docdokument w formacie PDF - ZSE im. A. i J. Vetterów w Lublinie
download 
Reklamacja Transkrypt
dokument w formacie PDF - ZSE im. A. i J. Vetterów w Lublinie
AUTORSKI PROGRAM EDUKACYJNO-WYCHOWAWCZY W SZKOLE PONADPODSTAWOWEJ Pomagać w rozwoju i przygotować do życia... Lublin 2000 Autorski program edukacyjno-wychowawczy w szkole ponadpodstawoowej dla klas I-IV opracowała mgr Grażyna Lizut zgodnie z Rozporządzeniem MEN z dnia 15 lutego 2000 r. oraz WSO Zespołu Szkół Ekonomicznych im. A.J. Vetterów w Lublinie Opracowanie redakcyjne i projekt okładki: Grażyna Lizut W opracowaniu: • Projekt edukacyjno- wychowawczy programu nauczania dla liceum profilowanego w zreformowanej szkole średniej • Propozycje scenariuszy lekcji GDDW 4 Spis treści I. CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU................................................... 7 II. CELE EDUKACYJNE ............................................................................ 10 III. PROCEDURA OSIĄGANIA ZAŁOŻONYCH CELÓW W ZAKRESIE: WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I POSTAW....................... 11 IV. TREŚCI KSZTAŁCENIA ........................................................................ 13 ................................................................................................................... Zadania ..................................................................................................... 14 Osiągnięcia ............................................................................................... 15 V. PROPOZYCJE REALIZACJI PROGRAMU ............................................. 16 Etapy kształcenia ........................................................................................ ⇒ etap – klasa I ..................................................................... ⇒ etap – klasa II .................................................................... ⇒ etap – klasa III................................................................... ⇒ etap – klasa IV................................................................... 16 16 17 18 19 VI. UWAGI O REALIZACJI PROGRAMU ................................................... 42 Metody realizacji treści kształcenia ......................................................... VII. BIBLIOGRAFIA ...................................................................................... 44 5 6 I. CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU „Wychowawca pomaga w rozwoju wychowankowi, a przez to sam się rozwija i wzrasta” Program edukacyjno-wychowawczy jest korelacją godzin wychowawczych z różnymi przedmiotami. j. polski historia WOS nauka o człowieku GDDW informatyka zajęcia praktyczne plastyka inne Wprawdzie wychowanie i nauczanie to różne pojęcia i niewątpliwie jest między nimi wyraźna granica ukazująca różne sfery kształtowania osobowości, niemniej jednak istnieje też ścisła zależność między nimi. Domeną wychowanie jest dyspozycja, zaś nauczanie- to umiejętność wykorzystania instrumentalnych możliwości dyspozycji; słowem wychowanie – to emocje i wola (czym człowiek żyje), zaś nauczanie- to umiejętności i sprawność (jak człowiek dąży do tego, czym żyje). Życie pokazuje, że te dyspozycje nie zawsze idą w parze, bo inaczej kształtuje się sfera uczuć, a inaczej sfera umiejętności. Aby efekt naszej pracy był owocny, pedagog musi mieć świadomość tego, że uczyć może każdy, kto zna warsztat pracy, ale wychowywać ten, kto jest autorytetem, przewodnikiem, na kogo można liczyć i... jest dobry, odpowiedzialny oraz zatroskany o tego, kogo mu powierzono. Jak mówi Podstawa programowa: ...Nauka w zakresie kanonu – daje wiedzę, która się nie starzeje, tzn. jest kształceniem o charakterze ogólnym, w takim samym stopniu obowiązkowym dla wszystkich uczniów i służy temu, aby przyswajali oni sobie takie składniki 7 wiedzy podstawowej, nabywali tego rodzaju umiejętności i kształtowali takie postawy, które umożliwią im osobowy, wszechstronny rozwój, budowanie tożsamości indywidualnej, narodowej i ponadnarodowej, twórcze myślenie podczas całego życia, przygotowanie do studiów i możliwość skuteczności zmiany zawodu w przyszłości. Kształcenie w profilach, obejmujących łącznie pięć różnych działów wiedzy ogólnej i prozawodowej, powinno umożliwiać uczniom dokonywanie wyboru takiego kierunku, który odpowiada ich aspiracjom edukacyjnym, wynikającym z ich osobistych zainteresowań oraz zamierzeń dotyczących przyszłych studiów, dalszej w szkole nauki... Przygotowanie do życia – przez wszechstronny i zrównoważony rozwój ucznia, który...będzie cenił zarówno otwartość na świat jak i tożsamość kulturową i narodową, umiejętność posługiwania się informacją jak i rozumienie świata, twórcze myślenie, jak i wierność niezmiennym zasadom etycznym.... Warto więc znaleźć sposób, aby połączyć pewne treści programowe przedmiotów, bo cele w procesie osobotwórczym naszych uczniów są przecież wspólne. Wskazane byłoby, aby nauczyciel – wychowawca zapoznał się wcześniej z całościową propozycją programu i według swojego uznania, po uwzględnieniu specyfiki zespołu młodzieżowego, wybrał te zagadnienia, które będą odpowiadały jego koncepcji prowadzenia klasy, pamiętając o aktualizacji problematyki wychowawczej Sądzę, że program ten pozwoli Państwu zaplanować kolejne etapy pracy, bądź stworzyć własne programy, które pomogą realizować cele rozwijające u młodych ludzi umiejętności poznawania i rozumienia świata w jego złożoności. Chciałabym również, aby pomógł on w harmonijnym rozwoju oraz kształtowaniu osobowości i postaw Waszych wychowanków, by wchodząc w nowe tysiąclecie moli sprostać wyzwaniom stawianym polskiej szkole. Niniejsze, tabelaryczne opracowanie składa się z części merytorycznej (moduł, tematy lekcji; cele i treści kształcenia oraz wychowania) a także wskazówek metodycznych (pomoce dydaktyczne, literatura; propozycje realizacji i ewaluacji). Problematyka programu ogniskuje się wokół modułów – haseł powracających do realizacji w kolejnych klasach przy jednoczesnym nawarstwianiu się treści. Ogólne bloki tematyczne programu: Organizacja życia i pracy oraz Samorządność; Ojczyzna kiedy myślę...; Wiedza o kulturze; Orientacja zawodowa (od kl. III) oraz cykle warsztatów zajęć psychoedukacyjnych: Komunikacja językowa; Asertywność; Negocjacje; Jak radzić sobie ze stresem i zajęć z Wychowania prorodzinnego. 8 Program edukacyjno-wychowawczy dla szkół ponadpodstawowych obejmuje wątki tematyczne, stanowiące rozwinięcie kluczowych haseł programowych, które mogą być podstawą do wydzielenia tematów szczegółowych. Adresatami programu są uczniowie szkół średnich. W optymalnej wersji realizacji programu w wymiarze 1 godz. tygodniowo (w trakcie I i II semestru), przewidziane są cztery etapy nauczania dla: – uczniów I klasy, – uczniów II klasy, – uczniów III klasy, – uczniów IV klasy. Nauczyciel, który zechce realizować zaproponowany program, powinien być dobrze przygotowany od strony dydaktycznej, bowiem GDDW nie mogą być przedmiotem, którego nauczanie służy jedynie do przekazania informacji czy wiedzy erudycyjnej, lecz powinny rozbudzać ciekawość i kształcić różne umiejętności. Jeżeli sam nie jest w stanie przeprowadzić lekcji z cyklu np. Wychowanie prorodzinne, powinien zorganizować spotkanie uczniów z osobą kompetentną. Proponowane wątki tematyczne, które stanowią niejako moduły konstrukcyjne przykładowych lekcji, w obliczu narastającej potrzeby nowego modelu kształcenia, mogą być przydatne w realizacji GDDW. Coraz większą rolę bowiem odgrywa umiejętność ogólnego myślenia i syntetyzowania szczegółowych informacji. Wzrasta, w związku z tym, potrzeba nie tylko rozbudzania ciekawości świata, ale również kształcenia umiejętności dyskutowania na różne tematy. Słowem: ISTOTĄ GDDW DLA NAUCZYCIELA – WYCHOWAWCY JEST OSOBOWY I WSZECHSTRONNY ROZWÓJ UCZNIA W WYMIARZE: INTELEKTUALNYM, EMOCJONALNYM, SPOŁECZNYM, FIZYCZNYM, MORALNYM, DUCHOWYM W ZAKRESIE: NAUCZANIA, KSZTAŁTOWANIA UMIEJĘTNOŚCI I POSTAW W CELU: PRZYGOTOWANIA DO ŻYCIA 9 II. CELE EDUKACYJNE Celem reformowania systemu edukacji poza zmianami organizacyjnymi – jak powiedział prof. dr hab. E. Wittbrodt, Minister Edukacji Narodowej – jest wdrożenie nowoczesnego sposobu kształcenia, wymagającego od nauczycieli stosowania odmiennych metod nauczania, zmierzających do wyposażenia uczniów w umiejętność całościowego postrzegania wiedzy oraz samodzielnego poszukiwania źródeł informacji. Wychowanie człowieka twórczego, otwartego, świadomego i pewnie poruszającego się w świecie wartości, umiejącego dokonywać właściwych wyborów, jest ważnym celem zreformowanej szkoły. Świadomość własnej przeszłości pomoże nam wszystkim dołożyć swoją cząstkę do szeroko pojętego dorobku poprzednich pokoleń, by przekazać następnym nasze wspólne dobro – Ojczyznę. Niniejszy program edukacyjno-wychowawczy nastawiony jest na realizację przede wszystkim takich celów jak: 1. przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i korzystania z różnych źródeł wiedzy; umiejętności pracy z tekstem – rozumienia i krytycznej analizy; 2. ćwiczenie umiejętności samodzielnego myślenia, segregowania i krytycznego odbioru informacji przekazywanych przez media oraz argumentowania, szukania racji i dyskutowania; 3. rozbudzanie potrzeb czytelniczych; świadomego i odpowiedzialnego korzystania ze środków masowej komunikacji (radio, tv, prasa, komputery, internet); syntetyzowania wiedzy o świecie (łączenie wiedzy z różnych przedmiotów, szukanie wspólnego punktu odniesienia); 4. rozwijanie wiedzy o kulturze własnego regionu i jej związkach z kulturą narodową; 5. doskonalenie umiejętności refleksji nad sobą; określenie własnych przekonań i postaw; 6. kształtowanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w związku z globalizacją kultury masowej oraz znajomość ważnych dla kultury systemów filozoficznych i różnych koncepcji. 10 III. PROCEDURA OSIĄGANIA ZAŁOŻONYCH CELÓW W ZAKRESIE: WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I POSTAW Program GDDW dla szkół ponadpodstawowych został opracowany tak, aby jego struktura i zakres treści pozwolił zaznajomić ucznia z dziedzictwem kulturowym i tradycją narodową oraz uwrażliwić go na wymiar różnorodnych problemów, z którymi się styka. Przybliżenie problematyki i zjawisk artystycznych, interpretacje dzieł sztuki (udział w wystawach, wernisażach itp.), poszerzanie wiedzy z zakresu: komunikacji językowej, asertywności, negocjacji, multimedialnej i technologii informacyjnej oraz orientacji zawodowej i wychowania prorodzinnego, a także technologii pracy umysłowej ma prowadzić do zdobycia wieloaspektowej wiedzy i nabycia potrzebnych umiejętności. Uczniowie muszą mieć poczucie, że uczą się bardzo potrzebnych im rzeczy, które w przyszłości mogą się przydać (np. efektywnego uczenia się; nabywania i wykorzystywania umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji- tj. informatorów, broszur i bezpośredniego kontaktu z przedstawicielami uczelni lubelskich; uczą się autoprezentacji, a także radzenia sobie ze stresem ). Każda lekcja ma przynosić coś ważnego dla uczniów, a nauczany przedmiot zmuszać ich do myślenia, a nie tylko zapamiętywania, dlatego przeważać w nim będą umiejętności praktyczne (cykle warsztatów). Równie ważnym celem jest angażowanie się uczniów w życie kulturalne szkoły i środowiska. Aby pomagać ujawniać pasje naszych podopiecznych, bo jak mówi przysłowie: żeby drugich zapalić, trzeba samemu płonąć, wprowadzony jest cykliczny moduł lekcji WIEDZA O KULTURZE, w którym ważnym jest, aby uczniowie poznawali siebie i własne zakorzenienia w społeczności; kształcili hierarchię wartości i umiejętności współżycia z otoczeniem, poznając ciekawych ludzi oraz przygotowali się do aktywnego udziału w imprezach kulturalnych i umiejętnego korzystania z różnego rodzaju rozrywek, a także pomnażali dorobek artystyczny naszego regionu własną twórczością. Struktura tego typu zajęć bardzo często różni się od tradycyjnych lekcji. Wiąże się to ze sprawną organizacją wyjścia np. do galerii, muzeum, na wernisaż itp. Uczniowie sami kierują niektórymi zadaniami, o wiele częściej wypowiadają się ćwicząc i pogłębiając w ten sposób różnego rodzaju zdolności i umiejętności (np. lekcja technikami dramy). Środki dydaktyczne na takich zajęciach są także bardzo zróżnicowane i służą do praktycznego działania, a nie tylko do ilustracji tematu. Słowem pojawiają się tzw. „niezbędniki”, które uczniowie sami wykonują w domu (np. rekwizyty, albo też opracowane wspólnie w grupach na poprzedniej lekcji mapy pamięci, foliogramy itp. z wykorzystaniem technologii informacyjnej jako elementu warsztatu ich pracy) 11 Uczniowie wiedzą, czego będą się uczyć (niektóre tematy zajęć są zaproponowane przez nich samych), dlatego często wspólnie można zaplanować środki dydaktyczne i metody, które urozmaicą realizację treści zadań. Ma to ogromny sens, gdyż na tego typu lekcjach każdy czuje się potrzebny i równie ważny, chociażby dlatego, że wnosi on bogactwo możliwości i umiejętności, którym nawzajem się obdarowują. Bardzo często odkrywają, że wiele potrafią i że ich pomysły nie tylko się liczą, ale są doceniane przez innych. Warto też dodać, że atmosfera na takich zajęciach jest nie tylko przyjemna, ale i twórcza (np. praca w zespołach: przygotowywanie wywiadów z ciekawymi ludźmi, opracowywanie sprawozdań z wycieczek, redagowanie gazetek...). 12 IV. TREŚCI KSZTAŁCENIA Treści kształcenia zorganizowane w modułach programowych z podziałem na wątki i tematy szczegółowe pozwalają na wzajemne przenikanie się różnych elementów wiedzy. Służyć one powinny do: poznawania; tworzenia więzi; hierarchizowania wartości oraz budowania właściwych postaw. Treściami programu objęte są: 1. dokumenty gromadzone w bibliotekach i ich wartość informacyjna; 2. proces porozumiewania się, jego składniki i kontekst społeczny; drogi, formy i kanały komunikowania się ludzi; funkcje komunikatów oraz psychologiczne podstawy komunikowania się; sposoby przekazu – informacja czy perswazja; jawne i ukryte funkcje środków masowej komunikacji we współczesnym społeczeństwie informacyjnym, gdzie... język porządkuje nasz świat 3. pojęcia komunikacji medialnej – znak, symbol, kod, język, denotacja, konotacja...; kody ikoniczne i symboliczne; języki mediów; formy i środki obrazowe; fikcja w mediach; 4. komunikacja werbalna i niewerbalna; bezpośrednia i medialna; formy komunikatów medialnych: słownych, pisemnych, obrazowych, dźwiękowych, filmowych i multimedialnych; 5. media jako środki poznania historii i współczesności; public relatins; 6. elementy historii regionu na tle historii Polski i Europy; najwybitniejsi przedstawiciele – sylwetki osób zasłużonych dla środowiska lokalnego, regionu, kraju; zabytki przyrody i architektury; 7. dziedzictwo kulturowe jako podstawa zrozumienia współczesności; lokalne i regionalne tradycje, święta, obyczaje i zwyczaje; 8. rola święta w przekazie kultury rodzinnej i narodu; sens świętowania rodzinnego, rodzinno-narodowego i narodowego; 9. człowiek – „ja” w świecie wartości... wiedzieć, co i o czym się mówi: skąd czerpać różnoraką wiedzę; jaki jest świat, w który żyjemy; kim jest człowiek; co znaczy być; szczęście czy obowiązek; jak działamy i do czego dążymy; kto ma rację w sporach moralnych; co znaczy myśleć krytycznie; jak przekonywać innych... 10. selektywność doboru informacji w środkach masowego przekazu; stronniczość przekazów; istota komunikatów reklamowych i propagandowych; 11. teatr jako źródło przekazów medialnych; słowo, gest, ruch, jako forma wypowiedzi w życiu i w teatrze, gry dramatyczne, inscenizacje, teatr szkolny; wydarzenia z życia osobistego i społecznego jako inspiracja do samodzielnych rejestracji i twórczości (np. medialnej). 13 ZADANIA Przewidziane programem zadania, które wykonują uczniowie na lekcjach GDDW, bądź poza lekcjami mają wpływać na: 1. rozwijanie i utrwalanie zainteresowań, potrzeby nawyków czytelniczych, kulturalnych... z uwzględnieniem indywidualnych uzdolnień uczniów; rozpoznawanie i kierowanie zainteresowaniami uczniów – udział uczniów w: konkursach, spektaklach teatralnych... 2. kształcenie umiejętności samodzielnego korzystania ze zbiorów bibliotecznych i tworzenie warunków do zdobywania informacji z różnych źródeł – opracowanie: map, folderów, broszur... 3. rozwijanie wiedzy o komunikowaniu się ludzi bezpośrednio i przez media; kształcenie oraz utrwalanie nawyków kulturalnego obcowania z książką i innymi nośnikami informacji – przeprowadzanie wywiadów z ciekawymi ludźmi, wyszukiwanie i nagrywanie potrzebnych informacji (audycji, programów z tv), organizowanie wieczorów z dobrą książką... 4. przygotowanie do odróżniania fikcji od rzeczywistości w przekazach medialnych i kulturowych; ukazywanie zależności między formą, językiem mediów a zamierzeniami, postawami i kulturą twórców komunikatów artystycznych, informacyjnych, reklamowych i propagandowych – przygotowanie gazetki: język reklam i mediów z ciekawym komentarzem uczniów wypracowanym w zespołach 5. wprowadzanie w świat mediów oraz podstawowe sposoby i procesy komunikowania się ludzi; przygotowanie do rozpoznawania różnych komunikatów medialnych i rozumienia języka mediów – redagowanie informacji i komunikatów z wykorzystaniem technologii informacyjnej... 6. uświadomienie roli mass mediów i stosowanych przez nie środków oraz zabiegów socjotechnicznych – wykrywanie manipulacji językiem – gazetka pt. co to jest socjotechnika? 7. zapoznanie z dziełami medialnymi tj.: fotografia, radio, film, telewizja i teatr – zrobienie gazetki pt. historia fotografii... wykorzystaniem multimediów oraz technologii informacyjnej 8. wprowadzanie w świat tradycji regionu oraz wspieranie kontaktów z osobami i instytucjami zajmującymi się ochroną i pomnażaniem dziedzictwa kulturowego – opracowanie mapy Lublina z zaznaczeniem: zabytków, pomników, szkół i uczelni, parków...; tworzenie legendy rodzinnej związanej z historią miasta, regionu, kraju; redagowanie gazetek o wybitnych przedstawicielach naszego regionu i przeprowadzanie wywiadów z ciekawymi ludźmi z naszego miasta, regionu; wykonanie gazetki pt. Moja Lubelszczyzna z zaznaczeniem odrębności kulturowej i językowej...; zorganizo14 wanie lekcji muzealnej np. w Muzeum wsi lubelskiej; Muzeum Okręgowym w Lublinie... OSIĄGNIĘCIA Rytmiczna realizacja celów i treści programowych umożliwi osiągnięcia uczniów dotyczące: 1. czytania dla zdobycia wiedzy i zaspokajania potrzeb poznawczych; 2. nabycia umiejętności samodzielnego myślenia – przydatnego zarówno w dalszym kształceniu, jak i w codziennym życiu; 3. wskazywania na niezbędność i użyteczność wiedzy ogólnej i jej kulturowego znaczenie; 4. wyszukiwania materiałów na określony temat; sprawnego i szybkiego czytania, notowania i selekcjonowania wiadomości; 5. rozpoznawania elementów języka mediów w różnych rodzajach komunikatów; analizowania komunikatów medialnych, odczytywania znaków, kodów dosłownych i kontekstowych; 6. rozróżniania komunikatów przedstawiających rzeczywistość realną i fikcję; rozpoznawania użytych środków formalnych i ich służebności względem zamierzeń twórców w różnych formach przekazów medialnych; 7. rozróżniania między obiektywną relacją a komentarzem; wykorzystania mediów jako źródeł informacji i opinii w samodzielnym dochodzeniu do wiedzy 8. posługiwania się różnymi formami komunikatów i narzędzi medialnych w procesie komunikowania, zdobywania, dokumentowania i prezentowania wiedzy; 9. umiejętności krytycznej analizy wartości ofert mediów i dokonywania właściwego wyboru korzystaniu ze środków masowej komunikacji; rozróżniania komunikatów informacyjnych od perswazyjnych, przekazów przedstawiających rzeczywistość od interpretujących i fikcyjnych; 10. świadomego udziału w życiu kulturowym, społecznym politycznym i gospodarczym środowiska lokalnego, kształtującego postawę solidarności i otwartości na inne wspólnoty i kultury; 11. zdobycia wieloaspektowej wiedzy o regionie, jego dziedzictwie kulturowym oraz zaznajomienie z tradycją i uwrażliwienie na wymiar problemów, z którymi się styka; 12. pielęgnowania narodowego dziedzictwa kulturowego. 15 V. PROPOZYCJE REALIZACJI PROGRAMU Nauczyciel w szkole „wchodzi w różne role” – raz jest tym, który może i realizuje treści programowe-co czyni go przecież dydaktykiem, innym razem staje się członkiem społeczności szkolnej i klasowej, a uczenie przedmiotu jakim jest np. j. polski, dopełnia realizację procesów wychowawczych. Praca nauczyciela – wychowawcy w klasie ma też pewną strukturę, w której sposób prowadzenia lekcji wpływa na twórcze przeżywanie i realizowanie zadań przemyślanych i dokładnie zaplanowanych. Dobrowolne zaangażowanie się ze strony ucznia w podjęte zadanie, uczy go nie tylko pewnych rozwiązań metodycznych, ale i odpowiedzialności za efekty jego pracy, zaś nauczyciel pomaga mu budować aktywność poznawczą, stawia wymagania, ale i doradza, stając się tym samym jakby „przewodnikiem”, pomagającym mu wychowywać się w toku nauczania. Proces realizacji programu jest więc wkomponowany w rozwój człowieka, za który my, nauczyciele- wychowawcy też bierzemy odpowiedzialność, przygotowując uczniów do samodzielnego myślenia przydatnego zarówno w dalszym kształceniu, jak i w codziennym życiu. Mottem mojego programu jest myśl, która oddaje właśnie taką potrzebę realizacji treści programowych, gdzie: „Wychowawca pomaga w rozwoju wychowankowi, a przez to sam się rozwija i wzrasta”, dlatego śmiem twierdzić, że istotą GDDW dla nauczyciela polonisty (i nie tylko) jest osobowy i wszechstronny rozwój ucznia w wymiarze: intelektualnym, emocjonalnym, społecznym, fizycznym, moralnym, duchowym w zakresie: nauczania, kształtowania umiejętności i postaw w celu: przygotowania do życia. ETAPY KSZTAŁCENIA Propozycje założeń programowych kształcenia blokowego na etapach- klasach należy traktować elastycznie, dostosowując do możliwości i potrzeb zespołu klasowego. Właściwość ta umożliwia również weryfikację treści w toku ich realizacji. ⇒ klasa – etap I – został potraktowany jako ogólne wprowadzenie do realizacji modułów zawierających hasła programowe: SAMORZĄDNOŚĆ • Organizacja życia i pracy w szkole • Żyć bezpiecznie czyli... przepisy bhp • Świętowanie 16 • Poznać siebie WARSZTATOWE ZAJĘCIA PSYCHOEDUKACYJNE • Komunikacja językowa WIEDZA O KULTURZE • Jak się uczyć? • Metody i techniki skutecznego uczenia się • Sztuka mówienia • Umiejętność dyskutowania WYCHOWANIE PRORODZINNE • Rodzina w życiu człowieka ⇒ klasa – etap II – wymaga już od ucznia pewnego intelektualnego przygotowania oraz wstępnej wiedzy określonej w modułach: SAMORZĄDNOŚĆ • Organizacja życia i pracy w szkole • Żyć bezpiecznie, czyli w zgodzie z przepisami OJCZYZNA KIEDY MYŚLĘ... • Bóg, Honor i Ojczyzna - „ja” wobec decyzji moich przodków • Prawa i obowiązki obywateli • Co mogę dać ojczyźnie? WARSZTATOWE ZAJĘCIA PSYCHOEDUKACYJNE • Komunikacja językowa • Asertywność WIEDZA O KULTURZE • Kultura człowieka składnią kultury narodu. • Dziedzictwo kulturowe „odzwierciedleniem duszy” miasta, regionu, narodu. • Organizowanie życia kulturalnego i prawidłowego odbioru kultury. • Wpływ teatru, filmu, radia i telewizji na kształtowanie osobowości człowieka. • Społeczne funkcje mass mediów. • Młodzieżowe spotkania towarzyskie. 17 WYCHOWANIE PRORODZINNE • Konflikty dorastającej młodzieży. • Jak zapobiegać i jak rozładowywać konflikty? • Przyjaźń, flirt, zakochanie w okresie dorastania. • Czynniki decydujące o podobaniu się. • Modele i ideały miłości. ⇒ klasa – etap III – może być częściowo potraktowany nawet jako zajęcia fakultatywne z języka polskiego i obejmuje: SAMORZĄDNOŚĆ • Organizacja życia i pracy w szkole • Żyć bezpiecznie – przepisy bhp OJCZYZNA KIEDY MYŚLĘ... • Model współczesnego Polaka. • Troska o dobre imię mojego kraju. • Tożsamość narodowa. WARSZTATOWE ZAJĘCIA PSYCHOEDUKACYJNE • Komunikacja językowa • Asertywność • Negocjacje WIEDZA O KULTURZE • Udział młodzieży w tworzeniu kultury. • Mój udział i wkład w życie kulturalne klasy, szkoły, regionu... • Modele kulturalnego spędzania wolnego czasu. ORIENTACJA ZAWODOWA • Kryteria poprawnego wyboru zawodu. • Rola zajęć fakultatywnych WYCHOWANIE PRORODZINNE • Narzeczeństwo- czas poznania się. • Miłość jako integracja potrzeb uczuciowych i zmysłowych • Miłość i odpowiedzialność. • Małżeństwo – los czy zadanie? • Być rodzicem... • Dziecko – szansą dla rozwoju rodziców. 18 • Na zegarze życia... Czas ucieka wieczność czeka, Życie jako zadanie ⇒ klasa – etap IV – może być częściowo potraktowany również jako zajęcia fakultatywne z języka polskiego lub innego przedmiotu (nawet zawodowego) po odpowiedniej korekcie treści wewnątrz modułów: SAMORZĄDNOŚĆ • Organizacja życia i pracy w szkole • Żyć bezpiecznie, czyli normy moralne i prawne czynnikiem regulującym dyscyplinę społeczną • Prawne aspekty opiniowania ludzi. OJCZYZNA KIEDY MYŚLĘ... • Spotkania z ciekawymi ludźmi (np. byłymi więźniami obozów koncentracyjnych) • Problemy ochrony człowieka i środowiska. • Problemy ekologiczne naszego miasta, regionu... ORIENTACJA ZAWODOWA • Doskonalenie samodzielnej pracy ucznia. • Zapoznanie się ze specyfiką i metodami pracy wybranego kierunku studiów. • Dokumentacja na wyższą uczelnię- spotkanie z przedstawicielem Stowarzyszenia Studentów Polskich • Sposoby przygotowania się do zawodu. • Poszukiwanie pracy - sztuka autoprezentacji • Społeczne i osobiste znaczenie fachowości w pracy. WARSZTATOWE ZAJĘCIA PSYCHOEDUKACYJNE • Jak radzić sobie ze stresem? WIEDZA O KULTURZE • Kultura a moralność- udział młodzieży w tworzeniu kultury. • Aspiracje kulturalne a możliwość ich realizacji. • Pogłębienie wiedzy z zakresu „Kultury”. WYCHOWANIE PRORODZINNE • Problemy inicjacji seksualnej • By nie czuć się zagubionym – seksualność a zdrowie psychiczne. • Choroby przenoszone drogą płciową. 19 KLASA I lp. moduł I SAMORZĄDNOŚĆ 1 Organizacja życia i pracy w szkole 1. Lekcja organizacyjna • autoprezentacja • organizacja zespołu klasowego i rozwijanie samorządności uczniów cele i treści kształcenia oraz wychowania 1. Kształcenie umiejętności refleksji nad sobą i krytycznej oceny przez: • wybór samorządu • postawy uczniów • zapoznanie z WSO i Programem Wychowawczym Szkoły • wstępne oględziny szkoły – plan budynku • • • • • • • 20 pomoce dydaktyczne wskazówki metodyczne literatura pomocnica Drama na lekcjach j. polskiego – A. Dziedzic J. Pichalska E. Świderska J. Kamyczek -– Powitanie K. Iłłakowiczówna – Portrety imion D. Johnson – Podaj dłoń Psychologiczne gry i ćwiczenia grupowe – prezentacje Młodzieżowego Ośrodka Psychologicznego PTP, Instytut Badań Edukacyjnych W-wa’91 T. Kącki – Nauczyciele Szkół im. A. J. Vetterów w Lublinie 1866- 1996 T. Kącki – Szkoły im. A. J. Vetterów w Lublinie i ich uczniowie 1866-2000 uwagi (propozycje do realizacji i ewent. ewaluacji) • adaptacja uczniów w szkole: * wywiad – poznanie sytuacji uczniów * pogadanka wychowawcy klasy i zapoznanie uczniów ze zwyczajami szkoły; *informacje o gronie pedagogicznym; personelu pomocniczym i inne informacje o szkole • wybory samorządu • kwestionariusz autoprezentacji • dyskusja, ewentualnie ankieta lub inne formy prezentacji zainteresowań • zajęcia integracyjne – technikami dramy • bhp w szkole – odpowiedzialność za bezpieczeństwo w drodze, 1. Ogólne informacje szkole o przepisach bhp • higiena pracy 2. Zasady zachowania się • ubezpieczenia w razie wypadku • odzież i obuwie ochronne • wycieczki • wypadki • ład, czystość, porządek na co dzień - troska o dobro społeczne; • 3 Świętowanie kształtowanie postawy i osobowości ucznia przez udział w świętach 1. Istota świętowania 2. Rola święta w przekazie i uroczystościach: kultury rodzinnej i naro- • państwowych dowej • narodowych 3. Dziedzictwo kulturowe • narodowo- rodzinnych jako podstawa zrozumie- • rodzinnych nia współczesności *wartości zastane *tradycje świąteczne zwyczaje i obyczaje 2 Żyć bezpiecznie, czyli... przepisy bhp Zarządzenie Rady Ministrów Dz. • prowadzący: nauczyciel U.65/92 -wychowawca lub osoby kompetentne • I. Gumowska – Higiena pracy • poszanowanie mienia umysłowej społecznego – np. deDz. U 9/97 monstracja zniszczonego sprzętu szkolnego *dyskusja *wnioski Dz. U.65/98 • Izba Pamięci Narodowej • kronika szkolna • dyskusja nt: Rozwiń myśl D. Symonidesa • J. Vanier Święto sercem wspólnoty nt. dziedzictwa kulturowego: bo tu nie chodzi o folklory• M. Braun – Gałkowska – Świąteczne znaki styczne obrazki, ale o to, co w regionalnej kulturze jest • Z. Kossak – Rok polski najgłębsze, o ten układ war• J. Szczypka – Kalendarz polski tości, które są w życiu naj• A. Semkowicz – Kto ty jesteś? • M. Markiewicz – Dobre obyczaje ważniejsze... • kronika szkolna • Harmonogram świąt i uroczystości szkolnych • bibliografia w zależności od potrzeb: 21 • wszystko o mojej szkole – wystawka: książki, filmy, reportaże, artykuły... uroczystości: • uroczystości szkolne *patron i tradycje szkoły • uroczystości klasowe *Dzień Chłopaka *Dzień Kobiet *imieniny • kształtowanie osobowości ucznia przez: pracowitość, świadoObraz siebie mość, odpowiedzialność, prawdomówProblemy wieku dorastaność, koleżeńskość, nia właściwy stosunek do Trudności wieku dorastaśrodowiska szkolnego nia w toku całego procesu dydaktyczno wychoMłodość wawczego charakterystyka młodości • kształtowanie umiejętmłodość okresem rozwoju ności oceny i samooceny Zanim wejdę w dojrza- 4 Poznać siebie 1. 2. 3. 4. • • 5. łość... • M. Braun-Gałkowska – Samoświadomość • Z. Pietrasiński- Poznanie siebie • M. Grzywak-Kaczyńska – Obraz samego siebie • Psychologia dla każdego • J. Mellibruda – Poszukiwanie samego siebie • F. Laster; Beck – Okres dojrzewania • Kępiński – Cierpienia młodości • J Powell – Chcę powiedzieć kim jestem 22 • prowadzący – nauczyciel wychowawca lub osoby kompetentne • dyskusja nt: * Staję się dorosły (a) * Jak reagować na dom, szkołę, środowisko...? * Zakres odpowiedzialności rodziców i szkoły za dziecko II Cykl zajęć PSYCHOEDKACYJNYCH • kształcenie umiejętno– warsztaty: komunikacja ści dobrego porozujęzykowa miewania się: • nadawanie komunikatu 1. Istota komunikowania się „ja” • podstawowe warunki • podstawy dobrego dobrej komunikacji kontaktu i porozumie2. Sposoby komunikowania wania się się: • formy komunikatów • bezpośrednia medialnych interpersonalna • kody i języki mediów • pośrednia - medialna • fikcja w mediach • werbalna i niewerbalna • bariery komunikacyjne 3. Źródła zakłóceń III WIEDZA O KULTURZE • kształtowanie umiejętności planowania 1 Jak się uczyć? i organizowania pracy własnej 1. Plan dnia i tworzenie • analizowanie niepowarsztatu pracy wodzeń szkolnych – 2. Jak pogłębiać swoje wiazbadanie poziomu indomości i rozwijać zaintetelektualnego uczniów resowania? w celu wyrównania 3. Jak zapobiegać porażpoziomu wiadomości kom? materiały z kursu i warsztatów – bibliografia: • J. Miodek – Ojczyzna polszczyzna dla uczniów • L. Grzesiuk, E. Trzebińska – Jak porozumiewają się ludzie? • prowadzący: nauczyciel polonista, wychowawca lub osoby kompetentne • materiały z kursów i warsztatów • Psychozabawa – Czy umiesz się uczyć? • Z. Pietrasiński – Psychologia sprawnego myślenia • Sam sięgaj do psychologii • inne prowadzący – nauczyciel wychowawca lub osoby kompetentne • dyskusja w oparciu o dotychczasowe doświadczenia uczniów *rozmowy indywidualne z: uczniem, pedagogiem, nauczycielem uczącym, rodzicem 23 4. Podsumowanie i analiza wyników nauczania; wnioski na przyszłość ∗ systematyczna analiza osiągnięć uczniów ∗ przegląd dokumentacji, ankieta, obserwacja • trudności w uczeniu się • budzenie zainteresowań • wdrażanie do samodzielnego zdobywania i rozszerzania wiedzy 2 Metody i techniki skutecznego uczenia się – warsztaty • kształcenie umiejętno1. Praca nad podnoszeniem ści i korzystania z różwyników nauczania nych źródeł wiedzy 2. Wybrane zagadnienia • techniki przyspieszotechnik pracy umysłowej nego uczenia się • praca mózgu • sekrety superpamięci • piramida zapamiętywania • otwarte myślenie • czytanie ze zrozumieniem • szybkie czytanie • mapa myśli • techniki twórczego myślenia 24 • materiały z kursów i warsztatów • J. Rudniański – Technika uczenia się • Jak się uczyć? • SOS dla ucznia • I. Gumowska – Higiena pracy umysłowej • M. Braun-Gałkowska – Trudności w uczeniu się • Z. Pszczołowski – Sztuka uczenia się • Z. Szkutnik – Kurs szybkiego czytania prowadzący: nauczyciel wychowawca lub osoby kompetentne: polonista, pedagog, psycholog • mowa oczu 3 Sztuka mówienia • kształcenie umiejętności: ∗ słuchania i rozumienia 1. Istota aktu mowy wypowiedzi 2. Umiejętność rozmawiania ∗ wykorzystania infori przemawiania macji zwrotnych 3. Funkcjonalność i skuteczność porozumiewania się. • doskonalenie sztuki mówienia ∗ kultura słowa ∗ rozwiązywanie konfliktów 4 Umiejętność dyskutowania • kształcenie umiejętności i poprawności: ∗ samodzielnego myśle1. Definicja dyskusji nia • warunki dobrej dyskusji ∗ poprawności językowej 2. Kultura języka 3. Etyka i estetyka mówie- ∗ argumentacji i uzasadniania własnych sądów nia ∗ bogacenie słownictwa 4. Sposoby radzenia sobie z własną i cudzą agresją słowną materiały z kursów i warsztatów oraz bibliografia: • Grzesiuk; Trzebińska: Jak ludzie porozumiewają się? • M. Braun-Gałkowska – Rozwiązywanie konfliktów • E. Sujak – Rozwiązywanie • konfliktów • Rozwiązywanie konfliktów • D. Dana – Rozwiązywanie • konfliktów • R. Ingarden – Sztuka dyskutowania • W. Marciszewski O celność riposty • Sztuka dyskutowania • J. Rudniański – Technika kierowania dyskusją • Sprawność umysłowa • N. Łubiński – Nauka poprawnego myślenia • T. Pszczołowski – Umiejętność przekonywania i dyskysji prowadzący – nauczyciel -polonista, wychowawca lub osoby kompetentne: polonista, pedagog, psycholog • tematy do dyskusji: ∗ Wartości, którymi należy się kierować w życiu ∗ Nasza definicja dobra i zła ∗ Podejmowanie ważnych decyzji – prawda a kłamstwo ∗ Co to jest szczęście? ∗ Czy istnieje sprawiedliwość? ∗ Sens życia to... ∗ Więcej mieć czy więcej 25 J. Powell – Dialogu chleb powszedni być? IV Cykl lekcji WYCHOWANIE PRORODZINNE 1 Rodzina w życiu człowieka 1. 2. 3. 4. 26 Funkcje rodziny Kontakt z rodzicami Rodzeństwo Wychowanie w rodzinie • kształtowanie osobowości: • być kobietą. Być mężczyzną (wskazane prowadzenie zajęć osobno z dziewczętami i chłopcami) • umiejętność zaistnienia w grupie • A. Stradecka – Polski dom • I. Gumowska – Ty i twoja rodzina • M. Braun-Gałkowska – Rodzinne więzi • Systemowe ujęcie rodziny • Postawy rodzinne • Jan Paweł II – Rodzina źródłem pokoju dla ludzkości prowadzący – nauczyciel wychowawca lub osoby kompetentne • dyskusja nt: *„przyjaźń żywi się porozumieniem”, czyli o potrzebie przyjaźni lub w kalejdoskopie uczuć. KLASA II lp. I moduł cele i treści kształcenia oraz wychowania pomoce dydaktyczne wskazówuwagi ki metodyczne (propozycje do realizacji literatura pomocnica i ewent. ewaluacji) ROZWIJANIE SAMORZĄDNOŚCI 1. Organizacja roku szkolnego 2. Sukcesy i porażki samorządu kl. I – wybory 3. Żyć bezpiecznie, czyli w zgodzie z przepisami 4. Program Wychowawczy Szkoły i WSO • przydział funkcji i obowiązków uczniom • Program Wychowawczy Szko- • ankieta – Być odpowieły i WSO dzialnym znaczy... • przepisy bhp • analiza, podsumowanie, wnioski i rekomendacje • ustalenie planu pracy i • harmonogram uroczystości wynikające jego realizacji szkolnych i świąt z przeprowadzonych • kreowanie modelu • szczegółowe zapoznanie się ankiet wzorowego ucznia z wybranymi grupami zawodowymi – np. wycieczka do • udział klasy w życiu zakładu pracy; na uczelnię; szkoły spotkanie z ciekawymi ludźaktywne uczestnictwo w mi... życiu kulturalnotowarzyskim II OJCZYZNA KIEDY MYŚLĘ... • Anna Semkowicz – Kto ty • kształtowanie posta27 wy patriotycznej – udział w uroczystościach szkolnych co może uczynić dla was i państwowych Ojczyzna. Pytajcie, co wy możecie dla niej uczy– poznanie własnego nić... miasta i okolicy J. Kennedy: Nie pytajcie, • obchodzenie rocznic i świąt państwowych 1. Bóg, Honor i Ojczyzna – ja wobec decyzji mo• patriotyzm kiedyś ich przodków i dzisiaj 2. Prawa i obowiązki • patriotyzm a emigraobywateli cja zarobkowa 3. Co mogę dać ojczyźnie? • śledzenie życia w kraju; troska i poszanowanie mienia społecznego • • • • • • • • jesteś? M. Gałkowska – Czy wyjechać? M. Gałkowska – Śmieszne pytanie A. Gołubiew – Polska leży nad Wisłą A. Geppert – Bardzo dziękuję ci mój kraju za to, że jesteś moim krajem J. Pietrzak – Żeby Polska była Polską L. Dyczewski – Wartości w kulturze polskiej J. Tischner – Polska jest Ojczyzną E. Stomna – Ojczyzna • J. Rudniański – Miłość ojczyzny • K. Wojtyła – Ojczyzna – kiedy myślę.. 28 • ankieta – Ja wobec decyzji moich przodków... • wystawa z przyniesionych przez uczniów na lekcję różnych eksponatów • wycieczki krajoznawcze – poznanie regionu • dyskusja: ∗ czym dla mnie jest Ojczyzna? ∗ co mogę dać Ojczyźnie? • doskonalenie form porozumiewania się PSYCHOEDKACYJNYCH • kształcenie umiejęt– warsztaty: komunikacja; ności bycia asertywasertywność nym: *jak wyrażać siebie 1. Podstawy dobrego kon- w kontakcie z innymi? taktu i porozumiewania *kiedy używać umiejętsię ności asertywnych? 2. Podstawowe wiadomości o asertywności III Cykl zajęć • kształtowanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kultu1. Kultura człowieka rowego składnią kultury naro- • utożsamianie pojęć: du kultura, społeczność, terytorium z warto2. Dziedzictwo kulturowe ściami i identyfikowaodzwierciedleniem duszy nie się z nimi w celu miasta, regionu... kształtowania własnej Materiały z kursu i warsztatów oraz bibliografia: • M. Król- Fijewska – Trening asertywności • Stanowczo, łagodnie, bez lęku • Asertywność i asertywne zachowanie • J. Mellibruda - Ja - Ty - My. Psychologiczne możliwości ulepszania kontaktów międzyludzkich • M. Braun-Gałkowska Przezroczystość i empatia • F. Fischaleck – Technika uczciwego sporu • W. Marciszewski – Poradnik dla niezdecydowanych prowadzący: nauczyciel – polonista, wychowawca lub osoby kompetentne • kwestionariusz autopercepcji • J. Kamuczek – Savoir-vivre dla nastolatków • L. Dyczewski – Kultura polska w procesie przemian • S. Garczyński – Współżycie łatwe i trudne • J. Gajda – Telewizja w kształ- • dyskusja na kanwie słów J. Pawła II: kultura w swej najgłębszej rzeczywistości nie jest niczym innym, jak szczególnym sposobem, w jaki społeczeństwo IV WIEDZA O KULTURZE 29 3. 4. 5. 6. 30 hierarchii wartości ceniu kultury literackiej uczniów • poznawanie siebie Organizowanie życia i własnego zakorze• J. Miodek – O języku do kakulturalnego i prawinienia w społeczności mery dłowego odbioru • kształcenie umiejętno- • A.Grychowski – Lublin kultury ści kulturalnego i Lubelszczyzna w życiu współżycia z otoczeWpływ teatru, filmu, i twórczości pisarzy polskich niem radia i telewizji na • J. Smolarz. – Pisarze współkształtowanie osobowo- • trafne odczytywanie cześni regionu lubelskiego: ści człowieka i interpretowanie zaleksykon chowań innych oraz Społeczne funkcje mass uczenie się szanowamediów nia ich odmienności Młodzieżowe spotkania • przygotowanie młotowarzyskie` dzieży do udziału w imprezach kulturalnych • korzystanie z rozrywek kulturalnych – kino, teatr, wystawa • • • • rozwija swoje relacje z naturą, stosunki międzyludzkie i stosunek do Boga, ażeby osiągnąć prawdziwie ludzki poziom życia; kultura jest stylem życia wspólnego charakteryzującym i określającym społeczeństwo. wyjście do kina teatru galerii muzeum IV Cykl lekcji WYCHOWANIE PRORODZINNE 1. Konflikty dorastającej młodzieży z rodzicami, ich istota i rodzaje 2. Jak zapobiegać i jak rozładowywać konflikty? 3. Przyjaźń, flirt, zakochanie w okresie dorastania 4. Czynniki decydujące o podobaniu się 5. Modele i ideały miłości • kształtowanie osobowości i przyjmowanie odpowiedzialności za siebie i innych oraz zapoznanie uczniów z problematyką życia erotycznego człowieka: ∗ dlaczego i z kim rozmawiać o miłości i seksualności? ∗ dojrzałość jako zadanie i jako szansa ∗ „za moich czasów to...”- czyli o konflikcie pokoleń ∗ zakochanie się wstępem do miłości ∗ czy miłości trzeba się uczyć? Rozmowa z Erichem Frommem • S. Forward – Toksyczni rodzice • J. Paweł II – List do młodych całego świata z okazji Międzynarodowego Roku Młodzież ’85 • G. Rouck – Rozwiązywanie konfliktów. Łagodzenie napięcia w trudnych relacjach • B. Wojciszke – Psychologia miłości • E. E. Cammings – Dopóki kogoś nie pokochasz, żadna inna rzecz nie będzie miała sensu • A. L. Mc Ginnis – Sztuka przyjaźni, czyli jak zbliżyć się do ludzi, na których ci zależy • film, książka, prelegent... • korekta tematyki godzin wychowawczych na podstawie ankiety • dyskusja nt: ∗ zagrożenia miłości: ∗ chłopiec – dziewczyna. ∗ „buszujący w zbożu”, czyli o meandrach młodzieńczych wędrówek ∗ młodzi i miłość ∗ Jak być sobą? ∗ sposób na randkę – ∗ dlaczego czekać? 31 KLASA III lp I moduł cele i treści kształcenia oraz wychowania POSTAWA OBYWATELSKA OPARTA NA SAMORZĄDNOŚCI • kształtowanie partnerstwa, odpowiedzialno1. Organizacja roku szkolści, świadomej dyscynego pliny i społecznej po2. Sukcesy i porażki minionestawy ucznia go roku wskazówką do • wykorzystanie inicjawyborów samorządu tywy młodzieży w plakl. III nowaniu pracy wycho3. Żyć bezpiecznie – przepisy wawczej bhp, 4. Statut Szkoły i inne obowiązujące akty prawne 32 pomoce dydaktyczne wskazówki metodyczne literatura pomocnica • Program Wychowawczy Szkoły i WSO • przepisy bhp • harmonogram uroczystości szkolnych i świąt • W. Lewi – Być sobą • E. Sujak – Życie jako zadanie • M. Dudzikowa – O trudnej sztuce tworzenia samego siebie uwagi (propozycje do realizacji i ewent. ewaluacji) • ankieta – chcę przygotować apel z okazji... II OJCZYZNA KIEDY MYŚLĘ... 1. Model współczesnego Polaka 2. Troska o dobre imię mojego kraju • dawne i współczesne rozumienie wyrażenia: honor Polaka 3. Tożsamość narodowa – kontynuacja tradycji • kształtowanie postawy patriotycznej * udział w uroczystościach szkolnych i państwowych * poszanowanie mienia społecznego • kształtowanie wrażliwości przez eliminację obojętności, niesienie pomocy potrzebującym • J. Gałkowski – Odpowiedzialność • Ross Campbell – Skok w dorosłość • W. Stróżewski – W kręgu wartości • St. Stomma – Ojczyzna • K. Wojtyła – Elementarz etyczny • L. Dyczewski – Tożsamość polska i otwartość na inne społeczeństwa • dyskusja nt: ∗ po co sięgać do korzeni? ∗ odwaga cywilna czy bierność, tchórzostwo, zakłamanie i dwulicowość ... III Cykl zajęć PSYCHOEDUKACYJNYCH – warsztaty: komunikacja; asertywność; negocjacje 1. Postawy – style komunikowania się 2. Prawa asertywności 3. Czym są negocjacje? • prowadzący: nauczyciel • doskonalenie procesu • J. Puzynina – Etyka międzyludz- polonista, wychowawca komunikacji językowej kiej komunikacji lub osoby kompetentne i asertywności • P. Filarski, E. Trembowelska 33 4. Fazy procesu negocjacji 5. Zalety i wady niektórych technik negocjacyjnych • kształcenie umiejętności negocjacyjnych 6. Etapy negocjacji • • • • • • • – Dogadajmy się. Ilustrowany poradnik negocjatora z ilustracjami Szymona Kobylińskiego R. Fischer – Dochodząc do tak R. Ingarden – Sztuka dyskutowania W. Marciszewski – Sztuka dyskutowania J. Rudniański – Sprawność umysłowa N. Łubiński – Nauka poprawnego myślenia T. Pszczołowski – Umiejętność przekonywania i dyskysji J. Powell – Dialogu chleb powszedni • scenki sytuacyjne, nt. twarde negocjacje IV WIEDZA O KULTURZE 1. Zwiększenie udziału mło- • poznawanie i pomnadzieży w tworzeniu kultużanie dorobku artyry stycznego - własną twórczością młodzieży 2. Modele kulturalnego spędzania wolnego czasu • więzi i kształtowanie nawyku kulturalnego 3. Mój udział i wkład w życie zachowania się w żykulturalne klasy, szkoły, ciu publicznym regionu... • wartość dziedzictwa 34 • J. L. Seiwert – Jak organizować • dyskusja nt: czas? ∗ jaką wartością jest re• M. Braun-Gałkowska – Miejsce gion i dziedzictwo kulna prawdziwe spotkanie turowe dla ludzi tu żyjących? • E. Nęcka – Trening twórczości ∗ co można zrobić teraz • Z. Pietrasiński – Myślenie i w przyszłości dla miejtwórcze sca, w którym żyję? • J. Miodek – Pseudoelegancja • J. Kamyczek – Elegancja kulturowego środowiska • umiejętność wyboru dobrego filmu, spektaklu teatralnego, muzyki, audycji... kształcenie postawy i poczucia przynależności do wspólnoty klasowej, szkolnej, regionalnej... • M. Dańkowska - Wytworność • J. Damrosz - Kultura polska w nowej sytuacji historycznej Dyskusja może być poprzedzona prelekcją! ∗ co umożliwia przetrwanie najważniejszych i najcenniejszych wartości dla narodu? ∗ Jak tworzyć atmosferę wspólnego zrozumienia i porozumienia się? V ORIENTACJA ZAWODOWA 1. Kryteria poprawnego wyboru zawodu 2. Rola zajęć fakultatywnych • wdrażanie umiejętności • A. Lenartowicz, A. Pierzgolski • współpraca z Poradnią korzystania z różnych – Realizacja procesu orientacji Wych. Zaw. źródeł informacji - inzawodowej w ramach godzin do • udział a akcji otwartych dyspozycji wychowawcy formatory, broszury, drzwi uczelni bezpośredni kontakt z... • J. Strojnowski: Wybór zawodu ankieta nt: wyboru zawodu • 35 VI Cykl lekcji WYCHOWANIE PRORODZINNE 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 36 • dorastanie do miłości: • kształtowanie osobowości • przyjmowanie odpoNarzeczeństwo – czas wiedzialności za siepoznawania się bie i innych • Wykład wprowadzaMiłość jako integracja jący w problematykę potrzeb uczuciowych planowania rodziny. i zmysłowych Istota NPR. Życie z płodnością Miłość i odpowiedzial• Anatomia, fizjologia, ność endokrynologia ukłaMałżeństwo – los czy du płciowego mężzadanie? Kochać małczyzny i kobiety żonka to razem z nim się • Wskaźniki i metody zestarzeć - A. Cammus płodności • Nieekologiczne spoByć rodzicem... soby regulacji poczęć Dziecko – szansą rozi urodzeń. Problemawoju dla rodziców tyka aborcji Na zegarze życia...Czas • Cechy idealnej metody planowania ucieka wieczność czerodziny ka... Życie jako zadanie • praca zbiorowa – Zanim wybierzesz • Miłość. Dar i wybór. Spotkanie narzeczonych • B. Wojciszke – Psychologia miłości • M. Kwiek, I. Nowak – Dorastanie do miłości • • • • • dyskusje nt: ∗ jak wybrać towarzysza życia? ∗ zanim zabłysną obrączki... ∗ czy ślub jest momentem kulminacyjnym w rozwoju miłości? ∗ Małżeństwo: „skarbonZ. Celmer – Człowiek na całe ka”, z której się tyle życie wyjmie, ile się włoży, J. Powell – Jak kochać i być czyli o bezinteresowkochanym nym dawaniu J. Powell – Miłość bez warun- ∗ Czas dla dziecka – nigków dy nie jest czasem straconym J. Powell – Pełnia człowieczeństwa, pełnia życia ∗ Czas ucieka wieczność czeka... ∗ Życie jako zadanie... • cykl wykładów KLASA IV lp. I moduł cele i treści kształcenia oraz wychowania pomoce dydaktyczne wskazówki metodyczne literatura pomocnica uwagi (propozycje do realizacji i ewent. ewaluacji) • M. Dudzikowa – O trudnej sztuce tworzenia samego siebie • J. Dominian – Autorytet • M. Braun-Gałkowska – Czy wyjechać? • • wycieczka do Sejmu i Senatu – W-wa • mój exlibris (po 3 latach nauki) – próba określenia samego siebie SAMORZĄDNOŚĆ – KSZTAŁTOWANIE DOJRZAŁOŚCI SPOŁECZNEJ 1. Organizacja roku szkolnego 2. Żyć bezpiecznie, czyli normy moralne i prawne czynnikiem regulującym dyscyplinę społeczną 3. Prawne aspekty opiniowania ludzi – wybory w demokratycznym państwie 4. Nabywanie praw obywatelskich i wchodzenie w dojrzałe role społeczne • Wdrażanie aktywności i odwagi w reformowaniu rzeczywistości klasowej, szkolnej, środowiskowej: ∗ wyborów samorządu kl. IV ∗ przepisy bhp ∗ Statut Szkoły i inne akty prawne obowiązujące w szkole Kształtowanie odpowiedzialności prawnej obywatela 37 II OJCZYZNA KIEDY MYŚLĘ... 1. Spotkania z ciekawymi • Kształtowanie pełnej ludźmi: odpowiedzialności za siebie i innych w róż• p. E. Kozłowska – była nych okolicznościach więźniarka obozu koncentracyjnego • p. A. Chadajem – partyzantem lasów zamojskich • Kształtowanie wrażliwości na piękno – • p. X,Y,Z .... walory krajoznawcze, 2. Problemy ochrony zdrowotne, kulturalne człowieka i środowiska naszego państwa; re(Polska – świat) gionu; miasta 3. Problemy ekologiczne naszego miasta i regionu III ORIENTACJA ZAWODOWA 1. Doskonalenie samodzielnej pracy ucznia 38 • Pogłębianie umiejętności organizacji pracy umysłowej * higiena pracy umysłowej • J. Tischner – Nieszczęsny dar wolności • L. Dyczewski – Wartości w kulturze polskiej • M. Czapska – Europa w rodzinie • R. Becker – Totalitaryzm • J. Czapski Na nieludzkiej ziemi • A. De Mello – Ludzie w paski • R. Legutko – Nie lubię tolerancji • dyskusja nt: ∗ w jakim ustroju chciałabym żyć? ∗ patriotyzm a emigracja zarobkowa ∗ szacunek do prawa ∗ służba wojskowa – obowiązek czy zaszczyt? ∗ Co znaczy dla mnie – Godność narodowa i patriotyczna ∗ Model współczesnego Polaka Jak należy rozumieć? Aktywność i działalność społeczną • J. Santorski – Za kurtyną lenistwa • Recepty na dobry sen • Współpraca domu i szkoły w zakresie pracy umysłowej • dyskusja nt: • Jak uczyć się efektywnie – szybko i bez wysiłku 2. Zapoznanie się ze spe- • doskonalenie technik uczenia się cyfiką i metodami pracy wybranego kierunku studiów 3. Dokumentacja na wyż- • wykorzystywanie umiejętności korzyszą uczelnię spotkanie stania z różnych źróz przedstawicielem deł informacji Stowarzyszenia Studentów Polskich 4. Regulamin egzaminów zawodowych i matur 5. Analiza aktualnych wyników nauczania 6. Jak przygotować się do egzaminu dojrzałości? ∗ sztuka robienia notatek ∗ różne sposoby zapamiętywania 7. Sposoby przygotowa- • nabywanie umiejętnonia się do zawodu: ryści autoprezentacji nek pracy; bezrobocie 8. Poszukiwanie pracy sztuka autoprezentacji Społeczne i osobiste znaczenie fachowości w pracy ucznia • SOS dla ucznia • Jak przetrwać w stresie? • I. Gumowska – Higiena pracy umysłowej • Z. Pszczołowski – Sztuka uczenia się • B. Ustaborowicz – Nie bójmy się zmian • Z. Pietrasiński – Sytuacje trudne • A. Lenartowicz, A. Pierzgolski – Realizacja procesu orientacji zawodowej w ramach godzin do dyspozycji wychowawcy • J. Strojnowski – Wybór zawodu • Poszukiwanie pracy sztuka autoprezentacji • Jak znaleźć pracę? • C. K. Norwid – Promethidion • M. Dudzikowa – Ja i moja praca • S. Wyszyński – Praca potrzebą natury ludzkiej ∗ Uczyć się samodzielnie czy grupowo? ∗ Jakie wybrać studia? • spotkanie ze studentami – praktykantami w szkole • kontakty z uczelniami –kontynuacja otwartych drzwi uczelni • dyskusja nt: * Jakie wybrać studia? 39 IV Cykl zajęć PSYCHOEDKACYJNYCH • nabywanie umiejętności rozeznawania streJak radzić sobie ze stresu i sposoby odresem? agowywania napięć 1. Istota i rodzaje stresu 2. Objawy – autodiagnoza • wdrażanie samokontroli emocji poziomu stresu • doskonalenie refleksji – dolegliwości; choroby nad sobą 3. Mechanizmy obronne w sytuacjach stresujących 4. Relaksacja – techniki relaksacyjne V WIEDZA O KULTURZE 1. Kultura a moralność 2. Aspiracje kulturalne i możliwość ich realizacji • odpowiedzialność za pielęgnowanie dziedzictwa kulturowego • modele kulturalnego spędzania czasu Pogłębianie wiedzy z zakresu Kultury i poszerzanie kontaktów społecznych 40 • A. Skarżyński – Antystres • H. Hamer – Przystosowanie społeczne a nerwica • T. Król-Fijewska – Wędrując ku dorosłości • J. Santorski – Jak przetrwać w stresie? • S. Siek – Treningi relaksacyjne • Z. Więcek, A. Jawiński – Sytuacje stresowe • E. Woydyłło – Jak sobie radzić z przykrymi emocjami? • pogłębianie rozwoju • M. Pęczak – Mały Słownik Subosobowości kultur Młodzieżowych • poszerzanie wiedzy • J. Szczepański – Zapytaj samego i kontaktów społeczsiebie nych • A. Gała – Uwarunkowania wy• wdrażanie umiejętnochowawcze dojrzałej moralności ści organizowania i korzystania z rozrywek kulturalnych • kształtowanie postawy szacunku • prowadzący – nauczyciel wychowawca lub osoby kompetentne • dyskusja nt: ∗ Jaką wartością jest zdrowie? ∗ Zasady zdrowego odżywiania. Bulimia i anoreksja • ∗ ∗ ∗ ∗ udział w: seansach filmowych sztukach teatralnych wystawach spotkaniach z ciekawymi ludźmi • dyskusja nt: ∗ Jak utrwalić bal maturzystów? • udział w seansach filmowych, sztukach teatralnych, wystawach, spotkaniach z ciekawymi ludźmi... VI Cykl lekcji WYCHOWANIE PRORODZINNE 1. Problem inicjacji seksualnej • następstwa przedwczesnej inicjacji • dziecko niechciane 2. By nie czuć się zagubionym - seksualność a zdrowie psychiczne 3. Choroby przenoszone drogą płciową • wychowanie do miłości • Komiks pt. – Sex? Ojej, co to jest? i odpowiedzialności • poznawanie okresów płodnych i niepłodnych różnymi metodami • dramatyczne nast.ępstwa antykoncepcji i środków wczesnoporonnych • aspekt medyczny, psychiczny i moralny po tzw. „skrobance” • skala zachorowań i nosicieli chorób w Polsce, Europie, Afryce, Azji, USA • • • • • • • film, książka, plansze, prelegent... K. Meissner – Ludzka płciowość i jej znaczenie • kasety video – Lepsze rozwiązanie; ZranioM. i P. Wołochowiczowie ne serce; Widziane z – Zanim wybierzesz ukrycia; Bez alibi I. Trobisch – Być kobietą i inne Z. Bielańska -Osuchowa – Jak • korekta tematyki zaczyna się życie człowieka? godzin wychowawBarbara i dr J. Wilke – Aborcja. czych na podstawie Pytania i odpowiedzi ankiety J. Mc Dowell – Seks, wina, przeba• dyskusja nt: czenie ∗ Seksualność - mądrze pojęta ∗ Aborcja. Dramat przerywanego życia ∗ Choroby przenoszone drogą płciową ∗ Zagrożenia – aids* 41 VI. UWAGI O REALIZACJI PROGRAMU Metody realizacji treści kształcenia We wcześniejszym rozdziale została przeprowadzona prezentacja różnych sposobów osiągania celów wspomnianych na wstępie programu. Tutaj podaję w skrócie te metody, które w zależności od podejmowanego tematu nauczyciel może zastosować: a) wykład • pracę z tekstem: • czytanie • rozmowę o tekście przeczytanym w domu • redagowanie tekstów b) dyskusję • na temat zaproponowany przez nauczyciela • na temat zaproponowany przez uczniów c) pracę w zespołach • opracowywanie map pamięci • realizowanie zadań technikami dramy • debaty • przygotowywanie różnych konkursów dla rówieśników i młodszych kolegów • i inne d) odbiór dzieł sztuki w wymiarze: • interpretacyjnym • historycznym • aksjologiczno-egzystencjalnym e) zajęcia pozalekcyjne • udział w różnych formach życia kulturalnego • spotkania z interesującymi ludźmi • zwiedzanie szczególnych miejsc • organizowanie wycieczek przedmiotowych i rekreacyjnych Te właśnie potrzeby ma spełniać, w moim przekonaniu, napisany przeze mnie program. Chodzi także o to, aby wypracować diagnostyczne metody opisowej oceny, umożliwiającej nauczycielowi wspieranie samodzielnego rozwoju ucznia, a uczniowi dającej zwrotną informację co do stopnia opanowanej wiedzy 42 i umiejętności. Na szkołę zwykle patrzymy z pozycji ucznia, dbając nie tylko o to, jak się uczy, ale i w równym stopniu interesuje nas, jak przeżywa treści, których się uczy, a to przecież w dużej mierze zależy od nas, jak go traktujemy, a także na ile go inspirujemy w jego indywidualnym rozwoju. Wiedząc, że sito gubi diamenty, pragniemy przecież nie tylko przygotować naszych wychowanków do możliwości podjęcia dalszej nauki na wymarzonych kierunkach studiów, ale również rozwijać pasje uczniów, pomagać im kształtować się oraz budować siebie w zgodzie z wymaganiami edukacyjnymi i normami społecznymi, etycznymi, a także duchowymi. Aby motywować uczniów do nauki, trzeba stać się dla nich autorytetem. Z pewnością nie jest to proste i same chęci nie wystarczą, trzeba zatem nie tylko traktować każdego wychowanka indywidualnie i podmiotowo, ale nieustannie budować relacje oparte na współpracy i współprzeżywaniu z nim, budząc emocje (np. mówienie emocjonalne w dyskusjach na wybrane tematy: ocena wartościująca postaw życiowych; trud wyborów; model współczesnego Polaka; po co sięgać do korzeni; jaką wartością jest region i dziedzictwo kulturowe; odwaga cywilna czy bierność, tchórzostwo, zakłamanie i dwulicowość...) realizujemy treści przedmiotowe ( np. doskonalenie: procesu komunikacji językowej, poprawności samodzielnego myślenia; uzasadniania własnych sądów; bogacenia słownictwa; kształcenia umiejętności bycia asertywnym i umiejętności negocjacyjnych, dyskusji, a także wdrażać podstawową wiedzę multimedialną i uczyć wykorzystania jej w procesie edukacyjnym), wykazując jak mocno związane są one z tym, co dzieje się poza szkołą, w życiu. 43 VII. BIBLIOGRAFIA LITERATURA 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 44 Becker R. – Totalitaryzm, Toruń 1992. Braun-Gałkowska M. – Czy wyjechać?. Lublin 1993. Braun-Gałkowska M. – Miejsce na prawdziwe spotkanie, Lublin 1993 Braun-Gałkowska M. – Postawy rodzinne Braun-Gałkowska M. – Rozwiązywanie konfliktów Braun-Gałkowska M. – Rodzinne więzi Braun-Gałkowska M. – Samoświadomość Braun-Gałkowska M. – Systemowe ujęcie rodziny Braun-Gałkowska M. – Świąteczne znaki Braun-Gałkowska M. – Trudności w uczeniu się Cammings – Dopóki kogoś nie pokochasz, żadna inna rzecz nie będzie miała sensu Celmer – Człowiek na całe życie Czapska – Europa w rodzinie Czapski – Na nieludzkiej ziemi Dana – Rozwiązywanie konfliktów Dańkowska – Wytworność Damrosz – Kultura polska w nowej sytuacji historycznej Dominian – Autorytet Dudzikowa – O trudnej sztuce tworzenia samego siebie Dudzikowa – Ja i moja praca Dziedzic J. Pichalska E. Świderska – Drama na lekcjach j. polskiego Dyczewski – Wartości w kulturze polskiej Dyczewski – Tożsamość polska i otwartość na inne społeczeństwa De Mello – Ludzie w paski Legutko –Nie lubię tolerancji Lenartowicz, A. Pierzgolski – Realizacja procesu orientacji zawodowej w ramach godzin do dyspozycji wychowawcy Filarski, E. Trembowelska – Dogadajmy się. Ilustrowany poradnik negocjatora z ilustracjami Szymona Kobylińskiego Fischer – Dochodząc do tak Forward – Toksyczni rodzice Gała – Uwarunkowania wychowawcze dojrzałej moralności Gałkowski – Odpowiedzialność Grzywak-Kaczyńska – Obraz samego siebie Grzywak-Kaczyńska –Psychologia dla każdego Grzesiuk, E. Trzebińska – Jak porozumiewają się ludzie? Gumowska – Higiena pracy umysłowej Gumowska – Ty i twoja rodzina Hamer – Przystosowanie społeczne a nerwica Ingarden – Sztuka dyskutowania Iłłakowiczówna – Portrety imion Jan Paweł II – Rodzina źródłem pokoju dla ludzkości Jan Paweł II – List do młodych całego świata z okazji Międzynarodowego Roku Młodzież ’85 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 90. Johnson – Podaj dłoń Kamyczek – Elegancja Kamyczek – Powitanie Kępiński – Cierpienia młodości Kącki – Nauczyciele Szkół im. A. J. Vetterów w Lublinie 1866-1996 Kącki – Szkoły im. A. J. Vetterów w Lublinie i ich uczniowie 1866- 2000 Kępiński – Cierpienia młodości Kossak – Rok polski Król-Fijewska Wędrując ku dorosłości Kwiek, I. Nowak – Dorastanie do miłości Laster; Beck – Okres dojrzewania Lenartowicz, A. Pierzgolski – Realizacja procesu orientacji zawodowej w ramach godzin do dyspozycji wychowawcy Lewi – Być sobą Łubiński – Nauka poprawnego myślenia Markiewicz – Dobre obyczaje Mellibruda – Poszukiwanie samego siebie Miodek – Ojczyzna polszczyzna dla uczniów Miodek – Pseudoelegancja Mc Dowell – Seks, wina, przebaczenie Mc Ginnis – Sztuka przyjaźni, czyli jak zbliżyć się do ludzi, na których ci zależy Meissner – Ludzka płciowość i jej znaczenie Marciszewski – O celność riposty Marciszewski – Sztuka dyskutowania Markiewicz – Dobre obyczaje Marciszewski Sztuka dyskutowania Mellibruda – Poszukiwanie samego siebie Nęcka – Trening twórczości Norwid – Promethidion Pietrasiński – Myślenie twórcze Pietrasiński – Poznanie siebie Pietrasiński – Psychologia sprawnego myślenia Pietrasiński – Sam sięgaj do psychologii Powell – Jak kochać i być kochanym Powell – Miłość bez warunków Powell – Pełnia człowieczeństwa, pełnia życia J Powell – Chcę powiedzieć kim jestem Powell – Dialogu chleb powszedni Pszczołowski – Sztuka uczenia się Pszczołowski – Sztuka uczenia się Pietrasiński – Sytuacje trudne Pszczołowski – Umiejętność przekonywania i dyskusji Rouck – Rozwiązywanie konfliktów .Łagodzenie napięcia w trudnych relacjach Ross Campbell – Skok w dorosłość Rudniański Jak się uczyć? Rudniański – Sprawność umysłowa Rudniański – Technika kierowania dyskusją Rudniański – Technika uczenia się Rudniański – SOS dla ucznia Puzynina – Etyka międzyludzkiej komunikacji 45 91. Rudniański – Sprawność umysłowa 92. Stradecka – Polski dom 93. Strojnowski: Wybór zawodu 94. Santorski – Za kurtyną lenistwa 95. Santorski – Recepty na dobry sen 96. Santorski – Współpraca domu i szkoły w zakresie pracy umysłowej ucznia 97. Santorski – SOS dla ucznia 98. Santorski – Jak przetrwać w stresie? 99. Seiwert – Jak organizować czas? 100. Szczepański – Zapytaj samego siebie 101. Szczypka – Kalendarz polski 102. Semkowicz – Kto ty jesteś? 103. Siek – Treningi relaksacyjne 104. Skarżyński – Antystres 105. St. Stomma – Ojczyzna 106. Stradecka – Polski dom 107. Stróżewski – W kręgu wartości 108. Sujak – Życie jako zadanie 109. Sujak – Rozwiązywanie konfliktów 110. Strojnowski – Wybór zawodu 111. Strojnowski – Poszukiwanie pracy – sztuka autoprezentacji 112. Strojnowski – Jak znaleźć pracę? 113. Szkutnik – Kurs szybkiego czytania 114. Szczypka – Kalendarz polski 115. Tischner – Nieszczęsny dar wolności 116. Trobisch – Być kobietą 117. Ustaborowicz – Nie bójmy się zmian 118. Wojciszke B.– Psychologia miłości 119. Wojtyła K.– Elementarz etyczny 120. Wyszyński S. – Praca potrzebą natury ludzkiej 121. Więcek A., Jawiński – Sytuacje stresowe 122. Woydyłło – Jak sobie radzić z przykrymi emocjami? 123. praca zbiorowa – Zanim wybierzesz 124. Miłość. Dar i wybór. Spotkanie narzeczonych 125. Wojciszke B. – Psychologia miłości 126. Wołochowiczowie J.P. – Zanim wybierzesz 127. Wilke J., Wilke B. – Aborcja. Pytania i odpowiedzi 128. Vanier – Święto sercem wspólnoty 129. Psychologiczne gry i ćwiczenia grupowe – prezentacje Młodzieżowego Ośrodka Psychologicznego PTP, Instytut Badań Edukacyjnych W-wa’91 130. Komiks pt. – Sex? Ojej, co to jest? Literatura pomocnicza ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ 46 INTERNET str. http:/www.men.waw.pl. Ścieżka edukacyjna: edukacja czytelnicza i medialna Ścieżka edukacyjna: wychowanie do życia w społeczeństwie PROGRAM FILOZOFII DLA SZKOŁY ŚREDNIEJ – DKO – 4015-12/96 INTERNET str. http://vetter.zse.lublin.pl
