Temat: Przyczyny nieporozumień

Temat:
Przyczyny nieporozumień
Wieloznaczności i ryzyko sporu słownego
spór słowny = logomachia
Wieloznaczności i ryzyko sporu słownego
spór słowny = logomachia
wieloznaczności leksykalne:
• homonimia,
• polisemia,
• znaczenia obrazowe, metaforyczne lub idiomatyczne,
• supozycje nazw,
• supozycje czasowników.
Wyrażenia homonimiczne
„Jan kupił nowy zamek.”
Wyrażenia homonimiczne
„Jan kupił nowy zamek.”
Wyrażenia polisemiczne
„Dyrektor wyrzucił Jana ze szkoły.”
„To ciężka książka.”
Znaczenia obrazowe, metaforyczne i idiomatyczne
„Jan zgubił drogę i potrzebuje drogowskazu, by iść dalej.”
„Piotr opowiada bajki.”
„Anna jest gwiazdą.”
„Karol zdenerwował się, gwałtownie wstał i kopnął w
kalendarz.”
„Piotr jest w potrzasku.”
Supozycje (role znaczeniowe) nazw:
prosta:
„Wczoraj na podwórku widziałem psa.”
„Pies podał mi łapę.”
formalna: „Pies jest popularnym zwierzęciem domowym.”
materialna: „«Pies» składa się z 4 liter.”
Supozycje (role znaczeniowe) czasowników:
znaczenie aktualne / znaczenie potencjalne:
„Piotr gra w szachy.”
Supozycje (role znaczeniowe) czasowników:
znaczenie aktualne / znaczenie potencjalne:
„Piotr gra w szachy.”
A:
B:
C:
Czy Jan pije alkohol?
Tak!
Nieprawda! Przecież widzę, że pije mleko!
Nieporozumienia spowodowane przez okazjonalność:
ja, ty, on, ona, tutaj, tam, teraz, dzisiaj, wczoraj, itp.
Nieporozumienia spowodowane przez okazjonalność:
ja, ty, on, ona, tutaj, tam, teraz, dzisiaj, wczoraj, itp.
automatyczne wyrażenia okazjonalne
versus
wyrażenia wskazujące
Nieporozumienia spowodowane przez okazjonalność:
referencyjne / anaforyczne użycie wyrażeń okazjonalnych
„On jest pilotem”
„Piotr jest pilotem. On jest wspaniały!”
Nieporozumienia spowodowane przez okazjonalność:
„Anna wybiera się na urodziny Piotra.
Kupiła mu w prezencie sweterek z reniferem. ”
Nieporozumienia spowodowane przez okazjonalność:
„Anna wybiera się na urodziny Piotra.
Kupiła mu w prezencie sweterek z reniferem. ”
„Piotr bił się z Janem, a Karolina mu pomagała.”
Ekwiwokacja:
→ błąd logiczny powstały na skutek używania w wywodzie
tego samego słowa lub zwrotu w różnych znaczeniach,
mimo że względy poprawności wymagają, by znaczenie
było to samo.
Jeśli Piotr jest inteligentny, to gra w szachy.
Jeśli Piotr gra w szachy, to nie może do nas przyjść.
Jeśli Piotr jest inteligentny, to nie może do nas przyjść.
Ekwiwokacja:
→ błąd logiczny powstały na skutek używania w wywodzie
tego samego słowa lub zwrotu w różnych znaczeniach,
mimo że względy poprawności wymagają, by znaczenie
było to samo.
Pegaz jest skrzydlatym koniem.
Pegaz jest.
Amfibolie, czyli wieloznaczności składniowe
― wieloznaczność strony czynnej:
„Dzieci zjadły rekiny.”
„Środki wyznaczają cele.”
„Byt określa świadomość.”
„Spadek indeksów giełdowych spowodował wzrost
bezrobocia.”
„Koszty przewyższają dochody.”
Amfibolie, czyli wieloznaczności składniowe
― wieloznaczność składni dopełniacza:
„krytyka opozycji”,
„oskarżenie ministra”,
„książka Jana”,
„polski obóz koncentracyjny”,
„Piotr przedstawił krytykę teorii, która ma wiele luk.”
Amfibolie, czyli wieloznaczności składniowe
― wieloznaczność spowodowana brakiem przecinka:
„Wypuścić nie wolno rozstrzelać”
(treść rozkazu na piśmie).
Amfibolie, czyli wieloznaczności składniowe
― inne przykłady:
„Jan zakopał skarb wraz z żoną i teściową.”
„W przychodni nie przyjmuje się dzieci z gorączką lub
obrzękiem szyi i wysypką.”
„Zatrudnię osobę potrafiącą obsługiwać komputer i
tapicera.”
„Zabrania się głośnych rozmów i spacerów z psami.”
„Zamawiam czeskie piwo i kiełbaski!”