Untitled

Wspó³praca ze skautami
Wiele œrodowisk ma problem z rozpoczêciem wspó³pracy ze skautami. Czêsto wynika to z braku kontaktów oraz
pomys³u na to, jak taki kontakt zainicjowaæ. Propozycje dzia³añ prowadz¹cych do poznania organizacji skautowych
z ró¿nych stron Europy oraz nawi¹zania skautowych znajomoœci mo¿na zaczerpn¹æ z programu „Ponad granicami”.
Ka¿dy dru¿ynowy w tym roku otrzyma³ te¿ materia³y dotycz¹ce propozycji programowej „Czas na braterstwo”, która
ma zbli¿yæ do siebie skautów i harcerzy z Bia³orusi, Litwy, Polski oraz Ukrainy. Liczne propozycje nawi¹zuj¹ce do
pracy w skautowym gronie promowane s¹ przez Wydzia³ Zagraniczny GK ZHP. Dziêki stronie skauting.zhp.pl mo¿ecie dowiedzieæ siê, jak i sk¹d zdobyæ kontakt do osób, które pomog¹ Wam dotrzeæ do propozycji oferowanych przez
inne organizacje skautowe, a mo¿e zainteresujecie siê którymœ z licznych zlotów organizowanych nie tylko na naszym
kontynencie.
# Ponad granicami
Poradnik opisuj¹cy tê propozycjê sk³ada siê z siedmiu drogowskazów prezentuj¹cych mo¿liwe do zrealizowania
sprawnoœci, gry, kwizy oraz zawieraj¹cych wskazówki i pomys³y na zbiórki a nawet regionalne przepisy kuchni
polowej. Jest jeszcze dzia³ „skautowa wspó³praca”, który podpowiada, jak zorganizowaæ wymianê, obóz zagraniczny
czy daje praktyczne informacje, jak tanio podró¿owaæ po Europie. „Ponad granicami” oferowa³ równie¿ dwa konkursy, których nagrod¹ by³ wyjazd na biwak dla ca³ej dru¿yny do jednego z harcerskich oœrodków. Ponadto zaczerpn¹æ
stamt¹d mo¿na inspiracje z kilkudziesiêciu linków nawi¹zuj¹cych do europejskich korzeni.
We wstêpie czytamy:
W ramach propozycji „Ponad granicami” bêdziecie zdobywaæ wiadomoœci o naszym kontynencie, jego
mieszkañcach, po³o¿eniu, przyrodzie i klimacie, historii, sportach, znanych Europejczykach i Unii Europejskiej. Dziêki temu staniecie siê bardziej œwiadomymi obywatelami UE – przygotowanymi do codziennego
¿ycia, podró¿owania, nauki i pracy w krajach Unii. Odkrywaj¹c nowe oblicza starego kontynentu, nie
zapomnijcie przyjrzeæ siê swojej najbli¿szej okolicy – tylko dobra znajomoœæ geografii, historii i tradycji
pozwoli Wam zostaæ prawdziwymi ambasadorami Waszych ma³ych ojczyzn. Zdobyt¹ wiedz¹ bêdziecie mogli
podzieliæ siê z innymi harcerzami, przyjació³mi, rodzinami czy mieszkañcami Waszego regionu. To, co
odkryjecie w najbli¿szej okolicy, mo¿ecie tak¿e zarekomendowaæ zagranicznym turystom, np. skautom,
których bêdziecie u siebie goœciæ.
# Czas na partnerstwo
Jest to miêdzynarodowy program skautowy na lata 2012-2013, który stanowi opcjonalny wariant programu Wspólnoty Dru¿yn Grunwaldzkich „Patriotyzm jutra – ró¿norodna jednoœæ”. Propozycja ta ma na celu upamiêtnienie
szeœæsetlecia unii w Horodle (2.10.1413 r.) oraz poznanie kultur narodów, które ta unia po³¹czy³a, a s¹ to Bia³oruœ,
Litwa, Polska i Ukraina. Ciekawostk¹ jest wykorzystanie w tej propozycji nowego narzêdzia, tzw. turystyki z zagadkami, czyli questingu.
Tak pisz¹ o swoim projekcie autorzy:
Nasz projekt bêdzie wyj¹tkow¹ i pasjonuj¹c¹ podró¿¹. Dlaczego? Po pierwsze – nie bêdziecie podró¿owaæ
sami. Przez ca³y czas trwania programu, dziêki wykorzystaniu nowych technologii, bêdzie Wam towarzyszyæ
dru¿yna z zagranicy, z któr¹ bêdziecie siê wzajemnie poznawaæ i wspó³pracowaæ przy realizacji zadañ. Po
drugie – bêdziemy siê przemieszczaæ nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie. Po trzecie wreszcie – udzia³
w projekcie to niepowtarzalna szansa na pocz¹tek du¿o d³u¿szej przygody z przyjació³mi z innych krajów.
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
1
Harcerski start
We wrzeœniu ka¿de harcerskie œrodowisko rozpoczyna swój jeszcze lepszy nowy rok. Mówi siê, ¿e jaki pierwszy
dzieñ nowego roku kalendarzowego, taki ca³y rok, wiêc coœ w tym jest, ¿e jaki bêdzie harcerski start, taki bêdzie ca³y
harcerski rok. Bo przecie¿ motywacja idzie w parze z dzia³aniem, wiêc jeœli podejmiemy atrakcyjne wyzwania ju¿ na
pocz¹tku wrzeœnia i poka¿emy naszym harcerzom, ¿e ten rok naprawdê bêdzie wyj¹tkowy, to nape³nimy ich dobr¹
energi¹, która przerodzi siê w dzia³anie.
# WejdŸ do gry level wy¿ej
W ubieg³ym roku G³ówna Kwatera podjê³a inicjatywê zaskoczenia wszystkich harcerskich komend, wysy³aj¹c im
pakiety pt. „WejdŸ do gry level wy¿ej”. Dziêki temu ka¿dy dru¿ynowy na dobre rozpoczêcie roku harcerskiego 2012/
2013 otrzyma³ poradnik metodyczny, kalendarz, naklejki, plakaty, a wszystko to wykonane w bardzo nowoczesnej
oprawie graficznej. Dru¿ynowi mieli u³atwion¹ akcjê naborow¹ oraz promocjê nowoczesnego wizerunku harcerstwa.
Ka¿dy móg³ i nadal mo¿e wykorzystaæ materia³y z tego pakietu w swojej codziennej pracy.
Poni¿ej fragment komunikatu prasowego ze strony zhp.pl reklamuj¹cego tê propozycjê:
W rozpoczynaj¹cy siê we wrzeœniu nowy rok harcerski wchodzimy z impetem. Nowe przygody, znajomoœci,
pok³ady wiedzy do zdobycia i odkrywanie kolejnych horyzontów – pozwólcie, by razem z Wami mogli to prze¿yæ
nowi harcerze! Tegoroczny harcerski start odbywa siê pod has³em „WejdŸ do gry level wy¿ej”. S³owa te
zachêcaj¹ do ci¹g³ego ulepszania naszej harcerskiej pracy i podejmowania nowych wyzwañ. Sprawmy, ¿eby ten
rok harcerski by³ pe³en œwie¿ej energii i innowacyjnych pomys³ów. Wtedy uda nam siê, niczym bohaterom tak
modnych ostatnio gier komputerowych, wskoczyæ na wy¿szy level harcerstwa.
Propozycje zwi¹zane z Prawem Zucha i Prawem Harcerskim
Nieod³¹cznym elementem pracy ka¿dej gromady zuchowej i dru¿yny harcerskiej jest Prawo Zucha oraz Prawo
Harcerskie. Wykorzystujemy je nie tylko na zbiórkach, ale dzia³amy zgodnie z ich treœci¹, wiêc bardzo istotne jest, aby
ka¿dy zuch i ka¿dy harcerz zna³ nie tylko treœæ, ale te¿ wiedzia³, co ka¿dy punkt oznacza i jak go interpretowaæ.
# Mam szczer¹ wolê
Propozycja ta przygotowana by³a wspólnie z Rzecznikiem Praw Dziecka, w zwi¹zku z tym czêœæ I poœwiêcona jest
Konwencji o prawach dziecka. Dziêki czêœci II „Wartoœci harcerskie” dru¿ynowy z ka¿dego pionu metodycznego wie,
jak trafnie dobraæ gawêdê, grê, sprawnoœæ czy piosenkê, aby odpowiednio przekazaæ idee danego punktu Prawa
Zucha czy Prawa Harcerskiego. Dla zuchów powsta³a osobista ksi¹¿eczka z gotowymi rebusami, zagadkami i krzy¿ówkami.
Druhna naczelnik hm. Ma³gorzata Sinica pisa³a tak o tej propozycji:
Prawo Harcerskie, prawa dziecka – to prawa dotycz¹ce wartoœci, które szczególnie musisz szanowaæ. To
przecie¿ z Ciebie bior¹ przyk³ad i Ciebie s³uchaj¹. Jesteœ tym, kto wskazuje, jak w ¿yciu postêpowaæ. Zgodnie
z metod¹ harcersk¹ – nie nakazujesz, ale pomagasz wejœæ na w³aœciw¹ œcie¿kê. Oddajemy w Twoje rêce
materia³, który ma za zadanie pomóc Ci w nie³atwej pracy wychowawczej. Znajdziesz w nim wskazówki
i pomys³y pomagaj¹ce w kszta³towaniu m³odych ludzi w Twojej gromadzie lub dru¿ynie.
2
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
# Niebo gwiaŸdziste nade mn¹, Prawo Harcerskie we mnie
Jest to bardzo prosta i przejrzysta propozycja na ka¿de harcerskie lato, mimo ¿e powsta³a przed Harcersk¹ Akcj¹
Letni¹ odbywaj¹c¹ siê w 2006 r. W materiale znalaz³y siê krótkie zadanie zwi¹zane z Prawem Zucha i Prawem
Harcerskim. które mo¿na podj¹æ z zuchami, harcerzami czy wêdrownikami podczas obozów.
Przyk³adowe zadanie z tej propozycji:
Mój cudak – pozwólcie, aby ka¿dy uczestnik obozu przygotowa³ „cudaka” (w dowolnej formie plastycznej:
rysunek, maska, rzeŸba, wytwory z masy solnej, kory i szyszek etc.), który bêdzie uto¿samia³ jego wady,
niedoci¹gniêcia, braki w harcerskiej wiedzy czy postêpowaniu. Zniszczcie je wszystkie – zachêcaj¹c do zmierzenia siê z problemami jeszcze raz, bez wewnêtrznych obci¹¿eñ i poczucia, ¿e „na pewno siê nie uda”.
Wychowanie patriotyczne i obywatelskie
Charakter wychowawczy naszej organizacji, jej g³êbokie zakorzenienie w patriotyzmie i mocna to¿samoœæ narodowa
odzwierciedlaj¹ siê równie¿ w propozycjach programowych.
# Kamyk na szañcu
Propozycja opracowana na rok 2013, upamiêtniaj¹ca 110. rocznicê urodzin oraz 35. rocznicê œmierci Aleksandra
Kamiñskiego. W bogato oprawionej graficznie ksi¹¿ce obok najwa¿niejszych informacji o Aleksandrze Kamiñskim
znajdziecie konspekty zbiórek wraz z licznymi materia³ami, które mo¿na podczas nich wykorzystaæ.
Warto wiêc poœwiêciæ w tym roku choæ jedn¹ zbiórkê na to, by lepiej poznaæ postaæ autora „Kamieni na
szaniec” i ch³opców, o których pisa³. Spróbowaæ siê sprawdziæ – czy dzisiaj tak jak dawniej oni, my potrafimy
pracowaæ nad sob¹, znamy topografiê miejscowoœci, w której mieszkamy, potrafimy byæ takimi przyjació³mi.
# Rok regionów
Bardzo obszerna propozycja realizowana w roku 2011, której zamys³em by³o poznanie swojej ma³ej Ojczyzny. Wziê³o
w niej udzia³ kilkaset œrodowisk, które rywalizowa³y ze sob¹ o miano Dru¿yny Roku Regonów. Ka¿da z dru¿yn po
przes³aniu raportu z podjêtych dzia³añ otrzymywa³a Harcersk¹ Odznakê Regionaln¹. Mimo ¿e realizacja zadañ zosta³a
ju¿ zakoñczona, nadal mo¿na z propozycji „Rok regionów” czerpaæ inspiracje. Ka¿dy obszar dotycz¹cy charakterystyki regionu: historia, przyroda, jêzyk, folklor, kulinaria i wiele innych, zawiera w ksi¹¿ce bank pomys³ów i inspiracji,
z których nadal mo¿na korzystaæ.
Konkretne przyk³ady piêknego krajobrazu i piêkna wytworów ludzkiej pracy czy twórczoœci pozwalaj¹
wpajaæ m³odemu cz³owiekowi poczucie wiêzi z lokaln¹ spo³ecznoœci¹. Z tego wzglêdu wa¿nym elementem
poznania regionu s¹ wycieczki krajoznawcze, rajdy i plenery oraz spotkania z miejscowymi ludŸmi, tak
czêsto odbywane w dru¿ynach i zastêpach harcerskich.
# Ogieñ niepodleg³oœci
To propozycja dla tych œrodowisk, które w³¹czaj¹ siê w obchody Œwiêta Niepodleg³oœci 11 listopada. Na stronie
propozycje.zhp.pl oraz w dodatku do nr 11/2006 miesiêcznika „Czuwaj” znajduje siê scenariusz oraz dodatkowe
pomys³y na zbiórkê poœwiêcon¹ œwiêtu odzyskania przez Polskê niepodleg³oœci.
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
3
# Obchody wybuchu Powstania Warszawskiego
W 2010 roku obchodziliœmy 66. rocznicê wybuchu Powstania Warszawskiego, zaœ w 2013 bêdziemy obchodziæ 69.
rocznicê tego wydarzenia i nie oznacza to, ¿e nie bêdziemy mogli skorzystaæ z materia³ów tak szeroko opracowanych
3 lata temu. Wrêcz przeciwnie, materia³ ten jest na tyle uniwersalny, a tzw. teki dru¿ynowego na tyle praktyczne
i przydatne, aby móc korzystaæ z nich i za piêæ lat. Publikacja pt. „66. rocznica Powstania Warszawskiego” zawiera
obszerny zbiór treœci dotycz¹cych Szarych Szeregów, gawêdy i piosenki, które mo¿na wykorzystaæ podczas zbiórek
o tej tematyce. Do wspomnianych wczeœniej tek dru¿ynowego do³¹czone s¹ karty oraz gra tabu – komplet w formacie
pdf (dostêpny na stronie propozycje.zhp.pl oraz do³¹czony jako wyprawka dla dru¿ynowych).
# Œwiêto Flagi
Pliki w formacie pdf zawieraj¹ce szereg pomys³ów dotycz¹cych obchodów Œwiêta Flagi z lat 2003, 2008, 2009, 2010,
2011 znajduj¹ siê na stronie propozyce.zhp.pl. S¹ one autorstwa ró¿nych osób, œrodowisk czy wydzia³ów, dziêki
czemu ka¿dy na pewno znajdzie coœ interesuj¹cego dla siebie, coœ, co bêdzie móg³ zaadaptowaæ do swojego
œrodowiska.
# Paszport do Europy
Celem tej propozycji jest przygotowanie cz³onków ZHP do œwiadomego i aktywnego korzystania z zasad demokracji
w ¿yciu swoich spo³eczeñstw. Propozycja powsta³a w 1997 r., ale jej przes³anie jest nadal aktualne. Zadania w tym
projekcie s¹ przewidziane dla harcerzy starszych i wêdrowników, którzy maj¹ podejmowaæ samodzielne decyzje
i budowaæ samorz¹dnoœæ w zespole. Pamiêtaæ jedynie nale¿y o zmianach, jakie zasz³y w systemie metodycznym po
2003 roku, gdy¿ w poradniku pojawiaj¹ siê tylko trzy grupy metodyczne. Propozycja jest skierowana nie tylko do
dru¿ynowych, ale te¿ do namiestników i kierowników referatów, dla których na stronie propozycje.zhp.pl znajduje siê
zdigitalizowany materia³ pomocniczy.
Wykorzystuj¹c propozycjê programow¹ „Paszport do Europy”- pomo¿emy wyposa¿yæ zuchy, harcerzy i harcerzy starszych w te cechy, postawy i wartoœci, które s¹ niezbêdne dla dobrego funkcjonowania we wspólnej
Europie. Zapraszam Ciê na wêdrówkê: wyrusz ze swymi zuchami czy harcerzami do wspólnej Europy!
# Od samorz¹dnoœci do demokracji
Propozycja programowa z roku 2000, która powi¹zana jest z ideami poszczególnych punktów Prawa Harcerskiego.
Nie ma tam konspektów, kolorowych rysunków czy materia³ów do wycinania, ale s¹ has³a, pomys³y, rady oraz
propozycje zadañ do wykonania z dru¿yn¹. A co najbardziej urzeka, to liczne zdjêcia ju¿ niczym z muzeum, bo
oddaj¹ce klimat oraz umundurowanie sprzed niemal 15 lat.
Z przewodnika dla dru¿ynowego:
Chcemy byæ samorz¹dnym spo³eczeñstwem obywatelskim, tworzonym przez ludzi aktywnych i odpowiedzialnych. Takimi ludŸmi maj¹ byæ za kilka lat nasze harcerki i nasi harcerze. Tymczasem ju¿ dziœ s¹ potrzebni
sobie nawzajem, swoim rówieœnikom, rodzicom i rodzeñstwu, w szkole, na osiedlu. Ju¿ teraz musz¹ przygotowywaæ siê do wiêkszych wyzwañ, przed którymi stan¹ w przysz³oœci, nie tak przecie¿ odleg³ej...
4
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
Wychowanie duchowe i religijne
Poni¿sze propozycje w przewa¿ajacej mierze zosta³y przygotowane przez Zespó³ Wychowania Duchowego i Religijnego GK ZHP. Pomog¹ popracowaæ nad rozwojem duchowym cz³onków dru¿yny. Inspiracj¹ do opracowania materia³ów tych propozycji by³ Jan Pawe³ II.
# Pod¹¿aj¹c za Janem Paw³em II
Beatyfikacja Ojca Œwiêtego Jana Paw³a II oraz Bia³a S³u¿ba to wydarzenia, dziêki którym w 2011 r. powsta³a ta
propozycja. Œladami, tropami, drogowskazami czy wêdrówkami – zuchy, harcerze, harcerze starsi i wêdrownicy
mog¹ poznaæ drogê ¿ycia Ojca Œwiêtego. W materia³ach dotycz¹cych tego donios³ego wydarzenia mo¿na siê równie¿
dowiedzieæ, co dla Jana Paw³a II znaczy „czuwam” oraz inicjatorem jakich wydarzeñ by³ Nasz Papie¿.
W harcersk¹ ideê wpisane jest wêdrowanie. Wêdrowanie, które ma prowadziæ nas do celu, jakim jest szczyt
harcerskich idea³ów. Na tej drodze pod¹¿amy za drogowskazami zawartymi w Prawie i Przyrzeczeniu
Harcerskim, ale równie¿ za wskazówkami zostawionymi nam przez Jana Paw³a II. Zwracaj¹c siê do m³odych podczas Apelu Jasnogórskiego na Jasnej Górze w 1983 r., t³umaczy³ zebranym, co oznacza s³owo
„Czuwaj”.
# Wielki Post z Janem Paw³em II
Propozycja wydana w roku beatyfikacji Jana Paw³a II. Wyjaœnia, czym jest Wielki Post, a treœæ obrazuj¹c¹ harcerski
czy instruktorski rachunek sumienia mo¿na wykorzystaæ w ka¿dej chwili i przy ka¿dej okazji refleksyjnej zadumy nad
w³asnym postêpowaniem. Druga czêœæ poœwiêcona jest rozwa¿aniom wielkopostnym Jana Paw³a II, w materiale
przedstawiona jest równie¿ droga krzy¿owa z b³. Wincentym Frelichowskim.
Wielki post to czas refleksji nad tajemnic¹ dobrowolnie przyjêtego cierpienia i œmierci Chrystusa, mo¿na wiêc
dodatkowo zorganizowaæ harcerskie spotkania modlitewne, np. drogê krzy¿ow¹, której rozwa¿ania oprzeæ
mo¿na na s³owach Jana Paw³a II.
# Materia³y na Wielki Post 2010
Na 5. rocznicê œmierci Jana Paw³a II, hm. Jolanta £aba przygotowa³a propozycjê spotkañ modlitewnych nie tylko
w harcerskim gronie. W jej opisie znajdziecie scenariusz czuwania wielkopi¹tkowego oraz przyk³adowe propozycje
czuwañ zainspirowane wypowiedziami Jana Paw³a II oraz Benedykta XVI, które s¹ przeplatane piosenkami, jakie
mo¿na wykonaæ w trakcie czuwania.
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
5
Ekologia i ochrona przyrody
Akcje zwi¹zane z ochron¹ œrodowiska naturalnego, dbaniem o czystoœæ wód, parków, lasów czy pog³êbianie œwiadomoœci zuchów, harcerzy i wêdrowników dotycz¹ce odnawialnych Ÿróde³ energii s¹ tematem niejednej zbiórki,
warsztatów, kuŸnicy czy nawet rajdu. Poni¿ej opis propozycji programowych, z których mo¿ecie czerpaæ inspiracjê
do zdobywania znaków s³u¿b, sprawnoœci czy specjalnoœci ekologicznej w dru¿ynie.
# Chroñmy bioró¿norodnoœæ
Propozycja opracowana przez organizacje miêdzynarodowe (FAO, WAGGGS, The Green Wave, YUNGA), ale zaadaptowana przez ZHP do polskich realiów. Nasza Ziemia, Nasze Powietrze, Nasza Woda, Nasz Œwiat to obszary, na jakie
zosta³ podzielony podrêcznik opisuj¹cy ten projekt. Na koñcu ksi¹¿ki znajduje siê dzia³ z materia³ami i dodatkowymi
informacjami, np. przydatnymi stronami internetowymi, bibliografi¹ i s³owniczkiem dotycz¹cy bioró¿norodnoœci.
Mog¹ z niej korzystaæ wszystkie grupy metodyczne w naszej organizacji. Mo¿e ona byæ równie¿ wsparciem
do realizacji podstawy programowej przez nauczycieli. Ca³oœæ jest tak zbudowana, aby pe³niæ rolê przewodnika u³atwiaj¹cego i uatrakcyjniaj¹cego pracê gromad i dru¿yn realizuj¹cych propozycjê – z podzia³em na
zadania, które mo¿na wykonywaæ indywidualnie czy te¿ ca³¹ gromad¹/dru¿yn¹ lub zastêpem – nie jest to
jednak podzia³ sztywny: w zale¿noœci od zainteresowañ naszych wychowanków oraz celów postawionych
przez dru¿ynê i dru¿ynowego wszystkie one mog¹ byæ realizowane zespo³owo, jak równie¿ indywidualnie.
Dodatkowym wzmocnieniem motywuj¹cym do podejmowania dzia³añ jest Odznaka.
# Woda jest ¿yciem – I, II, III
Jedna z najstarszych propozycji programowych, powsta³a w 1995 r. Przewodnik po sferze faktów, potrzeb i mo¿liwoœci dzia³añ dla dru¿yn realizuj¹cych program „Woda jest ¿yciem” opracowali w Za³êczu Wielkim instruktorzy CSI.
Materia³ sk³ada siê z trzech tomów:
Pierwszy zawiera fakty i wiadomoœci dotycz¹ce wody – jej wystêpowania, zagro¿eñ i roli w ¿yciu ludzi na
ca³ym œwiecie. Uzupe³niliœmy go informacjami dotycz¹cymi naszego kraju – w ten w³aœnie sposób powsta³
kilkunastostronicowy suplement. (…) Drugi tom zawiera propozycje monitoringu œrodowiska i opisy dzia³añ
ekologicznych, zaczerpniête ze skautowych doœwiadczeñ, a w trzecim, opracowanym specjalnie dla potrzeb
zuchów, harcerzy i harcerzy starszych, znajdziecie materia³y metodyczne i repertuarowe s³u¿¹ce realizacji
programu „Woda jest ¿yciem”. Tom trzeci, maj¹cy charakter poradnika dla dru¿ynowego, mo¿e s³u¿yæ
pomoc¹ w poszukiwaniu form i metod dzia³ania kszta³tuj¹cych wra¿liwoœæ – najm³odszych i starszych – na
problemy naszego œrodowiska naturalnego, a przede wszystkim – wody.
# Zielone harcowanie
W poradniku zaproponowano ka¿dej grupie metodycznej tzw. zielone zajêcia o tematyce proekologicznej. W ksi¹¿ce
zamieszczone s¹ konspekty i materia³y do bezpoœredniego wykorzystania na zbiórkach.
Zuchy i harcerze mog¹ chroniæ przyrodê na wiele sposobów. Przede wszystkim zacz¹æ od siebie – czysty obóz,
który nie zaœmieca lasu, nie zatruwa wody i gruntu, czysty i przyjazny œrodowisku dom. Zuchy i harcerze dbaj¹
o swoje osiedle, swoj¹ wieœ, miasto, poblisk¹ rzekê i las. I nie chodzi tylko o sprz¹tanie i czyszczenie, lecz przede
wszystkim o wytropienie przyczyn i usuniêcie ich!
6
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
Obozownictwo, HAL i HAZ
Wakacje to czas obozów harcerskich, pewnie zastanawiacie siê, czym by tu zaskoczyæ harcerzy, jak¹ fabu³ê kolonii czy
obozu wybraæ, jakie sprawnoœci realizowaæ itp. W³aœnie na wstêpnym etapie tworzenia programu kolonii, obozu,
biwaku warto siêgn¹æ do materia³ów z lat minionych!
# Zjednoczeni w ró¿norodnoœci – HAL 2011
1 lipca 2011 r. Polska przejê³a na pó³ roku przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej, w zwi¹zku z czym G³ówna
Kwatera ZHP wyda³a propozycjê poruszaj¹c¹ tematykê krajów cz³onkowskich UE. To wyczerpuj¹ca pozycja przedstawiaj¹ca podstawowe informacje oraz ciekawostki dotycz¹ce Unii oraz pañstw wchodz¹cych w jej sk³ad. Ponadto
znajdziecie tam wiele ciekawych pomys³ów, konkursów, piosenek i zadañ do wykonania podczas kolonijnych i obozowych harców.
Patriotyzm to nie stanie pod pomnikami, a codzienna postawa, zainteresowanie sprawami kraju, a w szerszym kontekœcie Unii Europejskiej, której od kilku lat Polska jest cz³onkiem.
# Pod namiotem praw
Prawa dziecka to temat przewodni propozycji z roku 2003. Przybli¿y tobie i twoim podopiecznym tematykê praw
dziecka oraz pozwoli wam je zrozumieæ. Zadania s¹ przeznaczone dla organizatorów wszystkich form letniego
dzia³ania: stanic NAL, zastêpów NAL, obozów i kolonii, biwaków dru¿yn i gromad. W broszurze znajdziecie przede
wszystkim repertuar, czyli propozycje zadañ skonstruowanych wokó³ najwa¿niejszych praw dziecka.
# Wakacje na Maksa
Celem tej propozycji jest pokazanie m³odym ludziom, ¿e wakacje to czas, który nale¿y spêdzaæ aktywnie, ale nie
mo¿na przy tym zapominaæ o bezpieczeñstwie podczas letniego wypoczynku. Ukazanie walorów wsi oraz jej mieszkañców a w szczególnoœci umiejêtnoœci, wiedzy i doœwiadczenia m³odzie¿y wychowanej na wsi. Liczne zadania oraz
szczegó³owe ich opisy. Kierunki programowe i zadania na NAL opisane w tej propozycji wzbogac¹ twoj¹ bazê NAL
o wartoœciowe dzia³ania.
# Cyferie
Na pocz¹tku tego roku kalendarzowego wydana zosta³a propozycja, któr¹ mo¿na by³o wykorzystaæ podczas tegorocznych ferii zimowych, skierowana do liderów ma³ych grup – zastêpowych i dru¿ynowych gromad zuchowych.
Jak sama nazwa wskazuje, propozycja ta ma za zdanie popularyzacjê nowych technologii, a w szczególnoœci przedstawienie problemu cyfryzacji, aby m³odzi cz³onkowie ZHP wiedzieli, jakie mo¿liwoœci daje nam telewizja cyfrowa
oraz jak m¹drze wykorzystaæ internet w harcerskiej pracy. Bardzo przyjazna oprawa graficzna, konspekty zbiórek,
nowe sprawnoœci oraz liczne materia³ami pomocnicze, takie jak teleturniej Va Banque, puzzle czy gotowy schemat
kartonowego telewizorka. A wszystko to stworzone przez cz³onków Wydzia³u Inspiracji i Poradnictwa, którzy swoje
pomys³y i wiedzê czerpali ze stron Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji.
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
7
Ka¿dy rozdzia³ tej propozycji jest poœwiêcony wybranemu zagadnieniu. Mo¿emy je podzieliæ na teoretyczne:
krótki przewodnik po cyfryzacji; nowe technologie z w³asnego podwórka; coœ dla ciekawskich – maj¹ Wam
przybli¿yæ i wyjaœniæ prawa rz¹dz¹ce procesem cyfryzacji. Drugi rodzaj propozycji to wskazania praktyczne
– cyferie rozwijaj¹ – wyraŸnie i szczegó³owo podpowiadaj¹, w jaki sposób mo¿emy realizowaæ powierzone
zadanie w ramach ogólnopolskiej kampanii spo³ecznej z po¿ytkiem dla naszego otoczenia i naszych harcerzy.
Zanim przejdziecie do s³u¿by i popularyzacji nowych technologii, nale¿y siê z nimi dobrze zapoznaæ i w tym
bêdê pomocne materia³y na zbiórki i krótkie zajêcia tematyczne (pomoce naukowe, za³¹czniki 1-11).
Turystyka
Rajdy, biwaki, gry terenowe, terenoznawstwo, mapa to has³a nieod³¹cznie kojarzone z harcersk¹ turystyk¹. Kto z nas
nie by³ na rajdzie czy nie uczestniczy³ w grze terenowej lub Imprezie na Orientacjê. Mocno identyfikujemy swoje
dzia³ania z turystyk¹, mimo to propozycji programowych a¿ tak wiele w tym dziale nie ma. Natomiast te, które poni¿ej
opiszê, s¹ obszerne.
# 15 pomys³ów na 15 Jamboree On The Trail
W opisie tego dzia³ania znajdziecie 15 ciekawych propozycji, jak spêdziæ ka¿d¹ drug¹ sobotê maja. Zadania opisuj¹
przedsiêwziêcia zlokalizowane w Warszawie, ale przecie¿ nic nie stoi na przeszkodzie, aby zaadaptowaæ to na swój
teren dzia³ania.
W Jamboree On The Trail, czyli Jamboree na Szlaku, nie chodzi o bicie rekordów czy przeœciganie siê. W trakcie
wielkiego dnia wspólnej skautowej wêdrówki ka¿dy sam decyduje o tym, dok¹d, jak daleko, z kim i w jaki sposób
siê udaje. To mo¿liwoœci, zainteresowania i wyobraŸnia uczestników wyznacza ramy odbywanej przez nich
wyprawy. Wszystkim, którzy tego dnia wyruszaj¹ na szlak, przyœwieca wspólny cel: wêdrówka przez skauting
ku lepszej przysz³oœci.
# Projekt „Pogranicze”
Jest to propozycja stowarzyszona z Rajdem Grunwaldzkim 2011 i poœwiêcona obszarowi po³o¿onemu przy granicach województw: mazowieckiego, kujawsko-pomorskiego i warmiñsko-mazurskiego. Mimo ¿e zadanie zosta³o
zakoñczone, to nadal mo¿ecie przejrzeæ zak³adkê: Menu „Pogranicza”, w której znajdziecie sporo ciekawych obiektów i zjawisk czekaj¹cych na was na tym obszarze. Wszystkie inspiracje oraz wiadomoœci na temat tego projektu
znajdziecie na stronie pogranicze.zhp.pl.
To pomys³ na kilkutygodniow¹ (a mo¿e nawet kilkumiesiêczn¹) pasjonuj¹c¹ przygodê dla ca³ej dru¿yny, w której
mog¹ siê spe³niæ osoby o ró¿norodnych zami³owaniach: amatorzy turystyki, historii, dziennikarstwa, nowych
technologii, przyrodnicy, etnografowie, socjologowie. Wszyscy oni bêd¹ mieli okazjê rozwin¹æ swoje zainteresowania, wykorzystaæ swoj¹ wiedzê i umiejêtnoœci, a tak¿e odkryæ w sobie pasjê prawdziwego odkrywcy.
# Nasza trasa
Propozycja programowa na 100-lecie harcerstwa, przygotowana przez Inspektorat Turystyczno-Krajoznawczy GK
ZHP. Jej ide¹ i najwa¿niejszym celem jest ponowne odkrycie tego, co w harcerstwie jest tak wa¿ne, czyli wêdrówki,
8
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
pasji odkrywania przyrody, historii i kultury naszych ma³ych ojczyzn. Wszystkie materia³y oraz pomys³y dotycz¹ce
turystyki, które oferuje ta propozycja, znajdziecie na www.nasza-trasa.zhp.pl
Poka¿my sobie i œwiatu, ¿e nasze najbli¿sze rodzinne strony s¹ pe³ne niedostrzeganych na co dzieñ zabytków,
miejsc pamiêtnych wydarzeñ historycznych, fascynuj¹cych tradycji regionalnej odrêbnoœci, œladów historii
i kultury mniejszoœci narodowych, etnicznych i religijnych czy wreszcie ciekawostek przyrodniczych. Jeœli
tylko zechcecie, mo¿ecie zebraæ swoje dru¿yny i wyruszyæ razem z nami na szlak pe³en przygód i odkrywania
na nowo Waszego regionu. Wyj¹tkowoœæ naszej propozycji polega na tym, ¿e tylko od Waszej chêci zale¿eæ
mog¹ rzeczy niecodzienne – po Waszej wyprawie mog¹ pozostaæ œlady w postaci drogowskazów i kamieni
milowych, które wspomog¹ i poprowadz¹ wêdrowców wyruszaj¹cych po Was na zupe³nie nowe, przetarte
w³aœnie przez Was szlaki.
100-lecie harcerstwa i skautingu
100-lecie ju¿ za nami, ale nie oznacza to, ¿e propozycje wydane na ten okres przechodz¹ do lamusa i s¹ bezu¿yteczne.
Je¿eli chcecie odœwie¿yæ w swojej dru¿ynie informacje dotycz¹ce historii harcerstwa czy skautingu, uczciæ kolejn¹
rocznicê powstania naszej organizacji, zajrzyjcie do poni¿ej podanych pozycji.
# 100+ Dru¿yna
Jest to zadanie programowe wydane z okazji setnej rocznicy ukazania siê pierwszego rozkazu Naczelnej Komendy
Skautowej. Propozycja dla tych, którzy nie chc¹ du¿o czytaæ, a chc¹ dzia³aæ. Opiera siê na trzech aktywnoœciach:
harcerskie zwyczaje, przygoda i przyroda oraz harcerscy przyjaciele.
# 10 kroków do 100-lecia
Propozycja ta przygotowywa³a nas do Zlotu 100-lecia w Krakowie. Dzisiaj pomo¿e ci w ³atwy i przyjemny sposób
poznaæ historiê harcerstwa, po³¹czyæ przesz³oœæ ze wspó³czesnoœci¹ oraz przysz³oœci¹, da mo¿liwoœæ rozwoju
œwiadomoœci przynale¿noœci do organizacji z bogat¹ histori¹ i tradycjami. Co wiêcej – wype³ni twój plan pracy po
brzegi.
Zadania na 2010 rok ujête s¹ w dziesiêæ obszarów, wyznaczonych przez harcerskie dekady minionego
stulecia. W ka¿dej dekadzie okreœliliœmy pewien obszar dzia³ania, myœl przewodni¹ – która by³a wówczas
wa¿na dla harcerzy i któr¹ warto kontynuowaæ w naszym dzia³aniu, oczywiœcie przystosowuj¹c j¹ do wspó³czesnych warunków.
# 2 do 100 – Wasz ruch!
Propozycja z 2007 roku, której celem by³o, jest i bêdzie:
– Umocnienie poczucia przynale¿noœci ZHP – zuchów, harcerek i harcerzy do œwiatowej rodziny skautowej.
– Nawi¹zanie przez cz³onków ZHP przyjaŸni ze skautami z ca³ego œwiata.
– Promowanie mo¿liwoœci i korzyœci, jakie daje cz³onkostwo w œwiatowych organizacjach skautowych.
Je¿eli chcesz realizowaæ ze swoj¹ dru¿yna w³aœnie te cele, koniecznie zaczerpnij inspiracji z tego materia³u!
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
9
Propozycje dru¿yn grunwaldzkich
Wspólnota Dru¿yn Grunwaldzkich, która powsta³ w 1991 r., jest nie tylko najstarszym, ale i najprê¿niej dzia³aj¹cym
ruchem programowo-metodycznym w ZHP. Jej celem jest promocja i wzmocnienie wœród cz³onków gromad, dru¿yn
czy krêgów instruktorskich wartoœci patriotycznych oraz obywatelskich. Dlatego te¿ polecamy wszystkim liczne
propozycje programowe Wspólnoty, które bêd¹ inspiracj¹ do wartoœciowych dzia³añ kszta³tuj¹cych osobowoœæ,
postawê i charakter m³odego obywatela. „Pod rycersk¹ chor¹gwi¹”, „Polacy nie gêsi” czy „Dziedziniec kultury” to
tytu³y niektórych programów Wspólnoty. Szczegó³owe opisy oraz poradniki znajdziecie na stronie grunwald.zhp.pl.
Ka¿dy, kto zetknie siê ze Wspólnot¹, mo¿e korzystaæ z jej bogatego dorobku programowego: w ci¹gu
dwudziestu lat swojego istnienia Wspólnota stworzy³a i opublikowa³a wiele propozycji programowych, poœwiêconych rozmaitym tematom: ¿yciu polskiego rycerstwa, kulturze jêzyka polskiego, pracy z bohaterem,
poszukiwaniu œladów przesz³oœci w najbli¿szym otoczeniu. Dziœ s¹ one udostêpniane jako gotowe pomys³y na
harcerskie dzia³ania: zbiórki, cykle zbiórek, programy obozów, biwaków, kursów itp.
Inne
# Zuch ratownik
W odpowiedzi na kursy i szkolenia przeznaczone dla harcerzy starszych i wêdrowników, powsta³ poradnik, który
opisuje, jak zgodnie z metodyk¹ zuchow¹ nauczaæ dzieci pierwszej pomocy. Na stronie propozycje.zhp.pl znajdziecie
opracowan¹ przez Hufiec Czêstochowa ksi¹¿eczkê w formacie pdf. Z niej dowiecie siê, jakie instrumenty metodyczne
zastosowaæ podczas cyklu zbiórek zakoñczonego uzyskaniem certyfikatu Zucha Ratownika. Do poradnika do³¹czone
s¹ plany zbiórek, piosenki, krzy¿ówki, rebusy i ³amig³ówki, które bêd¹ pomocne w realizacji tej sprawnoœci zespo³owej.
Prowadz¹c gromady zuchowe, odpowiadacie za najm³odszych cz³onków Zwi¹zku Harcerstwa Polskiego,
zatem to na Was spoczywa najwiêksza odpowiedzialnoœæ za zdrowie, bezpieczeñstwo, a nawet ¿ycie Waszych
podopiecznych. Bardzo istotne jest, abyœcie w sposób umiejêtny, zgodny z zasadami metodyki zuchowej
przekazywali swoim zuchom wiedzê, a przede wszystkim umiejêtnoœci z zakresu szeroko pojêtego bezpieczeñstwa.
# Razem po zdrowie
Razem mo¿na wiêcej! To has³o przewodnie propozycji promuj¹cej wychowanie m³odego cz³owiek w prawid³owym
rozwoju fizycznym i emocjonalnym. W poradniku opisuj¹cym tê propozycjê znajdziecie zadania oraz pomys³y na
zbiórki, które zachêc¹ zuchy i harcerzy do pracy na rzecz w³asnego zdrowia. Promocja zdrowego trybu ¿ycia
w dzisiejszych czasach jest bardzo istotna, wynika to z coraz nowszych badañ, pokazuj¹cych wzrost oty³oœci wœród
dzieci i m³odzie¿y. My jako organizacja maj¹ca ogromny wp³yw na kszta³towanie postaw m³odych osób, mamy
narzêdzia do przeciwdzia³ania takim zmianom. Jednym z takich narzêdzi mo¿e byæ ta propozycja programowa.
W poradniku znajdziecie cztery dzia³y: racjonalne od¿ywianie; aktywnoœæ fizyczna i racjonalny wypoczynek; optymizm, umiejêtnoœæ radzenia sobie ze stresem, twórcze myœlenie; profilaktyka uzale¿nieñ – nikotyna, alkohol, narkotyki, internet. Ka¿dy z dzia³ów rozpoczyna siê teoretycznym wstêpem, gdzie znajdziecie „garœæ wiedzy”, która
wprowadza w omawiane zagadnienie. Propozycje wykorzystania konkretnych instrumentów metodycznych s¹ dostosowane do ka¿dej z grup wiekowych.
10
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
Promujemy tu pozytywne nastawienie – zwalczanie apatii i pesymizmu – oraz pokazujemy, ¿e radoœci mo¿na
szukaæ nawet w najdrobniejszych codziennych zdarzeniach. Trzeba tylko uporaæ siê ze stresem i w pe³ni
korzystaæ z ¿yciowych mo¿liwoœci!” ze wstêpu do dzia³u „Optymizm, umiejêtnoœæ radzenia sobie ze stresem,
twórcze myœlenie”.
Specjalnoœci
S¹ jednym z elementów metodyki starszoharcerskiej i wêdrowniczej. Bardzo czêsto wi¹¿¹ siê z pasj¹ i pozaharcerskim hobby. Tu trzeba byæ mistrzem w danej dziedzinie. Mo¿na podejmowaæ zadania specjalnoœciowe we wszystkich
dru¿ynach, dziêki czemu wzbogacamy nasz warsztat pracy, a praca harcerzy staje siê ciekawsza i bardziej atrakcyjna.
Cykl „Biblioteczka Harcerskich Specjalnoœci” z 2008 r. prezentuje szczegó³owe opisy najbardziej popularnych
specjalnoœci sportowych. W ramach tego projektu powsta³y materia³y popularyzuj¹cy spadochroniarstwo, wspinaczkê, jeŸdziectwo konne oraz sporty wodne. Je¿eli interesujesz siê któr¹œ z tych dziedzin i chcesz pog³êbiæ swoj¹
wiedzê, warto zajrzeæ do tych ksi¹¿eczek.
# Odkrywcy nieznanego œwiata
Niezwyk³a propozycja programowa o niezwyk³ych ludziach i dla niezwyk³ych ludzi, którzy potrafi¹ prze³amaæ swoje
s³aboœci a swoj¹ si³ê charakteru szlifuj¹ w codziennym ¿yciu. Ta propozycja zg³êbia temat niepe³nosprawnoœci
i skierowana jest do wszystkich dru¿yn. Dziêki niej ty i twoja dru¿yna zrozumiecie, czym jest niepe³nosprawnoœæ,
poznacie problemy ludzi niepe³nosprawnych, dowiecie siê, jak funkcjonuj¹ oraz jak pracowaæ z ró¿nymi grupami
upoœledzeñ. Znajdziecie w niej liczne dobre rady, chocia¿by jakie formy pracy stosowaæ na zbiórkach, w których
uczestnicz¹ osoby niepe³nosprawne.
Autorzy pomog¹ wam krok po kroku przygotowaæ wyprawê do nieznanego œwiata. Poni¿ej cytat z poradnika opisuj¹cego tê propozycjê:
Podró¿, w któr¹ z nami wyruszysz, pozwoli Ci wzbogaciæ wiedzê i nauczy Ciê, ¿e „cz³owiek jest tyle wart, ile
z siebie mo¿e daæ innym”.
# Dzieñ Myœli Braterskiej
Od 1926 roku skautki i skauci na ca³ym œwiecie prze¿ywaj¹ dzieñ 22 lutego jako miêdzynarodowy dzieñ przyjaŸni.
Z okazji tego dnia sk³adaj¹ sobie ¿yczenia, organizuj¹ akcje, imprezy, happeningi, których celem jest wzmacnianie
braterskiej wiêzi w skautingu. Ka¿de œrodowisko na swój sposób chce upamiêtniæ dzieñ urodzin Naczelnej Skautki
Œwiata Lady Olave Baden-Powell oraz jej mê¿a za³o¿yciela skautingu gen. Roberta Baden-Powella. W zwi¹zku z tym
co roku powstaj¹ nowe has³a, artyku³y, opowiadania, piosenki i liczne propozycje na ciekawe spêdzenie w braterskim
gronie tego œwiêta. Na stronie propozycje.zhp.pl w zak³adce Dzieñ Myœli Braterskiej znajdziecie pokaŸny zbiór
materia³ów do wykorzystania na zbiórkach, kominkach, œwieczkowiskach, w grach terenowych, gawêdach i wielu,
wielu innych formach przeprowadzanych z okazji Dnia Myœli Braterskiej. Od kilku lat prym wœród oferowanych
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP
11
pomys³ów wiod¹ propozycje WAGGGS-u, które skupiaj¹ siê na tematyce Milenijnych Celów Rozwoju zaproponowanych przez Organizacjê Narodów Zjednoczonych. W atrakcyjnych wizualnie poradnikach znajduj¹ siê wskazówki, jak
z gromad¹ i dru¿yn¹ realizowaæ Milenijne Cele, w powi¹zaniu z ide¹ skautowego braterstwa.
Barwy Przysz³oœci
Na koniec wisienka na torcie, czyli kultowa propozycja ZHP na lata 2002-2005, która jest najbardziej znan¹ i popularn¹ propozycj¹ wœród dru¿ynowych i instruktorów. Pytanie, na czym polega jej fenomen? Wydanie papierowe,
prosty i przejrzysty schemat treœci. Ponadczasowoœæ, bo tematy tam poruszane s¹ jak najbardziej aktualne do dziœ,
np. „Goœciniec przyjaŸni – wspieranie harcerstwa na wsi” czy poruszenie tematu dotycz¹cego problemu wyra¿ania
emocji w czêœci pt. „Przeciw szaroœci”. Co wiêcej, z analizy wspó³czesnych potrzeb dru¿ynowych wynika, ¿e
potrzebuj¹ oni materia³u, z którego bêd¹ mogli zaczerpn¹æ inspiracji, ale i gotowych æwiczeñ, zadañ i gier, czyli
czegoœ, co „podrêczniki w pude³ku” Barw Przysz³oœci oferuj¹. Propozycja ta oscyluje wokó³ czterech g³ównych
tematów:
– wychowanie patriotyczne, obywatelskie i europejskie,
– wspieranie harcerstwa na wsi,
– wychowanie ekonomiczne,
– wzmocnienie wychowawczego charakteru organizacji.
…celem jest wychowanie harcerek i harcerzy na ludzi prawych, o mocnych charakterach, odpowiedzialnych,
zaradnych, propaguj¹cych sw¹ postaw¹ harcerski system wartoœci i gotowych do podejmowania s³u¿by.
Chcemy wychowaæ ludzi przygotowanych do zmian, podejmuj¹cych wyzwania, potrafi¹cych poradziæ sobie
w trudnych sytuacjach ¿yciowych, nie przekraczaj¹c przy tym norm moralnych, potrafi¹cych samodzielnie
i w zespole rozwi¹zywaæ rzeczywiste problemy, dbaj¹cych o jakoœæ ¿ycia. G³ównym celem programu Barwy
Przysz³oœci jest kszta³towanie charakteru m³odych ludzi, pomoc w budowaniu stabilnego systemu wartoœci
i przygotowanie do doros³ego ¿ycia.
OPRACOWA£A hm. Ilona Bachanek
12
PROPOZYCJE PROGRAMOWE ZHP