Współczynnik zatrudnienia w Polsce i przeciętnie w krajach tzw

Czego (nie) uczą polskie szkoły?
System edukacji a potrzeby rynku pracy w Polsce
Urszula Sztanderska
Wiktor Wojciechowski (współpraca)
Warszawa, 2 września 2008 roku
W Polsce uczy się ponad 62 proc. osób w wieku 20-24 lat najwięcej wśród wszystkich krajów rozwiniętych
70
EU-27
60
50
40
30
20
10
Odsetek osób w wieku 20-24 lata, które się uczą
EU-27
Polska
Dania
Finlandia
Holandia
Francja
Węgry
Hiszpania
Niemcy
Grecja
Szwecja
Kanada
Nowegia
Australia
Włochy
Belgia
Portugalia
Szwajcaria
USA
Czechy
N. Zelandia
UK
Słowacja
Austria
Irlandia
0
Zatrudnienie osób w wieku 20-24 lat, które już ukończyły
edukację szkolną wynosi w Polsce jedynie 46 proc.,
o 30 pkt. proc. mniej niż przeciętnie w krajach EU-27
0,9
EU-27
0,8
0,7
0,6
0,5
0,4
0,3
0,2
0,1
Współczynnik zatrudnienia osób w wieku 20-24 lata, które się już nie uczą
EU-27
Nowegia
Irlandia
Szwajcaria
Austria
Holandia
Dania
Australia
Portugalia
Kanada
Szwecja
USA
UK
N. Zelandia
Czechy
Finlandia
Hiszpania
Belgia
Francja
Niemcy
Grecja
Węgry
Słowacja
Włochy
Polska
0,0
Wejście osób młodych na rynek pracy nie zależy
tylko od posiadanych kwalifikacji zawodowych
•
Spowolnienie aktywności gospodarczej powoduje dwukrotnie większy
spadek zatrudnienia osób młodych niż wśród pracowników w wieku
25-54 lata
•
Zatrudnienie osób młodych jest tym niższe, im wyższe są pozapłacowe
koszty pracy i im pracodawcy mają mniejszą swobodę w zatrudnianiu
i zwalnianiu pracowników.
•
Wysoka płaca minimalna obniża w szczególności popyt na pracę osób
bez poświadczenia i o niskich kwalifikacjach zawodowych. Jej
negatywny wpływ na zatrudnienie młodych jest tym silniejszy,
im wyższe są pozapłacowe koszty pracy.
•
Wydłużanie okresu nauki może przejściowo obniżać zatrudnienie osób
młodych, ale w przyszłości będzie skutkować wyższą i dłuższą
aktywnością zawodową lepiej wykształconych pracowników.
Jak uczyć, aby absolwenci szybko znajdowali pracę?
- doświadczenia międzynarodowe
•
W krajach OECD o relatywnie najniższym bezrobociu osób młodych, w
tym absolwentów (np. Dania, Szwajcaria, Holandia) uczniowie mają
dużo obowiązkowych zajęć praktycznych, które uzupełniają
standardowe kształcenie teoretyczne. W efekcie, młode osoby szybko
znajdują zatrudnienie.
•
Badania dowodzą, że długie bezrobocie absolwentów może obniżyć ich
wynagrodzenia, gdy osiągną wiek 40 lat, nawet o 20 proc.
•
Praktyczna wiedza wyniesiona ze szkoły zwiększa szanse na podjęcie
wysoko wynagradzanej pracy w zawodach wymagających wysokich
kompetencji.
Dla 47 proc. absolwentów średnich szkół zawodowych,
widza i umiejętności zdobyte w szkole okazują się
całkowicie nieprzydatne w pracy zawodowej.
19.6
39.3
27.7
22.3
19.7
15.3
16.5
19.4
26.0
11.9
19.3
37.0
20.5
52.9
15.2
23.0
32.5
54.1
43.0
37.9
- licencjackie
i
odpowiednie
16.0
11.0
- policealne,
pomaturalne,
kolegia
11.4
raczej nie
zdecydow anie nie
raczej tak
magisterskie i
doktorskie
zdecydow anie tak
- średnie
zawodowe
- średnie
ogólne
8.5
- zasadnicze
zawodowe
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Absolwenci magisterskich szkół wyższych znajdują pracę
trzy razy łatwiej niż osoby z wykształceniem zasadniczym
zawodowym
50
45
40
35
proc.
30
25
20
15
10
5
0
Zasadnicze
zawodowe
Średnie ogólne
Średnie zawodowe
Aktywnośc zawodowa
Policealne
Wyższe
Praca poza rolnictwem
Wzrost prawdopodobieństwo aktywności zawodowej i pracy poza rolnictwem osób
w wieku 25-64 lat w porównaniu do osób z wykształceniem co najwyżej
gimnazjalnym - 2007 r.
Współczynnik zatrudnienia absolwentów większości szkół
jest wyższy niż analogiczny współczynnik dla wszystkich
osób w wieku produkcyjnym.
90
absolwenci
80
ludność ogółem
70
60
50
40
30
20
10
0
wyższe
policealne
średnie
zawodowe
średnie
ogólne
zasadnicze
zawodowe
gimnazjalne
lub niższe
ogółem
W porównaniu do całej populacji osób w wieku produkcyjnym, najgorsze
perspektywy
zatrudnienia
mają
absolwenci
szkół
zasadniczych
zawodowych i gimnazjów.
Osoby wysoko wykształcone osiągają większe korzyści
z zatrudnienia i dlatego cechuje je wysoka aktywność
zawodowa.
100
90
proc.
80
70
60
50
40
wyższe
policealne
25-64 lat (2000)
średnie
zawodowe
średnie ogólne
25-64 lat (2007)
zasadnicze
zawodowe
Absolwenci (1998-2005)
Ogółem
Na 1 bezrobotnego absolwenta z wykształceniem wyższym
przypada ponad 9 pracujących, z kolei na 1 bezrobotnego
z wykształceniem zasadniczym zawodowym – aż 3.
10
9
8
7
proc.
6
5
4
3
2
1
0
Zasadnicze
zawodowe
Średnie ogólne
Średnie
zawodowe
Policealne lub
pomaturalne
Wyższe
licencjackie
Liczba pracujących ogółem na 1 bezrobotnego
Liczba zatrudnionych najemnie na 1 bezrobotnego
Wyższe
magisterskie
W wieku 40 lat wynagrodzenia osób z wykształceniem
wyższym są prawie 3 krotnie wyższe niż w momencie,
kiedy po studiach wchodzili na rynek pracy.
Wynagrodzenia osób, które ukończyły szkołę wyższą są
przeciętnie aż o 60 proc. większe niż płace absolwentów
szkół zasadniczych zawodowych.
80
70
60
50
proc.
40
30
20
10
0
-10
-20
Zasadnicze
zawodowe
Średnie ogólne
Sektor prywatny
Średnie
zawodowe
Policealne
Sektor publiczny
Wyższe
Ogółem
Ukończenie szkoły policealnej w niewielkim stopniu wpływa na
wzrost wynagrodzeń w porównaniu do skończenia samego liceum
lub technikum.
Co wpływa na jakość i ofertę systemu edukacji
w Polsce? – szkoły ponadgimnazjalne
•
Samorządy nie mają narzędzi, aby kontrolować jakość pracy
podległych im szkół, natomiast kuratoria nie są przygotowane do
oceny realizacji programów z punktu widzenia rynku pracy.
•
Samorządy dopasowują ofertę edukacyjną do zainteresowania
uczniów, a nie do potrzeb rynku pracy.
•
Kształcenie zawodowe jest drogie i dlatego samorządy wolą rozwijać
tańszą edukację ogólnokształcącą.
•
Przystosowywanie dotychczasowej kadry pedagogicznej do rozwijania
nowych kierunków kształcenia nie zapewnia wysokiej jakości edukacji
zawodowej.
•
Lepiej gdyby istniało mniej szkół zawodowych, ale za to lepiej
wyposażonych. Tylko wtedy uczniowie będą rzeczywiście zdobywali
praktyczną wiedzę, która zwiększy ich szanse na zatrudnienie.
Co wpływa na jakość i ofertę systemu edukacji
w Polsce? – szkoły ponadgimnazjalne cd.
•
Rozwój internatów ułatwiłby dostęp młodzieży do profesjonalnej
edukacji zawodowej.
•
Wiedza zawodowa nauczycieli w szkołach zawodowych jest często
przedawniona.
•
Egzaminy zawodowe w Polsce są w większości teoretyczne i dlatego
nie cieszą się dużym uznaniem wśród pracodawców.
•
Licea profilowane, które miały łączyć kształcenie zawodowe z ogólnym
nie spełniają oczekiwań rynku pracy.
Co wpływa na jakość i ofertę systemu edukacji
w Polsce? – szkoły wyższe
•
Zabiegi o płatnych studentów doprowadziły do intensywnego rozwoju
tanich kierunków studiów, niewymagających pracowni i kosztownych
zajęć laboratoryjnych.
•
Tworzenie nowych szkół wyższych w małych miejscowościach odbyło
się kosztem obniżenia jakości edukacji.
•
Szkoły niepubliczne to podmioty komercyjne – sprzedają usługi
edukacyjne, na który jest popyt , a nie zawsze takie, które
gwarantują dobrą pracę.
•
Zasoby kadrowe i materialne uczelni publicznych zmieniają się wolno
i dlatego także ich oferta edukacyjna dopasowuje się wolno do zmian
w popycie na pracę.
Co wpływa na jakość i ofertę systemu edukacji
w Polsce? – szkoły wyższe cd.
•
Oceniając jakość nauczania, Państwowa Komisja Akredytacyjną
powinna brać pod uwagę wyniki, jakie absolwenci osiągają na rynku
pracy.
•
Różnice płac absolwentów nie są proporcjonalne do różnic kosztów
kształcenia na poszczególnych kierunkach studiów, np. inżynierowie
zarabiają za mało w relacji do kosztów kształcenia w porównaniu z
humanistami.
•
Niedopasowanie kierunków edukacji do potrzeb rynku pracy prowadzi
do marnotrawstwa prywatnych i publicznych pieniędzy
Jak zreformować polską edukację?
– rekomendacje dla polityki gospodarczej
•
Szkoły powinny być oceniane na podstawie m.in. sytuacji na rynku
pracy ich absolwentów.
•
Należy uruchomić system monitoringu sytuacji zawodowej
absolwentów także dlatego, aby młodzież podejmowała świadome
decyzje edukacyjne.
•
Należy zlikwidować bariery administracyjne, które fachowcom bez
przygotowania pedagogicznego uniemożliwiają prowadzenie zajęć
praktycznych w szkołach.
•
Należy zrezygnować z utrzymywania wielu małych szkół zawodowych i
uczelni wyższych, które nie mają odpowiedniego zaplecza do
praktycznej nauki zawodu.
•
Podniesienie jakości kształcenia wymaga wzmocnienia konkurencji
pomiędzy uczelniami. Do tego potrzebna jest zmiana systemu
finansowania szkół – pieniądz powinien iść za studentem.
Czego nie wiemy o rynku pracy w Polsce?
•
Dostępne dane statystyczne nie pozwalają dokładnie stwierdzić, w
jakich zawodach młodzież kształci się nadmiernie, a w jakich
niedostatecznie.
•
Nie ma dobrych danych o strukturze kwalifikacyjnej wolnych miejsc
pracy, ani profesjonalnych prognoz popytu na pracę.
•
Nie prowadzi się ocen rezultatów kształcenia zawodowego.