nad zaleznoscią płci potomstwa miesiabki lucebnówki (megachile

nad zaleznoscią płci potomstwa miesiabki lucebnówki (megachile

PSZCZELNICZE
ZESZYTY
NAUKOWE
ROK XXXI
1987
WSTĘPNE BADANIA -NAD ZALEZNOSCIĄ PŁCI POTOMSTWA
MIESIABKI LUCEBNÓWKI (MEGACHILE ROTUNDATA F.)
OD KOLEJNOSCI SKŁADANYCH JAJ I ZAKŁADANYCH
KOMÓREK
Janina
Gosek
Oddział Pszczelnictwa ISK w Puławach
WSTĘP
Udział procentowy samic w populacji miesiarki lucernówki (Megachile
rotunda ta F.) ma istotny wpływ na ekonomiczny efekt zapylania lucerny.
Stwierdzono bowiem, że plon nasion lucerny zależy od liczebności samic
miesiarki lucernówki, a nie od liczebności całej populacji, ponieważ samce
tego gatunku prawie wcale nie zapylają kwiatów lucerny (R u s z k o w s k i
i in. 1985). Często jednak procent samic jest zbyt niski.
W populacjach hodowanych w Oddziale Pszczelnictwa udział samic
wynosił 33-87%. Jednakże w populacjach importowanych z Węgier i Kanady wahał się on od 19,6 do 40,8%. Podobnie Ptaćek (1975) podawał, że
uzyskiwał 17-38% samic. Podczas hodowli prowadzonych od 1974 r.
stwierdziliśmy, że w potomstwie niezapłodnionych samic 100% stanowiły
samce oraz, że z pierwszych (głębiej położonych) komórek w gnieździe
wylęgał się większy procent samic niż z ostatnich.
Dla wyjaśnienia przyczyn zmienności procentu samic w populacji miesiarki lucernówki rozpoczęliśmy w 1986 r. systematyczne badania. Zostały
one jednak poprzedzone wstępnymi doświadczeniami rozpoznawczymi
w 1985 r., które w obecnej publikacji zostaną omówione.
Główna uwaga w tych wstępnych doświadczeniach zwrócona została
na zależność płci potomstwa od kolejności jaj złożonych przez samicę, oraz
od kolejności założonych przez nią komórek. Kolejności te nie w pełni się
pokrywają, ponieważ do niektórych komórek (w 1985 r., do 22,6%) samice
nie składają jaj, mimo że gromadzą w nich pyłek.
16 Pszczelnicze zeszyty •..
241
METODYKA
~~Q~ni~ prow~Q~ono W Ou\l.~ialeP~~c~elnictwa ISK
W Puła,wach na
Górnej Niwie na hodowanej tu od 1974 r. populacji miesiarki lucernówki,
otrzymanej z Węgier, a pochodzącej z USA.
Podstawą badań było doświadczenie ścisłe, przeprowadzone w 1985 r.
na 60 znakowanych samicach. Do trzech namiotów z siatki plastykowej
o wymiarach 3m X 3m X 2,5m, ustawionych na poletku facelii i nostrzyku
białego jednorocznego, wstawiono po jednym megachilniku z około 300
rurkami z kalki technicznej o średnicy 6 mm i głębokości 13-18 cm, zatkanych gipsem. Nogę megachilnika zabezpieczono opaską lepową przed
inwazją skorków. Liście, służące samicom do cięcia na 'budowę komórek,
podawano w postaci bukietów z gałązek trzmieliny lub klonu i zmieniano
co 3 dni. Do każdego namiotu wpuszczano po 20 samic miesiarki lucernówki. Każda samica oznakowana była na grzbiecie tułowia inną barwą (lub
kombinacją, dwu barw) farby nitro. Samice w poszczególnych hodowlach
były systematycznie obserwowane dla ustalenia kolejności zakładanych
przez nie gniazd, a tym samym kolejności wszystkich założonych przez
daną samicę komórek. Notowano każde założone gniazdo. W tym celu
oznakowano w megachilniku poziome rzędy literami, a kolejność w rzędzie liczbami, liczą,~ od lewej strony. Zapisywano również daty początku
i końca budowy każdego gniazda. Każde gniazdo następnego dnia po zakończeniu, wyjmowano i umieszczano na 5 tygodni w cieplarce o temperaturze około 25°C po czym przenoszono je do chłodziarki o temperaturze 0-4 -c. Przed inkubacją każde gniazdo analizowano, ustalano kolejność komórek, mierzono długość każdej komórki, po czym każdą komórkę umieszczano z odpowiednią etykietką (nr hodowli, nr samicy, nr
gniazda i nr kolejny komórki) w osobnym naczyńku zamkniętym podziurkowanym korkiem. Na 18-20 dni przed spodziewaną pełnią kwitnienia
facelii naczyńka umieszczano w cieplarce w temperaturze 29-30oC i wilgotności około 70%. Komórki bez kokonów (z pyłkiem, puste) oraz uszkodzone przez pasożyty - usuwano przed rozpoczęciem inkubacji. Podczas
wylęgu ustalano płeć i notowano datę wylęgu każdej pszczoły. Nie rozpatrywano danych z tych gniazd, które były budowane wspólnie przez
dwie samice.
Po zakończeniu wylęgu analizowano komórki, z których nie wylęgły
się pszczoły, ustalając, czy w danej komórce znajdowała się martwa pszczoła dojrzała, poczwarka, larwa, jajo lub tylko pyłek.
Oprócz tego do ustalenia procentu samic u potomstwa pochodzącego
z kolejnych komórek zakładanych przez jedną samicę, z kolejnych gniazd
i z kolejnych komórek jednego gniazda wykorzystywano materiały z innych hodowli prowadzonych w Oddziale Pszczelnictwa w latach 1974-1976 (Ruszkowski
i in. 1979) oraz 1981 i 1983 (Ruszkowski
i K a c z m a r s k a - materiały nieopublikowane).
242
Wyląg pszczół w 1985 r. przypadł na okres nieodpowiedniej pogody, co
spowodowało, że samice rozpoczynały budowę gniazd dopiero po 5-21
dniach (średnio 14,7) od wylęgu, podczas gdy w roku 1975 po 2-9 dniach
(średnio 3,8), w 1976 po 1-16 dniach od wylęgu (średnio 6,7), a w 1986
po 2-6 dniach (średnio 4,4). Należy więc przyjąć, że w 1985 r. samice
rozpoczynające budowę gniazd były przeciętnie biorąc starsze o 8 dni niż
w 1976 r., o 10 dni niż. w 1986 r., a o 11 dni starsze niż w 1975 r.
WYNIKI BADAŃ
ZALEZNOŚC PŁCI OD KOLEJNOŚCI
KOMOREK I GNIAZD
Zależność płci potomstwa od kolejności komórek zakładanych przez
samice przedstawiono w tabeli 1. Ujęto w niej jedynie samice zapłodnione,
ponieważ samice niezapłodnione składały jaja, z których rozwijały się wyłącznie samce.
Procent samic 'był najwyższy (86-89%) u potomstwa wylęgniętego
z pierwszych czterech kolejnych komórek, nieco niższy (60%) z komórek
5-6, a najniższy (28%) z komórek od 11 do 13. Natomiast procent samic
z komórek 1~17 był znów wyższy (60%), a z komórek 18-19 lęgły się
wyłącznie samce.
Podobnie i procent wylęgniętych pszczół (obu płci) był najwyższy
z pierwszych pięciu kolejnych komórek (72%), naj niższy (51%) z komórek
6-9, później (z komórek 10-19) znów wyższy (65%), z komórek zaś 2022 pszczoły się nie wylęgły.
Samice zakładały najczęściej po kilka gniazd. Okazało się, że płeć potomstwa zależy nie tylko od ogólnej kolejności komórek iod kolejności
składanych jaj, ale również od kolejności danej komórki w gnieździe.
Z tabeli 2 widać, że w pierwszym gnieździe z pierwszych ~9 komórek
wylęgały się samice, z dalszych natomiast samce. Tylko w dwu gniazdach
(Nr 12 i 50) z pierwszej komórki wylągł się samiec, a w jednym wypadku
(Nr 42) z pierwszego gniazda wylęgły się wyłącznie samce, choć z drugiego
gniazda lęgły się później samice. Być może niektóre samice zaczęły budować pierwsze gniazdo zanim jeszcze zostały zapłodnione.
W drugim gnieździe również z pierwszych 2-3 komórek wylęgały się
samice (pomimo, że z ostatnich komórek pierwszego gniazda lęgły się wyłącznie samce), z następnych - samce, choć były też 4 takie wypadki (Nr
37, 51, 17 i 50), że w drugim gnieżdzie lęgły się wyłącznie samce.
Podobnie i w trzecim gnieździe, w większości wypadków (Nr 4, 8, 13
i 18) z pierwszych 1-2 komórek wylęgały się samice.
Zjawiskiem tym można wytłumaczyć zagadkowe zwiększenie procentu samic w komórkach 12-17 w tabeli l.
Z tabeli 2 widać, że procent wylęgniętych kokonów w pierwszym
243
NI
>ł»
>ł»
Tabelal
Zależność płci potomstwa miesiarki lucemówki (M.rotundata)
The sex of progeny of Megachile
Kolejna
komórka
%
Nr samicy - No. of the fernale!
No. of the cell 341131
,
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
rotundata
od ogólnej kolejności komórek założonych przez zapłodnioną samicę
(w 1985 r.)
in dependence on general altemation of celI building by a fertilized female in 1985
f
f
f
f
f
f
o
f
m
o
o
o
f
f
f
m
m
f
f
f
o
f
m
f
m
m
m
f
4156118150137117142151
2-
f
f
f
f
f
f
f
m
m
m
m
f
f
f
f
-
f
f
f
f
f
o
f
f
-
-
f
f
m
o
-
f
-
-
f
- m
m" m
f
- f
m'"
m*
m'"
m
f
f
f
f
m
m
m
m
m
o
m
f o
f f
f o
f f
f m
f m
o m
o m
o o
- m
- m
m m
m
o f
m o
m f
m f
m m
o o o
1121 8144161
-
m
f
f
- - -
o
f
o
f f
m m
m* - o m* m
m* o m f
o - m
f m o
f m m'"
f
m
f
f
o
f
158
f
I
A
,
%
B
I
C
3
82
:1
90
91
73
44
"]
l
O 29
43
28
14
33
40
28
67]
50
67
100 50
O
O
%
% r1 3
~2
13
13
12
15
12
6
3
O
4
3
1
4
3
3
3
3
1
wylęgu
of ernerged
CI
,
D4
,
5
4
13
2638
53
65
70
73
73
78
81
83
87
90
93
96
99
100
4
6
8
10
16
25
33
41
49
59
7l
82
88
90
94
96
96
100
100
73 }
67 70
~
}71
78 }74
69
%1
31
58
58
48
58 \
82 165
55
50
80
75
50
100
100
l67
1
I
2
I
r-4-
3
I
5
20
21
22
Ogółem
Tota)
Odnośniki
1 f m • o - 'A B C 3C' •D -
l"
~
c:n
57
100
100
42
- Notes:
samica - the female
samiec - the male
martwa pszczoła w kokonie - dead bee in the cocoon
komórka, z której nie wylęgła się pszczoła (martwe młodsze stadia)-tbe celi, from which no bee was ernerged (dead younger stages)
komórka bez złożoaego jajaThe celi without laid egg.
(JOO-:Ef): (l: f+l: m)
Udział procentowy samic z kolejnejkomórki
w ogólnej liczbie wylęgniętych samic
Proportional relation ofnumber ofthe females emerged from thesuccessive celi to total num ber of emerged fernales
Udział procentowy samic wylęgniętych z sumy kolejnych komórek (od pierwszej do danej komórki włącznie) w ogólnej liczbie wylęgniętych samic.
Proportlonal rełation (%) ofthe femałes ernerged from the sum of the successive cells (from the first celi to the examined celi inclusively) to all emerged females.
Udział procentowy samców wylęgniętych z sumy kolejnych komórek (od pierwszej do danej komórki włącznie) w ogólnej liczbie wylęgniętych samców.
Proportionałrełation(%)of
the males emerged from the sum of the successivecells(from
the first celi to the examined celi inclusiveły)toallemergedmales.
Procent wylęgu z kolejnej komórki (liczony jako stosunek liczby wylęgniętych pszczół do liczby założonych komórek).
Per cent of bee-emergence from successive celi (per cent counted a. a numerical proportion of the emerged bees to the built cells).
100
l',:)
~
O)
TaDela2
Zależność płci potomstwa miesiarki lucernówki (M.rotunrklta) od kolejności komórki w gniazdach kolejno zakładanych w 1985 r. przez samicę zapłodnioną
The sex ofprogeny of Megachile rotundata in dependence on alternation of the celi in nests successive built by a fertilized female in 198~
Nr gniazda
i komórki
Nr samicy -
No. of nest and
of celi
, 131341 4 1181561441
i
l
I 1
f
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
f
f
f
f
-
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
o m
f m
m m
o m
o
o
o
f
f
f
f
m
o
f
f
f
f
f
% d'
% 92
% \rylęgu
3
% of emergence
8137151
2
f
-
-
-
-
No. of the female!
-
-
-
f
f
f
f
f
f
o
o
o
150 142117161 112158
A
I
B
I
C
3
f
o
f
f
m
m
f
f
f
f
o
m
m
m
-
m
o
o
o
m
o m
o m
- m
m· o
o
m
- -
m
o
f
o
f
m
f
f
o
f
m
f
f
o
f
f
82
90
89
90
70
57
33
18
18
16
18
10
6
4
m·
O
-
m
20
2
m
o
m·
O
-
m
m·
18
35
51
69
86
94
98
98
100
O
C'
D4
4
s
7
11
15
18
30
41
55
67
81
93
96
100
73
67
64
83
83
64
54
27
62
5()
33
5()
()
()
-II
l
2
3
4
5
6
7
o
f
m
f
f
f
m
m
f
f
f
f
f
m
m
-
f
- -
o
f
- m
m* -
m
-
m
m*
-
m
m
m
m
m m
o
m
-
f
f
m
m
-
m
-
-
63
60
25
38
46
15
38
85
100
O
O
-
-
O
-
-
-
15
35
65
85
95
95
100
62
83
73
57
50
}
50
l
III
1
2
V
- f
- -
f
f
-
I
m* -
f
80
-
-
SO
O
l
f
100
l
-
O
m*
w tab. 1- Notes as in the table l
I
3
4
OdnoŚDikijak
~
~
-a
2
f
m
m
m
3
IV
I
4
I
s
80
20
80
100
20
71
40
O
-
-
80
100
33
40
100
100
100
-
100
Tabela
Potomstwo samic niezapłodnionych miesiarki lucemówki (M.rotundata) w kolejnych komórkach
kolejno zakładanych gniazd w 1985 r.
3
The progeny of unfertilized Megachile rotundata females in successive cells of successive built
nests in 1985
Nr
gniazda
i komórki
No.of
nest and
ofcell
I
II
.
% wylęgu
31
o
1
2
3
o
o
o
o
I 3132135/381361471
m
m
m
m
m
m
m
o
o
o
o o
o m
o o
o m
m· m
m o
o o
o o
o o
o o
m
m
m
m
m
m
m
o
m
m
5
6
7
8
III
IV
m
o
m
m
o
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
o
o
l 122140141
o m
o m
m· m
m
m m
m m
m
m*
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
l
m
o
o
o
m
m
m
o
o
m
m
m
m
m
m
m
m
m
m
V
VI
Odnośniki
248
1241231301431
m
m
m·
m
m
o
o
m
m
m
m
o
o
o
o
m
m
m
o
o
m
m
o
o
m
o
m
m
o
o
m
m
m
m
m
m
o
o
m
m
m
o
m
o
m
m
m*
m
o
o
m
m
m
m
o
m m o
m m
m o o
o
m
m*
1
2
3
4
5
6
7
2
3
4
5
%0"3
No. of the female!
% ofemer
ged bees
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
4
-
Nr samicy
o
m m
m m
m m
m
m
m m
m
o
m
m
m
o
o
o
o
o
o
o
o
o
m
m
6121
m"
m·
m*
m
m*
m
m
m
o
o
m
.C'
D4
11
20
30
43
55
65
73
80
87
93
98
100
53
50
53
73
67
57
54
42
50
50
50
25
O
O
24
45
68
87
95
95
97
100
60
57
75
70
38
69
77
85
92
100
100
33
l
\
22
55
57
33
50
67
80
O
O
O
O
O
O
jak w rab, 1
-
Notes as in the table l
gnieździe najwyższy był (średnio 73%) z pierwszych czterek komórek,
nieco niższy (71%) z następnych trzech, a najniższy (57%) z ostatnich
pięciu. W drugim gnieździe z pierwszych dwu komórek wylęgło się 75%
kokonów, z pozostałych pięciu - 62%; w trzecim - z pierwszych dwu
komórek -54% kokonów, z pozostałych dwu -50%. Z gniazda czwartego wylęgła się tylko 1 samica z jedynej założonej komórki. Natomiast
z gniazda piątego (także tylko 1 komórka) wylęgu nie uzyskano.
Jak więc widać, z pierwszych komórek każdego gniazda wylęgały się
głównie samice, choć liczba komórek z samicami była w kolejnych gniazdach coraz mniejsza.
Z dotychczasowych obserwacji i literatury (K r u n i c 1971, R ic h a r d s 1984) wynika, że samica kopuluje tylko raz w życiu. Ponieważ
z niezapłodnionych jaj powstają umiesiarki lucernówki wyłącznie samce,
należałoby więc oczekiwać, że od momentu kopulacji składa ona jaja zapłodnione, z których powstają samice, w miarę zaś wyczerpywania się
nasienia, coraz więcej składa jaj niezapłodnionych, z których powstają
samce. Tabela 1 potwierdza taką hipotezę.
Natomiast rozwój samic z pierwszych komórek drugiego i trzeciego
gniazda nasuwa przypuszczenie, że samica po kopulacji przechowuje nasienie w zbiorniczku nasiennym, z którego w niektórych okresach życia (np.
rozpoczęcie budowy nowego gniazda) wydala je, powodując zapłodnienie
składanych jaj.
W tabeli 3 pokazano dla porównania, jak wyglądał wyląg potomstwa
(wyłącznie samców) z kolejnych gniazd założonych przez samice niezapłodnione.
Samice zapłodnione budowały przeciętnie po 12,8 komórek, a niezapłodnione po 15,9, a więc o 25% więcej. Jednakże średnia liczba wylęgniętego potomstwa pochodzącego od jednej samicy, była zbliżona u samic
zapłodnionych (8,0) i niezapłodnionych (8,1), z tym że w wypadku niezapłodnionych były to wyłącznie samce, a w wypadku zapłodnionych
w 57% (4,6 od 1 samicy) samice.
Zależność płci od kolejności komórki w gnieździe badano także w latach
1981 i 1983 (R u s z k o w s k i i K a c z m a r s k a - dane nieopublikowane), wybierając do badań gniazda o liczbie komórek ponad 10, najczęściej
prawdopodobnie pierwsze z założonych. Wyniki tych badań zestawiono
w tabeli 4, porównując je z analogicznymi gniazdami z 1985 r.
Najwyższy procent samic wylęgał się z pierwszych czterech komórek
(62-69%), następnie procent ten stopniowo malał, aż do 2-4% z komórki
10 i 11, a z komórek 12-18 wylęgały się wyłącznie samce. Jest to obraz
podobny jak w tab. 2.
W latach 1974-1976 badano procent wylęgniętych samic nie z osobnych
komórek, lecz z kolejnych gniazd (tabela 5). Nie wzięto tu pod uwagę
gniazd założonychprzez samice, których potomstwo stanowiły wyłącznie
samce. W latach tych najwyższy procent samic (72%) wylęgał się z trzecie249
Tabela
4
Zależność płci potomstwa miesiarki lucernówki (M.rotundata) od kolejności komórki w gnieździe
The sex of progeny of Megachile rotundata in dependence on sequence of the celi in a nest!
successive
celI
l
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
1
% samic
Liczba wylęgniętych pszczół
Kolejna
komórka
Number of emerged bees
1981
1983
1985
171
157
158
87
107
107
89
77
69
59
50
31
21
18
12
8
3
3
71
85
76
67
61
65
52
36
46
66
54
48
35
18
6
2
l
O
7
8
8
10
8
7
7
7
6
7
1
1
Per cent offemales
11981-85
249
250
242
164
176
179
148
120
121
132
105
80
56
36
18
10
4
3
1981
1983
1985
68
65
52
54
39
30
22
14
9
2
8
O
O
O
O
O
O
O
72
73
85
72
77
63
50
33
9
2
O
O
O
O
O
O
O
72
62
62
80
62
71
43
14
33
O
O
O
11981-85
69
68
63
62
53
43
33
20
10
2
4
O
O
O
O
O
O
O
Wybrano wyłącznie gniazda o liczbie co najmniej lO komórek i odrzucono gniazda z któcych nie wylęgła się żadna samica.
There were selected only the nests wilh celi number at least lO and Ihere were not investigated Ihe nests from which
no female was emecged.
Tabela
5
Procent samic wylęgniętych z kolejno zakładanych gniazd miesiarki lucernowki (M.rotundata)
w latach 1974-1976
Per cent of Megochile rotundata - females emerged from the successive built nests in 1974-1976
Kolejne
gniazdo
% samic - Per cent offemales
Liczba wylęgniętych pszczół
Number of emerged bees
A
197
Succes- ,1974 11975 11976 1_19761985
4- I
sivenest
l
2
3
4
5
Objaśnienia
24
9
14
9
7
2
3
63
54
39
12
Explanations
l
101
72
46
14
4
: A, B, C -
B
1974
-/
\1974 11975 11976 1 _19761985
77
.33
10
l
54
66
43
66
71
O
33
62
50
72
16
100
57
54
72
} 22
1974_19761985
66
39
55
43,3
29,1
24,6
}
3,0
jak w tab.1 - asintbetablcl
jak w tab. I ale odnośnie gniazd nie komórek
as in the table 1 but conceming the nests not the celi.
250
,
I
C
1974-1
_19761985
72,5
43,3 72,5
18,8
72,4 91,3
7,2
97,0 98,5
1,4 }
100,0
_
100,0_
go gniazda,natomiast w 1985 r. z pierwszego najwyższy (66%), niższy z drugiego (39%), a z trzeciego znów wyższy, choć niższy niż z pierwszego (55%).
Z gniazda 4 i 5 wylęgaby się głównie (około 79%) samce.
Z tabeli 1 wynika, że połowę ogółu samic (54%) uzyskano z pierwszych
4 komórek, 75% - z pierwszych 8 komórek, 90% - z 13 komórek, a 100%
z 17 komórek. Jeśli natomiast chodzi o samce, to połowa (48%) wylęgła
się z pierwszych 9 komórek, 71% - z pierwszych 11, 88% - z pierwszych
13, a 100% - z 19 komórek. Widzimy więc, że tylko pierwszych 13 komórek zakładanych przez samicę miało decydujące znaczenie dla powstania
populacji potomnej. Komórki te znajdują się zwykle w pierwszych trzech
gniazdach, z których wylęgało się przeciętnie 97-99% ogółu samic (tab. 5,
C). Dlatego jesienne przedłużanie hodowli miesiarki lucernówki nie wpływa w opłacalnym stopniu na wzrost liczebności jej populacji.
Ponieważ procent samic największy jest w pierwszych komórkach
większości gniazd (tab, 2 i 4), nasuwa się pytanie, jak głęboki powinien
być kanał gniazdowy dla uzyskania wysokiego procentu samic w populacji.
Niektórzy autorzy (P i e s i e n k o 1982) uważają, że długie kanały
gniazdowe sprzyjają wzrostowi procentu samic. Nad tym zagadnieniem
rozpoczęliśmy specjalne badania, ale już wyniki obecnej pracy (tab. 2-4
i 6-7) dowodzą, że większość samic wylęga się z pierwszych komórek
każdego gniazda. W pierwszym gnieździe zakładanym przez samice, 100%
samic potomnych wylęgało się z pierwszych 9 komórek (z komórek tych
wylęgało się również 85-87% ogółu samców), w drugim gnieździe z pierwszych 3 komórek, a w trzecim - z pierwszych 2.
Ponieważ przeciętna długość komórki wynosi 9 mm (R u s z k o w s k i
i in. 1979), więc długość łączna 9 komórek wynosi 81 mm, do czego trzeba
doliczyć grubość korka z liści (przeciętnie 14 mm). Odpowiada to głębokości kanału gniazdowego wynoszącej 9,5 cm. Sporządzanie dla miesiarki
lucernówki kanałów gniazdowych głębszych niż 10 cm nie ma więc uzasadnienia.
Zagadnienie wpływu skrócenia kanału gniazdowego (do 8 czy 6 cm)
na liczbę zakładanych przez samicę gniazd, a przez to i na procent samic
w populacji - wymaga dopiero zbadania, gdyż w hodowlach z lat 19741986 stwierdziliśmy, że kanały Q głębokości 5 cm były bardzo niechętnie
zasiedlane.
ZALEZNOSC PŁCI OD KOLEJNOSCI SKŁADANYCH JAJ
Znajomość procentu samic potomnych powstających z kolejno zakładanych komórek nasuwa, jak widać, kilka ważnych dla praktyki wniosków.
Informuje nas ona jednak tylko pośrednio i w przybliżeniu o zależności
płci potomstwa od kolejności składanych jaj.
251
Bezpośrednią zależność płci potomstwa od kolejności składania jaj zestawiono w tabelach 6 i 7, gdzie odrzucono te komórki, do których samice
nie złożyły jaj.
W tabeli 6 zestawiono płeć potomstwa w zależności od ogólnej kolejności złożonych jaj, bez podziału na kolejno zakładane gniazda. Największy procent samic (92%) rozwijał się tu z drugiego z kolejno złożonych jaj,
nieco mniejszy (82%) z pierwszego, następnie procent ten stopniowo się
.•
Tabela
6
Zależność płci potomstwa miesiarki lucemówki (M.rotundata) od ogólnej kolejności jaj złożonych
przez zapłodnioną samicę w 1985 r.
The sex of progeny of Megochile rotundata in dependence on general altemation of eggs laid by
fertilized female in 1985
Kolejne
jajo
Nr samicy -
NO.of
the egg 341 4 118117112150113137142151
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
f
f
f
o
o
m
m
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
o
f
f
f
o
f
f
f
f
f
f
m
o
f
m
m
m
m
m
m
f
f
m
m
m
m
o
m
m
m
f
f
f
m
o
o
o
f
f
f
m
m
f
f
f
f
f
f
m m
m" m
m" m
ni m
m m
o o
m" m
o
o
f
m
f
m
m
m
f
o f
m o
f m f
f m f
f m m
f o o
o o o
o m· o
o o m
m f m
m f
1561 8 161 144158
f
f
o
f
m
m
f
f
f
f
f
f
m·
m·
m·
m·
f
% wylęgu
% of
%92
No. of the female!
f
f
f
f
o
f
m
f
emergence
-
B3
A
82
92
75
82
75
73
93'
77
86 91
85
100
33}
33 33
73}
73 73
22}
12 15
11
54\
~
69
33}
40 36
67}
67 67
1
1001
100
11
78
100
100
100
100
100
100
1
Odnośniki
Notes:
w tab. t - as in the table t
3 B % wylęgniętych pszczół w stosunku do liczby złożonych jaj
Per cent ofemerged bees in relation to the number oflaid eggs
1-' jak
zmniejszał (z trzeciego do piątego jaja wynosił 77%, z szóstego i siódmego
--- 33%, z ósmego do dziesiątego - 15%), po czym znów się podnosił (do
36% z jedenastego i dwunastego jaja i 78% - z trzynastego do piętnastego
jaja). Natomiast z ostatnich jaj (szesnastego i siedemnastego) rozwinęły
się wyłącznie samce (tab. lA). Z czwartego gniazda wylęgła się tylko
jedna samica. Podobnie (choć mniej czytelnie) kształtował się procent samic wylęgających się z kolejnych komórek (tab.l).
252
W tabeli 7 osobno rozpatrywano jaja składane w każdym z kolejno
założonych gniazd. W gnieździe pierwszym największy procent samic (90
-91%) rozwijał się z jaj od drugiego do czwartego, z pierwszego jaja był
nieco mniejszy (82%), z jaj od piątego do ósmego stopniowo malejący
(od 70% do 16%), a z ostatnich jaj (od dziewiątego do dwunastego) rozwijały się wyłącznie samce. W gnieździe drugim samice powstawały tylko
z pierwszych trzech jaj (z dwu pierwszych 50%, z trzeciego - 33%),
w trzecim - z pierwszych dwu jaj (z pierwszego 80%, z drugiego 33%),
Tabela
7
Zależność płci potomstwa miesiarki lucemówki (M.rotundata) od kolejności składanych jaj
w gniazdach kolejno zakładanych 1985 r. przez samicę zapłodnioną
The sex of progeny of Megachile rotundata in dependence on aIternation of the lai d eggs in nests
successive built by a fertilized female in 1985
Nr
gniazda
i jaja
Novof
nest and
of egg
I 1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
%
Nr samicy -
1131 4 118156184134150
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
m
m
m
m
o
f
f
f
f
m
o
f
f
f
f
f
o
2 f
3 m
4
5
f
f
f
f
f
m
m
m* o
m* f
m
m
f
2 m
3 m
4 ID
f
f
f
m* f
m*
II l
III l
IV 1
%Q2
No. of the female '
1421171 371 51 144112161
f
f
f
f
f
f
o
f
m
o
o
o
m
f
f
f
f
m
m
m
f
f
f
m
m
m
m
o
m
o
m
m
m
m
o
o
m"
o
f
f
o
f
o
f
ID
m
m
m
o
m
m
m
f
f
f
f
f
f
o
o
o
m
m
f
o
f
f
m
o
o
o
m
m
f
m
f
f
o
f
m
m*
m*
m
m
o
m*
f
f
o
f
158
A
f
82
91
90
90
70
43
25
16
O
O
O
O
f
m
f
Odnośniki
Notes:
1-2 jak w tab. I asin the table I
3 jak w tab. 6 as in the table 6
• wgnieździeJtylko
3 komórki bez jaj
-
wylęgu
% of
emergence
B3
78
92
83
91
100
78
50
331
50
66
33
88
42
ol
50
50
33
O
O
92
86
100
100
80
33
O
O
67
100
100
100
100
75\
86
8°1 80
i n the first nest only 3 cells without eggs
253
z dwu ostatnich jaj w drugim i trzecim gnieździe powstawały wyłącznie
samce. Są to znów wyniki podobne do tabeli 2.
W pierwszych czterech komórklleh złożyły ssmiee 33% 6~6łu jaj,
w pierwszych ośmiu - 59% ogółu jaj, a w pierwszych trzynastu - 90%
ogółu jaj.
Wystąpiło również zależnie od kolejności złożenia jaj zróżnicowanie
procentu jaj, z których rozwinęły się dojrzałe pszczoły (samice i samce).
Najwięcej pszczół (średnio 91 %) rozwinęło się z jaj od drugiego do piątego,
oraz (100%) z ostatnich jaj (od trzynastego do siedemnastego), mniej (średnio 67-73%)
z pozostałych (tab. 6 B). Jeśli chodzi"o kolejne gniazda (tab.
7 B), to dorosłe pszczoły rozwinęły się średnio z 86% jaj w drugim gpieździe, z 80% jaj - w trzecim, a w pierwszym gnieździe z 88% jaj wcześniejszych (od pierwszego do szóstego) i 42% jaj późniejszych (od siódmego
do dwunastego),
Zależność płci potomstwa od stosunku ilościowego samców do samic
będzie przedmiotem odrębnej pracy.
PODSUMOWANIE WYNIKOW I WNIOSKI
1. Potomstwo samic niezapłodnionych stanowią wyłącznie samce.
2. Płeć potomstwa samic zapłodnionych jest zróżnicowana zależnie od
kolejności składanych przez samicę jaj i kolejności zakładanych przez
nią gniazd.
3. Z kilku pierwszych i kilku ostatnich składanych jaj rozwijały się
głównie samice (75-92%),
z pozostałych samce.
4. W każdym z kolejnych gniazd z pierwszych jaj rozwijały się głównie samice, z ostatnich wyłącznie samce.
5. W pierwszych 13 komórkach samice złożyły 90% ogółu jaj, z których
rozwinęło się 90% ogółu pszczół potomnych (samic i samców).
6. W pierwszym gnieździe 98% ogółu samic potomnych rozwinęło się
z pierwszych 7 komórek (w następnych gniazdach z pierwszych 3 komórek), co nasuwa wniosek, że przygotowywanie dla miesiarki lucernówki
kanałów gniazdowych dłuższych niż 10 cm nie jest uzasadnione. Wniosek
ten wymaga jednak jeszcze sprawdzenia na większym materiale i w różnych warunkach pogodowych.
7. Wstępne badania wykazały, że zależność procentu samic w potomstwie miesiarki lucernówki od kolejności składania jaj i zakładania gniazd
występuje, ale wyjaśnienie jej przyczyn wymaga dalszych szczegółowych
badań. Należy również zbadać optymalny dla populacji stosunek ilościowy samców do samic.
254
LITERATURA
K r u n i c M. D. (1971) - Mating of the alfalfa leafcutter
bee, Megachile rotundata
(F.) in the laboratory.
Canad. J. Zool., 49, 5 : 773-779.
p i e s i e n k o J. A. (1982) - Lucernowaja
pczeła-listoriez
Megachile rotundata i jejo razwiedienije
dla opylenija lucerny. Leningrad.
p t a c e k V. (1975) - Somes notes of the artificial
rearing oi the alfalfa leafcutter
bee Megachile rotundata F. in Czechoslovakia.
Suppl. Bull, Techn. Apicole, 2.
R i c h a r d s K. W. (1984) - Alfalfa leafcutter
bee management
in Western Canada,
Agriculture Canada Pub!. 1495JE,Ottawa, s : 1-53.
R u s z k o w s k i A., J a b ł o ń s k i B., B i l i ń s k i M., G o s e k J., K u n a K., C yb u l a A., The sśarch for he methods to increase populatlon of insect pollinating
alfaUa. Final research
report
1979 (powielony
maszynopis
- duplicated
typescript).
R u s z k o w s k i A., B i l i ń s k i M., J a b ł o ń s k i B., G o s e k J. (1985) - Liczba
kwiatów
lucerny otwierana
w jednostce
czasu przez różne gatunki
pszczołowatych. PszczelnoZesz. Nauk. 29 : 301-314.
R u s z k o w s k i A., K a c z ID a r s k a K., (nieopublikowane
dane z lat 1981 i 1983 unpublished
data from 1981 and 1983);
IIPE.l(BAPI1TEJIbHbIE
I1CCJIE.l(OBAHI1H 3AB11C11MOCT11 IIOJIA
IIOTOMCTBA JIlOU;EPHOBOn IIqEJIbI JIl1CTOPE3A
(MEGACHILE ROTUNDAT A F.) OT IIOCJIE,n:OBATEJIbHOCTl1
CHECEHl1H Hl1U; 11 CTPOEHl1H HqEEK
HHHHa
rOC3K
Pe3lOMe
B 1985 r. Ha 60 MapKHpoBaHHblx casrxax Megachile Totundata F. (pa3Be~eHHbIX
B H30JUlTOpaX c naacraaccoaoa
ceTKH) HCCJIe~OBaHO 3aBHCHMoCTb nOJIa nOToMCTBa
OT nOCJIe~OBaTeJIbHOCTHCHeceHHH caMKoti HH~ H nOCJIeAOBaTeJIbHOCTHCTpoeHHH H'leeK
H rHe3~ . .l(JIH o~eHKH 3TOti 3aBHCHMOCTHHCnOJIb30BaHo To:me pe3yJIbTaTbI c pasaeneHHH npoaeaeaaoro
B 1974-1983 rr.
C nepasrx H nOCJIe~HHX caecenasrx
H~ pa3BHBaJIHCb rJIaBHbIM o6pa30M caMKH
(75-9'}!J/0), c OCTaJIbHbIX caM~bI. B Ka:m~IM c oxepenasrx
rHe3A c nepasrx
HH~
pa3BHBaJIHCb rJIaBHbIM o6pa30M caMKH, c nOCJIe~HHX casmsr.
B nepnsrx
rneanax
98% nOTOMHbIX caMOK pa3BHBaJIOCb c nepasrx
7 HqeeK,
B oxepenasrx
rneaaax
c nepasrx
3 axeex, B nepasrx
13 R'letiKax CaMKH CJIO:mHJIH
900/0 oónrero KOJIH'leCTBa HH~, c KOTOpbIX nonyxexo
900/0 nOTOMHbIX n'leJI (caMOK
H caauoa). KOHcTaTHpOBaHO, 'lTO nponerrr caMOKB nOTOMCTBenqeJIbI JIHCTOpe3a MeH.!Ierca H 3aBHCHT Me:mAY rrpO'leM OT nOCJIe~OBaTeJIbHOCTHCHeceHHbIX JłH~,'li 3aKJIa~IBaHHbIX rHe3~ caMKoti. Pa3pa6OTKa MexaHH3Ma H npH"łHH 3TOH ~H<t><t>epeH~Ha~HH
Tpe6yeT O~HaKO ~aJIbHetiwHx no~po6HhIX HCCJIe~OBaHHtł.
255
THE PRELIMINARY INVESTIGATIONS ON THE SEX OF PROGENY
OF ALFALFA LEAF-CUTTING
BEE (MEGHACILE ROTUNDATA F.)
IN DEPENDENCE ON ALTERNAT lON OF LAID EGGS AND OF BUILT CELLS
J. Gosek
Summary
Sixty females of M. rotundata, marked with colour paints, we re observed in
rearing carr ied out in Isolators of plastic net in "1985. These searches were completed
with data from rearing of 1974--1983.
Progeny from a few first and a few last laid eggs was mainly (75-92l'/0) females,
from remaining cells - mainly males. The females ernerged mainly from a few
first cells of each following nest, the males - mainly from a few last cells of each
nest. 98 per cent of young females emerged from the first 7 cells of the first nest,
and from the first 3 cells of the second and of the third nest The females laid
90 per cent of all eggs in the first 13 built cells, and 90 per cent of all young bees
emerged from these 13 cells,
It was stated that the per cent of young females of M. rotuńdata was variable
in dependence (among other things) on alternation of laid eggs and of built nests,
It is necessary to perform further accurate in vestigations
to explain the
mechanism and the causes of this variability.