Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski System

ENERGETYKA I EKOLOGIA
Analiza systemowa gospodarki
energetycznej Polski
System – (gr. σύστηµα systema – rzecz złoŜona) - jakikolwiek obiekt
fizyczny lub abstrakcyjny, w którym moŜna wyróŜnić jakieś wzajemnie powiązane dla obserwatora elementy. Podział czegoś na systemy jest względny i zaleŜy od osoby dokonującej klasyfikacji zbiór na
systemy. Elementy jednego systemu mogą stanowić składniki innych
systemów.
Analiza systemowa, to podejście badawcze, uznające pojęcie
systemu i jego analizę za kluczowe dla zrozumienia zjawisk w nim
zachodzących.
Analiza systemowa jest szczególnie przydatna do złoŜonych zadań
w szybko zmiennym otoczeniu, typowym dla naszych czasów. Jest
ona formalnym i jawnym badaniem wspomagającym działanie osób
odpowiedzialnych za decyzje lub linię postępowania w określonej
(złoŜonej) sytuacji charakteryzującej się niepewnością. Ma na celu
określenie poŜądanego działania lub linii postępowania przez rozpoznanie i rozwaŜenie dostępnych wariantów oraz porównanie ich
przewidywanych następstw.
Układ to inaczej: ·system: - struktura stanowiąca ogół wzajemnie
powiązanych elementów; prosty system o ściśle określonych właściwościach i niezbyt złoŜonej strukturze (podsystem)
(Wikipedia)
Układ składa się z elementów które są połączone (powiązane) ze
sobą tak, Ŝe moŜliwy jest przepływ informacji, materii lub energii.
KaŜdy zbiór powiązanych elementów moŜna nazwać układem,
a układ moŜe być rozpatrywany jako obiekt zainteresowania lub moŜe być zaklasyfikowany jako element kolejnego większego układu.
(Wikipedia)
Arystoteles powiedział: „całość to więcej niŜ suma jej części”
24
Instytut Maszyn Cieplnych
ENERGETYKA I EKOLOGIA
a) Specyfika aktualnej gospodarki energetycznej Polski
dominujący udział węgla w pokrywaniu potrzeb energetycznych
kraju (rys. 11);
Źródło: Polityka energetyczna Polski do 2030 roku – Projekt MG wersja 3.2 z 10.09.2007 str. 87
Rys. 11. Struktura zuŜycia energii pierwotnej w 2004 roku
udział paliw węglowodorowych w bilansie energii pierwotnej
w 2004 roku:
Polska (w roku 2006)
~35%
25 krajów UE
~61%
25
Instytut Maszyn Cieplnych
ENERGETYKA I EKOLOGIA
Tablica 12 (308)
Źródło: Mały Rocznik Statystyczny 2006 str. 503
2000
Wyszczególnienie
Unia Europejska
(25 krajów)
Pozyskiwanie energii pierwotnej
w ekwiwalencie ropy naftoweja:
w tysiącach ton (Toe)
na 1 mieszkańca w kg (kgoe)
ZuŜycie finalne energii
w ekwiwalencie ropy naftoweje:
w tysiącach ton (Toe)
Na 1 mieszkańca w kg (kgoe)
a - 1 toe=41868 kJ/kg
2004
892133
883917
1978,6
1938,0
1087803 1129499
2412,6
2476,4
2000
2004
w tym Polskab
79547
79878
2079,4
55218
2091,5
55238
1443,5
1446,4
b - w roku 2003
Polska na tle krajów UE
Źródło: Polska w Unii Europejskiej GUS 2007
Rys. 11. Pozyskiwanie energii pierwotnej i finalne zuŜycie
energii w 2004 roku w krajach UE
26
Instytut Maszyn Cieplnych
ENERGETYKA I EKOLOGIA
Źródło: Europe in figures. Eurostat yearbooks 2006-07 str. 32
Rys. 12. Finalne zuŜycie energii na mieszkańca (2004)
[toe na mieszkańca rocznie]
Komentarz:
Finalne zuŜycie energii - zawiera energię dostarczoną konsumentom (w przemyśle, transporcie, gospodarstwach domowych i inny gałęziach gospodarki) do wszystkich celów.
Nie zawiera energii zuŜytej przez wytwórców energii na jej przetworzenie i/lub ich własny
uŜytek, a takŜe strat sieci.
zuŜycie energii pierwotnej na 1 mieszkańca [m] w ciągu 1 roku
[a] wynosi 1.6 toe./ma (dość małe w porównaniu z innymi krajami);
zuŜycie energii elektrycznej w 2005 roku około 3400 kWh/ma
plasuje Polskę na jednym z ostatnich miejsc w Europie;
sektor bytowo-komunalny i rolnictwo cechuje blisko 60% udział
paliw stałych i udział energii elektrycznej poniŜej 10%; (nieefektywne wykorzystanie energii i niemoŜliwe do wyeliminowania
zanieczyszczenie środowiska)
Polska z liczącego się eksportera energii pierwotnej przekształca się w jej importera;
ujemne następstwa nadmiernie „węglowego” charakteru polskiej energetyki:
⇒ stosunkowo mała sprawność przemian energetycznych.
co pociąga za sobą duŜe zuŜycie energii w postaci pierwotnej;
⇒ znaczna energochłonność gospodarki narodowej, czyli
duŜe zuŜycie energii na wytwarzanie dochodu narodowego (rys. 13);
27
Instytut Maszyn Cieplnych
ENERGETYKA I EKOLOGIA
Źródło: Europe in figures. Eurostat yearbooks 2006-07 str. 37
Rys. 13. Energochłonność gospodarek narodowych krajów UE
w (2004) [kgoe na 1000 € produktu narodowego brutto]
Komentarz:
Wskaźnik ten pokazuje stosunek pomiędzy całkowitym zuŜyciem energii, a produktem krajowym brutto PKB w danym roku kalendarzowym. Podaje on zuŜycie energii
przez gospodarkę i jej całkowitą wydajność. Całkowite zuŜycie energii obliczane jest
jako suma całkowitego zuŜycia w kraju energii pięciu typów: energii węgla, elektryczności, ropy, gazu i odnawialnych źródeł energii.
Wartości PKB zostały obliczone na podstawie stałych cen w celu uniknięcia wpływu
inflacji bazując na danych z 1995 roku. Współczynnik energochłonności jest wyznaczany jako iloraz całkowitego zuŜycia energii [kgoe] przez PKB [1000€].
⇒
⇒
⇒
duŜy koszt urządzeń energetycznych spalających
węgiel;
znaczne obciąŜenie środków transportu przewozem
węgla;
zagroŜenie środowiska naturalnego związane z wydobywaniem, transportem i uŜytkowaniem węgla;
28
Instytut Maszyn Cieplnych
ENERGETYKA I EKOLOGIA
1995
Pozostałe
7%
Energia
elektryczna
13%
Węgiel
35%
Ciepło
15%
Gaz
10%
Paliwa ciekłe
20%
2005
Energia
elektryczna
15%
Pozostałe
7%
Węgiel
19%
Ciepło
12%
Gaz
15%
Paliwa ciekłe
32%
Źródło: Efektywność wykorzystanie energii 1995-2005 GUS 2007
Rys. 14. Zmiana struktury finalnego zuŜycia energii w Polsce
wg nośników
29
Instytut Maszyn Cieplnych
ENERGETYKA I EKOLOGIA
45
40
35
1995
2005
30
25
20
15
10
5
0
Przemysł
Transport
Gospodarstwa
domowe
Rolnictwo
Usługi
Źródło: Efektywność wykorzystanie energii 1995-2005 GUS 2007
Rys. 15. Struktura finalnego zuŜycia energii w Polsce wg sektorów
b) polityka energetyczna Polski do 2025 roku1
(M.P. nr 42 poz 562 z
22.07.2005 - dokument przyjęty przez Radę Ministrów 5.01.2005 r.):
− cele polityki energetycznej:
• bezpieczeństwo energetyczne kraju,
• wzrost konkurencyjności gospodarki i jej efektywności
energetycznej,
• ochrona środowiska przed negatywnymi skutkami działalności energetycznej, związanej z wytwarzaniem, przesyłaniem i dystrybucją energii i paliw.
− priorytety i kierunki działań:
• kształtowanie zrównowaŜonej struktury paliw pierwotnych;
• stałe monitorowanie poziomu bezpieczeństwa energetycznego;
1
http://www.mg.gov.pl/gospodarka/energetyka/polityka+energetyczna+polski+do+2025+roku.htm
30
Instytut Maszyn Cieplnych
ENERGETYKA I EKOLOGIA
• budowę konkurencyjnych rynków energii elektrycznej
i gazu;
• redukcja kosztów funkcjonowania energetyki, zapewnienie
odbiorcom racjonalnych cen energii i paliw;
• utrzymanie obowiązku zakupu (lub wytworzenia) energii
z Odnawialnych Źródeł Energii (OZE) i wytwarzania energii
elektrycznej w skojarzeniu z wytwarzaniem;
• równowaŜenie interesów przedsiębiorstw energetycznych
i odbiorców końcowych;
• aktywne
kształtowanie
struktury
funkcjonalnej sektora energetyki poprzez,
organizacyjno-
o stosowanie narzędzi regulacyjnych przewidzianych
w ustawie – Prawo energetyczne,
o restrukturyzację (własnościową, kapitałową, przestrzenną i organizacyjną) przedsiębiorstw energetycznych nadzorowanych przez Skarb Państwa.
„Konieczność dywersyfikacji nośników energii pierwotnej oraz potrzeba ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do atmosfery, uzasadnia wprowadzenie
do krajowego systemu energetyki jądrowej; realizacja tego przedsięwzięcia
wymaga jednak uzyskania społecznej akceptacji.:
100%
WyposaŜenie
elektryczne
Oświetlenie
80%
60%
Gotowanie posiłków
40%
Podgrzewanie wody
20%
Ogrzewanie
0%
1993
2002
Źródło Efektywność wykorzystanie energii 1995-2005 GUS 2007
Rys. 16. Struktura zuŜycia energii w gospodarstwach domowych wg
kierunków uŜytkowania
31
Instytut Maszyn Cieplnych
ENERGETYKA I EKOLOGIA
Jaka będzie przyszłość ?
Źródło: World Energy Outlook 2004, OECD/IEA 2004, s. 252.
Rys. 17. Przewidywana struktura zuŜycia energii
pierwotnej w UE
32
Instytut Maszyn Cieplnych