Ekologia Wydzial Biologiczny

WSTĘP
zmiany, którym podlega świat przyrody
  fizyczne i biologiczne prawa rządzące
układami przestrzenno-czasowymi
 środowisko przyrodnicze:



różnorodność - odmienna wielkość potencjału
przyrodniczego na poszczególnych obszarach
zmienność - przekształcanie środowiska w czasie
WSTĘP
naturalne
zmiany w
przyrodzie charakter
•długookresowy,
•cykliczny,
•incydentalny
WSTĘP

te przyrodnicze reguły uległy zachwianiu 
człowiek
zintensyfikował proces zmian
 technika i technologia
 rozwój nauki i techniki  cywilizacja naukowotechniczna
 styl rozwoju społeczno-gospodarczego, oparty na
technice i technologii  kryzys.


w wymiarze przyrodniczym kryzys = kryzys
ekologiczny

= wyraźne naruszenie dynamicznej równowagi
biologicznej ekosystemów Ziemi
Wstęp
kryzys ekologiczny jest odzwierciedleniem wielkiego
kryzysu cywilizacyjnego
kryzys
odniesień w
stosunku do
przyrody,
kryzys
osobowości
ludzkiej
kryzys
zachowań
społecznych
WSTĘP

kryzys ekologiczny
degradacja przyrodniczego środowiska życia
 degradacja środowiska wewnętrznego człowieka

antagonizm społeczny,
 utrata poczucia bezpieczeństwa,
 brak sprawiedliwości,
 wojny, terroryzm,
 niesprawiedliwość społeczna i ekonomiczna,
 brutalizacja życia,
 bezsensowność życia,
 utrata wartości moralnych itp

ETYKA ŚRODOWISKOWA
etyka
środowiskowa
[etyka
ekologiczna]
= dyscyplina etyczna
przedmiot badań = ujęcie i
zrozumienie relacji
człowieka do środowiska
przyrodniczego w aspekcie
moralnych powinności
= relacje człowieka do
pozaludzkiego życia
biologicznego
próby ustalenia 
uzasadnienia norm
moralnych odnoszących się
do właściwego traktowania
bytów pozaludzkich
POJĘCIE
 EKOLOGIA
(gr. oikos – dom,
środowisko; logos – słowo, nauka)
nauka o relacjach pomiędzy
organizmami a środowiskiem ich
życia.
 Termin „ekologia” stosowany w
znaczeniu
wąskim, przyrodniczym,
 szerokim, humanistycznym


(nauki społeczne, publicystyka i życie potoczne)
HISTORIA
ekologia - określona dyscyplina
przyrodnicza
 1866 r. E. Haeckel: nauka o
stosunkach organizmów ze światem
zewnętrznym
 F.E. Clements, (1905 r. Metody badań
w ekologii), A.G. Tansley,
współzałożyciel Towarzystwa
Ekologicznego (Wielka Brytania,
1913) i twórca terminu „ekosystem” 
wyodrębnienie się ekologii jako nauki
 E.R Odum, Ecology (1963)

HISTORIA
 do
lat 60. XX w. ekologia nie należała do
pierwszoplanowych dziedzin nauk
biologicznych
 jej spopularyzowanie  sygnały degradacji
środowiska przyrodniczego, zwł. skażenie
pestycydami

 ekologia potocznie = problemy ludzkiego
środowiska, jego czystość, stopień zagrożenia czy
degradacji
ZNACZENIA TERMINU „EKOLOGIA”
 1.
stan przyrody i środowiska ludzkiego
życia,  wartości korzystne/ zagrożenia dla
człowieka
 - charakterystyka ekosystemu, regionu,
kraju, kontynent pod względem zasobów
przyrodniczych (takich jak bioróżnorodność,
surowce mineralne, paliwa kopalne) oraz pod
względem zanieczyszczenia wody, powietrza i
gleby
 = stan ekologiczny [zadowalający, kryzysowy
lub katastroficzny]
ZNACZENIA TERMINU „EKOLOGIA”
 2.
teoria i praktyka ochrony
środowiska - w różnych aspektach
(technicznym, społecznym, etycznym,
edukacyjnym) powinna uwzględniać
wiedzę z zakresu ekologii (np. badana nad
zmianami w funkcjonowaniu ekosystemu
wskutek ingerencji techniki).
 W. Goetel w latach 60. XX w. - termin
sozologia” (od gr. sozein — chronić,
ratować, pomagać)
ZNACZENIA TERMINU „EKOLOGIA”
 3.
znaczenie wartościujące –
 „ekologiczny= znaczy dobry, to, co w
ludzkim odczuciu harmonizuje z
przyrodą (np.. ekologiczna żywność,
ekoturystyka, rolnictwo
ekologiczne, medycyna ekologiczna,
itp..)

„nieekologiczny” – zły
ZNACZENIA TERMINU „EKOLOGIA”
4.
światopogląd i
ideologia ruchów
społecznych zaangażowanych
w ochronę przyrody i
środowiska
=
environmentalism
[„ekologizm”].
1. stan przyrody i środowiska ludzkiego życia
2. teoria i praktyka ochrony środowiska
3. znaczenie wartościujące
4. światopogląd i ideologia ruchów społecznych
ZNACZENIA EKOLOGIZMU

1° - doktryna filozoficzna - w poznawaniu
rzeczywistości, w rozumieniu zjawisk
zachodzących przyrodzie i społeczeństwie, w
ludzkich zachowaniach i działaniach nakazuje
uwzględniać tzw. moment ekologiczny,
wyrażający relację pomiędzy człowiekiem a
środowiskiem;
 {moment ekologiczny - pierwszorzędną
wartością normą myślenia, zachowania i
działania}
 zagrożenia ekologiczne
  paradygmat ekologiczny przezwycięża dominujący
wcześniej paradygmat scjentyzmu, antropocentryzmu
i ludzkiego „szowinizmu gatunkowego”

ZNACZENIA EKOLOGIZMU

2° ideologia w postaci zwerbalizowanego
przekonania potocznej świadomości
podmiotu zbiorowego;

{silny komponent emocji, oczekiwań i życzeń
dążących do zmiany całego dotychczasowego modelu
życia w celu ratowania zagrożonej przyrody}
ZNACZENIA EKOLOGIZMU
3
° kierunek wyjaśniający za
pomocą i pojęć z zakresu środowiska
abiotycznego, biotycznego i
społecznego procesy zachodzące w
psychice i osobowości oraz różnice
indywidualne między ludźmi
1° - doktryna filozoficzna
2° ideologia w postaci zwerbalizowanego przekonania
potocznej świadomości podmiotu zbiorowego
3 ° kierunek wyjaśniający procesy zachodzące w
psychice i osobowości
ETYKA ŚRODOWISKOWA
etyka
ekologiczna
• dotyczy moralnej refleksji nad
stosunkiem człowieka do otaczającego
go naturalnego, biologicznego
środowiska.
• podejmuje problemy szeroko rozumianej
ochrony środowiska przyrodniczego
• poddaje w wątpliwość tradycyjny i
mocno ugruntowany w myśli
europejskiej pogląd, iż sfera moralności
obejmuje tylko te czyny świadomego
podmiotu, które w sposób bezpośredni
bądź pośredni oddziaływają na ludzi
ETYKA ŚRODOWISKOWA
Podstawowa teza etyki środowiskowej
= istnieją byty nieosobowe będące
przedmiotem moralności
ETYKA ŚRODOWISKOWA
w etyce
środowiskowej
• o wewnetrznej wartości
bytów pozaludzkich,
niezbywalnej i niezależnej od
ludzkiej oceny
•  założenie, że przyroda
wymaga ochrony nie tylko ze
względu na człowieka, ale ze
względu na tożsamość
istnienia i ze względu na
swoją wewnętrzną wartość
ETYKA ŚRODOWISKOWA
osiągniecie wyznaczonych celów
 wspierać zachowania, które
będą prowadziły do:
• ochrony świata przyrody przed ludzką
agresją i działaniami destrukcyjnymi,
• obrony samego człowieka jako jednostki
i gatunku przed powodowanymi przez
jego samego negatywnymi skutkami
degradacji środowiska
ETYKA ŚRODOWISKOWA
etyka środowiskowa  system wartości i norm
korzystny wpływ na całokształt relacji człowieka
i jego przyrodniczego otoczenia.
 domeną etyki środowiskowej



ochrona przyrody
troska o człowieka [kwestia sensu i wartości życia,
koncepcja zdrowia i choroby]
ETYKA ŚRODOWISKOWA
TYPOLOGIE:
etyka naturalistyczną i bioetyka;
etyka afirmacji życia A. Schweitzera;
humanizm ekologiczny J. Aleksandrowicza;
etyka ochrony środowiska K. Z. Lorenza;
etyka ziemi A. Leopolda;
bioetyka globalna Ven Rensselaera Pottera i A. Hellegersa;
etyka wspólnot J. B. Callicotta;
etyka środowiskowa P. W. Taylora;
antropocentryczną etyka ochrony środowiska J. Passmorea;
etyka praw moralnych bytów nieosobowych T. Regana;
etyka praw zwierząt i etyka jakości życia P. Singera;
ETYKA ŚRODOWISKOWA
szereg etyk
związanych z
poszczególnymi
kierunkami
ekofilozofii np.:
etyka ekologii głębokiej A. Naessa;
etyka biopersonalistyczna związana z
hipotezą Gai J. Lovelocka;
teoria etyczno-ekocentryczna H. Rolstona III;
etyka odpowiedzialności za przyszłość H.
Jonasa;
etyka związana z nowym ładem ekologicznym
zaproponowanym przez L. Ferryego
etyka związana z „
Trzecią Fala„E. Tofflera . „
ETYKA ŚRODOWISKOWA
podstawowe
kierunki etyki
środowiskowej
jak:
• etyka
antropocentryczna
(homocentryczna),
• etyka biocentryczna
(indywidualistyczna),
• etyka holistyczna,
• etyka ochrony
zwierząt
ETYKA ŚRODOWISKOWA
etyka
holistyczna:
•każdą część świata traktuje się w całości jako
jego część ważną autonomicznie
•obowiązki moralne - wobec wszystkich istot
żywych oraz materii nieożywionej
•najwyższe dobro = cała przyroda jako wspólnota
wszystkich organizmów
•zachowanie bogactwa przyrody dla niej samej a
nie tylko dla człowieka [A. Leopold i B. Callicott]
•w sposób odpowiedzialny obchodzić się ze
wszystkimi.
•wszystko co sprzyja utrzymaniu
(przywracaniu) piękna, stabilizacji i
integralności całości zwanej Przyrodą jest
dobrem, wszystko co temu szkodzi jest
złem.
ETYKA ŚRODOWISKOWA
etyka
ochrony
zwierząt
• przedmiotem moralności = zwierzęta
wyższe
• następujące kwestie:
• eksperymenty naukowe przeprowadzane
na zwierzętach,
• warunki przemysłowej hodowli,
• transport zwierząt,
• sposób uboju,
• wypieranie dziko żyjących zwierząt z ich
terenów na skutek rozwoju cywilizacji,
• całkowite wyniszczenie i doprowadzenie
do zaniku niektórych gatunków,
• łowienie i zabijanie zwierząt itp.
UJĘCIE NIEANTROPOCENTRYCZNE
etyka
środowiskowa
etyka ochrony
zwierząt
CZŁOWIEK W UJĘCIU
NIEANTROPOCENTRYCZNYM
stanowisko nieantropocentryzmu rozszerzenie moralnego statusu na inne istoty
żywe
• człowiek uznany tylko za jedną z takich istot
• podejście antropocentryczne zostało oskarżone o
niesłuszne preferowanie interesów tylko jednego z
gatunków zamieszkujących ziemię „gatunku Homo
sapiens
• projekt antropocentryczny jako speciesism [typ egoizmu
gatunkowego, jak seksizm czy nawet rasizm]
• poddaje krytycznej analizie nie tyle bezpośrednie tezy
antropocentryzmu, ile cały paradygmat filozofii
zachodniej, traktującej człowieka jako centrum istniejącej
rzeczywistości
CZŁOWIEK W UJĘCIU
NIEANTROPOCENTRYCZNYM
odwołuje się do
Darwinowskiej
teorii ewolucji
• przeformułowuje całe spojrzenia
na gatunek Homo sapiens z
punktu widzenia ewoluującej
natury
• jedynie w świetle tego
spojrzenia mówienie o
człowieku niesie ze sobą nową
inspirację
• wyzwoliciele zwierząt„(animal
liberationists): P. Singer i T.
Regan
CZŁOWIEK W UJĘCIU
NIEANTROPOCENTRYCZNYM
Singer
• odrzuca Kantowskie przekonanie  człowiek nie może
być uznany za jedyny cel działania moralnego czy też
kogoś, komu przysługuje szczególny moralny status
• H. Sidgwick: „
z punktu widzenia Wszechświata, (...) dobro
każdej jednostki jest tyle samo warte . Człowiek jako
jednostka nie może być postawiony wyżej niż jednostki,
którym nie przysługuje status bycia człowiekiem
• za J. Benthamem - o statusie moralnym określonej
jednostki ma decydować to, czy posiada ona jakiś interes
• w powszechnym interesie żyjących istot - „unikanie bólu i
cierpienia
•  zdolność do doznawania cierpienia i przyjemności jest
wstępnym warunkiem posiadania interesów
CZŁOWIEK W UJĘCIU
NIEANTROPOCENTRYCZNYM
Singer
• odrzuca pojęcie wewnętrznej ludzkiej godności
• ocenia wartość człowieka tylko ze stanowiska teorii
ewolucji czyli ze stanowiska naturalistycznego
• poddaje się pod wątpliwość typowo ludzkie cechy
• pewne właściwości, które przypisywano dotychczas
człowiekowi mogą być, w pewnym zakresie, obecne także
w życiu zwierząt.
•„
czym jest owa zdolność do cieszenia się dobrym życiem,
którą posiadają wszyscy ludzie, ale nie zwierzęta?
• zachowanie małp człekokształtnych, delfinów czy nawet
psów sugeruje, że niektóre z nich posiadają tego typu
zdolności
CZŁOWIEK W UJĘCIU
NIEANTROPOCENTRYCZNYM
• raczej - kontinuum, wzdłuż
którego stopniowo się poruszamy
• pomiędzy gatunkami istnieją
nakładające się zakresy
 teza: r„ozgraniczenie własności, które rozciągają się od
prostych zdolności „do
pomiędzy ludźmi, a
przeżywania radości, satysfakcji,
nie-ludźmi nie ma
bólu i cierpienia „do bardziej
charakteru ostrego
skomplikowanych funkcji
podziału
CZŁOWIEK W UJĘCIU
NIEANTROPOCENTRYCZNYM
Nieantropocentryzm
kwestionuje - mocną
i jedyną pozycję
człowieka w obrębie
naturalnego świata.
niewiele różni się on
od innych gatunków
zwierząt
zamieszkujących
ziemię
pozbawia człowieka
szczególnego
statusu moralnego.
A) ETYKA TYPU BIOCENTRYCZNEGO
biocentryczna
etyk
środowiskowa
(P. W. Taylor)
• nie ma przepaści pomiędzy człowiekiem
a innymi istotami żyjącymi
• człowiek nie jest ponad ani poza
przyrodą lecz stanowi jej integralną
cześć,
• każda istota żywa stanowi wartość per
se,
• gatunek ludzki nie jest wyższy w
stosunku do pozostałych istot żywych, a
nasze pojawienie się na Ziemi nie jest
celem ostatecznym trwającego nadal
procesu ewolucji
A) ETYKA TYPU BIOCENTRYCZNEGO
Biocentryzm przyznaje wszystkim żywym istotom
(tak ludziom jak i zwierzętom) prawo do
naczelną zasadą - respekt dla natury
 4 normy moralne:
• nie zabijaj i nie krzywdź istot żywych oraz nie niszcz
środowiska ich życia„
,
• maksymalnie ograniczaj swoją ingerencję w życie przyrody„
,
•„
nie oszukuj zwierząt żyjących w stanie dzikim„
,
•„
w przypadku naruszenia którejś z poprzednich norm, staraj
się naprawić wyrządzone wcześniej przyrodzie krzywdy.
A) ETYKA TYPU BIOCENTRYCZNEGO
Etyka
biocentryczna
•interesy i potrzeby
człowieka nie są
wystarczającym
usprawiedliwieniem
niszczenia przyrody
BIOCENTRYZM O CZŁOWIEKU
wszystkiemu co żyje w
naturalnym
środowisku powinien
być nadany status
moralny,
 wszystko dąży do
zrealizowania swojego
naturalnego celu i
dzięki temu posiada
swoistą, wewnątrzną
wartość [G. Varner i P.
Taylor]
BIOCENTRYZM O CZŁOWIEKU
człowiek posiada obowiązki nie tylko względem siebie i
innych ludzi, ale także względem innych form życia,
zamieszkujących ziemię.
te formy życia są po prostu „
członkami„ziemskiej wspólnoty
życia
„rzynależność„do tej wspólnoty wypływa z ich wewnętrznej
p
wartości
P. Taylor: dlaczego standardy, które bazują na ludzkich
wartościach mają być jedynymi kryteriami i, konsekwentnie,
mają być uznane za jedyne oznaki wyższości?
BIOCENTRYZM O CZŁOWIEKU
Taylor:
• człowiek w istocie nie posiada żadnych cech i własności,
które nadawałyby mu wyższy status.
• racjonalność jest tylko jedną z własności, jaką dysponuje
pewna klasa żyjących istot; istoty te potrzebują jej w celu
realizacji swojego dobrostanu
• inne żyjące istoty osiągają właściwe sobie dobro bez tej
własności, posiadają zarazem zdolności, które daleko
przekraczają ludzkie możliwości
• Nie ma powodu, aby twierdzić, że racjonalne i
intelektualne zdolności właściwe człowiekowi są dowodem
na jego wyższość względem, powiedzmy, orła; w tym
bowiem wypadku siła wzroku czy zdolność szybowania,
typowa dla gatunku orłów, byłaby dowodem na wyższość
orła nad człowiekiem
BIOCENTRYZM O CZŁOWIEKU
dotychczasowe dzieje
Homo sapiens są jego
intelektualną i
moralną porażką wobec
wymogów
funkcjonowania w
biowspólnocie
współczesny eko-szok
jest szokiem
aksjologicznym
ujawnia, że Homo
sapiens nie jest
żadną „
miarą
wszechrzeczy„i musi,
jak k a ż d a istota
żywa, podporządkować
się biologicznej
dyscyplinie Bytu
BIOCENTRYZM O CZŁOWIEKU
na czym miałaby polegać owa dyscyplina koegzystencji?
każdy byt „realizuje właściwe sobie dobro za pomocą
typowych mu władz
dla człowieka jest to racjonalność i wolność działania. 
wytworzenie wysoce zorganizowanej sfery („
niszy„
), gdzie
pojawiają się wyższe, duchowe wartości
naturalistyczny imperatyw ekologicznej dyscypliny
koegzystencji w biosferze = postulat odarcia istoty ludzkiej
z tego, co stanowi o istocie jego/jej człowieczeństwa
B) ETYKA TYPU ANTROPOCENTRYCZNEGO
antropocentryczna
etyka
środowiskowa
• przyznaje status bytu
moralnego jedynie
człowiekowi
• podmiotem moralności
nie może być przyroda
-ani pojmowana jako
całość, ani jako
poszczególne elementy
B) ETYKA TYPU ANTROPOCENTRYCZNEGO
tylko człowiek dysponuje takimi
własnościami jak np. wolność,
odpowiedzialność
 tylko on może pojąć co to
jest m
„ oralność„i co to znaczy
odpowiedzialność
• wszelkie działania dotyczące środowiska
przyrodniczego, nabierają charakteru moralnego
tylko dlatego, że ich ostatecznym odbiorcą jest
człowiek
B) ETYKA TYPU ANTROPOCENTRYCZNEGO
ochrona i poszanowanie
przyrody
•przejawem ochrony samego
człowieka i szacunku do osoby
ludzkiej
•nie można pojmować świata
przyrody z innej niż ludzka
perspektywy.
B) ETYKA TYPU ANTROPOCENTRYCZNEGO
W ramach antropocentryzmu wiele odmian i stanowisk
• antropocentryzm skrajny  umiarkowany
B) ETYKA TYPU ANTROPOCENTRYCZNEGO
umiarkowany
• przyroda - niezbędny
składnik oraz podłoże życia i
funkcjonowania człowieka
• przyroda służy człowiekowi
ale nie może być bezmyślnie
wykorzystywana i niszczona.
• zobowiązania wobec
przyszłych pokoleń
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
koncepcja środowiska naturalnego
jako domu człowieka
 wyklucza utylitarne odniesienie
• człowiek w centrum istniejącego świata, ale
zarazem miał względem niego obowiązek
okazywania szacunku
• tylko taka postawa zapewnia odpowiednie
warunki przeżycia dla człowieka i jego
przyszłych pokoleń
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
jednak - niewystarczalność tego typu
argumentacji
• możliwy jest taki typ zniszczenia naturalnego środowiska,
który materialnie nie zagraża dobru człowieka
• gatunki zwierząt czy roślin, których istnienie nie łączą
się bezpośrednio ze światem ludzkim
• czy w tej perspektywie można jeszcze mówić o potrzebie
czy nawet konieczności ochrony środowiska
naturalnego?
• postulat ochrony środowiska jest aktualny w każdym
kontekście
•  rozszerzyć koncepcję dobra, dobrostanu człowieka
[M. Sagoff, E. C. Hargrove czy B. G. Norton]
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
Sagoff
• szeroko rozumiana kultura, w ramach której racje
przemawiające za poszanowaniem świata naturalnego
• jedną z części kultury - wartości estetyczne
• status wartości estetycznej: na ile posiada ona
charakter subiektywny, a na ile można mówić o
obiektywizmie jakości estetycznej
• Natura i sztuka nie tylko bodźcami, na które
odpowiadamy emocjami
• zawierają symbole
• rzeczywistość jako symbol nadaje środowisku
naturalnemu znaczenie uniwersalne >> utylitarne,
subiektywne
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
ś„więte
dziedzictwo
-w
środowisku
naturalnym
• poprzez postrzeganie
lokalnej fauny i flory
jako świętego
dziedzictwa, uznając ich
wewnętrzną wartość,
rozpoznajemy raczej to,
kim jesteśmy niż to, co
pragniemy posiadać
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
poznanie/odczytanie
natury w
kategoriach symbolu,
świętego dziedzictwa
w atmosferze
podziwu 
kształtowanie
postawy szacunku
względem świata
naturalnego
broniąc stare
puszcze, bagna czy
gatunki [roślin i
zwierząt]
posługujemy się
najlepszymi
argumentami kiedy
myślimy o naturze w
kategoriach
estetycznych czy w
ramach pojęć
moralnych
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
Hargrove
• argument ontologiczny  obowiązek
ochrony naturalnego świata
• rozróżnia piękno istniejące
naturalnie w środowisku od piękna
dzieł sztuki
• piękno jako aspekt przypadłościowy
natury a – samo istnienie natury
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
dowód ontologiczny„Hargrove’a:
„
•„
1) ludzie mają obowiązek promocji i zachowania istniejącego dobra w
świecie;
• 2) piękno „tak piękno sztuki, jak i natury „jest częścią tego dobra;
• 3) piękno naturalne jest w większości przypadków tak samo wartościowe,
jak piękno sztuki i dlatego jest warte promocji i ochrony na gruncie
nieegzystencjalnym;
• 4) ponieważ zaistnienie naturalnego piękna jest zasadniczo
przypadłościowe wobec faktu fizycznego istnienia natury, potrzeba
ochrony naturalnych obiektów i systemów jest istotniejsza od potrzeby
ochrony samych dzieł sztuki
 piękno środowiska jako „
wrażliwa„część dobra
istniejącego świata zostaje objęte imperatywem ochrony
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
Norton
•„
natura nie musi już dłużej być widziana
jedynie jako to, co zaspokaja ustalone i
często konsumpcyjne wartości „jest ona
również ważnym źródłem inspiracji w
procesie formowania wartości wyższych
•potrzeba ujmowania naturalnego świata
przez pryzmat podejścia
antropocentrycznego, jednak w jego
umiarkowanej czy nawet słabej
interpretacji
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
Norton
• jedną z centralnych racji
przemawiających za poszanowaniem
środowiska jest postrzeganie go jako
źródła doświadczenia estetycznego
• kontakt ze środowiskiem
naturalnym i troska o jego
integralność może wpłynąć
przemieniająco na samego człowieka
W STRONĘ UMIARKOWANEGO
ANTROPOCENTRYZMU
Inne żyjące gatunki
dostarczają najlepszego
klucza do zrozumienia
naszej historii ewolucyjnej.
Doświadczenia, jakie
ludzie nabywają w
obcowaniu z tymi
gatunkami, mogą
przemienić ludzki system
wartości .
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE

Pojęcie „
wartości ze względu na nią samą, odnosi się do
systemu norm i powinności postepowania, czyli do
etyki. Przez „
wartość„należy rozumieć to wszystko, co
uchodzi za ważne i cenne dla jednostki i
społeczeństwa oraz jest godne pożądania, co łączy się
z pozytywnymi przeżyciami i stanowi jednocześnie cel
dążeń ludzkich. Wartość dotyczy zarówno elementów
świata materialnego jak i duchowego. Z wartościami,
w sposób logiczny, łączą się normy. Normy, to
powinności, nakazy i zakazy wskazujące sposoby i
metody realizowania nadrzędnych wartości. Możemy
spotkać się z wartościami teologicznymi, dla których
nadrzędną wartością jest dobro lub formalnymi, dla
których nadrzędną wartością jest obowiązek.
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE

Według filozofii bytu, wartość bierze się z właściwości
bytu, jeśli staje się on przedmiotem aktów poznawczo
wolitywnych, do niego skierowanych. Wartość realnie
związana z bytem istniejącym, posiada podstawę w
samym bycie, w realnej naturze ludzkiej lub
pozaludzkiej. Wartość, w procesie wartościowanie,
pojawia się jako szczególne znamię pewnych
przedmiotów, czynów, sytuacji czy relacji. Jest wiele
rodzajów wartości, z których najczęściej wymienia się
życiowe, użytecznościowe, przyjemnościowe,
obyczajowe, estetyczne, moralne i religijne. Wartości i
prawa moralne istnieją niezależnie od historii i woli
człowieka. Istnieje zatem moralność przedmiotowa i
ponadczasowa , której podlega każdy ludzki czyn.
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE

Zagadnienie wartości nie jest obce chrześcijaństwu i nie jest
przedmiotem jedynie filozoficznych rozpatrywań. W Piśmie
Świętym występuje kilka razy synonim słowa wartość „
w
znaczeniu godnego i odpowiedniego działania zgodnie z tym, co
obowiązuje, gdy człowiek odpowiada na działanie Boga. Można
także rozumieć w sensie aksjologicznym niektóre
przypowieści, np. przypowieść o cennej perle. K. Krajewski
utrzymuje, że nazwa wartości chrześcijańskie„występuje w
trzech znaczeniach.
Po pierwsze, dotyczy faktów historii zbawienia.
Po drugie, może oznaczać prawdy objawione, odnoszące się do
człowieka i jego życia i są to treści o charakterze antropologiczno
etycznym, takie jak: cel ostateczny i finalna sprawiedliwość,
konieczność odkupienia, normy moralne: Kazanie na Górze i Dekalog,
modlitwa, znaki sakramentalne i Kościół jako wspólnota zbawienia.
Niektóre z wymienionych treści możliwe są do rozpoznania na drodze
aktywności samego rozumu ludzkiego, jego sił naturalnych.
 Po trzecie, oznacza role, jaką pełnią wszystkie wymienione wartości w
życiu człowieka, w kulturze, w dziejach ludzkości.



Można zatem stwierdzić, że wartości chrześcijańskie to przede
wszystkim wartości moralne
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE

Taki ład utwierdza i ubogaca Chrystus światłem
swej Ewangelii, a Jego orędzie prawdy i miłości
staje się przesłaniem ogólnoludzkim. „
Wartości
chrześcijańskie stają się w tej sytuacji latarnia,
dzięki której lepiej można dostrzec obiektywny
ład wartości, wyznaczający zasadny kształt
ludzkiego życia. Wnikliwie analizując Biblijne
przesłanie, można w nim odnaleźć wiele wątków,
które w sposób bezpośredni bądź pośredni łączą
się z poruszaną kwestią ekologiczną i związaną z
nią etyką środowiskowa.
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE

Najważniejsze dla nas tezy doktryny ekologicznej,
znaleźć możemy w Katechizmie Kościoła Katolickiego.
W tej najważniejszej i oficjalnej wykładni nauki
Kościoła, problematyka etyki ekologicznej rozważana
jest w świetle prawdy o Bogu Stwórcy, prawdy o
stworzeniu świata i człowieka . Dowiadujemy się, że
Bóg w miłości i mądrości stwarza dobry świat z
niczego, porządkuje całą różnorodność, podtrzymuje w
istnieniu i kieruje jego losami będąc sam
transcendentny wobec niego. Pomimo swojej
transcendencji, Bóg Stwórca jest równie. immanentny
w świecie i poprzez naturę świata daje się rozpoznać
człowiekowi. Skoro Bóg jest przyczyną istnienia i
świata, i człowieka oraz jest obecny w swoim dziele
poprzez naturalną harmonie, piękno i dobro, to można
z tego wyprowadzić imperatyw o charakterze
moralnym.
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE


Każdy chrześcijanin powinien powstrzymywać się od
takiego działania, które naruszałoby prawa rządzące
światem, godziłoby w piękno i pierwotnie zaplanowaną
harmonię stworzonego przez Boga dzieła. Z teologicznej
prawdy o Bogu Stwórcy świata wynika, że „
wszystkie rzeczy
(„
) z samego faktu, że są stworzone, mają własną trwałość,
prawdziwość, dobroć i równocześnie własne prawa i
porządek. Z tych racji człowiek powinien szanować dobro
każdego stworzenia i dostrzegać wzajemne powiazania oraz
zależności pomiędzy poszczególnymi elementami
stworzonego świat .
Musi czuć świadomość, że w materialnym wymiarze swego
bytu, jego istnienie zależy od wielu powiazań z innymi
stworzeniami. Stwórca powołując człowieka do istnienia i
czyniąc z niego „
koronę„wszelkiego stworzenia, dał mu
udział w życiu samego siebie i przez to powołał do
współpracy w dalszym dziele stwórczym.
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE

Z tego faktu wynika obowiązek odpowiedzialności
za powierzony władzy człowieka świat. Nie może
on być bezwzględnym panem lecz jedynie
zarządcą i odpowiedzialnym „
ogrodnikiem
materialnego i duchowego świata. Ale każde
działanie wypływa z wartości działającego .
Wynika z tego poważne zobowiązanie
spoczywające na człowieku. W myśl
chrześcijańskiej antropologii, każdy człowiek ma
moralny obowiązek otaczania opieką i troską
wszystkich stworzeń i całego świata przyrody.
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE

Z biblijnej prawdy o Bogu Stwórcy i człowieku
jako wyjątkowym stworzeniu, wynikają w sposób
bezpośredni lub na drodze teologicznej
interpretacji, ważne kanony, zasady, normy i
wartości, których respektowanie w życiu
indywidualnym i społecznym, pozwala ułożyć
poprawnie relacje międzyludzkie i relacje
ekologiczne. Wiele z tych zasad ma charakter
uniwersalny, dlatego są one dostępne i
zrozumiałe wszystkim ludziom, nie tylko
chrześcijanom. Do tego zbioru należy zaliczyć
zasadę pokoju, solidarności, sprawiedliwości,
wolności, prawdy i zasadę chrześcijańskiej
miłości .
WARTOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIE


Warto znać i uwzględniać te zasady, przy
tworzeniu i podejmowaniu jakiekolwiek działań
ochronnych.