docElewacyjne wyprawy tynkarskie
download 
Reklamacja Transkrypt
Elewacyjne wyprawy tynkarskie
TEMAT WYDANIA ciany os³onowe dr in¿. Mariusz Gaczek* mgr in¿. S³awomir Fiszer* Elewacyjne wyprawy tynkarskie Z adania ochronne tynków elewacyjnych wi¹¿¹ siê przede wszystkim z zabezpieczeniem elementów budynku przed oddzia³ywaniem opadów atmosferycznych, promieniowania s³onecznego, wiatru, agresywnych sk³adników atmosfery przemys³owej, czynników mechanicznych. Natomiast ich walory dekoracyjne wynikaj¹ z barwy, faktury czy te¿ wykonanych zdobieñ. Oprócz wymienionych funkcji dekoracyjno-ochronnych wyprawy zewnêtrzne mog¹ tak¿e spe³niaæ funkcje specjalne, takie jak: poprawa izolacyjnoci termicznej cian czy te¿ renowacja cian zawilgoconych i zasolonych. Aby tynki elewacyjne mog³y spe³niaæ stawiane im zadania, musz¹ charakteryzowaæ siê odpowiednimi dla danego typu wyprawy cechami i niezmiennymi parametrami. Do zachowania sta³ych w³aciwoci tynków przyczynia siê stosowanie przygotowanych fabrycznie suchych mieszanek i gotowych mas tynkarskich. Klasyfikacjê i wymagania dotycz¹ce suchych mieszanek tynkarskich przygotowanych fabrycznie, na spoiwach mineralnych, podaje norma PN-B-10109:1998 Tynki i zaprawy budowlane Suche mieszanki tynkarskie (tabela 1). Dokonuj¹c ogólnego podzia³u wypraw tynkarskich mo¿na tak¿e podaæ czêsto spotykane oznaczenia tynków mineralnych wg normy DIN 18550 Putz Putze aus Mörteln mit mineralischen Bindemitteln: Ausführung. Oznaczenia te i przyporz¹dkowane im rodzaje zapraw tynkarskich przedstawiono w tabeli 2 (grupy P IV i P V stosowane s¹ do wykonywania tynków wewnêtrznych). Ponadto mo¿na przytoczyæ podzia³ zapraw tynkarskich wg normy europejskiej prEN 998-1:2000 Specification for mortar for masonry Rendering and plastering mortar w zale¿noci od w³aciwoci lub zastosowania oraz klasyfikacjê zapraw wg tej samej normy ze wzglêdu na wytrzyma³oæ na ciskanie i podci¹ganie kapilarne wody (tabela 3 i 4). Cecha Tabela 2. Klasyfikacja tynków mineralnych wg normy DIN 18550 Grupa zapraw P Ia Tynki zwyk³e to wyprawy wykonywane z zapraw budowlanych zwyk³ych (przede wszystkim na bazie spoiw mineralnych), bez dodatków dekoracyjnych, rodków wodoszczelnych, kwasoodpornych itp. Ponadto stosuje siê lepiszcza mineralne i mieszaniny spoiw z lepiszczami. Unowoczenione wersje zewnêtrznych tynków zwyk³ych wykonywane s¹ z mas tynkarskich przygotowywanych na budowie z suchych mieszanek, mog¹cych zawieraæ dodatki i domieszki modyfikuj¹ce niektóre w³aciwoci zapraw. S¹ to rodki hydrofobizuj¹ce, napowietrzaj¹ce, utrzymuj¹ce wodê zarobow¹, polepszaj¹ce pompowalnoæ zaprawy. Tynki tego typu nazywane s¹ tynkami uszlachetnionymi lub modyfikowanymi. P Ib 4 2003 (nr 368) Podzia³ Przeznaczenie do wykonywania wypraw pocienionych gruboci do 3 mm do wykonywania jednowarstwowych tynków gruboci 315 mm do wykonywania tynków wielowarstwowych do wykonywania warstw tynków ciep³ochronnych Rodzaj z wype³niaczami mineralnymi naturalnymi wype³niacza z wype³niaczami mineralnymi sztucznymi z wype³niaczami mineralnymi lekkimi z wype³niaczami organicznymi w postaci granulek lub w³ókien z wype³niaczami mieszanymi z wype³niaczami dekoracyjnymi Warunki do wykonywania wypraw wewnêtrznych stosowania do wykonywania wypraw zewnêtrznych Liczba warstw do wykonywania tynków jednowarstwowych J tynku do wykonywania tynków wielowarstwowych W Gêstoæ mieszanki tynkarskie zwyk³e Z gêstoæ tynku objêtociowa powy¿ej 1,3 g/cm3 tynku mieszanki tynkarskie lekkie L gêstoæ tynku do 1,3 g/cm3 Wytrzyma³oæ grupa I wytrzyma³oæ od 0,4 do 2,5 MPa na ciskanie grupa II wytrzyma³oæ od 1,5 do 5,0 MPa wyprawy grupa III wytrzyma³oæ od 3,5 do 7,5 MPa grupa IV wytrzyma³oæ powy¿ej 6,0 MPa Wspó³czynnik klasa 1 λ ≤ 0,1 W/(mK) przewodzenia klasa 2 0,1 < λ ≤ 0,2 W/(mK) ciep³a zapraw ciep³ochronnych Tynki tradycyjne zwyk³e i uszlachetnione * Politechnika Poznañska 30 Tabela 1. Klasyfikacja suchych mieszanek tynkarskich na podstawie PN-B-10109:1998 P Ic P IIa P IIb P IIIa P P P P P P P IIIb IVa IVb IVc IVd Va Vb Rodzaj zaprawy Minimalna wytrzyma³oæ na ciskanie [MPa] zaprawa wapienna z wapnem bez powietrznym wymagañ zaprawa wapienna z wapnem naturalnie bez hydraulicznym wymagañ zaprawa wapienna z wapnem hydraulicznym sztucznym 1,0 zaprawa z wapnem silnie hydraulicznym lub spoiwem murarsko-tynkarskim 2,5 zaprawa wapienno-cementowa 2,5 zaprawa cementowa z dodatkiem wapna hydratyzowanego 10 zaprawa cementowa 10 zaprawa gipsowa 2,0 zaprawa gipsowo-piaskowa 2,0 zaprawa gipsowo-wapienna 2,0 zaprawa wapienno-gipsowa bez wymagañ zaprawa anhydrytowa 2,0 zaprawa anhydrytowo-wapienna 2,0 ciany os³onowe TEMAT WYDANIA W zale¿noci od liczby zasadniczych warstw zaprawy, nanoszonych kolejno na pod³o¿e i ró¿ni¹cych siê w³aciwociami, rozró¿nia siê: • tynki jednowarstwowe uzyskiwane przez naniesienie narzutu bezporednio na pod³o¿e; • tynki dwuwarstwowe sk³adaj¹ce siê z obrzutki i narzutu; • tynki trójwarstwowe sk³adaj¹ce siê z obrzutki, narzutu i g³adzi. Niezale¿nie od liczby zasadniczych warstw tynku narzut w niektórych przypadkach mo¿e byæ nak³adany w dwóch lub wiêcej warstwach (cyklach roboczych). Przy stosowaniu dwu- lub trójwarstwowych tynków unowoczenionych rolê obrzutki mo¿e w niektórych sytuacjach spe³niaæ rodek gruntuj¹cy, tworz¹cy warstwê sczepn¹ albo ograniczaj¹cy ch³onnoæ pod³o¿a. Nastêpnie nak³ada siê tynk podk³adowy i jeli wyprawa nie ma stanowiæ pod³o¿a pod ok³adzinê cienn¹ tynk nawierzchniowy drobnoziarnisty, szlachetn¹ wyprawê pocienion¹, wzglêdnie g³ad szpachlow¹. Ze wzglêdu na technikê wykonania rozró¿nia siê odmiany i kategorie tynku wg PN-70/B-10100 Roboty tynkowe Tynki zwyk³e Wymagania i badania przy odbiorze (tabela 5). Do odmian tynków zwyk³ych zalicza siê tynki: surowe, pospolite, doborowe i wypalane. Tynki surowe (kat. 0, I, Ia) wykonywane s¹ najczêciej jako jednowarstwowe, jednak stosowane mog¹ byæ tak¿e tynki surowe rapowane dwuwarstwowe. Tynki pospolite (kat. II, III) mog¹ byæ dwu- lub trójwarstwowe, a w przypadku pod³o¿y o dobrej przyczepnoci równie¿ jako jednowarstwowe. Tynki doborowe wykonywane s¹ tradycyjnie jako trójwarstwowe w kategoriach IV i IVf. W zale¿noci od rodzaju zaprawy u¿ytej do tynkowania rozró¿nia siê nastêpuj¹ce rodzaje zewnêtrznych tynków zwyk³ych i uszlachetnionych: wapienne (w); z wapnem hydraulicznym; cementowo-wapienne (cw); cementowe (c); cementowo-gliniane (cgl); gliniane (gl). Stosowanie tynków wapiennych i glinianych na zewn¹trz budynków, bez dodatków, domieszek albo pow³ok ochronTabela 3. Rodzaje zapraw tynkarskich w zale¿noci od w³aciwoci lub zastosowania wg normy prEN 998-1:2000 Rodzaj zaprawy Oznaczenie Zaprawa normalna do ogólnego stosowania Zaprawa do tynków lekkich Zaprawa barwiona do tynków szlachetnych Zaprawa do jednowarstwowych tynków zewnêtrznych Zaprawa do tynków renowacyjnych Zaprawa do tynków termoizolacyjnych GP LW CR OC R T Tabela 4. Klasyfikacja zapraw wg normy prEN 998-1 ze wzglêdu na wytrzyma³oæ na ciskanie oraz podci¹ganie kapilarne wody Cecha Oznaczenie Wartoæ rednia CS I CS II CS III CS IV W0 W1 W2 0,4 do 2,5 MPa1) 1,5 do 5,0 MPa1) 3,5 do 7,5 MPa1) ≥ 6 MPa bez wymagañ w ≤ 2,0 kg/m2 h0,5 w ≤ 1,0 kg/m2 h0,5 Wytrzyma³oæ na ciskanie po 28 dniach Podci¹ganie kapilarne wody Odmiana tynku Kategoria tynku Wygl¹d powierzchni Tynki surowe rapowane 0 Tynki surowe wyrównane kielni¹ I Tynki surowe ci¹gane pac¹ Tynki surowe pêdzlowane3) Tynki pospolite dwuwarstwowe Tynki pospolite trójwarstwowe Tynki doborowe Tynki doborowe filcowane Ia nierówna, z widocznymi poszczególnymi rzutami kielni i mo¿liwymi niewielkimi przewitami pod³o¿a bez przewitów pod³o¿a, wiêksze zgrubienia wyrównane z grubsza wyrównana II1) z grubsza wyrównana rzadk¹ zapraw¹ równa, ale szorstka Tynki wypalane III1) 2) IV IVf IVw równa i g³adka równa i bardzo g³adka równa, bardzo g³adka, matowa, bez widocznych ziarenek piasku równa, bardzo g³adka z po³yskiem, o ciemnym zabarwieniu Przy stosowaniu tynkowania mechanicznego cian stanowi¹cych pod³o¿e o dobrej przyczepnoci (np. mur z nowej ceg³y wykonany na puste spoiny) tynk tej kategorii mo¿e byæ uzyskany przez bezporednie naniesienie narzutu na pod³o¿e, tj. bez obrzutki jak przy tynkach jednowarstwowych. 2) Do kategorii tej zalicza siê tak¿e tynki dwuwarstwowe zatarte na g³adko. 3) Odmiana tynku nieujêta w normie. 1) Tabela 6. Zalecane rodzaje, marki i konsystencje zapraw do tynków zewnêtrznych wg PN-90/B-14501 Przeznaczenie zaprawy Obrzutka pod tynki zewnêtrzne Narzut dla tynków zewnêtrznych Warstwa wierzchnia tynków zwyk³ych zewnêtrznych 1) 2) Rodzaj zaprawy Konsystencja wg sto¿ka pomiarowego [cm] Marka zaprawy c cw c cw c cw cgl 9 11 M4 M15 M2 M7 M4 M7 M2 M7 M2 M4 69 681), 9102) 9 10 Przy nanoszeniu rêcznym. Przy nanoszeniu mechanicznym. nych podnosz¹cych odpornoæ na wp³ywy atmosferyczne, jest niewskazane. Zalecane przez normê PN-90/B-14501 Zaprawy budowlane zwyk³e marki i konsystencje zapraw do tynków zewnêtrznych zawieraj¹cych cement podano w tabeli 6. Tradycyjne i udoskonalone tynki szlachetne, ozdobne i zdobione Tynki szlachetne to pow³oki o okrelonej barwie i fakturze, wykonywane z zapraw szlachetnych, w sk³ad których mog¹ wchodziæ: bia³y cement, pigmenty oraz kruszywa szlachetne np. marmurowe, nanoszone rêcznie lub mecha- s 1) Tabela 5. Podzia³ tynków zwyk³ych ze wzglêdu na technikê wykonania na podstawie normy PN-70/B-10100 (wyd. 3) Zalecane s¹ wartoci najwy¿sze. 4 2003 (nr 368) 31 TEMAT WYDANIA ciany os³onowe nicznie na podk³ad z tynku zwyk³ego, cile z nim zwi¹zane. Udoskonalone wersje tych wypraw mog¹ byæ wykonywane jako jednowarstwowe. Tynki szlachetne dzieli siê w zale¿noci od: • sposobu wykonania i faktury na: nakrapiane, zmywane, cyklinowane, g³adzone, zacierane, kamieniarskie i inne (np. piaskowane, gniazdkowane, kroplowane, rowkowane, Messela); • struktury (ziarnistoci) o strukturze bardzo drobnoziarnistej, drobnoziarnistej, rednioziarnistej, gruboziarnistej, bardzo gruboziarnistej; • zastosowanych dodatków na tynki z dodatkami barwi¹cymi, dekoracyjnymi. Tynki nakrapiane otrzymywane s¹ przez nakrapianie zaprawy miote³k¹, szczotk¹, kielni¹ przez siatkê, maszynk¹ do nakrapiania lub aparatem natryskowym. Tynki zmywane wykonywane s¹ przez ods³oniêcie ziaren kruszywa (¿wiru lub grysu) w wyniku zmywania powierzchni tynku starannie zatartego pac¹. Tynki cyklinowane otrzymywane s¹ przez wy³uskiwanie ziaren kruszywa za pomoc¹ deszczu³ki z nabitymi gwodziami (lub pacy do cyklinowania), cykliny zêbatej albo cykliny rowkuj¹cej. Tynki g³adzone powstaj¹ w wyniku naniesienia bardzo drobnoziarnistej zaprawy szlachetnej, starannego jej zatarcia, a nastêpnie usuniêcia nadmiaru spoiwa za pomoc¹ pêdzla. Tynki zacierane umo¿liwiaj¹ uzyskanie faktury ziarnistej lub drapanej (rowkowej) w wyniku zacierania pac¹ zaprawy szlachetnej o odpowiedniej zawartoci kruszywa fakturuj¹cego. Tynki kamieniarskie to wyprawy z powierzchniow¹ obróbk¹ kamieniarsk¹. W zale¿noci od u¿ytych dodatków barwi¹cych rozró¿nia siê mieszanki w kolorze cementu oraz barwione m¹czk¹ kamienn¹, farbami suchymi, pigmentami. Jako dodatków dekoracyjnych mo¿na tradycyjnie u¿ywaæ: miki (³yszczyku), szk³a mielonego, masy per³owej ze skorup miêczaków s³odkowodnych (BN-84/6734-01 Suche mieszanki tynków szlachetnych oraz lastryka na spoiwie hydraulicznym). Mo¿liwe jest tak¿e stosowanie innych dodatków, jak np.: plastyfikatorów, impregnatów, zwi¹zków reguluj¹cych wi¹zanie i twardnienie. Wyprawy wykonywane z zapraw zwyk³ych, ewentualnie barwionych pigmentami, nak³adanych tak, aby uzyskaæ dekoracyjn¹ fakturê, nazywane s¹ tynkami ozdobnymi lub o fakturze specjalnej. Mog¹ to byæ tynki nakrapiane, odciskane, kszta³towane kielni¹, kraterowane, dziobane, ci¹gnione. W zale¿noci od rodzaju wykonuje siê je jako dwulub trójwarstwowe. Wyprawy maj¹ce zdobienia w ostatniej zewnêtrznej warstwie tynku nazywane s¹ tynkami zdobionymi. Do tradycyjnych sposobów zdobienia p³askich tynków zewnêtrznych zalicza siê: boniowanie, ¿³obkowanie, imitacjê wypuk³ego spoinowania, intarsjê, pargeting, sgraffito, al fresco. Tynki te, za wyj¹tkiem tynków zdobionych technik¹ freskow¹ i wielobarwn¹ technik¹ sgraffito, wykonuje siê tradycyjnie jako trójwarstwowe. Unowoczenione tynki zdobione technik¹ odciskania szablonów lub intarsji mog¹ byæ wykonywane jako jednowarstwowe. Tynki boniowane wykonywane s¹ metod¹ ci¹gnienia, tzw. metod¹ zatapiania listew, wzglêdnie przez wt³aczanie listew w wie¿y narzut. W przypadku wykonywania boniowania w tynku jednowarstwowym mo¿na zastosowaæ od- 34 4 2003 (nr 368) powiednie profile tynkarskie. Tynki ¿³obkowane otrzymuje siê za pomoc¹ specjalnego skrobaka, a tynki z imitacj¹ spoin wypuk³ych przez wydrapanie w wierzchniej warstwie tynku zag³êbieñ w kszta³cie litery V i wykonanie w tych miejscach wypuk³ego spoinowania. Tynki intarsjowane powstaj¹ przez wype³nienie barwion¹ zapraw¹ ornamentów wy¿³obionych w wie¿ym tynku. Unowoczenione jednowarstwowe tynki intarsjowane wykonuje siê przez wyciêcie ornamentu w zaprawie stwardnia³ej lub jego odciniêcie w zaprawie wie¿ej, wype³nienie ornamentu zapraw¹ o innej barwie, a nastêpnie cyklinowanie ca³ej powierzchni wyprawy. Pargeting jest technik¹ polegaj¹c¹ na zdobieniu tynków metod¹ odciskania specjalnych stempli lub matryc, wzglêdnie wykonywaniu najczêciej falistych rytów przy u¿yciu z¹bkowanych szablonów. Technika sgraffito polega na otrzymywaniu dwu- lub wielobarwnych efektów dekoracyjnych na tynku przez zeskrobywanie warstw wierzchnich. W technice tzw. sgraffito nak³adanego (pó³sgraffito) efekt dekoracyjny uzyskiwany jest przez nak³adanie jednej lub kilku barwnych warstw tynku z zastosowaniem wykrojów, bez wycinania i zdrapywania zaprawy. Zdobienia technik¹ al fresco nale¿¹ do technik malarskich i realizowane s¹ na mokrym tynku wapiennym, sk³adaj¹cym siê z 4 6 odpowiednio wykonywanych warstw. Tynki cienkowarstwowe Zgodnie z PN-B-10106:1997 Tynki i zaprawy budowlane Masy tynkarskie do wypraw pocienionych i PN-B-10109:1998 za wyprawê pocienion¹ uwa¿a siê warstwê wyprawy gruboci 1 3 mm. Ponadto norma PN-B-10109:1998 okrela wyprawê pocienion¹ lub masê szpachlow¹ gruboci do 3 mm mianem tynku jednowarstwowego pocienionego. W praktyce stosuje siê czêsto okrelenie tynki cienkowarstwowe, za które uwa¿a siê wyprawy (najczêciej elewacyjne) gruboci od ok. 1 mm do 10 mm. Norma PN-B-10106:1997 dzieli wyprawy pocienione ze wzglêdu na: rodzaj spoiwa; rodzaj wype³niacza; przyczepnoæ do pod³o¿a; podci¹ganie kapilarne oraz przeznaczenie. Klasyfikacjê tê przedstawiono w tabeli 7, a niektóre wymagania dotycz¹ce zewnêtrznych wypraw pocienionych w tabeli 8. Niezale¿nie od klasyfikacji normowej w praktyce funkcjonuje podzia³ tynków jednowarstwowych ze wzglêdu na zastosowane spoiwo na: mineralne, silikatowe (krzemianowe), silikonowe, silikatowo-silikonowe oraz polimerowe (np. akrylowe). Natomiast ze wzglêdu na technikê wykonywania na: naci¹gane pac¹, zacierane, cyklinowane, wyt³aczane, natryskowe lub nakrapiane. Ponadto, ze wzglêdu na rodzaj faktury wyró¿nia siê tynki: g³adkie, drapane, ziarniste (tzw. baranek), modelowane, mozaikowe. Wybieraj¹c rodzaj tynku zewnêtrznego ze wzglêdu na fakturê, a tak¿e zastosowane spoiwo, nale¿y braæ pod uwagê mo¿liwoæ znacznego brudzenia siê powierzchni np. w rodowisku silnie zurbanizowanym. Na terenach o du¿ym zanieczyszczeniu powietrza zaleca siê stosowanie tynków o drobnym uziarnieniu oraz w przypadku wypraw drapanych zacieranie w kierunku pionowym, a ponadto tynków ze spoiwami i dodatkami, które nie wykazuj¹ termoplastycznoci i elektryzowania siê. ciany os³onowe TEMAT WYDANIA Tabela 7. Klasyfikacja mas tynkarskich do wypraw pocienionych na podstawie normy PN-B-10106:1997 Cecha Podzia³ Rodzaj spoiwa na spoiwie mineralnym, SM na spoiwie organicznym, SO na spoiwach mieszanych, SMO Rodzaj z wype³niaczami mineralnymi naturalnymi, WN wype³niacza z wype³niaczami mineralnymi sztucznymi, WS z wype³niaczami organicznymi, WR z wype³niaczami mieszanymi, WM Przyczepnoæ do ma³ej przyczepnoci, 1 pod³o¿a redniej przyczepnoci, 2 du¿ej przyczepnoci, 3 Przeznaczenie do wykonywania wypraw zewnêtrznych, Z do wykonywania wypraw wewnêtrznych, W do wykonywania wypraw specjalnych zewnêtrznych lub wewnêtrznych, S Podci¹ganie nieokrelone, W0 kapilarne wody rednie, W1 (wspó³czynnik na- ma³e, W2 si¹kliwoci powierzchniowej) Tabela 8. Niektóre wymagania dotycz¹ce zewnêtrznych wypraw pocienionych wg PN-B-10106:1997 Cecha Przyczepnoæ do pod³o¿a MPa Oznaczenie Wymagana wartoæ w stanie suchym po nasyceniu wod¹ Podci¹ganie kapilarne wody α [kg/m2h0,5] Opór dyfuzyjny wzglêdny Sd [m] 1 2 3 1 2 3 W0 W1 W2 0,1 0,3 0,3 0,6 > 0,6 0,06 0,2 0,2 0,4 > 0,4 bez wymagañ do 2,0 do 1,0 ≤ 2 przy czym powinien byæ zachowany warunek α Sd ≤ 0,2 Rodzaje tynków cienkowarstwowych ze wzglêdu na spoiwo to: • tynki mineralne, produkowane na bazie spoiw cementowych, wapiennych (wapna hydraulicznego, wapna hydratyzowanego) lub ich mieszaniny oraz starannie dobranych kruszyw wype³niaj¹cych i fakturuj¹cych. Zawieraj¹ ponadto dodatki modyfikuj¹ce, poprawiaj¹ce parametry fizyczne i mechaniczne wypraw tynkarskich. Zalet¹ tynków mineralnych jest ich du¿a trwa³oæ, bardzo dobra przepuszczalnoæ pary wodnej i dwutlenku wêgla, du¿a zdolnoæ oddawania wilgoci. Wykonywanie ich wymaga jednak przestrzegania zasad ujednolicania koloru wyprawy, a przede wszystkim stosowania jednokrotnego malowania specjaln¹ farb¹ egalizacyjn¹. Niezabezpieczone pow³okami malarskimi mog¹ wykazywaæ tendencjê do brudzenia strukturalnego. Tynki mineralne produkowane s¹ w postaci suchych mieszanek do zarobienia wod¹ na budowie. Istniej¹ odmiany tynków mineralnych wykorzystywane w systemach ociepleñ zarówno do wykonywania warstwy zbrojonej tkanin¹ szklan¹, jak i do wykonywania warstwy nawierzchniowej; • tynki polimerowe wytwarzane s¹ na bazie wodnej dyspersji spoiwa organicznego (g³ównie akrylowo-styrenowego) oraz starannie dobranych kruszyw fakturuj¹cych i wype³niaj¹cych. Zawieraj¹ ponadto dodatki zwiêkszaj¹ce trwa³oæ wypraw. Zalet¹ tynków polimerowych jest ich du4 2003 (nr 368) 35 TEMAT WYDANIA ciany os³onowe ¿a elastycznoæ i odpornoæ udarnociowa, ma³a nasi¹kliwoæ wodna, du¿a przyczepnoæ do ró¿nych pod³o¿y. S¹ ponadto ³atwe do nak³adania. Maj¹ jednak nisk¹ paroprzepuszczalnoæ. Z tego wzglêdu nie s¹ zalecane do stosowania w systemach ociepleñ z we³n¹ mineraln¹, a tak¿e na niedostatecznie wyschniêtych pod³o¿ach ciennych, np. na wie¿ych murach z betonów komórkowych. Przy nak³adaniu na wilgotne pod³o¿a, a tak¿e przy wyst¹pieniu spêkañ tynku (np. w wyniku naprê¿eñ termicznych) i przedostawania siê wody pod wyprawê nale¿y siê liczyæ z mo¿liwoci¹ pojawienia siê pêcherzy. Tynki polimerowe mog¹ wykazywaæ tendencjê do nadmiernego brudzenia siê na skutek termoplastycznoci i elektryzowania siê ¿ywic. Tynki polimerowe produkowane s¹ w postaci gotowych do u¿ycia mas tynkarskich. Odmian¹ tynków polimerowych s¹ tzw. tynki zimowe (czasem oznaczane jako QS quick set szybkie stosowanie), które mog¹ byæ nak³adane w temperaturze od +10C do ok. +100C (70C do 150C w zale¿noci od producenta). Spotykane s¹ tak¿e wyroby mo¿liwe do stosowania w temperaturze od -150C do +200C. Innym rodzajem cienkowarstwowych wypraw polimerowych s¹ tynki o zwiêkszonej elastycznoci, charakteryzuj¹ce siê wyd³u¿eniem 250 300%. Specjalny rodzaj tynków akrylowych stanowi¹ tynki mozaikowe. Ich kolor i strukturê uzyskuje siê stosuj¹c do produkcji ró¿nobarwn¹ mieszaninê naturalnych kruszyw kolorowych lub trwale powierzchniowo barwionych, zatopionych w ¿ywicy akrylowej transparentnej po wyschniêciu. Du¿a wytrzyma³oæ, odpornoæ na wp³ywy atmosferyczne, walory estetyczne, ³atwoæ utrzymywania w czystoci predysponuj¹ te tynki do stosowania w miejscach eksponowanych, nara¿onych na uszkodzenia mechaniczne i zabrudzenia; • tynki krzemianowe (silikatowe) wytwarzane s¹ na bazie szk³a wodnego potasowego i wodnej dyspersji spoiwa organicznego oraz starannie dobranych kruszyw fakturuj¹cych i wype³niaj¹cych. Zawieraæ powinny dodatek zwi¹zków krzemoorganicznych zwiêkszaj¹cych odpornoæ na wp³ywy atmosferyczne. Zalety tynków krzemianowych to du¿a paroprzepuszczalnoæ, trwa³oæ i odpornoæ na dzia³anie czynników atmosferycznych oraz du¿a przyczepnoæ do pod³o¿y, szczególnie mineralnych. Tynki te s¹ mniej elastyczne od tynków akrylowych, ale nieco bardziej elastyczne od tynków mineralnych. Nie ma przeciwwskazañ do stosowania ich w ¿adnym z powszechnie znanych systemów ocieplania cian. Wymagaj¹ jednak du¿ej wpra- Tabela 9. Porównanie w³aciwoci tynków cienkowarstwowych Tabela 10. Zestawy tynków do wypraw zewnêtrznych z u¿yciem tynku lekkiego W³aciwoæ Porowatoæ Oddawanie wilgoci1) Przepuszczalnoæ pary wodnej Przepuszczalnoæ CO21) Elastycznoæ Wytrzyma³oæ mechaniczna1) Odpornoæ na brudzenie1) Odpornoæ na glony1) Odpornoæ na dzia³anie wody tynku niespêkanego tynku spêkanego Odpornoæ na dzia³anie atmosfery przemys³owej2) Odpornoæ na czynniki starzenia naturalnego (UV, ozon) Trwa³oæ odcieni1) Odpornoæ na wykwity albo plamy przy wysychaniu1) £atwoæ wykonania wyprawy Mo¿liwoæ odnawiania1) +++ +++ +++ ++ ++ ++ ++/+ +++ ++/+++ ++/+++ + +++ +++ /+ ++ +/++ ++/+++ + + + +++ ++ ++ ++ ++ +++ +++ + + +/++ + +/++ + +++ + +++ /+ +/++ ++ +++ +++ + +++ + ++ ++ + +++ + +++ +++ +/++ /+ +++ +++ +++ +++ + + Ocena wg pracy F. Frössel, Lexikon der Putz- und Stucktechnik, Fraunhofer IRB Verlag 1999. 2) Zanieczyszczenia atmosferyczne mog¹ mieæ tak¿e wp³yw na porastanie biologiczne. +++ bardzo dobra, ++ dobra, + zadowalaj¹ca, z³a 1) 36 Wymagania dotycz¹ce zestawu tynków Rodzaj tynku mineralny krzemia- silikopolimenowy nowy rowy 4 2003 (nr 368) hydrofobowy wg DIN 18550, tzn.: w ≤ 0,5 kg/m2 h0,5 Sd ≤ 2,0 m w Sd ≤ 0,2 kg/m h0,5 Tynk podk³adowy, Tynk wierzchni1), zaprawa do tynku zaprawa tynkarska lekkiego odpowiaodpowiadaj¹ca daj¹ca grupie: grupie: PIc P II3) P II3) PIc P II3) P I c2) PIc P II3) Tynki lekkie z wype³niaczami organicznymi o strukturze porowatej mog¹ byæ stosowane na zewn¹trz wy³¹cznie jako tynki podk³adowe. 2) Gêstoæ w stanie suchym stwardnia³ej zaprawy 0,6 1,3 kg/dm3. 3) Wytrzyma³oæ na ciskanie 2,5 5,0 MPa. 1) wy podczas nak³adania. Tynki te dostêpne s¹ w postaci gotowych do u¿ycia mas tynkarskich; • tynki silikonowe produkowane s¹ na bazie spoiwa krzemoorganicznego z dodatkiem wodnej dyspersji ¿ywicy akrylowej oraz starannie dobranych kruszyw fakturuj¹cych i wype³niaj¹cych. £¹cz¹ one zalety tynków mineralnych i akrylowych. Cechuj¹ siê dobr¹ przepuszczalnoci¹ pary wodnej i dwutlenku wêgla przy bardzo ma³ej nasi¹kliwoci oraz bardzo dobr¹ odpornoci¹ na czynniki atmosferyczne. S¹ bardziej elastyczne od tynków mineralnych i silikatowych. Mog¹ byæ stosowane we wszystkich powszechnie znanych systemach ocieplania cian. Tynki silikonowe produkowane s¹ w postaci gotowych do u¿ycia mas tynkarskich. W³aciwoci tynków cienkowarstwowych podano w tableli 9. Zgodnie z instrukcj¹ ITB 334/2002, jeli materia³y wchodz¹ce w sk³ad uk³adu ociepleniowego maj¹ byæ niepalne, to mog¹ byæ u¿yte jedynie zaprawy tynkarskie na spoiwie mineralnym oraz masy tynkarskie na spoiwie krzemianowym (silikatowym) je¿eli wyniki badañ wypraw z tych zapraw i mas wska¿¹, ¿e s¹ one niepalne. ciany os³onowe TEMAT WYDANIA Lekkie tynki Nadaj¹ siê one do stosowania przede wszystkim na pod³o¿ach z materia³ów ciennych o dobrej izolacyjnoci cieplnej, takich jak bloczki i pustaki z betonu lekkiego kruszywowego, ceramiki poryzowanej, betonu komórkowego itp. Zaprawy te zapewniaj¹ o ok. 35% wiêksz¹ wydajnoæ ni¿ tradycyjne narzuty tynkarskie. Charakteryzuj¹ siê tak¿e zwiêkszon¹ odpornoci¹ na powstawanie rys i odparzeñ, dobr¹ paroprzepuszczalnoci¹ (µ = 10 15) oraz ³atwoci¹ u¿ycia. Wspó³czynnik przewodnoci cieplnej tynków lekkich wynosi 0,25 0,30 W/(mK), natomiast wspó³czynnik wyd³u¿alnoci cieplnej 5 8 x 10-6 1/K. Tynki o bardzo ma³ej gêstoci nazywane s¹ czasem tynkami superlekkimi. Zestawy materia³owe do wykonywania zewnêtrznych wypraw z u¿yciem lekkich tynków na podstawie normy DIN 18550-4 podano w tabeli 10. Lekkie tynki stosowane s¹ powy¿ej coko³owej czêci ciany, ale istniej¹ tak¿e lekkie tynki coko³owe. Tynki lekkie mog¹ mieæ tak¿e charakter tynków szlachetnych z mo¿liwoci¹ wykonywania zdobieñ. Tynki ocieplaj¹ce Tego typu wyprawy tynkarskie s¹ podstawowym elementem systemów ocieplania cian zewnêtrznych bez wykorzystywania p³ytowych materia³ów termoizolacyjnych. G³ówne zalety tynków ocieplaj¹cych to: mo¿liwoæ bezporedniego stosowania na bardzo nierównych powierzchniach cian oraz na elewacjach o skomplikowanych kszta³tach; maszynowe nanoszenie; bezspoinowoæ izolacji termicznej. Gruboæ tynków ocieplaj¹cych mo¿e dochodziæ do 10 cm, a wspó³czynnik przewodnoci cieplnej wynosi 0,07 0,15 W/(mK). Ponadto zapewniaj¹ dobr¹ paroprzepuszczalnoæ (µ ≤ 10) i odpornoæ na zawilgocenie warstwy ocieplaj¹cej. Tynki ocieplaj¹ce stosowane s¹ jako podk³adowe. Przy wiêkszej gruboci (> 3 5 cm) nak³ada siê je w kilku warstwach (cyklach roboczych). Przed nak³adaniem tynku nawierzchniowego tynk ocieplaj¹cy musi byæ dobrze zwi¹zany (podawane s¹ ró¿ne wymagane okresy przerwy technologicznej od 1 do 7 dni na ka¿dy 1 cm gruboci, nie krócej jednak ni¿ tydzieñ). W niezbêdnych przypadkach nale¿y zastosowaæ szpachlow¹ warstwê poredni¹. W przypadku cian zawilgoconych i zasolonych znajduj¹ zastosowanie: tynki zaporowe, nieprzepuszczaj¹ce wilgoci i soli; jednowarstwowe tynki kompresowe, stosowane na murach o szczególnie du¿ym stopniu zasolenia; wielowarstwowe systemy tynków renowacyjnych, których zadaniem jest stworzenie pow³oki gromadz¹cej sole, przenikaj¹ce wraz z wilgoci¹ z muru do tynku, a jednoczenie renowacja elewacji. Tynki zaporowe znajduj¹ zastosowanie przy uszczelnianiu obszarów stykaj¹cych siê z gruntem b¹d jako tynki zewnêtrznych cian piwnic i coko³ów. Nie nale¿y ich stosowaæ na wy¿szych partiach murów. Tynki kompresowe (tracone) to tynki o swobodnym kapilarnym przep³ywie wody. Rozpuszczone w wodzie sole s¹ transportowane na powierzchniê zewnêtrzn¹ tynku, gdzie mog¹ krystalizowaæ. Tynki tego typu ulegaj¹c stopniowo zniszczeniu chroni¹ mur i dzia³aj¹ odsalaj¹co. Po pewnym czasie wymagaj¹ usuniêcia i wykonania nowej wyprawy. Systemy tynków renowacyjnych s³u¿¹ do wykonywania wypraw na zawilgoconych i zasolonych murach, przy czym sole odk³adaj¹ siê w wewnêtrznych warstwach tynku i nie przedostaj¹ na powierzchniê. Oprócz du¿ej paroprzepuszczalnoci tynki te charakteryzuj¹ siê du¿¹ porowatoci¹ i znacznie ograniczon¹ mo¿liwoci¹ kapilarnego transportu wody. Dziêki tym w³aciwociom procesy krystalizacji soli zachodz¹ we wnêtrzu wyprawy i nie powoduj¹ jej uszkodzenia. Tynk renowacyjny zachowuje w³aciwoci do czasu wype³nienia wszystkich porów przez odk³adaj¹ce siê sole. Tynki renowacyjne opisanego typu, spe³niaj¹ce wymagania niemieckiej instrukcji Naukowo-Technicznego Zrzeszenia Ochrony Budowli i Konserwacji Zabytków (WTA), nazywa siê czêsto tynkami WTA. Krajowe wymagania stawiane systemom tynków renowacyjnych przedstawione zosta³y w projekcie Zaleceñ Udzielania Aprobat Technicznych ITB (ZUAT-15/VIII.19/2001). Istniej¹ tak¿e rozwi¹zania techniczne, w których zadaniem tynku renowacyjnego jest wy³¹cznie u³atwienie wysychania muru, bez mo¿liwoci gromadzenia soli we wnêtrzu wyprawy. Przenikanie do tynku soli rozpuszczalnych w wodzie jest blokowane w wyniku pokrycia ciany paroprzepuszczalnym impregnatem na bazie zwi¹zków krzemoorganicznych. Tynki konserwatorskie i do renowacji cian Do odnawiania niezawilgoconych cian budynków historycznych opracowano mieszanki tynkarskie o szczególnych w³aciwociach u¿ytkowych. Ich receptury umo¿liwiaj¹ dobr¹ wspó³pracê starych murów i nowych wypraw tynkarskich. Mieszanki te mog¹ byæ wykonywane na bazie wapna trasowego lub wapna powietrznego, zawieraj¹cego tradycyjne dodatki i domieszki, takie jak m¹czka ceglana, boraks, wêgiel drzewny, kwasy owocowe, dekstryna, soda, ¿ywica naturalna, wêglan potasu, proteiny, talk, cukier, sieræ borsucza. Wykorzystywane domieszki i dodatki modyfikuj¹ zarówno w³aciwoci wie¿ej mieszanki tynkarskiej, jak i stwardnia³ej. 4 2003 (nr 368) 37
