badania, co dwa tygodnie
Wykonawca będzie w formie krótkiego pisemnego raportu w formie elektronicznej przekazywał
Zamawiającemu informacje dotyczące jego przebiegu i ewentualnych pojawiających się problemów
oraz zagrożeń w realizacji badania.
4.1 Harmonogram realizacji badania
Prace badawcze przebiegać będą wg szczegółowego harmonogramu zaprezentowanego w tabeli
poniżej.
Zadania\Tygodnie badania
Maj
24 31
30 06
07
13
Czerwiec
14 21 28 05
- 20 27 04 11
Lipiec
12 19 26
- 18 25 01
02
08
Sierpień
09 16 23
15 22 29
Wrzesień
30 06 13 20
- - 05 12 19 26
Paźdź.
27 04
03 10
ETAP I
I.1 Analiza dokumentacji (desk
research)
I.2 Opracowanie projektu
raportu metodologicznego
I.3 Opracowanie raportu
metodologicznego
ETAP II
II.1 Gromadzenie danych
II.2 Analiza dokumentacji i
literatury (desk research)
II.3 Analiza ilościowa danych
zastanych
II.4 Analiza makroekonomiczna
II.5 Badanie CAWI
II.6 Analiza grup
porównawczych
II.7 Studia przypadków
Opracowanie projektu raportu
końcowego
Opracowanie projektu broszury
Uzgodnienie i opracowanie
raportu końcowego
Uzgodnienie i opracowanie
broszury
25
4.2 Konspekt raportu końcowego
Wyniki przeprowadzone badania zaprezentowane i podsumowane zostaną w raporcie końcowym,
którego strukturę przedstawiamy poniżej. Raport liczył będzie ok. 90-100 stron.
Razem z ostateczną wersją raportu końcowego Wykonawca przygotuje broszurę informacyjną
zachęcającą do zapoznania się z treścią całego opracowania. Znajdą się w niej podstawowe
informacje o badaniu, najważniejsze wyniki i rekomendacje z niego płynące. Broszura opracowana
zostanie w dwóch wersjach językowych (polskiej i angielskiej).
Struktura raportu końcowego:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Streszczenie (w wersji polskiej i angielskiej, liczące maksymalnie 10 stron).
Spis treści.
Wprowadzenie.
Zwięzły opis zastosowanej metodologii i źródeł danych i informacji.
Ocena całościowego wpływu interwencji na gospodarkę
a. Efektywność interwencji publicznej – wnioski z teorii ekonomii, przegląd badań
empirycznych oraz ewaluacji polityk wspólnotowych
b. Wnioski z modelu makroekonomicznego
c. Podsumowanie i wnioski cząstkowe
Wsparcie dla przedsiębiorstw i instytucji otoczenia biznesowego w Polsce
a. Rola EFRR i polityk krajowych
b. Ocena struktury wydatkowania środków
c. Prezentacja przestrzennych map wsparcia
d. Ocena adekwatności alokacji środków
e. Podsumowanie i wnioski cząstkowe
Analiza wsparcia konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw:
a. Interwencja publiczna a innowacyjność i konkurencyjność przedsiębiorstw – wnioski z
teorii ekonomii, przegląd badań empirycznych oraz ewaluacji polityk wspólnotowych
b. Analiza danych dotyczących innowacyjności polskich przedsiębiorstw
c. Podsumowanie i wnioski cząstkowe
Mikroekonomiczna analiza efektów wsparcia dla przedsiębiorstw.
a. Efekty netto i jałowej straty – analiza grup porównawczych
b. Analiza studiów przypadku
c. Podsumowanie i wnioski cząstkowe
Wnioski i rekomendacje z badania, wraz z tabelą rekomendacji w czterech obszarach
(planowania i realizacji interwencji w ramach NSRO i Programów Operacyjnych w latach 20072013; optymalnego ukierunkowania środków krajowej rezerwy wykonania, kształtu i systemu
realizacji polityk spójności po roku 2013, krajowych prorozwojowych polityk publicznych
prowadzonych w obszarach wsparcia NPR i NSRO). Przedstawione zostaną w języku polskim i
angielskim.
Aneksy:
a. Tabela rekomendacji
b. Szczegółowy opis metodologii badania.
c. Dodatkowe informacje, w tym zestawienia danych, analizy statystyczne.
26