Nie tylko znaczki - Phila

Podręcznik tematyka (9)
Ryszard Prange
Nie tylko znaczki
Podstawowe rodzaje materiału filatelistycznego, uważanego za odpowiedni do użycia
w eksponacie tematycznym zostały omówione już wcześniej. Regulacje FIP i wytyczne do
sędziowania eksponatów tematycznych stawiają zadanie jak najszerszego użycia
różnorodnego materiału. Poniżej przedstawione są przykłady walorów, niezbyt często
stosowanych w polskich eksponatach.
Jak utrzymać w warunkach wojny światowej masową korespondencję z żołnierzami,
walczącymi na frontach znajdujących się od domu o dziesiątki tysięcy kilometrów?
Przed rozwiązaniem tego problemu stanęły państwa prowadzące działania wojenne
na odległych kontynentach w czasie II wojny światowej. Pierwsza poradziła sobie z tym Wielka
Brytania. Na bazie prowadzonych już od lat trzydziestych XX wieku eksperymentów,
opracowano system przesyłania korespondencji w formie mikrofilmów. Listy pisane
na znormalizowanych arkuszach fotografowano i przesyłano drogą lotniczą do kilkunastu baz
na pięciu kontynentach. Tam z mikrofilmów wykonywano fotograficzne odbitki wielkości
¼ arkusza pierwotnego i dostarczano adresatowi. Podobną drogą kierowano listy żołnierzy
z frontu do rodzin. W okresie od 21 kwietnia 1941 roku do 31 lipca 1945 roku przesłano w ten
sposób ponad 330 milionów przesyłek. Jeden film 16 mm, zawierający kopie 1700 listów,
ważył wraz z kasetą 154 g, podczas gdy listy przesyłane w konwencjonalny sposób ważyły
by ok. 22,5 kg. Ewidentnie skracano również czas dostarczania przesyłek, z minimum
6 tygodni (ze względu na wagę - jedynie drogą morską) do kilkunastu dni (mikrofilmy
transportowano drogą lotniczą). Zachowana korespondencja stanowi bogate źródło dobrego
materiału dla filatelisty tematyka, ponieważ wiele airgraph`ów (tak nazwano ów rodzaj
przesyłek) posiadało nadrukowane ilustracje, między innymi w dość dowolny sposób związane
z życzeniami świątecznymi.
Ryc. 1. Airgraph z polskim akcentem i drugi (z najczęściej występującymi) życzeniami świątecznymi.
Wzorowany na angielskim system amerykańskich V-maili pozwolił, w okresie
od 15 czerwca 1942 roku do 1 kwietnia 1945 roku, przesłać w obie strony ponad
1
1 066 milionów listów. Ilustracje i tekst drukowane na arkuszach listów V-maili, podobnie jak
airgraph`ów, mogą znaleźć się w wielu eksponatach tematycznych. Są obecne w dużych
ilościach, w dostępnych cenach, w domach aukcyjnych oraz na aukcjach internetowych
i szkoda, że niewielu polskich wystawców tematycznych wykorzystuje tak wdzięczny materiał
w swych eksponatach.
Ryc. 2. Każdy znajdzie w rysunkach V-maili interesujący go tematyczny motyw.
Szerokie możliwości tematycznego wykorzystania dają koperty Mulready`ego.
Wprowadzone do obiegu pocztowego w 1840 roku (pierwsze ilustrowane całostki pocztowe)
jako połączenie koperty i listownika, posiadają na stronie adresowej alegoryczną postać
Brytanii rozsyłającej wieści na cztery strony świata, a po jej obu stronach sceny rodzajowe.
Można na nich znaleźć motywy do eksponatów poświeconych faunie (słonie, wielbłądy, lew,
pies, renifer), są ludzie przy pracy i wykonujący inne różne czynności; w tle widoczne są statki
żaglowe. Na odwrocie niektórych kopert znajdują się nadruki reklamowe, przeważnie firm
ubezpieczeniowych. Koperty masowo kupowały agencje reklamowe, a także przemysłowcy,
umieszczający na nich reklamy swoich firm i rozprowadzający je wśród klientów. O ile koperty
Mulready`ego ze stroną reklamową są dość rzadkie i stosunkowo drogie, to koperty w stanie
czystym i niektóre z obiegu (bez reklam) są możliwe do zdobycia za ceny dostępne
dla przeciętnego wystawcy. Koperty Mulready`ego są umieszczane w czołowych europejskich
eksponatach tematycznych. Warto, by i w polskich eksponatach, tam gdzie tematycznie można
ją dopasować, koperta taka znalazła swoje miejsce.
Ryc. 3. Strona adresowa koperty Mulready`ego
2
Ryc. 4. Reklamy na tylnej stronie koperty Mulready`ego do wykorzystania w eksponacie tematycznym.
Kolejnym walorem filatelistycznym, który zbyt rzadko gości w eksponatach naszych
wystawców, jest telegram. Dość łatwo można nabyć telegramy okolicznościowe z życzeniami
i gratulacjami, ślubne, świąteczne etc. Występujące na nich różnorodne ilustracje można
wykorzystać tematycznie w wielu eksponatach. Na filatelistycznym rynku są jeszcze również
telegramy z lat 20. i 30. ubiegłego wieku z tekstami i ilustracjami reklamowymi dotyczącymi
najróżniejszych produktów i usług – między innymi włoskie, indyjskie, argentyńskie, a także
i polskie.
3
Ryc. 5. Przykłady telegramów z dwudziestych i trzydziestych lat XX wieku.
Po raz kolejny namawiam do zwiększenia liczby rodzajów walorów filatelistycznych w
eksponatach tematycznych. Taki jest wymóg współczesnego wystawiennictwa, kryterium
dobrej oceny sędziowskiej. Satysfakcja wystawcy demonstrującego ciekawy, nie tuzinkowy
walor, też jest warta trudu. Przecież o to nam chodzi !
4