Nauka o organizacji

Wiesław Gonciarski
Organizacja jest swoistym zjawiskiem
społecznym
 istniejącym, jak się wydaje, od początków rozwoju cywilizacji ludzkiej.
 W każdym bądź razie zjawisko działań zorganizowanych, w
konsekwencji prowadzących do ukształtowania się różnych typów
organizacji, znane jest i w dość wiarygodny sposób przedstawione w
odniesieniu do rozwiązań istniejących już starożytności.
 Ówczesne typy organizacji miały jedną cechę szczególną , jaką jest
dominacja jakiejś jednostki lub grupy nad inną. Organizacja stwarza
po prostu dogodne warunki dla narzucania innym swojej woli.
 Zresztą, według wielu teoretyków organizacji połączenie wyzysku z
realizacją celów to odwieczne cechy organizacji. W konsekwencji do
dnia dzisiejszego organizacją możemy postrzegać jako swoiste
narzędzie dominacji, w różnych jej odmianach.
 G. Morgan, Obrazy organizacji, PWN, Warszawa 1997, s. 322-333.
Prakseologiczne rozumienie organizacji
 T. Kotarbiński - określa organizację jako „pewien
rodzaj całości ze względu na stosunek do niej jej
własnych elementów, mianowicie taką całość,
której wszystkie składniki współprzyczyniają się
do powodzenia całości”. T. Kotarbiński, Traktat o dobrej robocie,
Wrocław 1985, s. 68.
Trzy możliwe znaczenia terminu
„organizacja”:
 atrybutowe, czyli jako zespół cech
charakterystycznych dla rzeczy
zorganizowanych;
 rzeczowe , czyli jako rzecz, która złożona jest z
części tak ze sobą powiązanych, by
realizowane były cele całej struktury
 czynnościowe, czyli tworzenie lub
przekształcanie zorganizowanych całości
(inaczej: organizowanie).
Psychosocjologiczne ujęcie organizacji
 W.G. Bennis, stwierdził, iż „organizacje są
złożonymi, zmierzającymi do celów całościami
społecznymi”.
 G.March i A. Simon: - wg nich „organizacje są to
zbiorowiska oddziałujących na siebie istot
ludzkich”.
 Natomiast w ujęciu socjologów niemieckich
organizacja społeczna jest to „sieć powiązanych ze
sobą grup społecznych, która charakteryzuje się
stałością i trwaniem”.
Organizacja to
 grupa ludzi połączonych w celu realizacji jednego lub
wielu wspólnych działań.(s.44)
 Organizacja rozumiana jako system składa się z trzech samodzielnych
elementów (sfer) między którymi zachodzą interakcje. Są to:
 1. Układy i urządzenia organizacyjne.
 2. Gry indywidualne.
 3. Kultura. (s.52)
 Źródło:F. Alexandre-Bailly i inni, Comportements humains et
management, Pearson Education, Paris 2006.
Porządek /nieład
Grupowa
skłonność
do
zagwaranto
wania
spójności
Potrzeba
koordynowan
ia wszystkich
działań
Kultura
(Cultur)
Gry personalne
(Jeux individuels)
Układy i urządzenia
organizacyjne
(Disponsitifs
organisationnels)
Rys. 1. Organizacja jako trzysferowy system
Źródło:F. Alexandre-Bailly i inni , Comportements humains et management, Pearson
Education, Paris 2006, s. 57.
Zdolność
zapewnienia
spójności
grupowej i
doskonałego
koordynowa
nia
wszystkich
działań
Systemowe ujęcie organizacji
 H.J. Leavitta: „organizacja jest wewnętrznie zintegrowaną




całością (systemem) złożoną z czterech podstawowych
elementów (subsystemów):
1. Celów osiąganych przez organizację i wynikających z
nich zadań;
2. Ludzi wraz z ich indywidualnymi i zbiorowymi
dążeniami oraz wzorcami zachowań;
3. Wyposażenia materialno-technicznego i zasad
posługiwania się nim;
4. Formalnej struktury, czyli przyjętych zasad podziału
zadań i odpowiedzialności za nie, władzy i związanej z nią
odpowiedzialności oraz informacji”.
.
Rozpatrywanie organizacji w kategoriach systemowych prowadzi
do porównywania ich z systemami biologicznymi i
konstatowania, że są one:
 - otwarte – co oznacza, że prowadzą systematyczną
wymianę informacyjną, energetyczna i materialną z
otoczeniem;
 - homokinetyczne – czyli zdolne do osiągania względnie
stabilnych stanów równowagi dynamicznej;
 - ekwifinalne – czyli zdolne do osiągania określonego stanu
końcowego różnymi drogami i przy różnych warunkach
początkowych;
 - zhierarchizowane – czyli zbudowane z podsystemów
niższych rzędów;
 - zachowawcze, ale jednocześnie zdolne do doskonalenia
się, czyli zwiększania stopnia swojego zorganizowania.
 W. Piotrowski, Gry i interesy w teorii organizacji i zarządzania, Warszawa 1990, s. 14.
Systemowe ujęcie organizacji
 Analiza systemowa polega na ujmowaniu świata w






kategorii układów zintegrowanych relacji.
Systemowa analiza organizacji powinna obejmować:
- określenie granic systemu;
- identyfikację elementów;
- identyfikację sprzężeń między elementami;
- ustalenie natury i intensywności „procesów
wiążących”;
- określenie pętli sprzężeń zwrotnych oraz istoty
sterowania i regulacji.
Nurt systemowy
 Organizacja to pewna klasa systemów.
 System to zestaw składników, między którymi zachodzą





wzajemne stosunki, a każdy składnik jest bezpośrednio lub
pośrednio połączony z każdym innym (Ackoff, 1973).
Elementy systemu charakteryzują następujące cechy:
1) każdy system składa się z wielu elementów (jeden jedyny
przedmiot nie jest jeszcze systemem);
2)elementy mogą być realne (maszyny, ludzie itd.) lub idealne
(liczby, myśli itd.)
3) elementem pewnego systemu może być inny system;
4) między elementami zachodzą stosunki porządkujące;
Podział systemów
 Homogeniczne – wszystkie
 zamknięte – izolowane od
elementy wykazują ten sam
sposób istnienia (są albo
realne, albo idealne)
 Heterogeniczne – elementy są
po części realne, po części
idealne
elementów zewnętrznych,
będące tylko pod wpływem
oddziaływania elementów
tego samego systemu
(zegarek);
 Otwarte – mające wejścia i
wyjścia oraz
współdziałające z
otoczeniem poprzez
wymianę materii, energii i
informacji.
Inne uniwersalne cechy organizacji
 1) tworzone są przez ludzi lub członków założycieli







(niekiedy: firmy);
2) łączą ludzi z rzeczowymi składnikami działania;
3) ich działanie jest ukierunkowane celowo;
4) posiadają wewnętrzną strukturę;
5) istnieje w nich układ kierowniczy;
6) zachowują się rozmyślnie;
7) dysponują zdolnością do utrwalania wzorców działań;
8) są systemami samoorganizującymi się, czyli mają
zdolność do przeciwdziałania entropii (miara
nieuporządkowania).
Laureat nagrody Nobla H.A.Simon:
 podkreśla znaczenie organizacji zwracając uwagę na to, że:
 1) zapewnia ona środowisko, które kształtuje i rozwija cechy
osobowości i indywidualne zwyczaje;
 2) wyposaża osoby na odpowiedzialnych stanowiskach w środki
sprawowania władzy i wywierania wpływu;
 3) tworząc strukturę komunikacji, określa środowisko
informacyjne, w którym podejmowane są decyzje.
 Autor ten negatywnie odnosi się do rozumienia organizacji jako
schematów lub opasłych instrukcji zawierających opisy
stanowisk i procedur formalnych. W konsekwencji termin
„organizacja” odnosi „do modelu komunikowania i relacji w
grupie ludzi, obejmującego procesy podejmowania i wdrażania
decyzji”.
 H.A. Simon, Podejmowanie decyzji i zarządzanie ludźmi w biznesie i
administracji, Gliwice 2007, s. 35.
T.J. Watson:
 Organizacje są „zbiorami aktywnych ludzkich relacji,
wykorzystujących różnorodne technologie, w których to
ludzie współpracują ze sobą w celu realizacji zadań, które
nie mogłyby zostać wykonane przy wykorzystaniu
jakichkolwiek środków zastępczych”.
 T.J. Watson, W poszukiwaniu doskonałego zarządzania, Warszawa 2003.
 . W normie ISO 9000:2005 znajdujemy następującą
definicję:
 „Organizacja – grupa ludzi i infrastruktura, z przypisaniem
odpowiedzialności, uprawnień i powiązań”.
 Systemy zarządzania jakością. Podstawy i terminologia, PN-EN ISO 9000, PKN,
Warszawa 2006.
Różnice między organizacjami:
 - zakres prawnej legitymizacji (o. formalne i o. nieformalne);
 - rodzaj działalności (np. produkcja, usługi, dystrybucja, konsumpcja);
 - dziedzina działalności (np. budownictwo, handel, finanse,







administracja);
- zasięg działania (lokalny, krajowy, międzynarodowy, globalny);
- rozmiar, określony liczbą uczestników lub wielkością zasobów fin. czy
obrotów (duże, średnie, małe);
- forma własności majątku (prywatna, publiczna);
- forma wyodrębnienia prawno-ekonomicznego (firma osoby fizycznej,
spółka, instytucja budżetowa);
- motyw podejmowania działalności (gospodarcze, pozagospodarcze);
- rozwiązania strukturalne (od liniowych do wirtualnych);
- charakter i intensywność więzi z otoczeniem.