podjąć wyzwania, wykorzystać szanse

Transkrypt

PODJĄĆ WYZWANIA,
WYKORZYSTAĆ SZANSE
Problemy rozwoju organizacji pozarządowych działających na rzecz
osób niepełnosprawnych w środowiskach lokalnych Mazowsza
PODJĄĆ WYZWANIA,
WYKORZYSTAĆ SZANSE
Problemy rozwoju organizacji pozarządowych działających na rzecz
osób niepełnosprawnych w środowiskach lokalnych Mazowsza
pod redakcją:
Mariana Anasza
Joanny Wojtyńskiej
Opracowanie graficzne i skład: Julia Roczan
Redakcja: Halina Drachal
ISBN: 978-83-64280-20-7
Copyright©by Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych, 2012
Wydawca:
Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych
ul. Ogrodowa 28/30 lok. 416
00-896 Warszawa
www.pfon.org
Publikacja bezpłatna
Publikacja zrealizowana w ramach projektu:
„Wsparcie dla rozwoju działalności PFON
służącej aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych”
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
SPIS TREŚCI
WPROWADZENIE …………………………..................……………….........…………….…………….…...…
7
RATYFIKACJA KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH O PRAWACH
OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH.
SUKCES I CO DALEJ? – KRYSTYNA MRUGALSKA ……………………….......………..………
9
ZAŁOŻENIA NOWOCZESNEJ POLITYKI WOBEC NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
W ŚWIETLE KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH O PRAWACH OSÓB
NIEPEŁNOSPRAWNYCH I INNYCH DOKUMENTÓW
MIĘDZYNARODOWYCH – MARIAN ANASZ …………………………………………….....….......… 20
KONWENCJA ONZ A ZATRUDNIENIE I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA OSÓB
NIEPEŁNOSPRAWNYCH. ROLA PROJEKTU „WSPARCIE DLA ROZWOJU
DZIAŁALNOŚCI PFON SŁUŻĄCEJ AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB
NIEPEŁNOSPRAWNYCH” W PRZYGOTOWANIU WARUNKÓW
W SPOŁECZNOŚCIACH LOKALNYCH MAZOWSZA DLA PODJĘCIA WYZWAŃ
I WYKORZYSTANIA NOWYCH MOŻLIWOŚCI – MARIAN ANASZ ........................ 49
REALIZACJA PROJEKTU „WSPARCIE DLA ROZWOJU
DZIAŁALNOŚCI PFON SŁUŻĄCEJ AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ
OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH” – DZIAŁANIA
I REZULTATY – JOANNA WOJTYŃSKA ………………………………..................................….. 56
ORGANIZACJA I PRZEBIEG KAMPANII INFORMACYJNO-
PROMOCYJNEJ – HALINA DRACHAL, WERONIKA PUTRO ……...........…….............. 62
UDZIAŁ OKRĘGU MAZOWIECKIEGO POLSKIEGO ZWIĄZKU NIEWIDOMYCH
W PROJEKCIE PFON – SYLWESTER PERYT ............................................................ 82
UDZIAŁ MAZOWIECKICH OGNIW POLSKIEGO ZWIĄZKU GŁUCHYCH
W PROJEKCIE PFON – KAJETANA MACIEJSKA-ROCZAN ……………………..............… 87
UDZIAŁ MAZOWIECKICH KÓŁ POLSKIEGO STOWARZYSZENIA
NA RZECZ OSÓB Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM
W PROJEKCIE PFON – KRZYSZTOF MARCINIAK ……………………….………….……………… 90
UDZIAŁ POLSKIEGO TOWARZYSTWA STWARDNIENIA ROZSIANEGO
W PROJEKCIE PFON – MAGDALENA FAC …..........................................................… 93
UDZIAŁ TOWARZYSTWA POMOCY GŁUCHONIEWIDOMYM
W PROJEKCIE PFON – GRZEGORZ KOZŁOWSKI …...........................................……. 96
OFERTY PROGRAMOWE DLA TERENOWYCH OGNIW ORGANIZACJI
OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH DZIAŁAJĄCYCH NA MAZOWSZU ........................ 100
WPROWADZENIE
Od 1 września 2010 roku do 30 września 2012 roku Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych realizowało projekt „Wsparcie dla rozwoju działalności PFON
służącej aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych”. Najważniejszym
powodem podjęcia się realizacji tego projektu był jeden z celów statutowych
Forum, w świetle którego tworzenie warunków dla godnego życia osób niepełnosprawnych i korzystanie przez te osoby z praw człowieka ma znaczenie fundamentalne. Statutowym obowiązkiem PFON jest inspirowanie i organizowanie
współpracy członków Forum i innych organizacji działających na rzecz osób
niepełnosprawnych dla realizacji tego celu. Obowiązek ten wypełniany jest między innymi poprzez działalność informacyjną, szkoleniową i ekspercką, w tym
poprzez rozpowszechnianie międzynarodowych standardów zawartych w dokumentach Organizacji Narodów Zjednoczonych i Unii Europejskiej.
Projekt rozpoczynał się w momencie silnego zaangażowania sektora pozarządowego działającego na rzecz osób niepełnosprawnych w starania o ratyfikowanie
przez Polskę Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych. Wiadomo było, że ratyfikowanie Konwencji postawi przed organizacjami
osób niepełnosprawnych oraz organizacjami działającymi na rzecz tych osób
nowe wyzwania. Wiadomo też było, że wyzwania te w dużym stopniu dotyczyć
będą przygotowania organizacji pozarządowych do korzystania z nowych praw
i możliwości, które udostępni Konwencja. Projekt w swoim zamierzeniu wychodził naprzeciw tym wyzwaniom. Cel projektu sformułowano jako „zwiększenie
potencjału i zdolności lokalnych ogniw organizacji osób niepełnosprawnych
do realizacji procesu aktywnej integracji w zakresie skutecznego aktywizowania społecznego i zawodowego osób z niepełnosprawnością w środowiskach lokalnych, w tym rozwijanie współpracy organizacji pozarządowych z władzami
i administracją samorządową”.
W dniu 6 września 2012 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej uroczyście ratyfikował Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych.
Dzięki ratyfikacji powstały nowe, korzystniejsze warunki dla podejmowania
działań poprawiających położenie osób z niepełnosprawnościami. Można mieć
nadzieję, że uczestniczącym w projekcie organizacjom zrealizowany projekt dopomógł w uzyskaniu potencjału pozwalającego aktywnie wykorzystywać nowe
8
PODJĄĆ WYZWANIA, WYKORZYSTAĆ SZANSE
warunki i możliwości dla zaspokajania potrzeb i realizacji interesów osób z niepełnosprawnościami.
Projekt realizowany był na terenie województwa mazowieckiego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Zaadresowany był do terenowych ogniw
organizacji zrzeszonych w PFON: Polskiego Związku Niewidomych (PZN),
Polskiego Związku Głuchych (PZG), Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób
z Upośledzeniem Umysłowym (PSOUU), Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym (TPG) oraz organizacji zrzeszonych w Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Osób Niesprawnych Ruchowo (OFOONR), który w projekcie reprezentowany był przez Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego (PTSR).
Niniejsza publikacja prezentuje dorobek projektu. Otwiera ją artykuł Krystyny Mrugalskiej, honorowej przewodniczącej PFON, omawiający najważniejsze
zadania związane z wdrażaniem Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach
osób niepełnosprawnych. Opracowanie na temat założeń nowoczesnej polityki
publicznej wobec niepełnosprawności (przygotowane przez Mariana Anasza,
kierownika projektu) prezentuje aktualne międzynarodowe standardy prowadzenia tej polityki. Te dwa opracowania charakteryzują ideowy kontekst projektu. Kolejne trzy prezentują projekt. Są to opracowania: o roli projektu w przygotowaniu warunków dla podjęcia wyzwań i wykorzystania nowych możliwości
(autorstwa Mariana Anasza), o celach i zadaniach projektu (autorstwa Joanny
Wojtyńskiej, koordynatora ds. badawczych i programowych) oraz na temat organizacji i przebiegu kampanii informacyjno-promocyjnej (autorstwa: Haliny
Drachal i Weroniki Putro). Ostatnia część niniejszej publikacji prezentuje najważniejsze rezultaty projektu. Obejmuje ona obszerne wypowiedzi liderów organizacji uczestniczących w projekcie, na temat uzyskanych korzyści i doświadczeń, które przyczyniają się do rozwoju działalności ich organizacji.
Ostatnia część publikacji zawiera także przygotowane przez uczestników projektu wzorcowe programy dla mazowieckich kół PZN, PZG, PSOUU i PTSR.
To szczególnie ważny dorobek projektu, który może zostać szeroko wykorzystany dla rozwijania aktywności organizacji osób niepełnosprawnych. Ponadto,
w projekcie zaproponowano sposób, w jaki praktycznie można modernizować
funkcjonowanie organizacji osób niepełnosprawnych na poziomie lokalnym.
Istotnym celem publikacji jest udokumentowanie i podsumowanie zrealizowanych zadań oraz zdobytych doświadczeń.
Marian Anasz
Joanna Wojtyńska
KRYSTYNA MRUGALSKA
HONOROWA PRZEWODNICZĄCA POLSKIEGO FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH
RATYFIKACJA KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH
O PRAWACH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH .
SUKCES I CO DALEJ?
W dniu 6 września 2012 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej uroczyście
ratyfikował Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych. Polska ratyfikowała Konwencję, jako 23 kraj Unii Europejskiej
i 119 kraj na świecie. I pomimo, że ratyfikacją nie objęto tzw. Protokołu Fakultatywnego, jest ona dla wszystkich środowisk osób niepełnosprawnych
w Polsce aktem wielkiej wagi. Bez przesady powiedzieć można, że ratyfikacja
wprowadza nasz kraj w nową epokę.
Przyjmowaną w dniu 13 grudnia 2006 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych Sekretarz
Generalny ONZ Kofi Annan określił, jako „obietnicę początku nowej ery” dla
setek milionów ludzi niepełnosprawnych na całym świecie. Powodem takiego
określenia są przełomowe treści tego międzynarodowego dokumentu prawnego.
Osoba niepełnosprawna została potraktowana w Konwencji w sposób podmiotowy, najpełniej w stosunku do wszystkich poprzednich dokumentów. Ideą przewodnią Konwencji ONZ jest wolność człowieka, który z powodu uszkodzenia
organizmu i spowodowanych tym ograniczeń aktywności nie może być zniewolony i pozbawiony możliwości wyborów, a przez to – wpływu na swoje życie. Ma
on prawo korzystać z tego samego, co jest dostępne wszystkim innym obywatelom. Stan ten uzyskuje się na drodze znoszenia barier, racjonalnych przystosowań, odpowiednich do potrzeb osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami
i potrzeb konkretnych osób oraz usług wspierających w sytuacjach, gdy osoba
niepełnosprawna nie jest w stanie przezwyciężyć barier fizycznych, intelektualnych i społecznych własnymi siłami. Możliwość uczestniczenia w głównym
nurcie życia społecznego wiąże się nierozerwalnie również z prawem do obowiązków, które dotyczą wszystkich obywateli – członków społeczności.
10
Przełomowy charakter miało zapisanie w Konwencji Narodów Zjednoczonych, jako dokumencie prawnym, ośmiu podstawowych zasad, zgodnie
z którymi we współczesnym społeczeństwie muszą być traktowane osoby niepełnosprawne. Można powiedzieć, że zasady te leżą u podstaw całego dokumentu i każdego z poszczególnych jego artykułów. Są to:
a)poszanowanie godności osobistej, indywidualnej autonomii, w tym swobody
dokonywania własnych wyborów oraz poszanowania niezależności jednostki;
b)niedyskryminacja;
c)pełne i efektywne uczestnictwo w życiu społecznym i integracja społeczna;
d)poszanowanie odmienności oraz akceptacja osób niepełnosprawnych jako
mających wkład w różnorodność rodziny ludzkiej i w człowieczeństwo;
e)równość szans;
f)dostępność;
g)równość pomiędzy kobietami i mężczyznami;
h)poszanowanie dla rozwijającego się potencjału dziecka niepełnosprawnego
i poszanowanie prawa dzieci niepełnosprawnych do zachowania swojej tożsamości.
Przełomowy charakter miało także zapisanie w Konwencji ONZ obowiązków
państwa wobec osób niepełnosprawnych. Są to m.in.
a)zapewnienie i promowanie pełnej realizacji wszystkich praw człowieka i fundamentalnych swobód przez osoby niepełnosprawne, w tym przyjęcie stosownej legislacji, środków administracyjnych i innych dla wdrożenia praw
wymienionych w Konwencji;
b)zniesienie wszelkich podstaw i przejawów dyskryminacji oraz promowanie
ochrony i praw osób niepełnosprawnych, a także
c)tworzenie konkretnie wskazanych warunków realizacji postanowień Konwencji.
Ważne praktyczne znaczenie Konwencji dla osób niepełnosprawnych
w Polsce polega na tym, że ratyfikacja uczyniła z niej integralną część prawa polskiego. Oznacza to, że osoby niepełnosprawne dochodząc swoich
praw będą mogły stosować ją bezpośrednio. Innymi słowy, mówiąc w pewnym uproszczeniu, będą mogły powoływać się na przepisy Konwencji, będą
mogły dochodzić w urzędach i w sądzie realizacji prawa sformułowanego
w Konwencji.
Ratyfikowana Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych staje się równocześnie inspiracją dla porządkowania i rozwoju polskiego prawa w obszarze niepełnosprawności, w tym dla doskonalenia
Ratyfikacja „Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych”...
i lepszego wdrażania przepisów prawnych dotyczących osób niepełnosprawnych. Będzie mogła odgrywać coraz większą rolę w utrwalaniu w społecznej
świadomości praw osób niepełnosprawnych, zasady równości, czyli niedyskryminacji z jakiegokolwiek powodu.
Ratyfikacja Konwencji rozpoczyna proces jej implementacji. Zawarte w niej
zasady będą musiały być uwzględniane, przy wytyczaniu kierunków polityki społecznej dotyczącej osób niepełnosprawnych i określaniu środków
i sposobów jej realizacji. Doświadczenia wdrożeniowe innych krajów dowodzą,
że implementacja Konwencji to proces bardzo złożony. Zapewnienie, by Konwencja nie pozostała tylko na papierze, lecz by stała się realnym prawem oraz
naprawdę wpływała na zmiany w położeniu i funkcjonowaniu osób niepełnosprawnych wymaga dużego wysiłku i determinacji, wysokich kompetencji,
podejmowania szerokiego zakresu problemów, realizacji bardzo różnorodnych
działań i współpracy szerokiego grona interesariuszy oraz woli politycznej.
Dla skutecznego wdrażania Konwencji kluczowe znaczenie będzie miała jakość
zarządzania procesem implementacji Konwencji. W dokumencie zawarto kilka ważnych wytycznych określających standardy zarządzania. Za istotną rekomendację uznać trzeba Art. 4, ust. 3, mówiący, że „Przy opracowaniu i wdrażaniu postanowień prawnych i strategii implementacji postanowień niniejszej
Konwencji, jak również przy innych procesach decyzyjnych dotyczących kwestii
związanych z osobami niepełnosprawnymi, Państwa - Strony będą ściśle współpracować z osobami niepełnosprawnymi i aktywnie angażować osoby niepełnosprawne, w tym dzieci niepełnosprawne, poprzez reprezentujące je organizacje”. W kontekście tej rekomendacji podkreślić trzeba dwa szczególnie ważne
dla procesu implementacji zagadnienia: po pierwsze, za implementację strategii
w podstawowym stopniu odpowiedzialne jest państwo, determinacja i skuteczność władzy i administracji państwowej oraz samorządowej. Po drugie, podstawowym partnerem państwa w procesie implementacji powinny być organizacje
bezpośrednio reprezentujące osoby niepełnosprawne.
Szczególnie ważne wytyczne dotyczące standardów zarządzania procesem implementacji zawiera Art.33 Konwencji. Artykuł ten zawiera postulat powołania przez państwo ratyfikujące Konwencję trzech mechanizmów: mechanizmu
wdrożeniowego, mechanizmu koordynacji oraz mechanizmu promująco-monitorującego. Obowiązujące wytyczne mają charakter ramowy. W najbliższym
czasie wymienione mechanizmy będą w Polsce kształtowane, zaś przyjmowane
rozwiązania dekretowane. Pierwsze decyzje w tej sprawie są już podejmowane. Z uwagi na kluczowe znaczenie tych mechanizmów dla jakości zarządzania
11
12
implementacją, powinniśmy tej sprawie poświęcić sporo uwagi, wykorzystując analizy i doświadczenia stosowane w innych krajach europejskich. Zawarte
w Art.33 zalecenia dotyczą szczebla ogólnokrajowego, ale podkreślić trzeba, że
w wielu krajach przyjmowane rozwiązania dotyczą także szczebli regionalnych
i lokalnych (Austria, Szwecja). Pierwszym ważnym zagadnieniem do przemyślenia i przedyskutowania jest więc kwestia, czy mechanizmy implementowania
Konwencji powinniśmy określić i zadekretować tylko dla szczebla krajowego,
czy także dla regionów i powiatów? Po drugie, jakie konkretnie powinny być to
mechanizmy, jaki powinien być ich konkretny kształt, by tworzyły warunki dla
systemowego rozwiązywania problemów osób niepełnosprawnych?
Co to jest mechanizm wdrożeniowy? Art. 33. ust. 1 przewiduje obowiązek wyznaczenia przez państwo w swych strukturach rządowych co najmniej jednej
„struktury” (tzw. punktu kontaktowego), która będzie zajmowała się wcielaniem
Konwencji w życie. Chodzi o organ lub organy państwa bezpośrednio odpowiedzialne za implementację Konwencji zarówno w aktach prawnych danego
państwa, jak i w jego polityce. Organ ten powinien zapewniać, że cele i standardy określone w Konwencji będą uwzględniane w prowadzonej polityce oraz
przygotowywać krajowe plany wdrażania Konwencji. Organ ten jest także odpowiedzialny za składanie raportów i sprawozdań do ONZ, a także reprezentuje
państwo w sprawach Konwencji wobec Organizacji Narodów Zjednoczonych
i Unii Europejskiej.
Przewiduje się, że w Polsce pozycję punktu kontaktowego zajmie Minister Pracy i Polityki Społecznej. Tak zlokalizowano pozycję punktu kontaktowego m.in.
w Niemczech, Szwecji, we Włoszech, w Czechach. Wybór do funkcji punktu
kontaktowego Ministerstwa Pracy, Spraw Socjalnych czy Zdrowia wzbudza
obawę niektórych ekspertów, że jako instytucje praktycznie od zawsze zajmujące się problemami osób z niepełnosprawnościami, utrzymywać będą w swoich
działaniach podejście medyczne do niepełnosprawności zamiast wyraźnie określonego w Konwencji podejścia eksponującego prawa człowieka.
Brak jest jeszcze decyzji w sprawie wielu ważnych rozwiązań szczegółowych dotyczących przyjęcia przez MPiPS nowej roli, np.:
• jaka komórka w ramach Ministerstwa prowadziła będzie sprawy implementacji Konwencji?
• w jakim trybie przygotowywane i przyjmowane będą krajowe plany wdrażania i podejmowane inne decyzje wdrożeniowe?
• jak konkretnie wyglądał będzie mechanizm uwzględniania przez punkt kontaktowy Art. 4, ust. 3, w którym mówi się o ścisłej współpracy między stroną państwową a organizacjami reprezentującymi osoby niepełnosprawne przy
opracowywaniu i wdrażaniu postanowień prawnych i strategii implementacji
zapisów Konwencji, jak również przy innych procesach decyzyjnych dotyczących kwestii związanych z osobami niepełnosprawnymi?
Myśląc o powołaniu do życia regionalno-lokalnych mechanizmów wdrażania
Konwencji trzeba zastanowić się i rozstrzygnąć, kto na tych poziomach będzie
pełnił rolę punktu kontaktowego i jak powinna zostać zdefiniowana rola takiego punktu w regionie i powiecie. Odpowiedzieć też trzeba na pytania dotyczące planowania procesu wdrażania Konwencji i podejmowania decyzji na tych
szczeblach.
Kolejny mechanizm implementacyjny wskazany w Art. 33. ust. 1 to mechanizm
koordynacji powołany w celu ułatwienia działań związanych z wdrażaniem Konwencji w różnych resortach, sektorach i na różnych poziomach struktury polityczno-administracyjnej. Mechanizm ten ma zapewnić spójność działań tworząc platformę do uzgodnień i dyskusji o kwestiach niepełnosprawności między
poszczególnymi sektorami i organami władzy, wymiany informacji między nimi
w sprawie rozpoznanych potrzeb, realizowanych zmian prawnych, czy też realizowanych programów i projektów.
Mechanizm koordynacji może być realizowany przez jedną instytucję, jak
i przez zespół instytucji. Do realizacji tej funkcji może być wyznaczone to
samo ministerstwo, które wypełnia rolę punktu kontaktowego. Takie rozwiązanie przyjęły np. Dania, Szwecja czy Włochy. Niektóre państwa wprowadziły jednak odrębne instytucje, niezależne od tzw. punktu kontaktowego, tylko do pełnienia roli koordynatora między organami państwowymi
w kwestiach związanych z niepełnosprawnością (Hiszpania). Istotne jest to, by
organ odpowiedzialny za koordynację był ulokowany na poziomie ministerialnym, gdyż tylko takie jego usytuowanie umożliwia faktyczną możliwość koordynowania działań pomiędzy najwyższymi organami władzy wykonawczej. Organ
ten ma także za zadanie utrzymywanie ścisłych kontaktów i współpracy z organizacjami osób niepełnosprawnych, dlatego w niektórych krajach utworzono
specjalne grupy, w skład których wchodzą przedstawiciele różnych dyscyplin,
resortów, a także przedstawiciele organizacji osób niepełnosprawnych. Podkreślić trzeba, że organ koordynujący nie ma mieć charakteru grupy doradczej czy
opiniującej lecz status koordynatora działań na poziomie ministerialnym.
13
14
Przewiduje się, że w Polsce funkcje mechanizmu koordynacji wypełniane będą
także przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Opracowanie założeń funkcjonowania takiego mechanizmu na szczeblu krajowym, jak i regionalnym oraz
lokalnym jest sprawa otwartą. Ministerstwo Pracy wstępnie zakłada, że wykonywanie Konwencji będzie powierzane ministerstwom i instytucjom, odpowiednio
do ich kompetencji. Część zadań, w zakresie i formach określonych w ustawach,
ma być wykonywana przez jednostki samorządu terytorialnego różnego szczebla w ramach ich kompetencji i zadań. Uznaje się również, że dla skutecznego
wdrażania Konwencji konieczne będzie zaangażowanie nie tylko administracji
centralnej, ale także zaangażowanie samorządu terytorialnego oraz organizacji
społeczeństwa obywatelskiego, w tym organizacji pozarządowych zrzeszających osoby niepełnosprawne oraz działających na rzecz osób niepełnosprawnych. Biorąc pod uwagę te wstępne założenia ważne będzie precyzyjne ustalenie
w strukturze zarządzania implementacją zadań pionu koordynującego oraz
określenia zasad jego współpracy z pionem wdrożeniowym
Trzecim mechanizmem wymaganym przez Konwencję w Art. 33 ust.2, jest mechanizm, którego zadaniem jest promowanie, ochrona i monitorowanie realizacji Konwencji. Do swobodnego wyboru Państwa - Strony należy, czy będzie
mechanizm ten obsługiwany przez jeden organ, czy kilka. Konwencja wyraźnie
zaznacza jednak, że ustanawiając taki mechanizm państwo powinno brać uwagę
krajowe instytucje ochrony i promowania praw człowieka. Mechanizm ten musi
mieć konstytucyjnie zagwarantowaną niezależność od władzy wykonawczej.
W procesie monitorowania Konwencji wymagany jest aktywny udział społeczeństwa obywatelskiego, w tym osób z niepełnosprawnościami i organizacji reprezentujących te osoby. To właśnie organizacje osób niepełnosprawnych odgrywać będą podstawową rolę w monitorowaniu Konwencji
w regionach i społecznościach lokalnych.
Istotne miejsce w kompetencjach organu monitorującego zajmują też działania
promocyjne, w tym mające na celu podnoszenie świadomości całego społeczeństwa, w tym wiedzy o Konwencji oraz o konieczności jej wdrażania na wszystkich obszarach życia społecznego.
Do uprawnień organu monitorującego powinno należeć, obok działań monitorujących, także rozstrzyganie skarg na łamanie lub brak realizacji założeń
Konwencji oraz sporów wynikających z jej wdrażania w życie, a także działania
prewencyjne. W związku z tym, wskazane jest włączenie w system monitorujący
organów sądowych, albo przynajmniej rozszerzanie uprawnień organu monitorującego na wytaczanie (w imieniu skarżących) spraw sądowych oraz na reprezentację skarżących przed tymi organami.
Niezmiernie ważnym elementem umożliwiającym niezależność i efektywną
działalność organu monitorującego jest zapewnienie mu finansowej autonomii
w stopniu wystarczającym do wykonywania jego obowiązków.
W Polsce określone w Konwencji, i dotyczące organu monitorującego, wymagania w zakresie niezależności oraz statusu instytucji powołanej do ochrony
i promowania praw człowieka spełnia Rzecznik Praw Obywatelskich.
Zapewnienie skutecznych mechanizmów zarządzania procesem implementacji
Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych to pierwsze z listy ważnych zadań, które podjąć trzeba po ratyfikacji. Inne ważne problemy, o których dzisiaj trzeba rozmawiać, dotyczą budowy warunków dla skutecznej implementacji Konwencji w środowiskach lokalnych. Poprawianie sytuacji
osób niepełnosprawnych w Polsce, tworzenie im warunków dla samodzielnego
i niezależnego życia, a przecież właśnie z myślą o tych wartościach walczyliśmy
o ratyfikowanie Konwencji, najściślej wiąże się z warunkami dla funkcjonowania
i aktywności społecznej i zawodowej tych osób w środowiskach lokalnych. Równe prawa, równy dostęp do dóbr i usług, usuwanie barier w aktywności zawodowej i udziale w życiu publicznym to zagadnienia, które konkretnie mogą być
rozwiązywane przede wszystkim w środowiskach zamieszkania osób niepełnosprawnych. Można zaryzykować stwierdzenie, że nasze sukcesy w wykorzystaniu Konwencji ONZ dla rzeczywistej poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych
w zasadniczej mierze zależały będą od tego, na ile uda się zmienić funkcjonowanie społeczności lokalnych.
Wolność dla osoby niepełnosprawnej, potraktowana konkretnie a nie hasłowo, urzeczywistnia się w jej możliwościach samodzielnego życia w środowisku zamieszkania. Mówi o tym Art. 19 Konwencji, który postuluje, by
osoby niepełnosprawne miały dostęp do szerokiego zakresu usług wspierających ich samodzielne, niezależne funkcjonowanie w środowisku domowym, lokalnym, w środowisku pracy i w innych środowiskach, w tym
indywidualnego wspierania koniecznego do życia i włączenia do życia w społeczności. Dotyczy to również osób wymagających większego niż przeciętne,
wielorodzajowego wsparcia, którego potrzeba jest związaną z ciężką niepełnosprawnością. Zrealizowanie tego postulatu wymagać będzie wielkiej pracy. Nie będziemy w stanie go realizować bez systemowej przebudowy polityki
15
16
społecznej, w tym zasad jej finansowania. Dzisiaj wsparcie oferowane osobom niepełnosprawnym na poziomie lokalnym nie pozwala im na planowanie
i prowadzenie niezależnego życia. Obowiązujące rozwiązania systemowe nie
dają społecznościom lokalnym odpowiednich możliwości dostosowywania architektonicznej, technicznej, transportowej i komunikacyjnej infrastruktury do
potrzeb ich niepełnosprawnych mieszkańców. Rozwiązania systemowe tylko
w bardzo ograniczonym stopniu wspierają opiekunów rodzin i nie uwzględniają pomocy świadczonej przez osoby niespokrewnione w ramach wolontariatu.
Brakuje kompleksowego, zróżnicowanego i zindywidualizowanego podejścia do
osób niepełnosprawnych. W istniejących uwarunkowaniach, obowiązki, które
wykonywać trzeba w przypadku osób wymagających wysokiego stopnia wsparcia często przekraczają fizyczne i finansowe możliwości opiekunów; w tych warunkach zamknięte placówki opieki stają się dla rodzin jedynym – podkreślmy
bardzo kosztownym dla Państwa – rozwiązaniem. Dla życia osoby niepełnosprawnej w społeczności lokalnej duże znaczenie ma pomoc asystenta osobistego. W Polsce mamy regulacje określające „zawód asystenta osoby niepełnosprawnej”. Jednak realia finansowania ich zatrudnienia powodują, że ta forma
wsparcia osób niepełnosprawnych nie może być powszechnie wykorzystywana.
Podsumowując, powiedzieć można, że istniejący dzisiaj instytucjonalny system
wsparcia na poziomie lokalnym nie jest spójny i kompletny, nie uwzględnia
zróżnicowanych w zależności od rodzaju i stopnia niepełnosprawności oraz celu
wsparcia lokalnych potrzeb, ukierunkowany jest na zaspokajanie tylko podstawowych potrzeb życiowych i nie jest zdolny do rozwiązywania problemów wykluczenia społecznego osób niepełnosprawnych. Szczególnie pilnym zadaniem
jest zdefiniowanie i wprowadzenie do systemu prawnego pakietu usług wspierających aktywność indywidualną, w tym codzienne życie w integracji.
Potrzebujemy nowej ustawy o osobach niepełnosprawnych, w której uwzględnione zostanie nowe podejście do niepełnosprawności oraz
standardy określone w Konwencji, a także wymogi związane z jej wdrażaniem. Szybko potrzebujemy także dojrzałego, przygotowanego wspólnie przez administrację publiczną, organizacje pozarządowe osób niepełnosprawnych oraz ekspertów, planu wdrażania Konwencji – dokumentu
strategicznego, który określi wizję i wskaże w jakich kolejnych obszarach chcemy dokonać zmian oraz jakie działania wdrażające Konwencję będą realizowane
i w jaki sposób. Dokument ten powinien stać się podstawą dla określania potrzeb finansowych związanych z wdrażaniem Konwencji w kolejnych latach.
We wstępnych zapowiedziach jest to tzw. „mapa drogowa”.
Potrzebujemy także rozwijania rzeczywistej, ścisłej współpracy przy wdrażaniu Konwencji pomiędzy samorządową władzą i administracją a działającymi na poziomie lokalnym organizacjami osób niepełnosprawnych.
Jeżeli zrozumie się, jak wielkie szanse stwarza Konwencja ONZ dla osób niepełnosprawnych w Polsce, w tym na Mazowszu, i jakie znaczenie dla realizacji zawartych w niej idei posiadają zmiany, których trzeba dokonać
w środowiskach lokalnych, łatwo czytelne stają się motywy, które zadecydowały o zaangażowaniu się Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych
w przygotowanie i realizację projektu, który nasza dzisiejsza konferencja zamyka. Zaangażowaliśmy się w realizację tego projektu, ponieważ rozumieliśmy jak bardzo organizacjom osób niepełnosprawnych potrzebne są nowe
umiejętności i metody działania i jak decydujące znaczenie dla wdrażania
Konwencji będzie miała nowa jakość relacji pomiędzy tymi organizacjami
a samorządami lokalnymi. Wiodącą rolę we wdrażaniu Konwencji odgrywać
będą samorządy, ale aby mogły robić to skutecznie muszą współpracować z organizacjami osób niepełnosprawnych, te zaś muszą być do tego właściwie przygotowane.
Konwencja jest dokumentem coraz bardziej znanym polskiej administracji publicznej. Wedle naszej oceny, jest lepiej znana administracji rządowej, znacznie
mniej zaś jest znana władzy i administracji samorządowej. Jeszcze w zbyt małym
stopniu znają Konwencję także terenowe ogniwa ogólnokrajowych organizacji
pozarządowych oraz małe lokalne organizacje pozarządowe osób niepełnosprawnych i działające na rzecz osób niepełnosprawnych. Tymczasem sposób
i jakość funkcjonowania właśnie tych szczebli życia społecznego ma zasadniczy wpływ na warunki i jakość codziennego życia osób niepełnosprawnych
w Polsce, zwłaszcza tych nadal marginalizowanych i dyskryminowanych osób
umiarkowanie i znacznie niepełnosprawnych. Dlatego upowszechnienie znajomości Konwencji wśród lokalnych ogniw administracji jest dzisiaj zagadnieniem
pierwszorzędnej wagi. Z uwagi na wymóg podnoszenia jakości życia codziennego osób niepełnosprawnych pilnym zadaniem jest także uzyskanie zrozumienia
i umiejętności posługiwania się Konwencją przez lokalne ogniwa organizacji
osób niepełnosprawnych.
Organizacje pozarządowe zapoznając się z zawartymi w Konwencji ideami, zasadami i standardami nowoczesnej polityki społecznej na rzecz osób niepełnosprawnych stopniowo przyjmują, pod jej wpływem, nowy sposób myślenia
o swojej misji i funkcjonowaniu. Swoją misję nie tak dawno jeszcze formułowały
tradycyjnie, tylko jako niesienie pomocy osobom niepełnosprawnym. Dziś coraz
częściej postrzegają swoje powołanie, jako zadanie aktywnego wspierania osób
17
18
niepełnosprawnych w procesach inkluzji oraz zwiększaniu ich równoprawnego
udziału w życiu społecznym, w dążeniu osób niepełnosprawnych do niezależnego
i samodzielnego życia. Podkreślić trzeba także, że to w dużej mierze dzięki upowszechnianiu się idei zawartych w Konwencji oraz dokumentach Unii Europejskiej,
polskie organizacje pozarządowe szybko nabywają w ostatnich latach świadomość
swojej partnerskiej i podmiotowej roli w kreowaniu ogólnokrajowej i lokalnej
polityki publicznej, w stanowieniu prawa dotyczącego osób niepełnosprawnych
oraz w codziennej walce o rozwiązywanie ich życiowych problemów, zgodnie
ze standardami wynikającymi z poszanowania praw i fundamentalnych swobód
człowieka.
Dla sytuacji osób niepełnosprawnych w Polsce duże znaczenie ma fakt, że to
między innymi dzięki zawartym w Konwencji ideom, zasadom i standardom
władze i administracja publiczna zaczęły w ostatnich latach dokładniej przyglądać się i coraz poważniej traktować kwestie równości i niedyskryminacji oraz
występujące w środowisku fizycznym i społecznym bariery dla integracji oraz
uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu politycznym, publicznym, zawodowym i społecznym.
Chciałabym zwrócić jeszcze uwagę na kwestię podnoszenia świadomości społecznej. O sprawie tej mówi Art. 8 Konwencji. Musimy to zacząć robić
o wiele skuteczniej. W ostatnich latach przeprowadzono szereg kosztownych i ogólnokrajowych kampanii wizerunkowych. Dzisiaj o wiele bardziej pożyteczne wydają się być prowadzone na poziomie lokalnym w konkretnych środowiskach akcje wyjaśniające prawa osób niepełnosprawnych:
wśród pracowników pomocy społecznej; edukacji i służby zdrowia; wśród
pracowników aparatu sprawiedliwości; wśród pracodawców dużych i średnich przedsiębiorstw oraz bankowców; w środowisku związków zawodowych; wśród producentów i usługodawców, ubezpieczycieli i inwestorów;
wśród pracowników handlu i przedsiębiorstw transportowych; wśród rodzin
i w środowiskach pracy osób niepełnosprawnych. Takie konkretnie adresowane
akcje informacyjne o potrzebach i prawach, możliwościach i dokonaniach osób
niepełnosprawnych w związku z prowadzoną przez dane środowisko działalnością zdają się mieć na obecnym etapie o wiele większe znaczenie aniżeli duże
kampanie promocyjne.
Nie może także umknąć naszej uwadze doniosłe zagadnienie przebudowy świadomości samych osób niepełnosprawnych oraz ich opiekunów. Zagadnienie to rozpatrywać trzeba w dwóch kontekstach. Po pierwsze – musimy podejmować starania by zagwarantować, że osoby niepełnosprawne
w Polsce znać będą swoje prawa. Jednocześnie nie sposób nie zauważyć, że w Polsce nadal mamy do czynienia z dość powszechną świadomością osób niepełnosprawnych oraz ich opiekunów ukształtowaną przez
zinstytucjonalizowany system opieki. Cechami tej świadomości jest bierność, postawy roszczeniowe, automarginalizacja i inne mentalne przesłanki
społecznego wykluczenia. Wielu niepełnosprawnych dojrzeć musi do samodzielnego, pełnoprawnego i podmiotowego życia. Życia nacechowanego także odpowiedzialnością za społeczności, w których uczestniczą, a ich środowiska do wspierania, a nie czystej opieki. I trzeba im w tym pomóc. To problem,
w rozwiązanie którego z „odnowionym zaangażowaniem” włączyć się muszą organizacje pozarządowe.
Zadań do wykonania po ratyfikacji Konwencji jest, jak widać, wiele. Podsumowując: nie ma alternatywy dla ścisłej, dobrej i kompetentnej współpracy administracji publicznej i organizacji osób niepełnosprawnych we wdrażaniu Konwencji. Jedynie poprzez zgodne
i partnerskie współdziałanie wszystkich podmiotów tworzących przestrzeń publiczną w wymiarze krajowym, regionalnym i lokalnym, wpływających na obowiązujące przepisy i procedury oraz zwyczaje i praktyki, możliwe jest zrealizowanie zawartej w Konwencji ONZ wizji społeczeństwa otwartego i przyjaznego
osobom niepełnosprawnym.
19
MARIAN ANASZ
POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH – KIEROWNIK PROJEKTU
ZAŁOŻENIA NOWOCZESNEJ POLITYKI WOBEC NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
W ŚWIETLE KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH
O PRAWACH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH
I INNYCH DOKUMENTÓW MIĘDZYNARODOWYCH *
WSTĘP
Ratyfikując w dniu 6 września 2012 roku Konwencję Narodów Zjednoczonych
o prawach osób niepełnosprawnych Polska opowiedziała się po stronie zawartej w tym doniosłym dokumencie koncepcji rozwoju polityki społecznej wobec
niepełnosprawności. W koncepcji tej idea aktywnej integracji oraz radykalnej
redukcji wykluczenia społecznego osób niepełnosprawnych znajduje nowoczesną konkretyzację.
W grudniu 2011 roku Konwencję ONZ ratyfikował Parlament Europejski.
W ten sposób poszerzone zostały ramy koncepcyjne rozwijanej od lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia europejskiej polityki wobec osób niepełnosprawnych.
Osoby niepełnosprawne we współczesnych społeczeństwach europejskich stanowią około 10-15 proc. ogółu ludności. Tendencje demograficzne wskazują,
że udział ten będzie rosnąć. Pomimo, że dla eliminowania społecznych nierówności i ograniczeń wynikających z niepełnosprawności zrealizowano wiele
programów i działań, w których zastosowano szeroki repertuar instrumentów,
zjawisko wykluczenia społecznego osób niepełnosprawnych nadal utrzymuje
*
Opracowanie przygotowano na podstawie dokumentów:
-Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych przyjęta przez Zgromadzenie
Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 13 grudnia 2006 roku (Rezolucja 61/106)
-Europejska strategia w sprawie niepełnosprawności 2010-2020: Odnowione zobowiązanie do budowania
Europy bez barier, Bruksela, 15.11.2010
-Plan działań Rady Europy w celu promocji praw i pełnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych
w społeczeństwie: podnoszenie jakości życia osób niepełnosprawnych w Europie 2006-2015, Zalecenie nr
Rec(2006)5 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich
-Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych przyjęte przez Zgromadzenie Ogólnego Narodów Zjednoczonych w dniu 20 grudnia 1993 (Rezolucja 48/96)
Założenia nowoczesnej polityki wobec niepełnosprawności w świetle „Konwencji Narodów...
się występując w wielu wymiarach i w szerokiej skali. Osoby niepełnosprawne
często żyją w warunkach ubóstwa. Napotykają na wiele przeszkód uniemożliwiających im pełne uczestnictwo w życiu społecznym. Naruszane są przysługujące im prawa. W społeczeństwach europejskich występują środowiska osób
niepełnosprawnych, które napotykają na szczególne bariery lub doświadczają
wielokrotnej dyskryminacji. Zaliczają się do nich m.in. niepełnosprawne kobiety i dziewczęta, osoby niepełnosprawne zamieszkujące tereny wiejskie, osoby
wymagające wysokiego poziomu wsparcia, niepełnosprawne dzieci i młodzież,
starzejące się osoby niepełnosprawne oraz osoby niepełnosprawne wywodzące
się ze społeczności mniejszościowych.
Biorąc po uwagę trwałość, skalę i charakter społecznego problemu niepełnosprawności nowoczesna koncepcja polityki społecznej wobec niepełnosprawności formułuje wniosek, że problemu tego nie uda rozwiązać bez włączenia
kwestii dotyczących osób niepełnosprawnych do głównego nurtu polityki rozwoju poszczególnych państw. Zagadnienia niepełnosprawności powinny być
podejmowane we wszystkich sektorach poprzez skoordynowane działania polityczne, legislacyjne i praktyczne. Polityka prowadzona na rzecz osób niepełnosprawnych powinna mieć kompleksowy i spójny charakter, z uwzględnieniem
zasad samodzielnego i niezależnego życia oraz pełnego uczestnictwa w życiu
społecznym. Polityka ta powinna przyczyniać się do likwidacji wszelkich barier
aktywnej integracji. Przedstawienie jej założeń oraz zidentyfikowanych wymagań jest celem niniejszego opracowania.
1. NOWE PODEJŚCIE DO NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
Ważnym założeniem nowoczesnej polityki społecznej wobec niepełnosprawności jest przyjęta przez tę politykę definicja niepełnosprawności i związane
z tą definicją postrzeganie osoby niepełnosprawnej. Według definicji przyjętej
w Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, niepełnosprawność to długotrwale naruszona sprawność fizyczna, umysłowa, intelektualna lub sensoryczna, która w interakcji z różnymi barierami może ograniczać
pełne i efektywne uczestnictwo osoby w życiu społecznym na równych zasadach
z innymi obywatelami. Zgodnie z przyjętą w Konwencji ONZ definicją, niepełnosprawność jest redukowalna, poprzez „dostosowanie” środowiska fizycznego
i społecznego do szczególnych potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych.
W nauce i praktyce społecznej do niedawna dominowało tradycyjne, biologiczno-medyczne pojmowanie niepełnosprawności jako problemu osobistego,
21
22
bezpośrednio wywołanego przez chorobę, uraz lub inny stan chorobowy, wymagający opieki medycznej w postaci indywidualnego leczenia prowadzonego
przez przygotowane to tego zawodowo osoby. Definicje tak pojmowanej niepełnosprawności koncentrowały uwagę na ocenie odstępstw od „normalnej” budowy i „normalnego” funkcjonowania ludzkiego organizmu. Głównym zagadnieniem w rozwiązywaniu problemu tak rozumianej niepełnosprawności było
wyleczenie lub dostosowanie jednostki do jej nowej kondycji fizycznej. Współczesna definicja niepełnosprawności doceniając znaczenie fizycznych deficytów,
dostrzega, że niepełnosprawność jest równocześnie problemem wywołanym
przez mechanizmy funkcjonowania społeczeństwa, które potrafią wykluczać
osoby niepełnosprawne z normalnego życia. Dlatego w rozwiązywaniu problemu niepełnosprawności społeczeństwo ma obowiązek podejmowania specjalnych, pozamedycznych działań dostosowujących środowiskowe warunki życia
do potrzeb osób niepełnosprawnych, tak aby mogły one korzystać na równi
z osobami sprawnymi ze wszystkich przysługujących im praw, a zwłaszcza prawa do godnego i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i gospodarczym.
Nowe podejście do niepełnosprawności zwraca uwagę, że:
• osobie z niepełnosprawnością przysługują dokładnie te same prawa i swobody co każdej jednostce ludzkiej, zaś dyskryminacja jakiejkolwiek osoby
ze względu na jej niepełnosprawność jest wykroczeniem przeciwko godności
i wartości człowieka;
• potencjał, talenty, możliwości oraz wiedza, umiejętności i doświadczenie osób
niepełnosprawnych powinny być wykorzystywane dla dobra tych osób oraz
społeczeństwa;
• uszkodzenia ciała często nie mają tak wielkiego znaczenia w wykluczaniu osób
niepełnosprawnych, jak bariery związane z organizacją i funkcjonowaniem
społeczeństwa. Liczne bariery środowiskowe oraz mentalne są przyczynami
dyskryminacji osób z niepełnosprawnością. Powinny być one identyfikowane i usuwane poprzez przebudowę infrastruktury środowiskowej, struktury
instytucjonalnej, przepisów prawnych i świadomości społecznej (tj. systemów
wartości i postaw społecznych);
• rozwiązywanie problemu niepełnosprawności polega na racjonalnym dostosowaniu fizycznego i społecznego środowiska, w którym żyją osoby niepełnosprawne do ich potrzeb, oczekiwań i możliwości;
• odmowa racjonalnego dostosowania środowiska do szczególnych potrzeb
osób z niepełnosprawnością stanowi przejaw dyskryminacji;
• osoby niepełnosprawne mają prawo do autonomii oraz samodzielności,
w tym swobody dokonywania własnych wyborów;
• samodzielne życie w integracji społecznej powinno być zasadniczym celem
pomocy, rehabilitacji i wsparcia udzielanych osobie z niepełnosprawnością;
• konieczne jest stałe wspieranie osób niepełnosprawnych w ich zmaganiach
z barierami fizycznymi i społecznymi, które utrudniają lub wręcz uniemożliwiają im wykonywanie codziennych czynności oraz pełne uczestnictwo
w życiu społecznym.
Niepełnosprawność w nowoczesnym ujęciu jest więc szerokim pojęciem obejmującym nie tylko fizyczne deficyty (a więc nie tylko zagadnieniem medycznym), ale także ograniczenia w aktywności osób niepełnosprawnych oraz
w ich uczestnictwie w życiu społecznym. Jednocześnie nowoczesne pojęcie
niepełnosprawności podkreśla negatywne aspekty interakcji pomiędzy osobą
niepełnosprawną a czynnikami środowiska, w którym ona żyje, powodującymi
ograniczenia w jej aktywności, w uczestniczeniu w życiu społecznym oraz w korzystaniu z przynależnych jej praw. W świetle tego ujęcia do głównych zagadnień w rozwiązywaniu problemu niepełnosprawności należy usuwanie barier
i tworzenie ułatwień w funkcjonowaniu jednostki, poprzez kształtowanie odpowiednich czynników środowiskowych.
Istotnym aspektem nowoczesnego podejścia do niepełnosprawności jest dostrzeganie specyfiki poszczególnych rodzajów niepełnosprawności skutkującej daleko idącą odmiennością zagadnień związanych z identyfikacją i eliminowaniem czynników dyskryminacji, a także odmiennością form i charakteru
wsparcia umożliwiającego autonomię, samodzielne życie i uczestnictwo w życiu
środowiska. Uważnego dostrzegania wymagają także odmienności i różnice
w aktywności, funkcjonowaniu i partycypacji społecznej osób z tego samego
rodzaju niepełnosprawnością, w zależności od stopnia niepełnosprawności i innych cech, zwłaszcza płci oraz wieku i związanego z nim etapu życia jednostki.
Nowoczesna polityka społeczna wobec niepełnosprawności podważa tradycyjne, „medyczne” traktowanie i postrzeganie osoby niepełnosprawnej, wedle którego osoba z niepełnosprawnością to przede wszystkim wymagający pomocy
medycznej i opieki pacjent, czy klient programów terapeutycznych i zabiegów
rehabilitacyjnych. W tradycyjnym podejściu osoby niepełnosprawne uznawane są za chore i niepełnowartościowe, które – dla ich dobra – należy oddzielać
od społeczeństwa. Zwłaszcza długofalowa pomoc dla osoby niepełnosprawnej
jest możliwa tylko w specjalnych placówkach wyłącznie poza domem rodzinnym (szpitale, zakłady opiekuńcze). Udzielana pomoc ma charakter zinstytucjonalizowany, wymagający podporządkowania się decyzjom personelu medycznego oraz obowiązującym w placówkach leczniczych i rehabilitacyjnych regułom.
23
24
Według tradycyjnego wzorca osoba niepełnosprawna leczona i rehabilitowana
jest w oderwaniu od swego naturalnego, rzeczywistego środowiska oraz bez
uwzględniania jej własnych preferencji. Korzystanie z dostępnego wsparcia wymaga „odgrodzenia” jej od przyjaciół, rodziny i środowiska społecznego.
Podejście do osoby niepełnosprawnej w ramach nowoczesnej polityki społecznej wobec niepełnosprawności oparte jest na idei praw człowieka i propaguje
pełne uczestnictwo osoby niepełnosprawnej w życiu społecznym. Osoba z niepełnosprawnością traktowana jest ramach tego podejścia podmiotowo; uznaje
się, że należy jej udostępniać wszystkie możliwości wykorzystywane przez ogół
obywateli. Zamiast opracowywania specjalnych programów i oferowania ich
w specjalnie zaplanowanych placówkach powinno się wspierać osoby niepełnosprawne w środowiskach, w których mieszkają. Zgodnie z tym podejściem
to nie osobę z niepełnosprawnością należy przystosowywać do środowiska,
lecz odwrotnie – to środowisko należy przystosować do jej potrzeb. Miejscem,
w którym osoba niepełnosprawna potrzebuje wsparcia nie jest zakład czy specjalna placówka, lecz jej własny dom, rodzina, szkoła w środowisku lokalnym,
pobliski zakład pracy. Osoba z niepełnosprawnością wymaga indywidualnego
wsparcia, dostosowanego do jej konkretnych potrzeb. Kontrolę nad decyzjami
dotyczącymi osoby niepełnosprawnej sprawuje nie wyspecjalizowany personel,
ale ona sama. Człowiek ma prawo żyć w swojej społeczności, mieć trwałe związki z innymi ludźmi, a nie tylko z tymi, którzy są za to opłacani. Prawo to obejmuje także możliwość zamieszkiwania w odpowiednio przystosowanym własnym
domu czy mieszkaniu.
2. ZASADY I CEL OGÓLNY NOWOCZESNEJ POLITYKI WOBEC NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
Nowoczesna polityka społeczna wobec niepełnosprawności ma wyraźną podstawę aksjologiczną. Podstawę tą stanowią wartości zapisane w Karcie Narodów
Zjednoczonych i Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka przyjętej przez ONZ
w 1948 r. Dokumenty te stanowią, że przyrodzona godność i wartość oraz równe i niezbywalne prawa wszystkich członków wspólnoty ludzkiej są podstawą
wolności, sprawiedliwości i pokoju na świecie. Stanowią także, że dyskryminacja jakiejkolwiek osoby ze względu na jej niepełnosprawność jest pogwałceniem przyrodzonej godności i wartości osoby ludzkiej. Każdy człowiek ma prawo do korzystania ze wszystkich ustanowionych w Deklaracji praw i wolności
bez względu na różnice rasy, koloru skóry, płci, wieku, wyznania, wyznawanych
poglądów, narodowości, pochodzenia społecznego, czy jakiekolwiek inne różnice między ludźmi.
W nawiązaniu do przyjętej podstawy aksjologicznej sformułowane zostały tzw.
ogólne zasady tworzące ramy dla formułowania i prowadzenia polityki wobec
osób niepełnosprawnych. W artykule 3 Konwencji Narodów Zjednoczonych
o prawach osób niepełnosprawnych przedstawiono osiem zasad ogólnych.
Zasada 1: poszanowania godności osobistej, indywidualnej autonomii, w tym
swobody dokonywania własnych wyborów oraz poszanowania niezależności
jednostki (oznacza zobowiązanie, że osobom niepełnosprawnym zapewni się nieograniczone korzystanie ze wszystkich fundamentalnych swobód i praw człowieka,
że tworzone będą możliwości dla indywidualnej samodzielności i niezależności
oraz decydowania o sobie, że umożliwi się osobom niepełnosprawnym aktywne
uczestnictwo w procesach decyzyjnych dotyczących polityki i programów, w tym
również tych, które ich samych dotyczą);
Zasada 2: niedyskryminacji (oznacza zobowiązanie, że zwalczane będą wszelkie
formy różnicowania, wykluczania lub ograniczania ze względu na niepełnosprawność, których celem lub wynikiem jest utrudnienie lub uniemożliwienie uznania,
korzystania lub egzekwowania wszelkich praw człowieka i fundamentalnych swobód, na równych zasadach z innymi obywatelami, w sferze politycznej, gospodarczej, społecznej, kulturowej, obywatelskiej i innej. Zasada niedyskryminacji
obejmuje także zobowiązanie do ochrony praw człowieka w przypadku osób niepełnosprawnych wymagających bardziej intensywnego wsparcia. Dyskryminacja
wobec jakiejkolwiek osoby ze względu na jej niepełnosprawność jest wykroczeniem
przeciwko godności i wartości człowieka);
Zasada 3: pełnego i efektywnego uczestnictwa w życiu społecznym i integracji
społecznej (oznacza zobowiązanie, że umożliwiać się będzie osobom niepełnosprawnym uczestnictwo we wszystkich sferach życia na równych zasadach z innymi obywatelami oraz popierać aktywność osób niepełnosprawnych w sferze obywatelskiej, politycznej, gospodarczej, społecznej i kulturalnej na zasadzie równych
szans);
Zasada 4: poszanowania odmienności oraz akceptacji osób niepełnosprawnych
jako mających wkład w różnorodność rodziny ludzkiej i w człowieczeństwo
(oznacza zobowiązanie, że rozumiane, akceptowane i respektowane będą różnice
wynikające z niepełnosprawności; że dostrzegany i promowany będzie poczyniony
i potencjalny wkład osób niepełnosprawnych w pomyślność i różnorodność społeczności, w których żyją);
25
26
Zasada 5: równych szans (oznacza zobowiązanie, że potrzeby każdej jednostki
uznawane będą za jednakowo ważne, a zasoby społeczeństwa wykorzystywane
w taki sposób, aby każdej jednostce zapewnić równe szanse udziału. Oznacza także zobowiązanie do umożliwiania osobom niepełnosprawnym pełnego i równoprawnego korzystania z praw człowieka oraz uczestnictwa w życiu społecznym,
w tym prawa do pracy. Osoby z niepełnosprawnością, osiągając równe prawa,
będą w stanie podejmować równe obowiązki. W ramach procesu wyrównywania
szans osobom niepełnosprawnym powinna być udzielana pomoc w tym, by mogły
brać na siebie odpowiedzialność jako członkowie społeczeństwa);
Zasada 6: dostępności (oznacza zobowiązanie, że osobom z niepełnosprawnością
zapewni się równy dostęp do środowiska fizycznego, społecznego, ekonomicznego i kulturalnego, do zdrowia i edukacji oraz informacji i środków komunikacji
w celu umożliwienia im pełnego korzystania z praw człowieka i fundamentalnych
swobód);
Zasada 7: równości pomiędzy kobietami i mężczyznami (oznacza zobowiązanie, że kobietom – będącym obiektem zwielokrotnionych form dyskryminacji –
zostanie zagwarantowane korzystanie ze wszystkich fundamentalnych swobód
i praw człowieka, że zapewni się im pełny rozwój i umocnienie pozycji społecznej);
Zasada 8: poszanowania dla rozwijającego się potencjału dzieci niepełnosprawnych i poszanowania prawa dzieci niepełnosprawnych do zachowania swojej
tożsamości (oznacza zobowiązanie, że dzieciom z niepełnosprawnością zapewni
się korzystanie z fundamentalnych swobód i praw człowieka na równych zasadach
z innymi dziećmi).
W ważnym dla państw europejskich dokumencie dotyczącym nowoczesnych
standardów polityki wobec niepełnosprawności (Plan działań Rady Europy
w celu promocji praw i pełnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych w społeczeństwie: podnoszenie jakości życia osób niepełnosprawnych w Europie 2006-2015)
za główny cel tej polityki w latach 2006-2015 uznano „poprawę jakości życia
osób niepełnosprawnych i ich rodzin, ze szczególnym uwzględnieniem ich integracji i pełnego udziału w życiu społecznym, ponieważ zaangażowane i otwarte
społeczeństwo przynosi korzyść całemu narodowi”.
Dla zrealizowania głównego celu polityki społecznej wobec niepełnosprawności
podstawowe znaczenie „ma tworzenie odpowiednich warunków ekonomicznych, społecznych, edukacyjnych, środowiskowych, zdrowotnych, zawodowych
tak, by umożliwić każdej osobie niepełnosprawnej zachowanie do końca życia
maksymalnej wydolności oraz przeciwdziałanie jej niepełnosprawności”. Kształtowania tych warunków dotyczy długa lista celów szczegółowych.
3. CELE SZCZEGÓŁOWE NOWOCZESNEJ POLITYKI WOBEC NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
Zakres nowoczesnej polityki społecznej wobec niepełnosprawności jest szeroki,
ponieważ obejmuje wszystkie kluczowe obszary życia osób niepełnosprawnych.
W koncepcji, którą nakreślono w Zaleceniu nr Rec(2006)5 Komitetu Ministrów
dla państw członkowskich polityka wobec niepełnosprawności zawiera 16 takich obszarów, w których postawione zostały cele szczegółowe oraz dotyczące
ich realizacji zadania operacyjne. Te cele szczegółowe i zadania muszą znaleźć
swoją konkretyzację i zostać praktycznie wdrożone na krajowym, regionalnym,
a także lokalnym poziomie funkcjonowania społeczeństwa. Podstawowe obszary polityki społecznej wobec niepełnosprawności to:
Obszar 1: Uczestnictwo w życiu politycznym i publicznym
Obszar 2: Uczestnictwo w życiu kulturalnym
Obszar 3: Informacja i komunikacja
Obszar 4: Edukacja
Obszar 5: Zatrudnienie, poradnictwo i szkolenie zawodowe
Obszar 6: Środowisko zabudowane
Obszar 7: Transport
Obszar 8: Życie w społeczności lokalnej
Obszar 9: Opieka zdrowotna
Obszar 10: Rehabilitacja
Obszar 11: Ochrona socjalna
Obszar 12: Ochrona prawna
Obszar 13: Ochrona przed przemocą i wykorzystywaniem
Obszar 14: Badania i rozwój
Obszar 15: Podnoszenie świadomości
Obszar 16: Aspekty przekrojowe
Obszar 1: Uczestnictwo w życiu politycznym i publicznym
1.1. Cele
i. Aktywne promowanie środowiska, w którym osoby z niepełnosprawnością
mogłyby uczestniczyć, na równych zasadach w działaniach partii politycznych i społeczeństwa obywatelskiego;
ii. wzrost uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu politycznym i publicznym na wszystkich szczeblach: lokalnym, regionalnym, krajowym
27
28
i międzynarodowym, w celu zapewnienia pełnej reprezentacji zróżnicowanego społeczeństwa;
iii. praca na rzecz zachęcania niepełnosprawnych kobiet i osób młodych oraz
osób wymagających wysokiego poziomu wsparcia do uczestnictwa w działalności politycznej na wszystkich szczeblach;
iv. zapewnianie, by z osobami niepełnosprawnymi i ich reprezentatywnymi organizacjami prowadzono konsultacje, jak również aby odgrywały one rolę
w tworzeniu polityki na rzecz osób z niepełnosprawnością.
1.2. Konkretne działania służące realizacji celów
i. Zapewnienie, by procedury i urządzenia służące do głosowania były odpowiednie i dostępne dla osób niepełnosprawnych, umożliwiając im korzystanie ze swoich demokratycznych praw oraz służenie pomocą w głosowaniu,
gdzie okaże się to konieczne;
ii. ochrona prawa osób z niepełnosprawnością do tajnego głosowania oraz
zagwarantowanie pomocy w głosowaniu, gdzie okaże się to konieczne,
ze strony wybranej przez nie osoby;
iii. zapewnienie, by żadna osoba niepełnosprawna nie była pozbawiona prawa
do głosowania lub do kandydowania w wyborach ze względu na swoją niepełnosprawność;
iv. zapewnienie dostępności informacji wyborczych we wszystkich możliwych
formach oraz zapewnienie, by były one łatwo zrozumiałe;
v. zachęcanie partii politycznych i innych organizacji społecznych do udostępniania swoich informacji oraz do organizowania swoich spotkań w sposób
dostępny;
vi. zachęcanie osób z niepełnosprawnością, w szczególności kobiet i młodzieży, do tworzenia reprezentatywnych organizacji osób niepełnosprawnych na
szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym, w celu udziału w tworzeniu polityki i wpływania na politykę i na wszystkich szczeblach, a także zachęcanie
do wstępowania do takich organizacji;
vii.konsultowanie decyzji, podejmowanych w demokratycznym procesie,
z osobami niepełnosprawnymi, na takich samych zasadach jak z innymi
osobami.
Obszar 2: Uczestnictwo w życiu kulturalnym
2.1.Cele
i. Podjęcie odpowiednich działań w celu zapewnienia osobom z niepełnosprawnością dostępu do życia kulturalnego na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym;
ii. zapewnienie, by osoby niepełnosprawne mogły uczestniczyć w działalności
kulturalnej, rekreacyjnej, wypoczynkowej, sportowej, duchowej i społecznej, zarówno jako obserwatorzy, jak i aktywni uczestnicy;
iii. działanie na rzecz zapewnienia osobom z niepełnosprawnością możliwości
rozwoju i korzystania ze swojego potencjału twórczego, sportowego, artystycznego, duchowego i intelektualnego, z korzyścią dla nich samych i dla
ich społeczności lokalnych.
i. Zachęcanie instytucji i odpowiednich organów na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym do udostępniania literatury
i innych informacji kulturalnych osobom niepełnosprawnym, do pełnego
korzystania, tam gdzie jest to właściwe, z technologii elektronicznej i do zapewnienia, by materiały te były sformułowane prostym, zrozumiałym językiem;
ii. zalecanie instytucjom publicznym i zachęcanie instytucji prywatnych, odpowiednich organów i usługodawców do aktywnego włączania wszystkich
osób z niepełnosprawnością do swojej działalności o charakterze kulturalnym, wypoczynkowym, sportowym, duchowym i intelektualnym;
iii. zachęcanie radia i telewizji oraz innych mediów i instytucji kulturalnych
do zapewnienia, by osoby niepełnosprawne miały dostęp do radia, telewizji,
filmów, sztuk teatralnych i innych działań związanych ze sztuką w dostępnej formie, co może wymagać napisów, podpisów, omówienia dźwiękowego
i zastosowania języka migowego;
iv. zalecenie radiu i telewizji o zasięgu krajowym oraz innym mediom by podejmowały tematy dotyczące wzrostu zatrudnienia osób z niepełnosprawnością;
v. zachęcanie instytucji i odpowiednich organów zajmujących się kulturą,
sportem, wypoczynkiem i turystyką do organizowania szkoleń dla swoich
pracowników w celu podnoszenia poziomu ich świadomości dotyczącej
problematyki niepełnosprawności;
vi. umożliwianie osobom niepełnosprawnym korzystania z dostępu do kultury,
sportu, turystyki i wypoczynku, poprzez zachęcanie organizatorów takich
działań do udostępniania swoich pomieszczeń i usług z niezbędnym ich dostosowaniem;
vii. podejmowanie odpowiednich działań na rzecz:
•zapewnienia, by przepisy chroniące prawa autorskie nie stanowiły nieuzasadnionej lub dyskryminacyjnej bariery dla osób niepełnosprawnych
w ich dostępie do materiałów w dziedzinie kultury, z poszanowaniem prawa międzynarodowego;
29
30
•zapewnienia, by osoby z niepełnosprawnością mogły uzyskiwać status artysty / autora i korzystać ze swojej własności artystycznej / autorskiej;
viii.zachęcanie osób niepełnosprawnych do udziału w tych działaniach, bez
względu na to, czy są one adresowane do wszystkich, czy do osób z niepełnosprawnością;
ix. zapewnienie, by integralną częścią programów edukacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci była działalność sportowa i kulturalna.
Obszar 3: Informacja i komunikacja
3.1. Cele
i. Podejmowanie odpowiednich działań w celu zapewnienia, by osoby niepełnosprawne mogły poszukiwać, otrzymywać i przekazywać informacje na
równi z innymi członkami społeczeństwa;
ii. możliwie najlepsze wykorzystanie potencjału kryjącego się w nowych technologiach, w celu zwiększenia autonomii i współdziałania osób z niepełnosprawnością we wszystkich dziedzinach życia.
i. Dążenie do dostarczania osobom niepełnosprawnym informacji oficjalnych w dostępnych dla nich formach i za pomocą dostępnych technologii,
z uwzględnieniem potrzeb wynikających z różnych rodzajów dysfunkcji
(np. alfabetem Braille’a, na taśmie magnetofonowej czy w wersjach łatwych
do czytania);
ii. organizowanie szkoleń i innych działań mających na celu zachęcanie osób
z niepełnosprawnością do korzystania z technologii informacji i komunikacji;
iii. zapewnienie, by wszystkie materiały wykorzystywane w nauczaniu, w formie elektronicznej (e-learning), były dostępne dla osób niepełnosprawnych;
iv. uznanie prawa osób z niepełnosprawnością do używania języka migowego,
alfabetu Braille’a lub innych alternatywnych środków i sposobów komunikowania się (włączając usługi osoby wspierającej) oraz dążenie do włączenia w miarę możliwości tych metod do oficjalnej komunikacji. Na życzenie,
należy umożliwiać zainteresowanym osobom korzystanie z podsumowania
w prostych słowach treści spotkań i konferencji;
v. spowodowanie, by systemy komunikacji były bardziej dostępne dla osób
z niepełnosprawnością poprzez zastosowanie nowych technologii np. komunikacji tekstowej;
vi. zapewnienie, by władze publiczne i inne organy publiczne udostępniały osobom niepełnosprawnym swoje informacje i komunikaty, włączając
strony internetowe, które powinny być zgodne z aktualnymi wytycznymi
międzynarodowymi w sprawie dostępności;
vii.zachęcanie wszelkich instytucji prywatnych, w szczególności tych, które
otrzymują fundusze publiczne, do udostępniania swoich informacji i komunikatów osobom z niepełnosprawnością;
viii.zachęcanie do rozwoju, produkcji i dystrybucji pomocy technicznych w zakresie informacji i komunikacji, które powinny być dostępne po przystępnej
cenie;
ix. promowanie zgodności z zasadami uniwersalnego projektowania (Universal
Design), rozwoju wszelkich nowych technologii informacyjnych i komunikacyjnych.
Obszar 4: Edukacja
4.1. Cele
i. Zapewnienie wszystkim osobom, bez względu na charakter i stopień niepełnosprawności, jednakowego dostępu do edukacji i rozwijanie ich osobowości, talentu, kreatywności oraz zdolności intelektualnych i fizycznych, aby
w pełni wykorzystać ich potencjał;
ii. zapewnienie osobom z niepełnosprawnością możliwości znalezienia miejsca w edukacji powszechnej poprzez zachęcanie odpowiednich władz
do rozwijania usług edukacyjnych w taki sposób, aby zaspokoić potrzeby
wszystkich osób niepełnosprawnych;
iii. wspieranie i promocja kształcenia ustawicznego osób niepełnosprawnych
w każdym wieku, jak również ułatwianie sprawnego i skutecznego przechodzenia z jednego poziomu edukacji na drugi oraz z edukacji do zatrudnienia;
iv. budowanie na wszystkich szczeblach systemu edukacyjnego, m.in. wśród
dzieci od najwcześniejszych lat, szacunku dla praw osób z niepełnosprawnością.
i. Promowanie ustawodawstwa, polityki i planów działań zapobiegających
dyskryminacji niepełnosprawnych dzieci, młodzieży i dorosłych w dostępie
do wszystkich poziomów edukacji, począwszy od najwcześniejszych lat do
wieku dorosłego. Konsultowanie działań podejmowanych w tym zakresie
z niepełnosprawnymi osobami korzystającymi z edukacji, z ich rodzicami
i opiekunami, organizacjami społecznymi i innymi odpowiednimi fachowymi organami, jeżeli okaże się to właściwe;
31
32
ii. zachęcanie do tworzenia i wspieranie ujednoliconego systemu edukacji,
obejmującego edukację powszechną i specjalną, który będzie popierał dzielenie się wiedzą i pełniejszą integrację niepełnosprawnych dzieci, młodzieży
i dorosłych w społeczności lokalnej;
iii. umożliwienie wczesnej oceny specjalnych potrzeb edukacyjnych niepełnosprawnych dzieci, młodzieży i dorosłych dla celów orientacji i planowania
ich edukacji;
iv. monitorowanie wdrażania indywidualnych planów edukacji i ułatwianie
prozatrudnieniowego podejścia do usług edukacyjnych przez cały okres
edukacji;
v. zapewnienie osobom z niepełnosprawnością, włączając w to dzieci, niezbędnego wsparcia w powszechnym systemie edukacji, w celu ułatwienia
ich skutecznego nauczania. W sytuacjach wyjątkowych, gdy powszechny
system edukacji nie spełnia ich specjalnych, fachowo ocenionych potrzeb,
państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczne alternatywne środki
pomocy, zgodnie z celem pełnej integracji. Zarówno specjalne, jak i powszechne instytucje edukacyjne powinny działać w kierunku przechodzenia do edukacji powszechnej oraz powinny realizować te same cele i normy;
vi. zachęcanie do rozwoju szkolenia wstępnego i dalszego dla wszystkich specjalistów i pracowników edukacji na wszystkich poziomach, w celu zwiększenia świadomości co do problemów osób z niepełnosprawnością i szerszego korzystania z odpowiednich technik i materiałów edukacyjnych
i wspierających tam, gdzie jest to właściwe, dla niepełnosprawnych uczniów
i studentów;
vii. zapewnienie, by wszystkie materiały i programy istniejące w systemie edukacji powszechnej były dostępne dla osób niepełnosprawnych;
viii.włączenie do szkolnych programów wychowania obywatelskiego programów odnoszących się do osób z niepełnosprawnością jako tych, które mają
takie same prawa jak inni obywatele;
ix. zapewnienie, by świadomość, dotycząca niepełnosprawności była istotnym
elementem programów edukacji w powszechnych szkołach i instytucjach;
x. podjęcie kroków w celu zapewnienia by miejsca nauczania i szkolenia były
dostępne dla osób niepełnosprawnych, m.in. poprzez służenie pomocą indywidualną i racjonalne adaptacje (np. odpowiednie wyposażenie) dla zaspokojenia ich potrzeb;
xi. zapewnienie, by rodzice dzieci niepełnosprawnych byli aktywnymi partnerami w procesie rozwoju indywidualnych planów edukacji ich dzieci;
xii.zapewnienie dostępu do edukacji nieformalnej, pozwalającej niepełnosprawnym młodym ludziom doskonalić potrzebne umiejętności, które są
niedostępne w formalnym procesie edukacji.
Obszar 5: Zatrudnienie, poradnictwo i szkolenie zawodowe
5.1. Cele
i. Promowanie zatrudnienia osób z niepełnosprawnością na otwartym rynku pracy poprzez łączenie działań antydyskryminacyjnych i pozytywnych
w celu zapewnienia równości szans osobom niepełnosprawnym;
ii. stawianie czoła dyskryminacji, popieranie korzystania osób z niepełnosprawnością z oceny predyspozycji zawodowych, z poradnictwa i szkoleń
zawodowych oraz z usług związanych z zatrudnieniem.
i. Włączenie kwestii związanych z zatrudnieniem osób niepełnosprawnych do
ogólnej polityki zatrudnienia;
ii. zapewnienie osobom z niepełnosprawnością korzystania z obiektywnego
i indywidualnego systemu oceniania, który:
•rozpozna ich możliwości, jeśli chodzi o potencjalny zawód;
•będzie się koncentrować raczej na ocenie możliwości, a nie na ocenie niepełnosprawności i odniesie ich możliwości do wymogów konkretnego stanowiska pracy;
•stworzy podstawy dla ich programu szkolenia zawodowego;
•pomoże im w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia lub ponownego
zatrudnienia;
iii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do poradnictwa i szkoleń
zawodowych oraz usług związanych z zatrudnieniem na możliwie najwyższym poziomie, dokonując – tam gdzie okaże się to konieczne – racjonalnych adaptacji;
iv. zapewnienie ochrony przed dyskryminacją na wszystkich etapach zatrudnienia, włączając selekcję i rekrutację, a także w działaniach związanych
z rozwojem kariery;
v. zachęcanie pracodawców do zatrudniania osób z niepełnosprawnością poprzez:
•stosowanie procedur rekrutacji (np. ogłoszeń, wywiadów, ocen, selekcji)
stwarzających pozytywne szanse zatrudnienia osobom niepełnosprawnym;
•dokonywanie racjonalnych adaptacji miejsca pracy lub warunków pracy,
włączając w to telepracę, pracę w niepełnym wymiarze godzin i chałupnictwo, w celu uwzględnienia specjalnych wymagań niepełnosprawnych
pracowników;
•wzrost świadomości nt. problemów niepełnosprawności wśród kadry zarządzającej i pracowników poprzez odpowiednie szkolenie;
33
34
vi. zapewnienie, by ogólne systemy samozatrudnienia były dostępne dla osób
z niepełnosprawnością i by miały charakter wspomagający;
vii.zapewnienie takich środków pomocy, jak praca chroniona lub wspierana,
dla osób, których potrzeb nie można zaspokoić bez specjalnej pomocy na
otwartym rynku pracy;
viii.pomaganie osobom niepełnosprawnym w przechodzeniu z zatrudnienia
chronionego i wspieranego na otwarty rynek pracy;
ix. usuwanie czynników zniechęcających osoby z niepełnosprawnością do pracy, zawartych w systemie świadczeń i zachęcanie beneficjentów do pracy,
jeśli jest to możliwe;
x. uwzględnianie potrzeb kobiet niepełnosprawnych przy tworzeniu programów i polityki na rzecz równości szans kobiet w zatrudnieniu, w tym polityki w zakresie opieki nad dzieckiem;
xi. zapewnienie, by niepełnosprawni pracownicy korzystali z tych samych praw,
co inni pracownicy, w zakresie konsultacji na temat warunków zatrudnienia
oraz członkostwa i aktywnego udziału w pracach związków zawodowych;
xii. tworzenie skutecznych zachęt do zatrudniania osób z niepełnosprawnością;
xiii.zapewnienie, by przepisy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy uwzględniały potrzeby osób niepełnosprawnych zamiast je dyskryminować;
xiv.promowanie środków, obejmujących przepisy prawa i zarządzanie integracją, umożliwiających osobom, które stają się niepełnosprawne w trakcie zatrudnienia, by pozostały na rynku pracy;
xv. zapewnienie, w szczególności młodym osobom niepełnosprawnym, możliwości korzystania z praktyk zawodowych i szkoleniowych w celu rozwoju
umiejętności oraz informacji na temat praktyk w zakresie zatrudnienia.
Obszar 6: Środowisko zabudowane
6.1. Cel
Stopniowe tworzenie środowiska dostępnego dla osób z niepełnosprawnością
poprzez stosowanie zasad uniwersalnego projektowania (Universal Design),
dzięki czemu można uniknąć tworzenia nowych barier.
6.2. Konkretne działania służące realizacji celu
i. Zapewnienie, by wszystkie odpowiednie obszary polityki kierowały się
ogólnym celem tworzenia środowiska zabudowanego wolnego od barier;
ii. tworzenie wytycznych i standardów, a jeśli okaże się to konieczne również i ustawodawstwa, popierających dostępność i użyteczność budynków, pomieszczeń publicznych oraz środowiska zewnętrznego dla osób
niepełnosprawnych, z uwzględnieniem szczególnego charakteru budynków
zabytkowych;
iii. zapewnienie, by uniwersytety i instytucje odpowiedzialne za szkolenie we
wszystkich zawodach zajmujących się zagospodarowaniem środowiska
(takich jak architekci i urbaniści, fachowcy z sektora budowlanego, konserwatorzy dziedzictwa kulturowego i specjaliści ds. turystyki kulturalnej)
promowały zasadę uniwersalnego projektowania w swoich programach
nauczania zasadniczego i doskonalenia oraz poprzez zastosowanie innych
odpowiednich środków;
iv. promowanie korzystania z pomocy technicznych i innowacji technologicznych w celu wzrostu dostępności środowiska zabudowanego i zapewnienia
osobom z niepełnosprawnością równych szans uczestnictwa w życiu społecznym. Praktyki takie powinny być stosowane wobec nowych konstrukcji
i stopniowo rozszerzane na istniejące budynki;
v. wspieranie tworzenia, mianowania i utrzymania ośrodków popierających
zasady uniwersalnego projektowania (Universal Design);
vi. zapewnienie, by zwracano należną uwagę na bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych przy projektowaniu procedur postępowania w sytuacjach kryzysowych i procedur ewakuacji;
vii.zapewnienie, by zwierzętom towarzyszącym osobom z niepełnosprawnością nie zabraniano dostępu do budynków i terenów publicznych.
Obszar 7: Transport
7.1. Cele
i. Zwiększenie uczestnictwa osób z niepełnosprawnością w życiu społecznym
poprzez wdrażanie polityki dostępnego transportu;
ii. zapewnienie, by przy wdrażaniu polityki dostępnego transportu uwzględniano potrzeby wszystkich osób z różnego rodzaju dysfunkcjami i niepełnosprawnością;
iii. promowanie dostępności istniejących usług transportu pasażerskiego dla
wszystkich osób niepełnosprawnych i zapewnienie dostępności wszystkich
nowych usług transportowych i związanej z nimi infrastruktury;
iv. promowanie wdrażania zasady uniwersalnego projektowania w sektorze
transportu.
i. Uwzględnianie zaleceń, raportów i wytycznych opracowanych i uzgodnionych przez organy międzynarodowe, w szczególności przy tworzeniu standardów, wytycznych, strategii i, jeśli jest to właściwe, ustawodawstwa, w celu
35
36
zapewnienia dostępności usług transportowych i infrastruktury, włączając
środowisko zabudowane;
ii. monitorowanie i przegląd procesu wdrażania polityki dostępnego transportu;
iii. zapewnienie, by operatorzy transportu publicznego włączyli obowiązkowe
szkolenie uświadamiające w zakresie problemów niepełnosprawności do
standardowych kursów szkoleniowych dla osób zajmujących się świadczeniem usług transportowych;
iv. promowanie wprowadzania i przyjmowania krajowych wytycznych w zakresie dostępnych usług transportowych, zarówno dla operatorów transportu publicznego, jak i prywatnego;
v. tworzenie procedur współpracy i konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi, w szczególności włączając w to odpowiednie agencje rządowe, usługodawców i grupy zainteresowania problemami niepełnosprawności, w celu
ukierunkowania polityki i planowania na rzecz dostępności usług transportowych;
vi. popieranie i zachęcanie prywatnych operatorów usług transportowych do
świadczenia dostępnych usług;
vii.zapewnienie dostępności informacji o usługach transportu publicznego,
w miarę możliwości w różnych formach i poprzez różne systemy komunikacji, aby dotrzeć do osób z niepełnosprawnością;
viii.zachęcanie do projektowania innowacyjnych programów, które wspierałyby
osoby niepełnosprawne, mające problemy z korzystaniem z transportu publicznego, w korzystaniu z własnych środków transportu;
ix. zapewnienie, by zwierzęta towarzyszące osobom z niepełnosprawnością
(np. psy przewodnicy) były wpuszczane do środków transportu publicznego;
x. zapewnienie świadczenia usług parkingowych i ochrony urządzeń parkingowych dla osób niepełnosprawnych z ograniczoną mobilnością;
xi. uznanie szczególnych wymagań osób z niepełnosprawnością przy opracowywaniu podstawowych dokumentów na temat praw pasażerów;
xii. ochrona prawna osób niepełnosprawnych przed dyskryminacją w dostępie
do transportu;
xiii.zapewnienie, by procedury bezpieczeństwa i postępowania w sytuacjach
kryzysowych nie powodowały dodatkowej nierówności osób z niepełnosprawnością.
Obszar 8: Życie w społeczności lokalnej
8.1. Cele
i. Umożliwienie osobom z niepełnosprawnością planowania i prowadzenia
życia w społeczności lokalnej w możliwie niezależny sposób;
ii. zapewnienie szerokiej gamy wysokiej jakości usług wspierających na szczeblu społeczności lokalnej, aby umożliwić swobodę wyboru;
iii. zwracanie szczególnej uwagi na sytuację rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi i promowanie rozwiązań przewidujących szkolenie dla zainteresowanych rodziców, a także zwracanie uwagi na niepełnosprawnych rodziców
i ich udział w opiece nad dziećmi oraz w wypełnianiu zadań edukacyjnych.
i. Zapewnienie skoordynowanego podejścia do świadczonych w ramach
wspólnoty lokalnej wysokiej jakości usług dla osób niepełnosprawnych,
umożliwiających im życie w swojej społeczności i poprawiających jakość ich
życia;
ii. rozwój i promowanie polityki mieszkaniowej udostępniającej osobom z niepełnosprawnością odpowiednie mieszkania w społeczności lokalnej;
iii. wspieranie pomocy formalnej i nieformalnej w celu umożliwienia osobom
niepełnosprawnym mieszkania w domu rodzinnym;
iv. uznanie statusu opiekunów poprzez służenie im wsparciem i oferowanie
im odpowiedniego szkolenia;
v. uzyskanie dokładnej oceny potrzeb rodzin sprawujących nieformalną opiekę, szczególnie rodzin posiadających dzieci niepełnosprawne lub opiekujących się osobami potrzebującymi wysokiego stopnia wsparcia, pod kątem
zapewnienia wszelkich form informacji, szkolenia i pomocy, w tym pomocy
psychologicznej, umożliwiając w ten sposób życie w rodzinie oraz zwracając szczególną uwagę na godzenie życia prywatnego i zawodowego oraz na
równość płci;
vi. zapewnienie wysokiej jakości usług w społeczności lokalnej i alternatywnych modeli budownictwa umożliwiających odejście od opieki instytucjonalnej na rzecz mieszkania w społeczności lokalnej;
vii. umożliwienie jednostkom podejmowania kompetentnych wyborów, a jeśli
jest to niezbędne – z pomocą wykwalifikowanych służb;
viii.promowanie systemów umożliwiających osobom niepełnosprawnym zatrudnianie wybranych przez siebie asystentów osobistych;
ix. zapewnienie usług uzupełniających i innych udogodnień, np. ośrodków
dziennego pobytu, ośrodków krótkiego pobytu lub organizowania grup
37
38
oferujących odpowiednie formy terapii, aby zapewnić osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom okresy wsparcia i wytchnienia;
x. służenie osobom z niepełnosprawnością, w szczególności osobom wymagającym wysokiego poziomu wsparcia, pomocą dostosowaną do ich indywidualnych potrzeb, włączając usługi osoby wspierającej, w celu zmniejszenia
ryzyka wykluczenia społecznego;
Obszar 9: Opieka zdrowotna
9.1. Cele
i. Zapewnienie wszystkim osobom niepełnosprawnym, bez względu na płeć,
wiek oraz przyczynę, charakter czy stopień niepełnosprawności:
•jednakowego dostępu do wszystkich usług opieki zdrowotnej;
•dostępu do odpowiednich usług wyspecjalizowanych, jeżeli jest to właściwe;
•możliwie pełnego udziału w procesie podejmowania decyzji dotyczących
ich osobistego planu opieki;
ii. zapewnienie, by potrzeby osób z niepełnosprawnością były uwzględniane
w systemach informacji o edukacji zdrowotnej i podejmowanych kampaniach w zakresie zdrowia publicznego.
i. Zapewnienie, by osoby z niepełnosprawnością nie były dyskryminowane
w dostępie do usług opieki zdrowotnej i dokumentów medycznych;
ii. zapewnienie, by z każdą osobą niepełnosprawną, a jeśli jest to niemożliwe
– ze względu na przyczynę, charakter lub stopień jej niepełnosprawności
– z jej przedstawicielem, opiekunem lub osobą wspierającą, konsultowano
w możliwie najszerszym zakresie ocenę, projektowanie i realizację jej planu
opieki zdrowotnej, interwencje medyczne i leczenie;
iii. działanie na rzecz dostępnych publicznych i prywatnych usług opieki zdrowotnej i udogodnień oraz zapewnienie, by służby opieki zdrowotnej, w tym
służby zdrowia psychicznego, wsparcia psychologicznego oraz służby ambulatoryjne i szpitalne, były odpowiednio wyposażone i kompetentne, aby
móc zaspokoić potrzeby osób z niepełnosprawnością;
iv. zapewnienie, by niepełnosprawne kobiety miały jednakowy dostęp do usług
opieki zdrowotnej, włączając w szczególności porady i leczenie prenatalne,
ginekologiczne i w zakresie planowania rodziny;
v. zapewnienie respektowania aspektu płci w opiece zdrowotnej dla osób
z niepełnosprawnością;
vi. zapewnienie osobom niepełnosprawnym odpowiednich informacji na temat usług zdrowotnych, przy czym informacje takie powinny być przedstawiane w formie zrozumiałej dla osób niepełnosprawnych;
vii. zapewnienie, by zawiadomienie o niepełnosprawności, bez względu na to,
czy występuje ona przed czy po urodzeniu, po chorobie lub w wyniku wypadku, było dokonywane w warunkach gwarantujących szacunek dla zainteresowanej osoby i jej rodziny i zapewniających dostarczenie jasnych,
wszechstronnych informacji oraz wsparcia dla jednostki i jej rodziny;
viii.zapewnienie dostępu do edukacji zdrowotnej, kampanii w zakresie zdrowia
publicznego, m.in. poprzez informację i poradnictwo dla osób niepełnosprawnych;
ix. szkolenie specjalistów opieki zdrowotnej w taki sposób, aby zwiększyć ich
świadomość w zakresie niepełnosprawności oraz wyposażyć ich w umiejętności i metody pomagające zaspokoić szczególne potrzeby osób z niepełnosprawnością;
x. uznanie potrzeby wczesnej interwencji i w związku z tym zapewnienie
skutecznych środków w celu wykrycia, zdiagnozowania i leczenia niepełnosprawności w jej wczesnym stadium, a także opracowanie skutecznych
wytycznych w zakresie wczesnego wykrywania i interwencji.
Obszar 10: Rehabilitacja
10.1. Cele
i. Umożliwienie osobom z niepełnosprawnością osiągnięcia możliwie największej samodzielności i pełnego wykorzystania swoich zdolności fizycznych, psychicznych i społecznych;
ii. organizacja, wzmocnienie i rozbudowanie usług rehabilitacyjnych;
iii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do usług powszechnych
i specjalistycznych, aby mogły osiągnąć pełną integrację ze swoją społecznością i z całym społeczeństwem;
iv. zapewnienie, w szczególności, wysokiej jakości wczesnej interwencji, multidyscyplinarnego podejścia do osób z niepełnosprawnością od momentu
ich urodzenia, włączając w to wsparcie i poradnictwo dla rodziców.
i. Opracowanie, wdrożenie i regularny przegląd krajowej polityki w zakresie
rehabilitacji oraz zapewnienie jej ciągłego doskonalenia;
ii. zapewnienie osobom z niepełnosprawnością, ich rodzinom i reprezentatywnym organizacjom udziału w projektowaniu programów rehabilitacji,
w ich realizacji i ocenie;
39
40
iii. zapewnienie, by programy rehabilitacji były dostępne i dostosowane do indywidualnych potrzeb osoby niepełnosprawnej; przy czym programy te wymagają zgody osoby niepełnosprawnej lub jej przedstawiciela;
iv. wykorzystanie tam, gdzie jest to możliwe, powszechnych świadczeń i udogodnień, jak również zapewnienie możliwie pełnego wyposażenia specjalistycznych ośrodków rehabilitacyjnych, z dostosowaniem do usług, które
świadczą, a także zapewnienie im multidyscyplinarnego zespołu pracowników wyspecjalizowanych w zakresie rehabilitacji;
v. rozwój usług rehabilitacyjnych i wsparcia poprzez dokonywanie indywidualnych ocen multidyscyplinarnych z zastosowaniem podejścia holistycznego;
vi. promowanie współpracy między wszystkimi zainteresowanymi sektorami,
w szczególności sektorem zdrowia, edukacji, spraw społecznych i zatrudnienia, oraz zapewnienie zintegrowanego zarządzania sprawami rehabilitacji, jeśli jest to konieczne dla zapewnienia równości szans osób z niepełnosprawnością;
vii. zapewnienie, by w procesie edukacji dzieci niepełnosprawne miały dostęp
do programów rehabilitacji pedagogicznej i innych zasobów umożliwiających im pełne wykorzystanie swojego potencjału;
viii.zaangażowanie w rehabilitację zawodową pracodawców, pracowników i ich
organizacji w celu pomocy w możliwie szybkim powrocie do pracy osobom,
które stają się niepełnosprawne;
ix. działanie na rzecz zapewnienia dostępu osobom z niepełnosprawnością,
które tego wymagają, do zindywidualizowanych, opartych na społeczności
lokalnej, programów rehabilitacji;
x. promowanie większego dostępu osób niepełnosprawnych, które tego wymagają, do przystępnych cenowo pomocy technicznych, stanowiących część
programów lub środków rehabilitacji.
Obszar 11: Ochrona socjalna
11.1. Cele
i. Zapewnienie osobom z niepełnosprawnością jednakowego dostępu do
ochrony socjalnej;
ii. promowanie polityki, która przyczynia się, tam gdzie jest to możliwe, do
rezygnacji z uzależnienia od świadczeń finansowych na rzecz zatrudnienia
i niezależności.
i. Zapewnienie spójnej równowagi między ochroną socjalną a polityką aktywnego zatrudnienia w celu zniechęcenia do biernego uzależnienia od świadczeń;
ii. zapewnienie, by ukierunkowanie usług społecznych i związanego z nimi
wsparcia opierało się na solidnej, multidyscyplinarnej ocenie potrzeb jednostki oraz było poddawane okresowym przeglądom;
iii. zapewnienie, by wszelkie systemy i procedury oceny świadczeń były dostępne dla osób z niepełnosprawnością lub ich przedstawicieli;
iv. zapewnienie, by ogólne usługi społeczne uwzględniały szczególne potrzeby
osób niepełnosprawnych i ich rodzin;
v. zapewnienie koordynacji działań w ramach urzędów administracji, oraz
między tymi urzędami a usługodawcami, zapewniającej jakość usług odpowiadającą potrzebom osób z niepełnosprawnością;
vi. prowadzenie konsultacji z partnerami społecznymi oraz z innymi podmiotami odpowiedzialnymi, jak również organizacjami osób niepełnosprawnych, w zakresie planowania i wdrażania polityki ochrony socjalnej;
vii.zapewnienie skutecznego przekazywania informacji na temat wszystkich
świadczeń ochrony socjalnej, do których mogą mieć prawo osoby z niepełnosprawnością, ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych
zagrożonych wykluczeniem społecznym;
viii.zapewnienie, by strategie integracji społecznej i zapobiegania ubóstwu
uznawały szczególne potrzeby osób z niepełnosprawnością.
Obszar 12: Ochrona prawna
12.1. Cele
i. Zapewnienie osobom z niepełnosprawnością dostępu do wymiaru sprawiedliwości na zasadach równości z innymi ludźmi;
ii. ochrona i popieranie korzystania przez osoby niepełnosprawne ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności na zasadach równości z innymi ludźmi.
i. Zapewnienie ochrony przed dyskryminacją poprzez określenie szczególnych środków prawnych, wyznaczenie specjalnych organów i ustanowienie
procedur sprawozdawczych i odwoławczych;
ii. wyeliminowanie z ustawodawstwa powszechnego przepisów dyskryminujących osoby z niepełnosprawnością;
41
42
iii. popieranie szkolenia w zakresie praw człowieka i niepełnosprawności (zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym) dla funkcjonariuszy
organów ochrony porządku publicznego, urzędników publicznych, pracowników wymiaru sprawiedliwości oraz personelu medycznego;
iv. zachęcanie do tworzenia pozarządowych sieci zajmujących się obroną praw
człowieka osób niepełnosprawnych;
v. zapewnienie osobom z niepełnosprawnością jednakowego dostępu do wymiaru sprawiedliwości poprzez zabezpieczenie im prawa do informacji i komunikacji w dostępnych dla nich formach;
vi. służenie odpowiednią pomocą osobom, które doświadczają problemów
w korzystaniu ze swojej zdolności prawnej i zapewnienie, by pomoc ta była
proporcjonalna do wymaganego poziomu wsparcia;
vii. podejmowanie odpowiednich środków dla zapewnienia, by osoby z niepełnosprawnością nie były pozbawiane wolności chyba, że dzieje się to zgodnie
z prawem;
viii.podejmowanie skutecznych działań na rzecz zapewnienia osobom niepełnosprawnym równych praw do posiadania i dziedziczenia majątku, zapewniając ochronę prawną umożliwiającą im zarządzanie tym majątkiem na
równi z innymi ludźmi;
ix. zapewnienie, by żadna osoba z niepełnosprawnością nie była poddawana
eksperymentom medycznym wbrew jej woli.
Obszar 13: Ochrona przed przemocą i wykorzystywaniem
13.1. Cele
i. Działanie w ramach polityki antydyskryminacyjnej i praw człowieka w celu
ochrony osób z niepełnosprawnością przed wszelkimi formami dyskryminacji i wykorzystywaniem;
ii. zapewnienie osobom niepełnosprawnym dostępu do usług i systemów pomocy dla ofiar przemocy i wykorzystywania.
i. Stworzenie gwarancji ochrony osób z niepełnosprawnością przed przemocą
i wykorzystywaniem poprzez skuteczne wdrażanie polityki i ustawodawstwa, tam gdzie jest to konieczne;
ii. popieranie dostępności i dostępu do kursów szkoleniowych dla osób niepełnosprawnych w celu zmniejszenia ryzyka przemocy i wykorzystywania, na
przykład kursów w zakresie wiary w siebie i dostępnych możliwości;
iii. rozwój procedur i środków dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnością w celu większego wykrywania przypadków przemocy
i wykorzystywania oraz zapewnienie, by były podejmowane odpowiednie
działania przeciwko sprawcom, włączając w to środki odwoławcze i odpowiednie poradnictwo fachowe w przypadku wystąpienia problemów emocjonalnych;
iv. zapewnienie niepełnosprawnym ofiarom przemocy lub wykorzystywania,
również w przypadku przemocy domowej, dostępu do odpowiednich usług
pomocy, w tym możliwości odwołania się;
v. zapobieganie przemocy, złemu traktowaniu lub wykorzystywaniu we wszelkich sytuacjach i zwalczanie tych zjawisk poprzez pomaganie rodzinom,
uświadamianie społeczeństwa i edukację;
vi. wspieranie osób z niepełnosprawnością, w szczególności kobiet, oraz ich
rodzin, w sytuacjach wykorzystywania, poprzez informowanie i udostępnianie usług pomocy;
vii.zapewnienie systemów ochrony przed wykorzystywaniem osób niepełnosprawnych w zakładach psychiatrycznych, domach i instytucjach opieki
społecznej, sierocińcach i innych instytucjach;
viii.zapewnienie odpowiedniego szkolenia wszystkim pracownikom zatrudnionym w instytucjach zajmujących się osobami z niepełnosprawnością i w powszechnych służbach pomocy;
ix. szkolenie policji i władz sądowych, aby potrafiły przyjmować zeznania osób
niepełnosprawnych i aby poważnie traktowały przypadki wykorzystywania;
x. informowanie osób z niepełnosprawnością o sposobach unikania przemocy
i wykorzystywania, rozpoznawania takich sytuacji i powiadamiania o nich;
xi. podejmowanie skutecznych środków legislacyjnych, administracyjnych, sądowych i innych, z wysokimi sankcjami, w sposób przejrzysty oraz umożliwianie ich niezależnego przeglądu przez społeczeństwo obywatelskie, w celu
zapobiegania wszelkim formom przemocy fizycznej i mentalnej, uszkodzeniom ciała lub nadużywaniu, zaniedbaniu, lekceważącemu traktowaniu,
maltretowaniu, wykorzystywaniu lub uprowadzeniom osób niepełnosprawnych.
Obszar 14: Badania i rozwój
14.1. Cele
i. Promowanie opartej na dowodach naukowych polityki i norm poprzez lepsze przekładanie na rozwiązania polityczne wyników badań zorientowanych
na przyszłość;
ii. harmonizacja metodologii zbierania danych statystycznych na szczeblu
krajowym i międzynarodowym w celu uzyskania aktualnych i porównywalnych informacji;
43
44
iii. wykorzystywanie i wspieranie dostępnego potencjału w zakresie badań
i rozwoju, w sposób multidyscyplinarny, w celu popierania uczestnictwa
osób niepełnosprawnych i poprawy jakości ich życia.
i. Rozwój strategii statystycznych i informacyjnych dla celów polityki w zakresie niepełnosprawności oraz rozwoju standardów na podstawie modelu
niepełnosprawności opartego na prawach człowieka oraz przegląd skuteczności istniejących krajowych strategii i baz danych;
ii. zapewnienie, by uzyskiwane informacje na temat potrzeb osób niepełnosprawnych i stopnia ich zaspokojenia uzyskane poprzez ocenę potrzeb były
wykorzystywane dla kształtowania ogólnego planowania i świadczenia
usług na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym;
iii. zapewnienie, by badania ogólnospołeczne, jeżeli jest to uzasadnione, dostarczały danych na temat uczestnictwa osób z niepełnosprawnością we
wszystkich obszarach;
iv. zapewnienie, by badania uwzględniały, jeżeli jest to właściwe, wymiar płci,
ułatwiając analizę sytuacji niepełnosprawnych kobiet;
v. działanie na rzecz skoordynowanego podejścia do badań poprzez uzgadnianie wspólnych klasyfikacji umożliwiających ewaluację i analizę przekrojową
krajowych i międzynarodowych baz danych;
vi. promowanie badań na temat skutecznej rehabilitacji mającej na celu odzyskanie zdrowia i reintegrację społeczną;
vii. promowanie badań na temat skutków zmian demograficznych i procesu starzenia się na jakość życia osób z niepełnosprawnością;
viii.włączenie przedstawicieli osób niepełnosprawnych i innych zainteresowanych stron w rozwój strategii badań i zbierania danych;
ix. wspieranie badań stosowanych w zakresie projektowania nowych technologii informacji i komunikacji, pomocy technicznych, produktów i urządzeń,
które mogą przyczynić się do niezależnego życia i udziału osób z niepełnosprawnością w życiu społecznym;
x. zachęcanie, aby wszelkie badania nad produktami uwzględniały zasady uniwersalnego projektowania;
xi. promowanie wymiany dobrych praktyk, informacji i ścisłej współpracy
między odpowiednimi organami w celu zapewnienia dostępności wyczerpujących danych dla potrzeb kształtowania polityki;
xii.zlecanie odpowiednich badawczych i innowacyjnych projektów pilotażowych w celu popierania rozwoju polityki we wszystkich istotnych obszarach.
Obszar 15: Podnoszenie świadomości
15.1. Cele
i. Poprawa stosunku do osób z niepełnosprawnością, jako aktywnych i pełnoprawnych członków społeczeństwa;
ii. wzrost świadomości, dotyczącej kwestii niepełnosprawności oraz praw osób
niepełnosprawnych oraz zapewnienia im równości szans i ochrony przed
dyskryminacją;
iii. zwalczanie wszelkich negatywnych postaw, które mogą przynieść szkodę
wizerunkowi i interesom osób z niepełnosprawnością.
i. Włączenie tematu niepełnosprawności do ogłoszeń i reklam rządowych
w celu zmiany postaw społecznych;
ii. zachęcanie wszystkich środków masowego przekazu do przedstawiania
i poprawy wizerunku osób z niepełnosprawnością, jako pełnoprawnych
obywateli, w swoich audycjach i przekazach pisemnych;
iii. zachęcanie kanałów telewizyjnych i stacji radiowych do prowadzenia dyskusji na temat osób z niepełnosprawnością w swoich programach ogólnych,
a tam gdzie jest to właściwe, w programach specjalnych;
iv. prowadzenie, tam gdzie jest to możliwe, regularnych kampanii ogólnokrajowych na rzecz wzrostu świadomości co do praw, potencjału i wkładu osób
niepełnosprawnych;
v. korzystanie ze środków innowacyjnych i innych środków praktycznych
w celu zwracania uwagi dzieci, młodzieży i dorosłych na problemy, które
muszą być pokonywane przez osoby z niepełnosprawnością;
vi. zachęcanie osób niepełnosprawnych i ich organizacji do promowania się na
szczeblu lokalnym i krajowym m.in. poprzez udostępnianie im usług poradnictwa w zakresie postępowania z mediami;
vii. wspieranie, promowanie i rozpowszechnianie przykładów dobrych praktyk
w obszarze polityki wobec niepełnosprawności w celu rozwoju świadomości
w edukacji, w środowiskach pracy i w społecznościach lokalnych.
Obszar 16: Aspekty przekrojowe
16.1. Cel
Zagwarantowanie, by potrzeby osób z niepełnosprawnością narażonych
na większe ryzyko wykluczenia uwzględniane były w strategiach i politykach integracyjnych tak, żeby zapewnić tym osobom równy udział w życiu społecznym.
45
46
16.2. Konkretne działania służące realizacji celu
i. Opracowywanie oraz wdrażanie odpowiedniej polityki i jej instrumentów
w taki sposób, aby zachować równość szans pomiędzy niepełnosprawnymi
kobietami a mężczyznami;
ii. usuwanie przeszkód, które nie pozwalają kobietom niepełnosprawnym na
korzystanie ze swoich praw na tych samych zasadach, co mężczyźni i inne
kobiety;
iii. ułatwienie uczestnictwa w życiu społecznym osobom, które z powodu poważnego i ogólnego obniżenia sprawności wymagają wysokiego poziomu
wsparcia poprzez zapewnienie dostępności odpowiednio zindywidualizowanych i należytej jakości usług, odpowiadających potrzebom ich i ich rodzin;
iv. zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom i ich rodzinom środków wsparcia, umożliwiających tym dzieciom dorastanie we własnej rodzinie; uzyskanie wykształcenia, pozwalającego wykorzystać w maksymalnym stopniu
posiadane przez dzieci możliwości, włączanie się w nurt życia lokalnego
(lokalnej społeczności dziecięcej); budowanie podstaw pod aktywne społecznie i niezależne życie dorosłe;
v. usuwanie przeszkód w dostępie niepełnosprawnych dzieci i młodzieży do
wszystkich aspektów życia: edukacji, pracy, sportu, kultury, rozrywki i życia
społecznego;
vi. uwzględnianie przy opracowywaniu oraz wdrażaniu polityki i jej instrumentów szczególnych potrzeb osób niepełnosprawnych w podeszłym wieku, co wymaga udostępnienia odpowiednich programów i usług.
4. PROBLEMY REALIZACJI NOWOCZESNEJ POLITYKI WOBEC NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
Zawarta w Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, a także w innych dokumentach międzynarodowych, koncepcja nowoczesnej polityki społecznej w zakresie niepełnosprawności otwiera przez osobami
niepełnosprawnymi korzystne perspektywy poprawy położenia i rozwoju osobistego. Wyjątkowo ważne znaczenie w tej koncepcji odgrywa współpraca władzy
oraz administracji publicznej z organizacjami osób niepełnosprawnych. Rola
tych organizacji w ramach współpracy obejmuje zarówno zadania z zakresu
kreowania i planowania polityki wobec osób niepełnosprawnych, jak i zadania
związane z jej realizacją. W nowoczesnej polityce społecznej w zakresie niepełnosprawności organizacje osób niepełnosprawnych uzyskują eksponowaną pozycję, nowe prawa, ale także i nowe obowiązki. Zakłada się ich kluczową rolę
w artykułowaniu i reprezentowaniu interesów osób z niepełnosprawnością na
krajowym, regionalnym i lokalnym poziomie funkcjonowania społeczeństwa.
Przewiduje się także dla tych organizacji ważne funkcje wdrożeniowe, ze szczególnym podkreśleniem znaczenia ich działalności w środowiskach lokalnych; od
reguł i warunków życia w środowiskach lokalnych zależą bowiem w zasadniczej
mierze jakość życia i możliwości codziennego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej.
Doświadczenia europejskie i światowe pokazują, że nowoczesna polityka społeczna wobec osób niepełnosprawnych prowadzona we współpracy administracji publicznej z rozwiniętym i dobrze działającym sektorem pozarządowym jest
o wiele skuteczniejsza i bardziej efektywna aniżeli tradycyjna polityka społeczna
prowadzona wyłącznie przez administrację. Składa się na to wiele powodów.
Dostarczanie usług niezbędnych dla rehabilitacji i normalnego życia osób z różnymi niepełnosprawnościami jest współcześnie działalnością charakteryzującą się dużą specyfiką, wymagającą złożonych, wyspecjalizowanych i sprawnie
działających struktur. Budowanie takich struktur i ich prowadzenie w ramach
sektora publicznego najczęściej jest rozwiązaniem kosztownym i mało skutecznym. Skuteczniej i wydajniej potrafią radzić sobie w tym zakresie organizacje
pozarządowe. Dlatego w wielu krajach (Stany Zjednoczone, Wielka Brytania,
Szwajcaria, Szwecja, Norwegia) organizacje te traktowane są przez administrację publiczną jako uznani partnerzy, ich działalność jest wspierana, a współpraca
z nimi traktowana jak niezwykle ważna kwestia. W Polsce taki model współpracy samorządu i organizacji pozarządowych dopiero się kształtuje. Formując
wzajemne relacje z władzą i administracją publiczną polskie organizacje pozarządowe działające na rzecz osób niepełnosprawnych wskazują na rozwiązania
wypracowane przez ONZ i Unię Europejską, zawarte m.in. w Standardowych
Zasadach Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych, przyjętych podczas
48 sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w dniu 20 grudnia
1993 (Rezolucja 48/96). W zawartej w przytoczonym dokumencie Zasadzie 18
pt. Organizacje osób niepełnosprawnych zapisano:
„Państwa powinny określić prawo organizacji osób niepełnosprawnych do reprezentowania osób niepełnosprawnych na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. Państwa powinny także uznać doradczą rolę organizacji osób niepełnosprawnych w kształtowaniu polityki społecznej w odniesieniu do tych osób.
1. Państwa powinny zachęcać i wspomagać ekonomicznie oraz w inny sposób
tworzenie i umacnianie pozycji organizacji osób niepełnosprawnych, członków ich rodzin i/lub obrońców. Państwa powinny uznać, że organizacje te
mają do spełnienia ważną rolę w rozwoju polityki społecznej wobec niepełnosprawności.
47
48
2. Państwa powinny ustanowić stały kontakt z organizacjami osób niepełnosprawnych i zagwarantować ich udział w kształtowaniu polityki społecznej
rządu.
3. Rola organizacji osób niepełnosprawnych może polegać na określeniu potrzeb
i priorytetów, uczestnictwie w planowaniu, wdrażaniu i ewaluacji służb, usług
i działań dotyczących życia osób niepełnosprawnych oraz na przyczynianiu się
do podnoszenia poziomu świadomości społeczeństwa i propagowaniu zmian.
4. Jako ciała samopomocowe, organizacje osób niepełnosprawnych stwarzają
możliwości rozwijania umiejętności w różnych dziedzinach oraz zapewniają
członkom tych organizacji wzajemne wsparcie i wymianę informacji.
5. Organizacje osób niepełnosprawnych mogą pełnić swą doradczą rolę w różny sposób, na przykład posiadając stałą reprezentację w zarządach agend
finansowanych przez rząd, służąc komisjom publicznym i dostarczając wiedzy
eksperckiej na temat różnych projektów.
6. Rola doradcza organizacji osób niepełnosprawnych powinna mieć stały charakter, aby rozwijać i pogłębiać wymianę poglądów i informacji pomiędzy
Państwami i organizacjami.
7. Organizacje powinny być stale reprezentowane w krajowym komitecie koordynacyjnym i innych podobnych organach.
8. Powinno się rozwijać i umacniać rolę lokalnych organizacji osób niepełnosprawnych w celu zapewnienia wpływu tych organizacji na problemy środowiska lokalnego”.
W okresie ostatnich kilku lat polityka wobec osób niepełnosprawnych w Polsce
stopniowo uzyskuje w ramach polityki społecznej wyraźną odrębność i coraz
większe znaczenie. To wyodrębnienie dobrze służy interesom osób z niepełnosprawnościami. Podkreśla ono autonomiczny i jednocześnie wielowymiarowy
charakter zagadnienia niepełnosprawności oraz wskazuje na jego złożone uwarunkowania. Niepełnosprawność w polityce społecznej państwa przestaje być
kwestią tylko socjalną czy tylko ekonomiczną, postrzeganą z perspektywy zagadnień budżetowych czy obszaru działania tylko jednego resortu (Ministerstwa
Pracy i Polityki Społecznej). W ramach nowego paradygmatu, niepełnosprawność jest zagadnieniem społecznym, którego rozwiązywanie wymaga stworzenia na wielu obszarach warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym
korzystanie z przynależnych im praw. Dotyczy to gospodarki, polityki zatrudnienia i rynku pracy, zabezpieczenia społecznego, polityki mieszkaniowej, edukacji, ochrony zdrowia, kultury i sztuki, wypoczynku i rekreacji. Takie rozumienie polityki na rzecz osób niepełnosprawnych zamyka epokę społeczeństwa
wykluczającego i otwiera epokę społeczeństwa włączającego, w którym wszyscy
obywatele mają równe prawa i równe szanse.
MARIAN ANASZ
POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH – KIEROWNIK PROJEKTU
KONWENCJA ONZ A ZATRUDNIENIE I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA OSÓB
NIEPEŁNOSPRAWNYCH. ROLA PROJEKTU „WSPARCIE DLA ROZWOJU
DZIAŁALNOŚCI PFON SŁUŻĄCEJ AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB
NIEPEŁNOSPRAWNYCH” W PRZYGOTOWANIU WARUNKÓW
W SPOŁECZNOŚCIACH LOKALNYCH MAZOWSZA DLA PODJĘCIA WYZWAŃ
I WYKORZYSTANIA NOWYCH MOŻLIWOŚCI
1. W Art. 4 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych ust. 3 zapisano, że: „Przy tworzeniu i wdrażaniu ustawodawstwa i polityki celem wprowadzenia w życie niniejszej konwencji, a także
w toku podejmowania decyzji w zakresie spraw związanych z osobami niepełnosprawnymi, Państwa - Strony będą ściśle konsultować się z osobami
niepełnosprawnymi, a także angażować te osoby, w tym niepełnosprawne
dzieci, w te procesy, za pośrednictwem reprezentujących je organizacji”.
Można powiedzieć, że cytat ten proklamuje obowiązek współpracy władzy
i administracji państwowej z organizacjami reprezentującymi osoby niepełnosprawne, jako główny motor wdrażania Konwencji. Skąd wynika przekonanie o konieczności takiej współpracy? Ze światowego doświadczenia,
które wykazało, że problemy niepełnosprawności i związane z nią problemy
społecznego wykluczenia są nierozwiązywalne na gruncie tradycyjnie pojmowanej, będącej wyłącznie domeną państwa, polityki społecznej.
2. Jakie są najważniejsze zadania do podjęcia w ramach tej współpracy w obszarze zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz ich uczestnictwa w życiu
społecznym na Mazowszu?
W świetle zrealizowanych w ramach projektu badań bardzo dotkliwym dla
osób niepełnosprawnych zjawiskiem jest ich ograniczony dostęp do zatrudnienia, kontynuacji zatrudnienia oraz awansu zawodowego. Szczególnie
dotyczy to ludzi młodych. Dla ograniczenia problemu bezrobocia osób niepełnosprawnych niedostatecznie wykorzystywane są możliwości edukacyjne, dostęp do szkoleń zawodowych, a także dostęp do staży zawodowych
i kształcenia ustawicznego. W odczuciu osób niepełnosprawnych naruszane
50
bywa ich prawo do sprawiedliwych warunków pracy, w tym do równych
szans awansu i jednakowego wynagrodzenia za pracę jednakowej wartości.
Polem intensywnej współpracy powinny stać się programy promowania
szans zatrudnienia osób niepełnosprawnych na rynku pracy oraz programy
wspierające zdobywanie i utrzymywanie pracy oraz awansu zawodowego.
Programy te powinny nabrać bardziej intensywnego i jednocześnie bardziej zindywidualizowanego charakteru. Takie programy uda się opracować
i wdrożyć tylko w warunkach autentycznej współpracy służb zatrudnienia
z organizacjami reprezentującymi osoby niepełnosprawne.
3. Ważnym problemem dla jakości życia i rozwoju aktywności społecznej osób
niepełnosprawnych mieszkających w województwie mazowieckim są występujące liczne ograniczenia architektoniczne. Najczęściej chodzi o sprawy
najprostsze, takie jak stan dróg i chodników, o wszechobecne słupki i uszkodzenia nawierzchni, brak wind i podjazdów. O to, że duża liczba budynków
i placówek prywatnych jest nadal nieprzystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych – w tym sklepów, kin, kawiarni, restauracji, teatrów itp.
Dla aktywności i uczestnictwa osób niepełnosprawnych, a także ich osobistego rozwoju, kluczowe znaczenie ma dostęp do informacji i możliwość
komunikowania się. Bariery komunikacyjne w przypadku takich upośledzeń, jak głuchota czy ślepota, mogą być skutecznie niwelowane przez
nowoczesne technologie elektroniczne. Skompletowanie odpowiedniego
sprzętu jest jednak kosztowne, kosztowna jest również jego modernizacja.
Istniejące systemy dofinansowań nie pozwalają na zaspokojenie potrzeb,
ograniczając zasadę równości w dostępie do informacji, równych szans edukacyjnych oraz prawa do osobistego rozwoju.
Źródłem wielu barier oraz przykrości doznawanych przez osoby niepełnosprawne są postawy i reakcje personelu zatrudnionego w instytucjach
publicznych i pracowników usług (np. postawy kierowców transportu publicznego). Z żywą krytyką spotyka się funkcjonowanie publicznej służby
zdrowia, zwłaszcza ograniczenia w dostępie osób niepełnosprawnych do
specjalistycznej opieki medycznej. Liczne, mniej zamożne osoby niepełnosprawne dotkliwie odczuwają konieczność korzystania z niepublicznej
opieki zdrowotnej, spowodowaną długim czasem oczekiwania na badania
i wizyty lekarskie w publicznych placówkach medycznych. Brak jest usług
dodatkowych – nadal utrzymują się ograniczenia w dostępie do opieki
medycznej dla osób głuchych z uwagi na brak tłumacza języka migowego,
„Konwencja ONZ” a zatrudnienie i partycypacja społeczna osób niepełnosprawnych...
a także na brak tłumaczy znających słownictwo medyczne. W opiece zdrowotnej również wiele zależy od postaw konkretnych lekarzy i personelu
medycznego. Wskazywane problemy świadczą o częstym braku niezbędnej
wrażliwości i przygotowania do pracy z osobami niepełnosprawnymi.
Za ważną barierę w codziennym życiu osób niepełnosprawnych uznawany
jest trudny dostęp do usługi asystenta osobistego.
Warunki życia środowiska osób niepełnosprawnych są niełatwe. Zdecydowane większość naszych respondentów wyrażała opinię, że sytuacja osób
niepełnosprawnych na terenie działania kół jest niekorzystna i pogarsza się.
4. Z zebranego materiału badawczego wynika, że w powiatach i gminach województwa mazowieckiego można mówić o dwóch rodzajach relacji pomiędzy
środowiskami osób niepełnosprawnych i ich organizacjami a administracją
samorządową. Pierwszy typ relacji ma charakter życzliwych i otwartych na
pomoc i wsparcie kontaktów. Relacje tego rodzaju charakteryzowane były
konkretnymi przykładami osobistego angażowania się ze strony wójtów,
burmistrzów, pracowników OPS-ów i PCPR-ów, nauczycieli i kierowników szkół. Drugi typ relacji ma charakter biurokratyczno-formalny, często
nacechowany wzajemną nieufnością i dystansem. Badane osoby niepełnosprawne nierzadko wyrażały opinię, że przez urzędników bywały traktowane przedmiotowo, jak osoby z marginesu i wykluczone, że przedstawiane
potrzeby traktowane były jako nieuzasadnione oczekiwania czy roszczenia.
Są więc jeszcze na Mazowszu powiaty i gminy, w których władza i administracja w niewielkim stopniu interesuje się sprawami osób niepełnosprawnych; powiaty, które nie posiadają powiatowych strategii działania na rzecz
osób niepełnosprawnych; w których nie traktuje się poważnie społecznych
rad osób niepełnosprawnych.
5. Rzeczywistym problemem jest powszechnie występujący poważny niedostatek wiedzy kadry urzędniczej w zakresie zagadnienia niepełnosprawności.
W środowisku urzędniczym nie upowszechniło się jeszcze nowe rozumienie niepełnosprawności. Nie dostrzega się i nie rozumie specyfiki poszczególnych rodzajów niepełnosprawności, bez czego trudna do zrozumienia
jest różnorodność zagadnień związanych z identyfikacją i ograniczaniem
czynników wykluczenia, a także możliwość głębszego zrozumienia oczekiwanych przez osoby niepełnosprawne form pomocy lub wsparcia. Jednocześnie nie dostrzega się i nie rozumie specyfiki wynikającej z różnego
51
52
stopnia niepełnosprawności danego rodzaju, a także z wieku i etapu życia
osoby niepełnosprawnej.
Jeden z ekspertów, z którym rozmawialiśmy w trakcie realizowanego badania, wyraził opinię, że w relacjach z administracją samorządową ogniwa
lokalne organizacji powinny przyjąć założenie, że sprawy osób niepełnosprawnych zawsze będą traktowane przez nią drugoplanowo. Nie jest to
przejaw złej woli urzędników lecz skutek faktu, że administracja lokalna
dysponuje niedostatecznym potencjałem wykonawczym i finansowym. Za
mało jest urzędników i za mało środków finansowych. Dlatego wywieranie
stałej, „życzliwej” presji na administrację lokalną jest koniecznością.
6. Poważne słabości, z punktu widzenia wymogów owocnej współpracy,
utrzymują się po stronie reprezentujących osoby niepełnosprawne organizacji pozarządowych. Dzisiaj charakteryzują się one ograniczonymi zdolnościami do prowadzenia działań z zakresu aktywnej integracji, w tym do
podejmowania zadań wdrażających w środowiskach lokalnych idee zawarte
w Konwencji ONZ. Trudności w funkcjonowaniu tych organizacji najsilniej przejawiają się właśnie na poziomie lokalnym. Wiąże się to w bardzo
dużym stopniu z niewielkim potencjałem organizacyjno-kadrowym oraz
ograniczonymi środkami na prowadzenie stałej i systematycznej działalności (trudna sytuacja lokalowo-sprzętowa). Ważną przyczyną jest także utrzymujący się nadal tradycyjny model funkcjonowania organizacji.
O obecności tej tradycji, która dzisiaj utrudnia rozwijanie efektywnej działalności, świadczą takie zjawiska, jak:
• koncentracja aktywności na sprawach wewnętrznych i bieżących, opiekuńczo-towarzyski styl działania;
• koncentracja uwagi raczej na problemach członków (ich dominującej
grupy) niż na problemach całego środowiska, nie dostrzeganie zróżnicowanych potrzeb występujących w środowisku;
• wąskie spojrzenie na potrzeby i aspiracje osób niepełnosprawnych dotyczące ich uczestnictwa w życiu zawodowym i społecznym, brak zindywidualizowanego podejścia;
• wąskie oferty programowe;
• brak autodefinicji pozycji i roli ogniw w środowiskach lokalnych, brak nawiązanych relacji koniecznych do wypełniania społecznej roli i współpracy z otoczeniem (z władzami terenowymi, administracją samorządową,
z pracodawcami, z innymi organizacjami pozarządowymi);
• „kliencki” model członkostwa;
• niedostateczny rozwój struktur, tradycyjne formy pracy, niedostateczne
kompetencje (prawne, projektowe, pozyskiwanie funduszy, budowa partnerstw) liderów i pracowników;
• nieefektywne mechanizmy funkcjonowania organizacji (zbyt długie 5-letnie kadencje);
• „słaby puls” życia wewnątrzorganizacyjnego, niedostatki w komunikacji
ze środowiskami działania;
• niedostateczne przygotowanie pracowników do podejmowania zadań
z zakresu polityki aktywnej integracji osób niepełnosprawnych.
W obecnej sytuacji, ważną rolę do spełnienia w podnoszeniu jakości funkcjonowania lokalnych ogniw swoich organizacji mają ich zarządy główne.
Aktualna kondycja tych ogniw wymaga udzielenia im pomocy ze strony
władz organizacji. Chodzi zwłaszcza o pomoc w skonkretyzowaniu zawartych w Konwencji ONZ idei i celów do specyfiki reprezentowanych przez
organizacje niepełnosprawności oraz o zapewnienie dogodnych warunków
prawnych dla działalności kół i oddziałów. Wydaje się, że obecnie to od zarządów głównych w podstawowej mierze zależeć będzie siła inspiracji płynących do ogniw lokalnych, dotycząca rozwijania oferty programowej oraz
wskazywania nowoczesnych form i metod działalności, a także do uwzględniania w ramach tej działalności złożonej natury niepełnosprawności wyrażającej się w odmiennych potrzebach osób z różnymi podrodzajami niepełnosprawności, kobiet, osób młodych i w zaawansowanym wieku, osób
zamieszkujących na wsi, czy też w małych lub wielkich miastach.
7. Celem naszego projektu było zwiększenie potencjału i zdolności organizacji
zrzeszonych w PFON, do wdrażania w środowiskach lokalnych województwa mazowieckiego, polityki aktywnej integracji w zakresie skutecznego
aktywizowania zawodowego i społecznego osób niepełnosprawnych oraz
rozwijania współpracy tych organizacji z władzami i administracją samorządowymi w realizacji zadań dotyczących integracji zawodowej i społecznej
osób niepełnosprawnych. Projekt obejmował trzy moduły: moduł programowo-badawczy, moduł szkoleniowy oraz moduł promocyjno-animacyjny.
Uczestnikami projektu byli liderzy organizacji zrzeszonych w PFON: Polskiego Związku Niewidomych (PZN), Polskiego Związku Głuchych (PZG),
Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym
(PSOUU), organizacji zrzeszonych w Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Osób Niesprawnych Ruchowo (OFOONR, który reprezentowany był
w projekcie przez Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego PTSR)
oraz Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym (TPG).
53
54
8. Celem modułu programowo-badawczego było przygotowanie dla lokalnych
ogniw organizacji biorących udział w projekcie oferty programowej. Pracę tę wykonywali uczestnicy projektu przy wsparciu trenerów, ekspertów
i badaczy, którzy dostarczyli materiałów badawczych dotyczących diagnozy potrzeb poszczególnych środowisk osób niepełnosprawnych oraz stanu funkcjonowania poszczególnych organizacji. W czasie przeprowadzonych seminariów i warsztatów uczestnicy projektu otrzymali dużą dawkę
wiedzy teoretycznej dotyczącej założeń nowoczesnej polityki społecznej
(m.in. zawartych w Konwencji ONZ), a także sztuki programowania oraz
praktycznych umiejętności pokonywania kolejnych etapów w planowaniu
działalności swoich kół. Rezultatem tych prac są cztery broszury programowe pt. „Nasze działania i dążenia”, zawierające konkretne oferty programowe dla działających na Mazowszu kół PZN, PZG, PSOUU i PTSR.
9. Moduł szkoleniowy miał na celu rozwinięcie kompetencji i praktycznych
umiejętności stosowania nowoczesnych form i metod pracy wśród liderów
organizacji. Zostali oni przeszkoleni w zakresie następujących zagadnień:
• obowiązujące przepisy prawne, dotyczące działalności organizacji reprezentujących osoby niepełnosprawne;
• nowoczesne metody integracji i aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych;
• nawiązywanie i utrzymywanie relacji i współpracy z władzami terenowymi i administracją samorządową;
• budowanie partnerstw dla rozwiązywania problemów środowiska;
• źródła i metody pozyskiwania środków finansowych na działalność organizacji;
• budowanie wizerunku organizacji i współpraca z mediami;
• nowoczesne struktury działalności organizacyjnej oraz formy i metody
pracy;
• podstawy monitorowania realizacji lokalnej polityki społecznej wobec
osób niepełnosprawnych.
10. Celem modułu promocyjno-animacyjnego było pogłębienie kontaktu pomiędzy lokalnymi ogniwami organizacji a środowiskami ich działania oraz
konkretne nawiązanie współpracy z przedstawicielami władz terenowych
i administracji samorządowej z terenu działalności kół. Ważnym zadaniem
było pokazanie wielu uczestniczącym w projekcie liderom, że sojuszników
dla rozwiązywania problemów w środowiskach można znaleźć wśród radnych, starostów, burmistrzów i urzędników. W ramach kampanii promocyjno-informacyjnej przeprowadzono 45 spotkań środowiskowych oraz
45 spotkań z władzami, administracją i innymi interesariuszami. Ważnym
efektem kampanii były złożone do władz terenowych petycje (wypracowywane i przyjmowane podczas spotkań środowiskowych), zawierające postulaty dotyczące poprawy warunków życia osób niepełnosprawnych w poszczególnych powiatach i miastach. O przebiegu i wynikach wielu spotkań
partnerskich poinformowała prasa lokalna.
Przeprowadzona kampania świadczy o potrzebie i celowości nawiązywania
i rozwijania współpracy informacyjnej, programowej i wdrożeniowej pomiędzy samorządami a organizacjami.
Ważnym wątkiem kampanii informacyjno-promocyjnej było propagowanie
nowego wizerunku mazowieckich ogniw organizacji za pomocą specjalnie
zaprojektowanych plakatów oraz ulotek.
11. Istnieje wiele sposobów oceny jakości i skuteczności projektu. Jedną z takich możliwości jest w przypadku naszego projektu uzyskanie opinii uczestniczących w projekcie liderów organizacji. Zostały one zaprezentowane
w dalszej części publikacji.
55
JOANNA WOJTYŃSKA
POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH – KOORDYNATOR
DS. BADAWCZYCH I PROGRAMOWYCH
REALIZACJA PROJEKTU „WSPARCIE DLA ROZWOJU DZIAŁALNOŚCI PFON
SŁUŻĄCEJ AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH” –
DZIAŁANIA I REZULTATY
ZAŁOŻENIA PROJEKTU
Projekt „Wsparcie dla rozwoju działalności PFON służącej aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych” realizowany był na terenie województwa mazowieckiego od 1 września 2010 roku do 30 września 2012 roku, w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Działanie 7.2 Przeciwdziałanie wykluczeniu
i wzmocnienie sektora ekonomii społecznej, Poddziałanie 7.2.1 Aktywizacja
zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Projekt
zaadresowano do liderów terenowych ogniw organizacji zrzeszonych w Polskim
Forum Osób Niepełnosprawnych: Polskiego Związku Niewidomych (PZN),
Polskiego Związku Głuchych (PZG), Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób
z Upośledzeniem Umysłowym (PSOUU), Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym (TPG) oraz liderów organizacji zrzeszonych w Ogólnopolskiej Federacji
Organizacji Osób Niesprawnych Ruchowo (OFOONR, który reprezentowany
był w projekcie przez Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego – PTSR).
Zrealizowany projekt zainspirowany został priorytetową aktywnością PFON,
którą w minionych 5 latach była działalność na rzecz ratyfikowania Konwencji
Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych oraz przygotowanie organizacji reprezentujących osoby niepełnosprawne do wdrażania zapisów
Konwencji.
Projekt był jednocześnie bezpośrednią odpowiedzią na postulat zawarty
w podstawowym dokumencie programowym POKL, dotyczącym konieczności wzmocnienia potencjału organizacji pozarządowych. Dokument ten podkreśla, że współpraca administracji publicznej z partnerami społecznymi i organizacjami pozarządowymi, w tym organizacjami działającymi na rzecz osób
Realizacja projektu „Wsparcie dla rozwoju działalności PFON służącej aktywizacji...
niepełnosprawnych oraz jej unormowanie prawne jest wyrazem nowego demokratycznego ładu społecznego, w którym organizacje pozarządowe pełnią rolę
partnera administracji publicznej, nie tracąc przy tym swojej niezależności.
„Organizacje pozarządowe dysponują wielkim potencjałem aktywności w działaniach na rzecz społeczeństwa. Istotną funkcją, którą pełnią jest dostarczanie
usług społecznych. Jednak ich rola nie ogranicza się tylko do aktywnego obejmowania działaniami różnych grup społecznych, ale przede wszystkim wiąże
się z wnoszeniem do realizacji usług społecznych specyficznej wartości dodanej,
jaką są kompetencje – indywidualizacja działań wobec klientów, dopasowanie
narzędzi do konkretnych grup i ich potrzeb, wysoka jakość usług, monitorowanie sytuacji beneficjentów w dłuższym horyzoncie czasowym, usamodzielnianie
beneficjentów – tak, by sami sobie zaczynali dawać radę z problemami społecznymi oraz wyzwaniami rynku pracy. Niezbędne jest partnerstwo publicznospołeczne zorientowane na realne współdziałanie i rozwiązywanie problemów
społecznych w kooperacji różnych podmiotów i w dłuższym horyzoncie czasowym. (…) Niewątpliwie mocną stroną systemu jest istnienie unormowań prawnych regulujących zasady współpracy między administracją a organizacjami
pozarządowymi, jednakże należy zauważyć, iż organizacje dysponują znacznie
mniejszym potencjałem pozwalającym na skuteczne wypełnienie przypisanych
im zadań. Wiąże się to w znacznym stopniu z niewielkim potencjałem organizacyjno-kadrowym tych organizacji oraz ograniczonymi środkami na działalność szkoleniową. (…) Aby organizacje mogły skutecznie wypełniać przypisane
im zadania, zwłaszcza te związane z realizacją zadań publicznych, i tym samym
pełnić rolę partnera dla administracji publicznej, ich potencjał w tym zakresie
musi zostać odpowiednio wzmocniony. Tylko takie podejście gwarantuje pełne
wdrożenie zasady pomocniczości”*.
Projekt wpisywał się także w nurt działań prowadzonych w ramach polityki społecznej, inspirowanych nowym postrzeganiem problemu niepełnosprawności.
Podejście opiekuńcze ustępuje w nim miejsca różnorodnym formom wsparcia,
tworzącym warunki do samodzielności i podmiotowości oraz równoprawnego
uczestnictwa osób z niepełnosprawnością w życiu społecznym. Z wyrównaniem
szans wiąże się wzrost odpowiedzialności i obowiązków osób niepełnosprawnych.
Ważnym kontekstem intelektualnym realizowanego projektu były więc dwa,
obecnie kluczowe, międzynarodowe dokumenty dotyczące położenia osób
niepełnosprawnych we współczesnym społeczeństwie: Konwencja Narodów
Program Operacyjny Kapitał Ludzki.
wersja z dn. 05.12.2011 r., ss. 81-82
*
Narodowe
Strategiczne
Ramy
Odniesienia
2007-2013;
57
58
Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych oraz Europejska strategia
w sprawie niepełnosprawności 2010-2020: Odnowione zobowiązanie do budowania Europy bez barier. Szczególne znaczenie dla koncepcji projektu miały następujące, zawarte w przywołanych dokumentach idee i oceny:
• Każdej jednostce ludzkiej przysługują te same prawa i swobody.
• Niepełnosprawność jest wynikiem interakcji pomiędzy osobami z dysfunkcjami a barierami środowiskowymi i wynikającymi z postaw ludzkich, które
są przeszkodą dla pełnego i skutecznego uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu społecznym na równych zasadach z innymi obywatelami.
• Dyskryminacja wobec jakiejkolwiek osoby ze względu na jej niepełnosprawności jest wykroczeniem przeciwko godności i wartości człowieka.
• Osoby niepełnosprawne nadal spotykają się z barierami uniemożliwiającymi
im pełne uczestnictwo w życiu społecznym.
• Większość osób niepełnosprawnych znajduje się w wysoce niekorzystnej sytuacji społecznej i żyje w warunkach ubóstwa.
• Ograniczenie wykluczenia społecznego osób niepełnosprawnych jest czynnikiem rozwoju społeczeństwa w wymiarze ogólnoludzkim, społecznym i gospodarczym oraz ważnym czynnikiem likwidacji problemu ubóstwa.
• Osoby niepełnosprawne mają prawo do pracy na równych zasadach z innymi
obywatelami, w tym prawo do utrzymywania się z pracy wybranej przez siebie
oraz akceptowanej na rynku pracy i w środowisku pracy, o charakterze otwartym, niewykluczającym i dostępnym dla osób.
• Niedopuszczalna jest dyskryminacja ze względu na niepełnosprawność
w odniesieniu do wszystkich kwestii dotyczących wszelkich form zatrudnienia, awansu zawodowego i warunków pracy zgodnych z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.
• Nieustannej ochrony wymagają prawa osób niepełnosprawnych (traktowane
na równych zasadach z innymi obywatelami) do sprawiedliwych i korzystnych warunków pracy.
CELE PROJEKTU
Celem ogólnym projektu było zwiększenie potencjału i zdolności lokalnych
ogniw organizacji do realizacji procesu aktywnej integracji w zakresie skutecznego aktywizowania społecznego i zawodowego osób z niepełnosprawnością
w środowiskach lokalnych, a w tym rozwijanie współpracy organizacji pozarządowych z władzami i administracją samorządową.
Cele szczegółowe projektu obejmowały:
• diagnozę potrzeb i aspiracji zawodowych i społecznych osób niepełnosprawnych w lokalnych środowiskach działania i rozwinięcie oferty programowej
organizacji;
• podniesienie kompetencji pracowników organizacji;
• rozwinięcie form życia organizacyjnego i metod działania;
• poprawę komunikacji pomiędzy organizacjami a środowiskami ich działania,
służącej wzrostowi mobilności osób niepełnosprawnych i upowszechnieniu
wśród nich postaw aktywnego uczestnictwa w życiu zawodowym i społecznym;
• rozwinięcie współpracy organizacji zrzeszonych w PFON z władzami i administracją samorządową.
GŁÓWNE ZADANIA I REZULTATY PROJEKTU
• Przeprowadzenie badań służących identyfikacji potrzeb uczestnictwa w życiu zawodowym i społecznym czterech środowisk osób z niepełnosprawnością
(wzrokową, słuchową, ruchową i intelektualną), dla których działają lokalne
ogniwa organizacji zrzeszonych w PFON oraz zdiagnozowaniu potencjału
programowego i organizacyjnego lokalnych ogniw organizacji zrzeszonych
w PFON, ich relacji z otoczeniem instytucjonalnym, stopnia przygotowania
do stosowania form i metod aktywnej integracji, a także ich potrzeb szkoleniowych w tym zakresie.
• Przeprowadzenie seminariów doradczo-warsztatowych na temat przygotowania nowoczesnej oferty programowej dla lokalnych ogniw organizacji.
Od lipca 2011 roku do maja 2012 roku przeprowadzono seminaria dla pięciu
grup: PZG, PZN, PSOUU, OFOONR i TPG, w których wzięły udział łącznie 142 osoby. Zajęcia warsztatowe (łącznie 24 godziny zajęć przypadających
na uczestnika) poprzedzane zawsze były wykładem poświęconym prezentacji i interpretacji międzynarodowych dokumentów otwierających nowy etap
w polityce aktywnej integracji osób niepełnosprawnych: Konwencji Narodów
Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych oraz Europejskiej strategii
w sprawie niepełnosprawności 2010-2020, a także teoretycznym wprowadzeniem do problematyki programowania organizacji pozarządowych działających w środowisku osób niepełnosprawnych. Badacze przedstawiali wyniki
badań. Warsztaty przeprowadzały trenerki z Fundacji Rozwoju Społeczeństwa
Obywatelskiego. Rezultatem tego zadania są cztery broszury programowe
59
60
pt. „Nasze działania i dążenia”, zawierające konkretne oferty programowe dla
działających na Mazowszu kół PZN, PZG, PSOUU i PTSR.
• Przeprowadzenie szkoleń na temat sposobów wdrażania procesu aktywnej
integracji. Szkolenia były kontynuowane dla wyłonionych wcześniej pięciu
grup i dostosowane do środowiskowej specyfiki każdej z organizacji. Programy i treści szkoleń – pięć cykli szkoleniowych (cykl obejmował łącznie
64 godziny zajęć na uczestnika) dla 142 liderów organizacji – skonkretyzowane zostały w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań własnych oraz
innych dostępnych badań organizacji pozarządowych. Tematyka szkoleń
obejmowała takie zagadnienia, jak: prawne uwarunkowania realizacji zadań
programowych w realiach społeczności lokalnych; metody integracji zawodowej osób niepełnosprawnych; niekonwencjonalne formy aktywności własnej
osoby niepełnosprawnej, jako skuteczne metody integracji społecznej; rzecznictwo i lobbing w realiach lokalnych; utrzymywanie kontaktów z władzami
i administracją; budowanie partnerstw w środowisku lokalnym oraz monitorowanie działań władzy i administracji. Zajęcia prowadzili m.in. trenerzy
Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, Federacji Organizacji Służebnych MAZOWIA i Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich.
• Przeprowadzenie kampanii informacyjno-promocyjnych. Po przygotowaniu nowej oferty programowej, w środowiskach działania lokalnych ogniw
PZN, PZG, PSOUU i PTSR zostały przeprowadzone kampanie informacyjno-promocyjne, promujące w środowisku osób z niepełnosprawnością postawy aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym oraz nowe
relacje pomiędzy organizacjami pozarządowymi a środowiskami ich działania. W ramach kampanii odbyło się 45 spotkań środowiskowych, w których
uczestniczyły w sumie 1092 osoby. Ważnym wątkiem kampanii informacyjno-promocyjnej było propagowanie nowego wizerunku mazowieckich ogniw
organizacji za pomocą specjalnie zaprojektowanych plakatów, ulotek oraz artykułów prasowych. Łącznie w mazowieckiej prasie lokalnej opublikowano
ponad 20 artykułów.
• Przeprowadzenie w powiatach i gminach spotkań partnerskich, służących
rozwijaniu współpracy z władzami i administracją samorządową. W trakcie
spotkań przedstawiana i dyskutowana była nowa oferta programowa lokalnych ogniw PZN, PZG, PSOUU i PTSR, postulaty dotyczące poprawy warunków życia osób niepełnosprawnych w środowiskach lokalnych oraz zasady
i formy współpracy. Łącznie odbyło się 45 spotkań partnerskich, w których
uczestniczyło 951 osób, w tym 220 przedstawicieli lokalnych władz, instytucji
i organizacji.
• Przeprowadzenie konferencji poświęconej współpracy organizacji reprezentujących osoby niepełnosprawne z władzami i administracją samorządową.
W konferencji pt. „Problemy rozwoju współpracy organizacji pozarządowych reprezentujących osoby niepełnosprawne z samorządami we wdrażaniu Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych na
Mazowszu” wzięli udział przedstawiciele władz i administracji samorządowej
z terenu Mazowsza, eksperci, a także liderzy działających w województwie
mazowieckim ogniw organizacji reprezentujących osoby niepełnosprawne:
PZN, PZG, PSOUU, PTSR i TPG.
• Opracowanie i wydanie publikacji książkowej poświęconej zagadnieniom
rozwoju organizacji pozarządowych oraz współpracy lokalnych instytucji pomocy i integracji społecznej w procesie wdrażania polityki aktywnej integracji, przedstawiającej dorobek i doświadczenie projektu.
Zrealizowany projekt ujawnił, że skuteczne wprowadzanie w życie postanowień
Konwencji ONZ wymagało będzie zaspokojenia dużych potrzeb edukacyjnych
podstawowych ogniw organizacji pozarządowych działających w środowiskach
lokalnych oraz kadry samorządowej. Wymagało będzie także celowego i planowego rozwijania współpracy pomiędzy samorządami a organizacjami na płaszczyźnie informacyjnej, programowej i wdrożeniowej.
61
HALINA DRACHAL, WERONIKA PUTRO
POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH
ORGANIZACJA I PRZEBIEG KAMPANII INFORMACYJNO-PROMOCYJNEJ
Kampanię informacyjno-promocyjną prowadzono na Mazowszu od lutego do
lipca 2012 r. W jej trakcie odbywały się dwa rodzaje spotkań: spotkania środowiskowe (w gronie osób niepełnosprawnych i ich opiekunów) i partnerskie
(z władzami samorządowymi powiatów i gmin) organizowane przez koła terenowe największych polskich organizacji osób niepełnosprawnych, takich jak:
Polski Związek Niewidomych (PZN), Polski Związek Głuchych (PZG), Polskie
Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym (PSOUU), Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego (PTSR).
W 45 spotkaniach środowiskowych uczestniczyły 1092 osoby. Wszystkie prowadzili liderzy organizacji. Sylwester Peryt – prezes Zarządu Okręgu Mazowieckiego Polskiego Związku Niewidomych 33 spotkania w kołach terenowych PZN.
Kajetana Maciejska-Roczan – prezes Zarządu Głównego i Zarządu Oddziału
Mazowieckiego Polskiego Związku Głuchych – 6 spotkań i po 3 Krzysztof Marciniak – przewodniczący Zarządu Koła Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób
z Upośledzeniem Umysłowym w Warszawie oraz Magdalena Fac – sekretarz generalna Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego.
Najważniejsze poruszone w ich trakcie postulaty odnosiły się do potrzeby podnoszenia świadomości społecznej o niepełnosprawności, zmiany postaw społeczeństwa wobec osób niepełnosprawnych, przystosowania otoczenia do ich
potrzeb i możliwości, stałej współpracy organizacji z władzami lokalnymi, zapewnienia niepełnosprawnym opieki zdrowotnej i rehabilitacji, edukacji oraz
zatrudnienia.
Zorganizowano również 45 spotkań partnerskich organizacji osób niepełnosprawnych z władzami samorządowymi Mazowsza. Wzięło w nich udział
951 osób, w tym 220 przedstawicieli władz lokalnych.
Pokłosiem tych spotkań było przygotowanie i przesłanie na ręce prezydentów
i burmistrzów oraz starostów specjalnych petycji z postulatami dotyczącymi
Organizacja i przebieg kampanii informacyjno-promocyjnej
poprawy warunków życia osób niepełnosprawnych w miastach i powiatach.
W petycjach wypracowywanych i przyjmowanych podczas spotkań środowiskowych poszczególne grupy niepełnosprawnych pokazywały w konkretnych
samorządach bariery utrudniające im życie, wskazywały drogi ich usunięcia
i oferowały wolę współdziałania dla poprawy sytuacji.
Elementem kampanii promocyjnej było także przygotowanie serii artykułów
prasowych, poświęconych problematyce poruszanej w trakcie spotkań z samorządami i opublikowanie ich w lokalnych mediach. W sumie w prasie mazowieckiej ukazało się ponad 20 artykułów (m.in. w następujących tytułach: „Tygodnik
Ciechanowski”, „Twój Głos. Gazeta Powiatu Garwolińskiego”, „Grodziskie Pismo Społeczno-Kulturalne Bogoria”, kozienicki „Tygodnik OKO”, „Mazowiecki
Goniec Lokalny”, kwartalnik „Życie Powiśla”, „Co słychać?” w Mińsku Mazowieckim, tygodnik społeczno-kulturalny „Strefa Mińsk”, „Nowy Kurier Mławski”, „Kurier Ostrołęcki”, „Gazeta podwarszawska NAD WISŁĄ”, miesięcznik
„Nasz Płock”, „Kurier Przasnyski”, „Panorama Radomska”, „Tygodnik Siedlecki”,
„Tygodnik Ziemia Sochaczewska”, „Gazeta Sokołowska”, „Nowy Wyszkowiak”,
„Życie Żyrardowa”).
Istotną częścią kampanii informacyjno-promocyjnej było propagowanie nowego wizerunku mazowieckich ogniw organizacji za pomocą specjalnie zaprojektowanych plakatów oraz ulotek.
Celem przeprowadzonej w trakcie projektu „Wsparcie dla rozwoju działalności
PFON służącej aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych” kampanii informacyjno-promocyjnej było pogłębienie kontaktu pomiędzy lokalnymi ogniwami organizacji osób niepełnosprawnych a środowiskami ich działania oraz
nawiązanie współpracy z przedstawicielami władz terenowych i administracji
samorządowej. Ważnym zadaniem było pokazanie wielu uczestniczącym w projekcie liderom, że sojuszników dla rozwiązywania problemów konkretnych środowisk można znaleźć wśród radnych, starostów, burmistrzów i urzędników.
1. KAMPANIA W MAZOWIECKIM OKRĘGU POLSKIEGO ZWIĄZKU NIEWIDOMYCH
W 33 spotkaniach środowiskowych zorganizowanych przez mazowieckie koła
Polskiego Związku Niewidomych wzięły udział 804 osoby. W spotkaniach partnerskich 809 osób, w tym 173 przedstawicieli władz lokalnych. Podczas spotkań
partnerskich omawiano aktualne problemy osób z dysfunkcją narządu wzroku i możliwości ich rozwiązywania. Sylwester Peryt, prezes Zarządu Okręgu
63
64
Mazowieckiego PZN prezentował film „Jak widać kiedy niewiele widać”, pokazujący dzisiejszą sytuację niewidomych i słabowidzących w przestrzeni publicznej oraz możliwości przystosowania otoczenia dla osób z tym rodzajem niepełnosprawności. Przygotowano również petycje do władz samorządowych miast
i powiatów. Wymieniono w nich najistotniejsze bariery utrudniające osobom
z dysfunkcją wzroku udział w życiu społecznym wraz z propozycjami zmian.
PZN na terenie województwa mazowieckiego zrzesza ponad 7 tys. członków,
z czego 5-6 proc. to osoby całkowicie niewidome, pozostali – niedowidzą. Dawniej utratę wzroku powodowało np. wcześniactwo, dziś wiele chorób wzroku,
które kiedyś były wyrokiem, jest uleczalnych. Obecnie wiele osób traci wzrok
przez cukrzycę, która, jak mówił na spotkaniach Prezes Zarządu Okręgu Mazowieckiego, jest największą dostarczycielką nowych członków PZN.
Jak podkreślano w trakcie spotkań, część problemów osoby niewidome i niedowidzące mają wspólnych, na co dzień jednak zmagają się ze specyficznymi trudnościami i napotykają na inne bariery, a więc potrzebują innego rodzaju wsparcia. Podstawową barierą dla osób z niepełnosprawnością wzrokową jest trudny
dostęp do informacji, których 90 proc. dociera do człowieka dzięki widzeniu.
Osoby niewidome są rozpoznawane przez otoczenie, na ogół noszą ciemne okulary i poruszają się z białymi laskami. Zwykle też trzymają przewodnika pod
rękę. Niektórzy nie widzą od urodzenia, inni stracili wzrok od razu lub stopniowo w ciągu życia. Są całkowicie zdani na słuch i dotyk. Czytają posługując się
systemem Braille’a, albo – co umożliwia im współczesna technika – korzystają
ze specjalistycznych programów udźwiękawiających komputer oraz sprzętu odtwarzającego zbiory zapisane cyfrowo.
Osoby słabowidzące nie wyróżniają się w tłumie, często chodzą bez białej laski.
Nie trzymają przewodnika pod rękę, lecz idą w jego pobliżu. Nie posługują się
tak często dotykiem. Część z nich funkcjonowała tak jak ludzie widzący; kształcili się, pracowali. Niektórzy ukrywają kłopoty z widzeniem, by jak najdłużej zachować pracę i nie stać obiektem wyśmiewania i określania ,,ślepakami”. Także
z powodu zazdrości o rentę, kwestionowania niepełnosprawności („bo jeszcze
rok temu jeździł samochodem”), odrzucania niewidomych dzieci z grupy rówieśniczej.
Członek koła PZN z powiatu mławskiego musiała przekupywać dzieci, aby zechciały bawić się z jej bardzo słabo widzącą córką. Nie znalazła zrozumienia
w swojej społeczności, żyła w poczuciu odrzucenia. Jej młodszej córce jeszcze
w ubiegłym roku w klasie integracyjnej w szkole podstawowej rówieśnicy dokuczali z powodu niedowidzenia. Mama wolała posłać dziecko do szkoły w pobliżu miejsca zamieszkania, niż oddać je do szkoły w Laskach. Takie zachowania
osób widzących są skutkiem braku wiedzy o niepełnosprawności wzrokowej –
mówiono podczas spotkań w kołach PZN. Ta nieznajomość powoduje przykre
konsekwencje dla osób z dysfunkcją wzroku. Uczestnicy spotkań podawali liczne tego przykłady. W Warszawie słabo widzący członek Koła PZN dostał reprymendę w tramwaju za to, że chodzi z białą laską mimo iż widzi. Ludzie nie wiedzą, że wśród słabowidzących występują różne rodzaje braków w polu widzenia
(np. widzenie lunetowe). Mają one poważne trudności z poruszaniem się po
mieście, choć np. mogą przeczytać zwykły druk. W niektórych miejscowościach
powiatu pruszkowskiego osoby niewidome i niedowidzące boją się chodzić
z białymi laskami, ponieważ informacja o tym że nie widzą, służy złodziejom.
Przed niewidomym rozciągano sznur, aby sprawdzić, czy rzeczywiście nie widzi. Swoimi doświadczeniami dzieliła się z uczestnikami spotkań członkini Koła
PZN z Kozienic, która nie chodzi z białą laską a np. schody i inne trudne miejsca
znajduje stopami.
Część osób słabowidzących porusza się „na pamięć”, znając każdy kamień swojego miasta – mówiono. Nie chcą przyznać się do swej niepełnosprawności. Przy
okazji przypomniano, że w ten sposób popełniają wykroczenie, bowiem prawo o ruchu drogowym zobowiązuje osoby niewidome do noszenia białej laski
w sposób widoczny dla innych użytkowników drogi.
Sylwester Peryt podczas spotkań wielokrotnie podkreślał, że nigdy nie zakłada
u nikogo złej woli, a powodem obecnego stanu rzeczy jest raczej brak wiedzy
i świadomości. Poprawie świadomości społecznej służą akcje typu „Niewidzialny Labirynt” w centrum Warszawy, przez który można było przejść z białą laską
z zasłoniętymi oczami. Spotykają się one z dużym zainteresowaniem otoczenia.
15 października br. podczas Światowego Dnia Niewidomych zwanego Dniem
Białej Laski były organizowane na rynkach wielu miast. Mimo to osoby niepełnosprawne wzrokowo wciąż spotykają się z niewłaściwymi postawami nawet
u ludzi, którzy próbują im pomóc – mówiono. Uczestnicy spotkań alarmowali,
iż osobom niewidomym nie daje się prawa do odmówienia skorzystania z pomocy; pomoc często udzielana jest na siłę i w niewłaściwy sposób. Najczęściej
popełnianymi błędami jest chwytanie osoby niewidomej pod rękę, prowadzenie na siłę przed sobą, sadzanie na krześle, zamiast położenia ręki na oparciu
krzesła, krzyczenie do osoby niewidomej jakby była głucha, wskazywanie jej
miejsca – „tutaj”, mówienie o niej w trzeciej osobie w jej obecności. Jednak, jak
twierdzili zebrani, sama chęć pomagania niepełnosprawnym to niezwykle cenny
65
66
potencjał, który należy rozwijać i który w połączeniu z podniesieniem świadomości społecznej może bardzo ułatwić funkcjonowanie osobom niewidomym
i niedowidzącym i zwiększyć ich poczucie bezpieczeństwa w lokalnej społeczności.
Jednym ze sposobów podnoszenia świadomości społecznej jest szkolenie
uczniów. Podczas zajęć niewidomi pokazują im pismo Braille’a, książki brajlowskie, białe laski. Uczniowie mogą też spróbować napisać coś przy użyciu tabliczki brajlowskiej i nie widząc przejść po korytarzu przy pomocy laski. Okolicznościowe imprezy, takie jak podczas obchodów międzynarodowego Dnia Białej
Laski służą zapoznawaniu się społeczności lokalnej ze środowiskiem osób niepełnosprawnych wzrokowo i budowaniu integracji społecznej. Irmina Głowacka – prezes Zarządu Koła PZN w Pruszkowie na Dzień Białej Laski przygotowała m.in. tor przeszkód do pokonania w goglach, bez możliwości podglądania
– dla tych, którzy chcieli wczuć się w sytuację osób niewidomych. „Niewidzialną
Wystawę” w Warszawie zwiedza się w całkowitej ciemności, a odwiedzających
oprowadzają osoby niewidome. Także „Tyflobus” spotyka się z bardzo dużym
zainteresowaniem. Dzięki tej inicjatywie można wypróbować najnowocześniejsze technologie pomagające ludziom z dysfunkcją narządu wzroku.
Pomoc medyczna i rehabilitacja. Uczestnicy spotkań zgłaszali różnego rodzaju
problemy w kontaktach z lekarzami, którzy nie traktują ich jak wszystkich innych pacjentów. Zamiast bezpośrednio zwracać się do osoby niewidomej rozmawiają z jej przewodnikiem, któremu przekazują zalecenia na kartce, nie informując o nich pacjenta. A przecież on też mógłby je zapamiętać lub np. nagrać.
Tym bardziej, że leki są wyposażone w oznakowania brajlowskie i nie ma obawy
o pomyłkowe ich zażycie. Wnioskowali, by np. stomatolodzy informowali osoby
niewidome o wszystkim, co zamierzają zrobić. Takie postępowanie wobec niewidomego pacjenta wywołuje u niego poczucie bezpieczeństwa – podkreślano.
W spotkaniu partnerskim w Ostrołęce uczestniczył Włodzimierz Kucharski –
zastępca dyrektora ds. opieki zdrowotnej szpitala w Ostrołęce i Agnieszka Serejko – pielęgniarka koordynująca Zespół Poradni Specjalistycznych ostrołęckiego szpitala. Wyrazili oni zadowolenie ze spotkania i możliwości wymiany
poglądów. Przyznali, ze osoby niewidome i słabowidzące lepiej są zaopiekowane
w szpitalu, w którym są o wszystkim co ich dotyczy informowani, natomiast
pewne problemy mogą występować w poradniach specjalistycznych. Z zasygnalizowanych problemów dyrektor Kucharski uznał iż przyklejenie żółtych pasów
na schodach ułatwiających życie osobom niedowidzącym leży w realnych możliwościach szpitala.
Dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej według osób niewidomych i słabowidzących w województwie mazowieckim jest na ogół, choć nie zawsze, wystarczający. Ogromne trudności występują jednak z dostępem do specjalistów,
szczególnie okulisty. Problem ten zgłaszano niemal we wszystkich powiatach.
Okres oczekiwania na wizytę jest niebezpiecznie długi, co stwarza zagrożenie
zwłaszcza w przypadku nagłego pogorszenia wzroku, wymagającego szybkiej
interwencji, jak np. ataku jaskry. Do innych specjalistów też trudno się dostać.
W obszarze zdrowia widoczna jest pilna potrzeba profilaktyki chorób narządu
wzroku. Potrzebne są regularne badania, choćby podstawowe. Dzięki nim można dość wcześnie wykryć cukrzycę, bardzo często prowadzącą do utraty wzroku.
Zebrani apelowali o profilaktykę, która wielu osobom może ocalić wzrok. Znajomość niektórych symptomów, charakterystycznych dla innych chorób, także
może pomóc. Tym bardziej, że dziś postęp medycyny stwarza duże możliwości.
Dzięki rehabilitacji osoba niewidoma czy słabowidząca ma szansę sprostać zadaniom, które na co dzień stawia przed nią życie. Im wcześniej jest ona rozpoczęta, tym lepiej.
Szczególną troską otoczyć trzeba dzieci, dlatego ważne jest, aby wszelkie wątpliwości co do prawidłowego rozwoju dziecka były natychmiast konsultowane
ze specjalistami. Jak mówił Sylwester Peryt, dziecko niewidzące bywa mylnie
postrzegane jako opóźnione w rozwoju, co może skutkować niezastosowaniem
właściwych metod rehabilitacji. Wczesna interwencja jest niezbędna, aby dziecko mogło rozwijać się prawidłowo. Potrzebuje ono innej niż widzące stymulacji
rozwoju, innych zabawek, specjalnej nauki różnych czynności i poruszania się.
Brak właściwej rehabilitacji i edukacji powoduje, że czas dzieciństwa może być
nieodwracalnie stracony – alarmowano. Brakuje informacji w przychodniach
dziecięcych o możliwości skorzystania z pomocy Polskiego Związku Niewidomych. Dla rodziców możliwość spotkania ludzi w podobnej sytuacji i specjalistów, którzy pomogą im odnaleźć nadzieję na godne życie ich dziecka, może
zmniejszyć ich i tak duże cierpienie, oraz pomóc szybciej stanąć na nogi i skupić
się na działaniu. Prezesi z Kół terenowych mówili, że teraz rodzice nie chcą oddawać dzieci do szkół z internatem, lecz uczą się w klasach integracyjnych. Zwykle nie ma problemu ze znalezieniem takiej klasy. Nauka oferowana dzieciom
z niepełnosprawnością wzrokową w szkolnictwie integracyjnym nie dorównuje jednak szkołom wyspecjalizowanym w kształceniu osób z tą specyficzną
niepełnosprawnością, jak np. szkoła w Laskach, czy w szkoła Warszawie przy
ul. Koźmińskiej. W zwykłych szkołach brakuje tyflopedagogów, nauczyciele
nie są w stanie przeznaczyć odpowiedniej ilości czasu na indywidualną pracę
z takim dzieckiem. Nauczyciele niektórych przedmiotów nie wiedzą, ile mogą
wymagać od słabowidzącego ucznia i stosują taryfę ulgową. W przypadku zajęć
67
68
z wychowania fizycznego obawiają się o wzrok ucznia i nie stawiają dużych wymagań, chociaż sport jest niezwykle potrzebnym elementem dla zdrowia i rozwoju dzieci niewidomych i niedowidzących. Rodzice i dzieci przeżywają dylematy, rozważając naukę w szkole z internatem. Wybór formy kształcenia nie jest
więc wyborem łatwym. Sytuacja uległaby poprawie, gdyby w szkołach z klasami
integracyjnymi pracowało więcej tyflopedagogów – mówiono.
Optymistyczny jest fakt, że coraz więcej młodych osób niepełnosprawnych
wzrokowo kończy studia. Uczelnie starają się dostosować do potrzeb osób niepełnosprawnych. Najchętniej wybierane przez studentów niewidomych/słabowidzących to m.in. Katolicki Uniwersytet Lubelski, Uniwersytet Warszawski,
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, gdzie działa Centrum
Kształcenia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Na innych uczelniach
można spotkać żółte pasy na schodach, brajlowskie plany uczelni, zbiory specjalne w bibliotekach, udźwiękowione komputery i inne potrzebne urządzenia.
Zwykle koordynuje te działania pełnomocnik ds. osób niepełnosprawnych.
Rehabilitacja jest równie potrzebna osobom dorosłym, które straciły lub tracą
wzrok. Wielu z nich latami nie wychodzi z domu, tracą pracę, drastycznie pogarsza się ich sytuacja ekonomiczna. Są wyłączeni z dotychczasowych aktywności. Kolejnym problemem jest opuszczenie przez znajomych. W takiej sytuacji
niezwykle pomocne jest spotkanie z osobą, która też nie widzi, ale radzi sobie.
– Jeśli niewidoma osoba mówi do nowo ociemniałego „dasz radę”, jest o wiele
bardziej przekonująca, niż gdy mówi to osoba widząca – podkreśla Sylwester
Peryt. Ta pomoc powinna być udzielana natychmiast po utracie wzroku. Każdy
dzień, tydzień, miesiąc bez pomocy stanowi opóźnienie rehabilitacji, utrudnia
adaptację do nowych warunków, pozbawia nadziei i czyni nowo ociemniałego
niesamodzielnym, co zwiększa jego cierpienie.
Szybką pomoc osobom nowo ociemniałym powinni nieść instruktorzy orientacji przestrzennej i instruktorzy samoobsługi i czynności dnia w każdym powiecie – podkreślano. Na spotkaniach liderzy Kół informowali o braku takich
instruktorów w swoim powiecie. W efekcie niewidomi nie poruszają się samodzielnie po swoich miejscowościach, mimo że mieszkają w niedużych i bezpiecznych miastach. Są zdani na rodzinę lub znajomych.
O szansach pomocy i o samym PZN powinni być informowani tracący wzrok
pacjenci oddziałów okulistycznych, którzy nic nie wiedzą o możliwości nauczenia się czynności dnia i poruszania się z instruktorem, o czytaniu przez powiększalnik i o innych udogodnieniach.
Komunikacja i drogi. Osoby niewidome i słabo widzące na co dzień pokonują
przestrzeń publiczną kompletnie nie przystosowaną do ich niepełnosprawności, poruszają się środkami komunikacji miejskiej, w których też nie znajdują odpowiedniego wsparcia. Podczas spotkań środowiskowych członkowie kół
opowiadali, że kierowcy nie zawsze sprzedają bilety z właściwą zniżką, nie znają
odpowiednich kodów na kasę fiskalną, oczekują innych dokumentów oprócz
legitymacji osoby niewidomej – np. orzeczenia o niepełnosprawności, nie dowierzają że osoba nie widzi, jeśli tego po niej nie widać, denerwują się, gdy
niewidomy mimo wszystko domaga się biletu ze zniżką, wypowiadają przykre
komentarze. Na spotkania partnerskie byli zapraszani prezesi lokalnych oddziałów PKS. Środowisko osób niepełnosprawnych wzrokowo liczy na przeszkolenie
kierowców w tej kwestii.
Także urzędnicy nie zawsze wiedzą, jak pomóc osobie niewidomej lub słabowidzącej w poruszaniu się po urzędzie lub np. jak wskazać miejsce do siedzenia, jak
pokazać gdzie ma złożyć podpis na dokumencie. Nie wiedzą, że należy postawić
długopis na odpowiednim miejscu, a wcześniej przeczytać cały dokument lub
zaproponować jego przeczytanie.
Przestrzeń publiczna wciąż jest pełna barier – mówili uczestnicy spotkań. Nie
wszystkie przejścia dla pieszych mają wypustki wyczuwalne stopami i białą laską, sygnalizujące granicę jezdni. Krawężników najczęściej nie ma, bo zlikwidowano je z myślą o osobach poruszających się na wózkach i matkach z dziećmi
w wózku. Płyty z wypustkami – choć pierwotnie koloru delikatnie żółto-beżowego – są najczęściej zszarzałe. Osoba słabowidząca nie jest w stanie ich odróżnić. Przycisk uruchamiający zielone światło przy przejściu dla pieszych
usytuowany jest na różnych wysokościach raz po prawej, raz po lewej stronie.
Światła na ogół nie są udźwiękowione. Hałas uliczny zagłusza te udźwiękowione
i dezorientuje. Po drodze stoją słupki i kosze o różnej wysokości. Biała laska
może nie trafić na przeszkodę. Na słupkach często są rozpięte łańcuchy, tak jak
np. na rynku w Płońsku, gdzie są bardzo wąskie uliczki, a przejścia tak wąskie, że
trzeba iść jeden za drugim – sygnalizowano. W innych miejscowościach oprócz
tych wąskich przejść i łańcuchów na chodnik wychodzą schody sklepów, jeszcze
bardziej tarasując przejście.
Dla niewidomych i słabowidzących dużym utrudnieniem są zwisające gałęzie
drzew zza ogrodzeń, nad chodnikami. Zderzenia z gałęziami, szczególnie na
wysokości głowy oprócz urazów powodują utratę okularów. A wystarczy te gałęzie regularnie przycinać – apelowano.
69
70
Autobusy nie mają informacji dźwiękowej, nie wiadomo więc dokąd jadą. Przycisk do otwierania drzwi w każdym modelu autobusu jest po innej stronie i na
innej wysokości. Trzeba go znaleźć intensywnie dotykając autobus, przy okazji
narażając się na zabrudzenie. Jadąc autobusem trzeba pilnie liczyć przystanki,
albo pytać kogoś gdzie się jest. Sprawę komplikują przystanki na żądanie. Pomaga udźwiękowienie. Wysiada się na chodnik wzdłuż którego jest ścieżka rowerowa – dla osoby niewidomej nie do odróżnienia. Nawierzchnia podobna jak
chodnik, tylko namalowana linia i ewentualnie ma czerwony kolor. Na chodnikach w bardzo niewielu miejscach są prowadnice.
Równie trudno jak do autobusu jest znaleźć wejście do budynku, bo nie ma informacji dźwiękowej na zewnątrz. Po znalezieniu wejścia zaczynają się schody
– zazwyczaj szare – i jeżeli nie ma żółtej taśmy na pierwszym i ostatnim stopniu,
osoba słabowidząca może się o nie potknąć. Na przykład w przychodniach lekarskich na drzwiach gabinetów nie ma wypukłych cyfr ani wizytówek dźwiękowych, czy brajlowskich.
Tysiące ludzi niepełnosprawnych wzrokowo na Mazowszu – codziennie musi
pokonywać takie trasy i zmagać się z intensywnym ruchem ulicznym. Chociaż
istnieją precyzyjne normy i wytyczne jak należy oznakować poszczególne elementy przestrzeni publicznej opracowane przez specjalistów Polskiego Związku
Niewidomych, wciąż panuje chaos – podkreślali uczestnicy spotkań. Na jednych
przystankach jest namalowana żółta linia, na niektórych żółta i czarna. Czasem
zamiast żółtej jest beżowa. Płyty z wypustkami raz są, raz ich nie ma. Na przejściach dla pieszych jest jeden lub dwa rzędy płytek, nieraz wypustki są mocno
wytarte. Na przystankach tramwajowych np. płytki z wypustkami powinny być
w określonej odległości od torów. Bywa jednak, że niemal dotykają szyn tramwajowych. Tak jest np. w Warszawie w miejscu najczęściej odwiedzanym przez
osoby niewidome na Muranowie.
Dopiero po wypadku w warszawskim metrze na peronach umieszczone zostały metalowe wypustki. Oprócz brzegów peronów są one również umieszczone
przed schodami na niektórych stacjach. Dworzec Centralny w Warszawie posiada wypustki na peronach oraz prowadnice w przejściach podziemnych i na powierzchni ulic w okolicy dworca. Rozwiązanie tych problemów nie jest bardzo
kosztowne ani trudne. Materiały służące do oznakowania nie są drogie. Osoby
odpowiedzialne za infrastrukturę powinny po prostu o tym wiedzieć i pamiętać. Częstokroć na spotkaniach środowiskowych przedstawiciele władz lokalnych mówili, że pierwszy raz ktoś z nimi rozmawia na ten temat. Nie zastanawiali się nad tym wcześniej, przyzwyczajeni do widoku podjazdów dla wózków
i specjalnych wind. Prezentowany przez prezesa Peryta film oglądali z wielką
uwagą. Poniżej niektóre ich wypowiedzi.
– Ponad 10 nowych autobusów będzie wyposażonych w zestawy głośnomówiące wewnątrz i na zewnątrz, doposażymy też w te urządzenia większość taboru
który nie zostanie wycofany z eksploatacji – zadeklarował Jan Ługowski, członek
Zarządu i dyrektor ds. eksploatacji Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Siedlcach. – Będą informacje dla osób niewidzących, niedowidzących,
ociemniałych – kontynuował. – Odpowiednio oznakowane zostaną przystanki autobusowe, główne ciągi komunikacyjne, okolice uczelni. Wszystkie bilety,
z których korzystają ludzie niewidomi, niedowidzący są w mieście bezpłatne.
Będziemy też szkolić kierowców w dziedzinie obsługi osób niepełnosprawnych
– stwierdził.
Grzegorz Dudzik, burmistrz Zielonki przyznał, że z dostosowaniem także jego
miasta dla osób niewidomych i niedowidzących nie jest najlepiej. Ale i on deklarował chęć wprowadzenia zmian. I choć, jak stwierdził, wszystkiego nie da
się zrobić od razu, można zacząć np. od oklejania schodów w instytucjach publicznych, co wskazane zostało jako najpotrzebniejsze. Dużo jest do zrobienia,
ale jesteśmy otwarci, żeby zmieniać na lepsze przestrzeń publiczną. Wszystko
się da zrobić, ale w obecnej sytuacji finansowej naszych gmin, metodą małych
kroków – mówił.
Także Waldemar Marek Trochimiuk, burmistrz Przasnysza, przyznał, że udział
w spotkaniu koła PZN uświadomił mu, iż tak naprawdę samorządowcy na bieżąco nie czują i nie myślą o problemach osób niepełnosprawnych, że trzeba im
o nich przypominać. Wiele spraw jest załatwianych, ale potrzebny jest stały kontakt, by o niczym istotnym dla tego środowiska nie zapomnieć – mówił.
Z kolei Grzegorz Mickiewicz, zastępca burmistrza Wołomina mówił o działaniach podjętych we współpracy z zarządem Koła PZN w powiecie – zainicjowanych przez Koło PZN w Wołominie m.in. o zniżkach dla niepełnosprawnym
wzrokowo na nowo wybudowany basen.
Osobom niewidomym ułatwiłaby poruszanie się bieżąca informacja o wszelkich zmianach w infrastrukturze miasta – twierdzili członkowie kół PZN.
I wymieniali konkretne potrzebne działania tj. zamieszczanie w lokalnych mediach komunikatów o aktualnie trwających pracach na drogach, utrudnieniach
w ruchu, zamkniętych przejściach, wykopach, nowych chodnikach i słupkach,
przebudowanych obiektach, zlikwidowaniu krawężników, pojawieniu się donic
71
72
z roślinami na ulicach czy placach przed budynkami, właściwościach nowo wyremontowanego rynku, itp. Takie zmiany w kształcie ulic wymagają od osób
niepełnosprawnych wzrokowo wypracowania nowej mapy pamięciowej terenu,
po którym się poruszają. Zwykłe przesunięcie kosza czy znaku drogowego może
zdezorientować osobę niewidomą lub słabowidzącą, gdyż znika ważny punkt
orientacyjny, a nowe elementy – jeżeli nie trafi na nie białą laską – mogą być
przyczyną zderzenia. Wystarczy umieszczać te informacje w aktualnościach na
stronie internetowej i w najpopularniejszych lokalnych mediach.
Zatrudnienie. Większość osób niepełnosprawnych wzrokowo to osoby na rencie lub emeryturze. Słabowidzący czasem pracują m.in. w ochronie, w firmach
sprzątających, rzadziej wykonują prace umysłowe. Sytuacja na rynku pracy jest
bardzo trudna. Pracodawcy korzystają z dofinansowania na zatrudnienie osoby niepełnosprawnej, jednak oferują niskie wynagrodzenia. Uczestnicy spotkań
wskazywali potrzebę docierania do pracodawców i pokazywania im możliwości
i potencjału pracowników niepełnosprawnych.
2. KAMPANIA W MAZOWIECKIM ODDZIALE POLSKIEGO ZWIĄZKU GŁUCHYCH
W kampanii informacyjno-promocyjnej wzięło udział 7 kół terenowych Polskiego Związku Głuchych. Zorganizowano po 6 spotkań środowiskowych
i partnerskich z przedstawicielami władz. W spotkaniach środowiskowych
wzięły udział 143 osoby, w partnerskich – 36, w tym 11 przedstawicieli władz
lokalnych.
W spotkaniach środowiskowych uczestniczyła Kajetana Maciejska-Roczan
– prezes Oddziału Mazowieckiego oraz Zarządu Głównego PZG. Służyły one
zidentyfikowaniu barier i trudności w funkcjonowaniu osób z dysfunkcją narządu słuchu, występujących w różnych dziedzinach życia oraz możliwości ich
rozwiązania w poszczególnych środowiskach. Podczas spotkań partnerskich
wyłonione wcześniej kluczowe problemy oraz propozycje ich rozwiązania omawiano z przedstawicielami władz lokalnych. Złożone do władz petycje zawierały
postulaty ze spotkań środowiskowych kół terenowych PZG. Osoby niesłyszące
i słabosłyszące oczekują od lokalnych władz działań zmierzających do poprawy
ich sytuacji w obszarze komunikowania się z otoczeniem, aktywizacji zawodowej, integracji społecznej i przeciwdziałania wykluczeniu.
Najpoważniejszym zgłaszanym problemem jest brak możliwości komunikowania się z otoczeniem m.in. w urzędach, przychodniach ze względu na niewielką
liczbę tłumaczy języka migowego. W niektórych miejscowościach pracują księża znający język migowy, ale nie ma ich zbyt wielu. Nie mniejszym problemem
jest brak świadomości społecznej dotyczącej tej niepełnosprawności, nawet
wśród lekarzy – podkreślano. W przychodniach lekarze wypraszają z gabinetu tłumacza języka migowego towarzyszącego osobie głuchej i sami podnosząc
głos próbują, na ogół bezskutecznie, porozumieć się z niesłyszącym pacjentem,
co powoduje błędne diagnozy a w konsekwencji nieodpowiednią terapię. Zebrani wnioskowali więc o przeszkolenie pracowników służby zdrowia oraz urzędników, jak powinni się zachowywać, gdy mają do czynienia z osobą głuchą lub
niedosłyszącą.
W tej grupie znajdują się zarówno osoby słabosłyszące od urodzenia, jak i takie,
których słuch uległ osłabieniu w wyniku chorób, pracy w hałasie lub z powodu zaawansowanego wieku. Osoby starsze tracące słuch przeważnie nie uczą się
języka migowego i jeśli nie mają aparatów słuchowych, żyją w pewnej izolacji.
Natomiast wśród niedosłyszących znajdują się ludzie, którzy dzięki aparatom
słuchowym mogą się komfortowo komunikować z innymi, znają język migowy
i służą jako tłumacze, również tłumacze przysięgli.
Język polski nie jest pierwszym językiem osób niesłyszących, posługują się nim
w różnym stopniu, co sprawia że także porozumiewanie pisemne nie zawsze jest
możliwe. W trakcie spotkań partnerskich członkowie kół PZG proponowali zatrudnienie przez samorząd gminy lub powiatu tłumacza języka migowego, który
nie ograniczałby się do pracy w jednym miejscu, ale w razie potrzeby towarzyszył osobie niesłyszącej podczas załatwiania spraw w każdej instytucji.
W różnych powiatach organizowane są akcje, podczas których dzieci niesłyszące nawiązują kontakt z dziećmi słyszącymi, a te uczą się podstawowych zwrotów języka migowego, rozdawane są też ulotki informujące o dysfunkcji słuchu
– wspominała na spotkaniach Kajetana Maciejska-Roczan. Podczas spotkania
partnerskiego z władzami Płocka przedstawiła zalety takich akcji. Władze zobowiązały się do promowania problematyki osób niesłyszących. Płock jest miastem, w którym problemy osób z niepełnosprawnościami są zauważane – podkreślali zebrani.
Podczas spotkań partnerskich przedstawiciele władz samorządowych przyznawali, że nie byli świadomi, iż nie jest możliwe pisemne porozumienie się z osobą
głuchą. Jak większość naszego społeczeństwa sądzili, że problem w porozumieniu się można rozwiązać za pomocą ołówka i kartki papieru. I dopiero podczas
spotkań od członków koła PZG dowiadywali się iż osoby niesłyszące nie będą
73
74
w stanie przeczytać informacji, bo nie zawsze znają język polski i nie zawsze
radzą sobie z czytaniem. Uczestnicy spotkań partnerskich z dużym zainteresowaniem słuchali informacji kół PZG i aktywnie uczestniczyli w dyskusji. Część
z nich deklarowała chęć nauczenia się języka migowego.
Jednym z wniosków siedleckiego koła PZG było utworzenie na terenie Siedlec
świetlicy środowiskowej dla osób głuchych i niewidomych. Zebrani zaapelowali do władz, by podjąć akcję uświadamiającą młodzież w szkołach o skutkach
przebywania w nadmiernym hałasie, wielogodzinnego słuchania głośnej muzyki przez słuchawki itp.
W trakcie spotkań poruszano także problem aktywizacji zawodowej osób z dysfunkcją słuchu. Prawie wszyscy członkowie siedleckiego Koła PZG mają zatrudnienie, duża część na otwartym rynku pracy. Korzystna sytuacja jest również
w Mławie, gdzie znajdują pracę w zakładach firmy LG. Duże bezrobocie natomiast dotyka niesłyszących w powiecie płockim. W zakładach pracy zwykle nie
ma tłumacza języka migowego, a specyfika niepełnosprawności utrudnia przeszkolenie pracownika – sygnalizowano. Lepiej jest w Radomiu, gdzie powstają
przystosowane dla nich stanowiska pracy. Władze miasta koncentrują się, jak
twierdziła podczas spotkania partnerskiego w Radomiu, Anna Kwiecień, wiceprezydent miasta, na rehabilitacji zawodowej, a nie społecznej. Niepełnosprawni
mogą co roku ubiegać się o środki na stworzenie miejsca pracy dla siebie. A pracodawcy otrzymują środki na stworzenie miejsca dla osoby niepełnosprawnej
i takie stanowiska naprawdę powstają, utrzymują się i funkcjonują. Po trzech latach pracownik jest wyszkolony i już u tego pracodawcy zostaje. Jest to żmudna
droga, ogłoszenia o poszukiwaniu pracowników są przysyłane do PZG. – Prowadzę w tej dziedzinie bardzo transparentną politykę mówiła – Przejechałam
po wszystkich zakładach w Radomiu, zachęcając do tworzenia stanowisk, mimo
że ze względu na problem z porozumiewaniem się wyszkolenie takiego pracownika jest bardzo utrudnione. Mogę obiecać, że każdemu pracodawcy, z którym
będę negocjowała w tym roku stanowiska pracy powiem o oczekiwaniach i możliwościach osób z dysfunkcją słuchu – deklarowała.
3. KAMPANIA W MAZOWIECKICH KOŁACH POLSKIEGO STOWARZYSZENIA NA RZECZ
OSÓB Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM
W ramach kampanii informacyjno-promocyjnej odbyły się również po
3 spot
kania środowiskowe i partnerskie w kołach Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, zrzeszającego osoby
z niepełnosprawnością intelektualną oraz ich rodziców i opiekunów. Zorganizowały je koła PSOUU w Pruszkowie, Wyszkowie i Otwocku. W spotkaniach
środowiskowych wzięło udział 58 osób, w partnerskich 41, w tym 8 przedstawicieli władz lokalnych. Spotkania prowadził Krzysztof Marciniak, przewodniczący Zarządu Koła PSOUU w Warszawie. Podczas każdego z nich uczestnicy
poruszali żywotne problemy swoich środowisk. Przyjęli także tekst petycji skierowanych do władz samorządowych. Zawarli w nich postulaty dotyczące koniecznych zmian w otoczeniu lokalnym, które przyczynią się do poprawy funkcjonowania osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Członkowie Koła pruszkowskiego poruszyli temat lokalu dla Środowiskowego
Domu Samopomocy w Brwinowie. Obecnie zajmowany budynek ŚDS nie spełnia wymaganych standardów i nie jest możliwe jego przystosowanie dla osób
niepełnosprawnych. Już dwa lata trwają zmagania Koła o bezpłatne użyczenie
na minimum trzy lata budynku po policji, obecnie nieużytkowanego. Sporządzono kosztorys i plan jego przebudowy. Nie ma jedynie zgody starostwa. Inny
duży, również nieużytkowany obecnie obiekt, znajduje się w Pszczelinie. Zarząd
Koła PSOUU wskazywał na możliwość utworzenia w nim Zakładu Aktywizacji
Zawodowej. Właściciel jednak zamierza go sprzedać. Tymczasem w powiecie
pruszkowskim brakuje możliwości rehabilitacji osób z niepełnosprawnością
intelektualną, a kolejka oczekujących na każde miejsce w ŚDS lub w ZAZ jest
długa.
Postawy wobec osób z niepełnosprawnością cały czas wymagają podnoszenia
świadomości społecznej – podkreślano. Podczas wszystkich spotkań rodzice
osób z niepełnosprawnością mówili, że czują się dyskryminowani w urzędach,
przychodniach, ośrodkach sportu, gdzie żąda się od nich orzeczeń o niepełnosprawności ich dzieci. Wskazywali również na konieczność zapoznania pracowników urzędu gminy i starostwa powiatowego z problemami środowiska.
Często niewłaściwe decyzje wynikają nie tyle z ich złej woli, ile z braku wiedzy –
twierdzili. Takie działania podjął np. Wyszków. – Decyzje dotyczące szkoleń dla
wszystkich pracowników Urzędu Miasta, MOSiR, miejskiego ośrodka kultury,
straży miejskiej, biblioteki już zapadły – mówił w trakcie spotkania partnerskiego Adam Warpas, zastępca burmistrza Wyszkowa. Dodając, że będzie to szkolenie kompleksowe dotyczące różnych rodzajów niepełnosprawności.
Współpraca z władzami samorządowymi, ta ważna część działalności PSOUU,
zbyt często sprowadza się jednak wyłącznie do okazjonalnych rozmów z przedstawicielami władz lokalnych w czasie spotkań opłatkowych, noworocznych
czy Wielkanocnych – sygnalizowano. Członkowie Kół PSOUU mówili o pilnej
75
76
potrzebie bieżących spotkań merytorycznych, o konieczności stałej współpracy między samorządem a zarządami Kół. O potrzebie doprowadzenia do tego,
by decyzje administracji samorządowej dotyczące osób z niepełnosprawnością
intelektualną były konsultowane z przedstawicielami stowarzyszenia. A jest
o czym rozmawiać, bo choćby w sferze kultury czy sportu organizowane są
co prawda pewne jednorazowe imprezy kulturalne, sportowe, rekreacyjne, brakuje jednak stałej oferty dla tego środowiska.
Podczas spotkań wskazywano na problemy z funkcjonowaniem Kół, wynikające
z ograniczeń finansowych. Na przykład w Pruszkowie dopłata do działalności
Warsztatów Terapii Zajęciowej nie jest waloryzowana od pięciu lat. Koło występowało o dopłatę do transportu uczestników WZT. I choć powiat pruszkowski
dopłaca do tego o 10 proc. więcej niż przewidują przepisy, to jednak istnieje
obawa, że w sytuacji znacznego wzrostu cen paliwa może zaistnieć konieczność
finansowania transportu przez samo Koło, na co nie będzie go stać. Podkreślano, że brak stałego źródła finansowania ogranicza możliwości stowarzyszenia.
Także uczestnicy spotkania w Wyszkowie wskazywali na brak odpowiednich
konkursów ogłaszanych przez ich Urząd Miejski, umożliwiających uzyskanie
zabezpieczenia finansowego na działalność Warsztatów Terapii Zajęciowej.
Ważnym problemem środowiska jest zapewnienie osobom niepełnosprawnym
intelektualnie opieki oraz mieszkania, zwłaszcza po śmierci rodziców. Najlepszym rozwiązaniem byłoby mieszkalnictwo wspomagane, ale ono dopiero raczkuje. Jest znakomitą alternatywą dla domów pomocy społecznej, instytucji wielokrotnie droższej i ograniczającej samodzielność osób z niepełnosprawnością.
W systemie mieszkalnictwa wspomaganego niepełnosprawni mieszkają w zwykłych mieszkaniach, mają wspólną kuchnię, w pobliżu nich mieszka asystent.
Sami z własnych środków wnoszą opłaty. W niektórych miejscowościach są już
takie domy lub mieszkania, które zamieszkuje kilka osób niepełnosprawnych,
czasem korzystając z niewielkiej pomocy asystenta. Część rodziców przekazuje
własne mieszkania na ten cel.
Podczas spotkań Krzysztof Marciniak podawał jako przykład zwykły dom na
warszawskim Żoliborzu, w którym od 20 lat mieszkają niepełnosprawni intelektualnie. Obecnie – 8 osób. Mieszkańcy świetnie sobie radzą przy niewielkim
wsparciu, robią porządki, zakupy. Koszt utrzymania całego domu to niespełna
3 tys. zł miesięcznie. Pieniądze te pochodzą z różnych źródeł: od mieszkańców,
co roku waloryzowanego wkładu Miasta Stołecznego Warszawy i od wojewody.
Aby zdobyć środki na dofinansowanie tego domu trzeba wziąć udział w ogłaszanym przez Urząd Miasta co trzy lata konkursie.
Krzysztof Marciniak mówił również o mieszkaniu treningowym, w którym osoby z niepełnosprawnością intelektualną mieszkają samodzielnie tylko przez pewien czas, ale potem nie chcą już wracać do domu rodzinnego. Uczą się w nim
samodzielnego dbania o siebie, zdobywają umiejętności, na które niejednokrotnie nie pozwalało otoczenie, podając im wszystko gotowe.
Na wszystkich spotkaniach rodzice osób niepełnosprawnych wskazywali na
trudności w dostępie do opieki zdrowotnej – zarówno podstawowej, jak i specjalistycznej. Czas oczekiwania na wizytę u każdego specjalisty jest bardzo długi.
Problemem jest leczenie stomatologiczne ze względu na fakt, że u niektórych
osób niepełnosprawnych intelektualnie jest to możliwe wyłącznie w znieczuleniu ogólnym. A na to w zwykłych gabinetach nie ma warunków.
Uczestnicy spotkań mówili również o braku dofinansowania do niezbędnego
sprzętu, np. aparatów słuchowych. Wskazywali na różne traktowanie niepełnosprawnych ze względu na wiek. Uczeń ma dofinansowane dwa aparaty, po ukończeniu nauki może uzyskać niewielkie dofinansowanie na tylko jeden. Aparaty
wymagają wymiany wkładek i konserwacji co roku, ale dofinansowanie jest raz
na pięć lat.
Wciąż brakuje placówek wczesnej interwencji, w których dziecko zostałoby objęte kompleksową opieką. Mówili o tym rodzice podczas spotkania w Wyszkowie.
W środowiskach lokalnych problemem jest również znalezienie pracy dla niepełnosprawnego absolwenta szkoły zawodowej. Ten brak zatrudnienia dotyczy
szczególnie osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Dla osób dorosłych istnieją Warsztaty Terapii Zajęciowej i Środowiskowe Domy Samopomocy,
jednak trudno dostać się do nich, ponieważ i tam brakuje miejsc.
Członkowie Kół PSOUU wskazali na potrzebę współpracy szkół z WTZ. Jak
mówili – warto zapraszać dyrekcje szkół do WTZ, aby wymieniać się informacjami i pomagać osobom niepełnosprawnym w podejmowaniu aktywności zawodowej, poczynając od wyboru właściwego kierunku kształcenia.
Obecnie sytuacja osób niepełnosprawnych intelektualnie pod względem zatrudnienia w żadnym z powiatów nie jest łatwa. Zlikwidowano dużo zakładów pracy chronionej. Osoby posiadające rentę obawiają się zarejestrować w urzędzie
pracy, aby nie stracić tego świadczenia, jedynego źródła dochodu. Zdarzają się
przypadki wykorzystywania pracowników niepełnosprawnych do ciężkich prac
77
78
i nie wypłacania należnego wynagrodzenia – o czym np. wspominano w Otwocku. Osoby korzystające z WTZ lub ŚDS boją się podejmować pracę, ponieważ
wiąże się to z rezygnacją z placówek i brakiem możliwości powrotu w przypadku
utraty pracy na otwartym rynku.
W trakcie spotkań podawano też pozytywne przykłady. Pewne możliwości zatrudnienia osób z niepełnosprawnością intelektualną stwarzają supermarkety –
mówiono. Niektóre ZAZ realizują ciekawe i przynoszące dochód prace, trafiając
celnie w potrzeby rynku. Np. prowadzą działalność w zakresie ogrodnictwa, gastronomii, wykonują nadruki na różne przedmioty i ubrania. O utworzenie ZAZ
starają się członkowie Koła PSOUU w Otwocku. Podjęto już działania w tym
kierunku. Nowoczesną formą pomocy w zatrudnieniu osób niepełnosprawnych
są także staże i praktyki przy udziale trenera pracy, który pomaga m.in. w adaptacji i w opanowaniu umiejętności na stanowisku pracy.
4. KAMPANIA W MAZOWIECKICH OGNIWACH POLSKIEGO TOWARZYSTWA
STWARDNIENIA ROZSIANEGO
Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego zorganizowało w trakcie zrealizowanej kampanii 6 spotkań: 3 środowiskowe, w których uczestniczyło 87 osób
i 3 partnerskie – 65 uczestników, w tym 28 przedstawicieli władz lokalnych. Spotkania te odbyły się w Radomiu, Wyszkowie i Dąbku.
W trakcie spotkań środowiskowych członkowie PTSR zgłaszali problemy uniemożliwiające im w miarę normalne funkcjonowanie. Mówili m.in. o utrudnieniach w dostępie do rehabilitacji. Powodem jest niedostateczne jej dofinansowanie. W efekcie oczekiwanie na rehabilitację trwa nawet do dwóch lat. Zabiegi
potrzebne chorym cztery razy w roku, PFRON dofinansowuje tylko raz. Tymczasem brak rehabilitacji po leczeniu hormonalnym oraz szpitalnym wyłącza
chorego z aktywności i pogarsza jego stan. Zamiast powrócić do pracy chory
przebywa na zwolnieniu lekarskim, co tylko zwiększa koszty – alarmowali.
Występują także inne bariery. Z powodu kłopotów komunikacyjnych a przede
wszystkim braku odpowiednich środków transportu zwłaszcza na wsiach
i w małych miejscowościach rehabilitacja jest dla wielu osób ze stwardnieniem
rozsianym (sclerosis multiplex – SM) niedostępna. Niektórzy pacjenci nie są
w stanie dojechać do przychodni, równie trudno dotrzeć z pomocą do domów osób chorych. Teoretycznie istnieje obowiązek świadczenia rehabilitacji
w miejscu ich zamieszkania przez placówki służby zdrowia, mówiono, jednak
w praktyce nie jest on realizowany. Łatwiej jest w dużych miastach, np. w Radomiu chorzy z SM mają zapewnioną rehabilitację domową.
Miasta na ogół zapewniają specjalne busy dla osób niepełnosprawnych ruchowo, choć aby móc z nich skorzystać, kurs należy zamawiać z dwutygodniowym
wyprzedzeniem. W Radomiu istnieje duże zapotrzebowanie na busy. Wskazywano, iż osoby z SM mają też ogromne trudności z dotarciem do sanatorium.
A samo poruszanie się po mieście jest dla nich dużym wyzwaniem, bowiem nie
jeżdżą tu niskopodłogowe autobusy. W dodatku ulgi na przejazdy otrzymały
tylko osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Postulowano udostępnienie osobom, u których dopiero podejrzewa się SM, bezpłatnych konsultacji neurologicznych, bowiem czas oczekiwania na specjalistów
w ośrodkach publicznych jest bardzo długi. Nie tylko zresztą do neurologów,
także uzyskanie porady urologa czy nefrologa jest niezwykle trudne a w stwardnieniu rozsianym następują rzuty choroby atakujące różne narządy. Chory potrzebuje wówczas pomocy medycznej natychmiast, a tymczasem musi czekać
pół roku na nefrologa. W Radomiu zgłaszany był też problem z dostępem do
psychologów. Występuje on również w innych miejscowościach.
Członkowie PTSR wskazywali na potrzebę utworzenia dużego specjalistycznego
centrum rehabilitacyjnego specjalnie dla osób z SM. Obecny ośrodek w Dąbku, choć to perełka, nie jest już bowiem w stanie zaspokoić coraz większych
potrzeb. Utworzenie dużego centrum rehabilitacyjnego umożliwiłoby, ich zdaniem, kompleksową diagnostykę i leczenie wielu chorych. I choć z pewnością
nie jest to zadaniem władz lokalnych, jednak mogą one w imieniu swych niepełnosprawnych obywateli lobbować za powstaniem takiego centrum.
PTSR oczekuje też na wprowadzenie narodowego planu leczenia i rehabilitacji
chorych na SM, którzy potrzebują odpowiedniego standardu usług oraz dostępu
do sprzętu i środków medycznych. Z tym również są problemy. Oprócz sprzętu
pomocniczego chorzy potrzebują innych środków medycznych, których dostępność jest niewystarczająca np. pieluchomajtek, niezbędnych wielu osobom starszym i niepełnosprawnym. Obecnie przysługujące dofinansowanie obejmuje
dwie sztuki na dobę, co zaspokaja jedną trzecią potrzeb.
Każda osoba z niepełnosprawnością ruchową potrzebuje sprzętu wspomagającego poruszanie się i wykonywanie różnych czynności, a wielu chorych na SM
jeździ na wózkach. Osobom, które są w stanie chodzić, jednak szybko się męczą,
przemieszczanie się ułatwiłby np. zwykły skuter. Problem w tym, że skuter traktowany jest jak towar luksusowy. Bariera komunikacyjna jest bardzo poważnym
79
80
utrudnieniem dla osób poruszających się na wózkach. Osoby niepełnosprawne
ruchowo nie mogą swobodnie poruszać się po mieście, jeśli nie ma dostosowanej dla nich komunikacji miejskiej. Sytuacja taka jest m.in. w Mławie. W tym
mieście brakuje możliwości dojazdu do urzędu, przychodni, pracy. Alarmowano, iż żadna aktywizacja zawodowa nie będzie skuteczna, jeżeli ci ludzie nie
będą mogli wyjść z domu.
Środowisko PTSR zgłaszając postulat szybszego dostosowania przestrzeni publicznej dla osób z dysfunkcją narządu ruchu, podawało przykłady właściwych
rozwiązań. Coraz częściej dostrzega się potrzeby osób z niepełnosprawnością.
Nowo oddawane domy są wyposażone w podjazdy, schodołazy i windy. Niektóre modernizowane budynki są w nie doposażone. Ale do ideału daleko. Wciąż
mnóstwo wokół barier architektonicznych typu „trzy schodki”, po których
trzeba wnosić osoby na wózkach. Podczas spotkania w Radomiu członkowie
Oddziału PTSR wspominali o budynku Starostwa Powiatowego w Radomiu,
w którym brakuje windy, więc nie jest dostosowany dla osób niepełnosprawnych. W budynkach urzędów brakuje uchwytów i poręczy ułatwiających osobom niepełnosprawnym przemieszczanie się po schodach i korytarzach.
W Urzędzie Pracy nie ma możliwości dotarcia na piętra wózkiem inwalidzkim.
Urzędnicy schodzą na parter i tam obsługują osoby niepełnosprawne. Brakuje
siedzeń w korytarzach budynków a chorzy z SM nie mogą czekać w kolejce na
stojąco.
Również instytucje kultury nie są bez grzechu. Niedostępne są kina i teatry,
mimo że członkowie PTSR otrzymują bezpłatne wejściówki na spektakle, ale
osoby na wózkach nie mogą z nich skorzystać. Często zgłaszanym na spotkaniach problemem jest niewłaściwe umiejscowienie kopert parkingowych w otoczeniu budynków użyteczności publicznej.
W trakcie spotkań podawano przykłady istniejących absurdów prawnych. Aby
otrzymać elektryczny wózek inwalidzki trzeba mieć nie tylko niesprawne nogi,
ale i rękę. Osoby starające się nawet o zwykły wózek inwalidzki muszą wypełnić
dziesiątki dokumentów. Kilku niepełnosprawnych zamieszkujących jedną klatkę schodową, którzy chcą dobudować windę, nie może dostać wspólnego dofinansowania. Każdy musi się o nie starać sam.
Wielu niepełnosprawnych ruchowo oczekuje na asystenta z Ośrodka Pomocy
Społecznej (OPS). W niektórych miejscowościach takie usługi OPS są niedostępne, co zgłaszano m.in. na spotkaniu w Radomiu. Przeszkolenie i zatrudnienie asystenta jest też sposobem na aktywizację zawodową osób bezrobotnych.
Kolejnym, bardzo ważnym obszarem zgłaszanych w trakcie spotkań spraw jest
dostęp osób chorych do informacji np. na temat możliwości i kosztów rehabilitacji. Proponowano zamieszczanie aktualnych informacji w Internecie. Członkowie PTSR wskazywali również na potrzebę poprawy informacji w urzędach
pracy, w rejonowych biurach pracy. A także na problemy z zatrudnieniem.
Urzędnicy nie wiedzą, gdzie szukać miejsc pracy dla osób z SM – wskazywano.
Osoby ze stwardnieniem rozsianym, dopóki nie mają nasilonych objawów choroby, często kontynuują pracę zawodową. Trudności rozpoczynają się wraz
z utratą sprawności w wyniku kolejnych rzutów choroby. Wielu chorych żyje na
granicy ubóstwa. Ale są i tacy, którzy sobie radzą. Często zależy to od rodzaju
wcześniej wykonywanego zawodu i postępów choroby.
Lekarz weterynarii z SM zajął się wykonywaniem ekspertyz laboratoryjnych.
Pewne możliwości stwarza telepraca, którą można wykonywać w domu. Prowadząc własną działalność gospodarczą niepełnosprawni mają możliwość uzyskania refundacji składki ZUS. Pracodawca zatrudniający osobę z SM może
otrzymać dofinansowanie do przystosowania dla niej stanowiska pracy. Według
uczestników spotkań problemem jest jednak biurokracja, która zniechęca pracodawców do starań o takie dofinansowanie, a w efekcie do zatrudniania pracowników niepełnosprawnych.
Oddziały i koła PTSR starają się współpracować z przedstawicielami władz
miast, gmin i powiatów. Na spotkaniach środowiskowych i partnerskich wskazywano jednak na wciąż niewielką wiedzę przedstawicieli władz o problemach
osób z SM. Bardzo pozytywnie o działaniach władz lokalnych wypowiadali się
członkowie Oddziału PTSR w Radomiu. Chorzy na SM chwalą i cenią sobie
to, co robi m.in. prezydent Radomia. Jak podkreślali, lokal którym dysponują,
otrzymali od miasta. Od pięciu lat trwa akcja „Symfonia Serc”, w ramach której corocznie odbywa się charytatywny koncert wraz z imprezami towarzyszącymi. Prezydent Miasta Radomia Andrzej Kosztowniak udostępnia na ten cel
salę koncertową z wyposażeniem. Poza władzami miasta organizację koncertu
wspiera miejscowy biskup. Podczas towarzyszącej koncertowi aukcji sprzedawane są cegiełki na rzecz niepełnosprawnych. Zebrane w ten sposób środki finansowe zapewniają PTSR 40-procentowy wkład własny, który jest potrzebny
przy występowaniu przez organizację do różnych instytucji o dodatkowe finanse
np. do Urzędu Marszałkowskiego, Ministerstwa Zdrowia, czy Urzędu Miasta.
– Nie oczekujemy ryby, ale wędki, czyli stworzenia nam szansy pozyskiwania środków dzięki własnej pracy i przedsiębiorczości – mówili członkowie
PTSR.
81
SYLWESTER PERYT
PREZES ZARZĄDU OKRĘGU MAZOWIECKIEGO POLSKIEGO ZWIĄZKU NIEWIDOMYCH
UDZIAŁ OKRĘGU MAZOWIECKIEGO POLSKIEGO ZWIĄZKU NIEWIDOMYCH
W PROJEKCIE PFON
Cieszę się, że mogę powiedzieć kilka słów z okazji zamknięcia projektu tak
ważnego dla naszego środowiska. Rozpocznę od wniosku, aby takie projekty jak ten zrealizowany przez Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych, miały
charakter cykliczny. Życie bowiem przynosi nieustanne zmiany, co rusz pojawiają się nowe uregulowania formalno-prawne, z którymi organizacje osób
z niepełnosprawnościami muszą się borykać. A nasze organizacje, niestety, nie
mają zapewnionych środków na swoją działalność, lecz muszą je zdobywać
w konkursach, pisząc projekty. To powoduje, że są one właściwie skazane na
ciągłe zdobywanie nowych umiejętności.
Projekt, który prowadziło Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych na rzecz
wspierania organizacji osób niepełnosprawnych na Mazowszu, w tym Polskiego
Związku Niewidomych, jest dla mnie wydarzeniem nie do przecenienia. Przede
wszystkim doskonale wpisuje się w wymogi czasów, w jakich żyjemy. Organizacje muszą wzmocnić swój potencjał intelektualny, potencjał menedżerski oraz
umiejętności pozyskiwania środków na swoją działalność. A w przypadku naszego związku, zaoferować swoim członkom ciekawszą niż dotychczas ofertę.
Okręg Mazowiecki Polskiego Związku Niewidomych składa się z 41 jednostek
organizacyjnych: 40-tu kół terenowych oraz warsztatów terapii zajęciowej w Radomiu. W ramach projektu odbyliśmy 33 spotkania. Spotkaliśmy się z przedstawicielami 35 powiatów. W Polskim Związku Niewidomych zrzeszamy ponad
7 tys. osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności
wzrokowej. Około 6,9 tys. są to członkowie zwyczajni. Mamy też kilkuset członków podopiecznych do 16 roku życia oraz osoby, które nie mogą samodzielnie
wypełniać ról członków zwyczajnych PZN.
Jesteśmy organizacją, która powstała z inicjatywy samych osób niewidomych.
PZN istnieje od 1951 roku. Twórcą pierwszej organizacji niewidomych, która przekształciła się w Polski Związek Niewidomych był dr Włodzimierz
Udział Okręgu Mazowieckiego Polskiego Związku Niewidomych w projekcie PFON
Dolański. Osoba niewidoma, bez prawej ręki. Człowiek, który zdobył bardzo wysokie wykształcenie. Ukończył między innymi studia na Sorbonie, na Uniwersytecie Warszawskim, w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej. Wyposażony
w wiele uzdolnień, miał szczególny talent muzyczny. Wyszukiwał więc kompozycje skomponowane tylko na lewą rękę i koncertował między innymi
na królewskim dworze Rumunii. Urodził się pod koniec XIX wieku, zmarł
w 1973 roku.
Myślą, która przyświecała dr Dolańskiemu przy tworzeniu organizacji niewidomych w Polsce, była idea – nic o nas bez nas. Chodziło o to, żeby sami niewidomi mieli wpływ na rozwiązania systemowe, rehabilitacyjne, czy inne dotyczące zaspokajania ich najważniejszych potrzeb. Aby były one podejmowane we
współpracy z naszym środowiskiem. I tą drogą staramy się nadal iść i będziemy
nią podążać, między innymi dzięki projektowi, który polegał na wspieraniu kół
terenowych Polskiego Związku Niewidomych na Mazowszu.
Decyzję o udziale Mazowieckiego Okręgu PZN podjęto na posiedzeniu jego Zarządu w lutym 2011 roku. Z naszego punktu widzenia szczególnie wartościowe
i przydatne było szkolenie liderów. Z naszej organizacji przeszkolonych zostało
ponad 50 osób. Odbyło się seminarium i trzy spotkania szkoleniowe, podczas
których zapoznawaliśmy się z nowoczesnymi metodami zarządzania organizacją, technikami pozyskiwania środków i sposobami organizowania czasu wolnego. Podczas warsztatów z ekspertami uczyliśmy się wystąpień publicznych.
To wszystko było bardzo ciekawe. Szkolenia cieszyły się uznaniem uczestników.
Myślę, że niewątpliwie przyczynią się do tego, że nasze koła terenowe będą zdecydowanie nowocześniej podchodziły do wypełniania swoich funkcji na rzecz
ludzi z dysfunkcją narządu wzroku.
Kolejnym etapem realizacji projektu były spotkania środowiskowe oraz spotkania z władzami samorządowymi. Odbyliśmy 33 spotkania środowiskowe
i 33 spotkania partnerskie z przedstawicielami samorządów oraz przedstawicielami administracji publicznej. Ich zamknięciem były petycje skierowane do
burmistrzów miast i starostów powiatów, zawierające oczekiwania osób niewidomych i słabowidzących. W czasie tych spotkań mówiliśmy o dostępie osób
niewidomych i słabo widzących do pełnego uczestnictwa w życiu społeczności
lokalnych, do pracy zawodowej, usług zdrowotnych, komunikacji, pełnego zakresu edukacji itd. A przede wszystkim o braku świadomości społecznej na temat sytuacji i problemów osób z dysfunkcją narządu wzroku. Dlaczego wszystko
to było tak ważne? Dlatego, że do tej pory działacze PZN mieli nawet serdeczne
kontakty z przedstawicielami administracji publicznej i samorządu, ale były to
83
84
kontakty okazjonalne. Przy okazji organizowania uroczystości z okazji Międzynarodowego Dnia Niewidomych zwanego „Dniem białej laski” czy też spotkań
świątecznych lub imprez integracyjnych. Natomiast tutaj była okazja, żeby dokonać czegoś więcej – dać odczuć problem niepełnosprawności wzrokowej.
W potocznym rozumieniu osobami niepełnosprawnymi są ludzie z dysfunkcją
narządu ruchu, ewentualnie z niepełnosprawnością intelektualną. Natomiast
niepełnosprawności sensoryczne, takie jak właśnie niesłyszenie, czy niewidzenie, są mniej znane przeciętnemu obywatelowi. A więc przede wszystkim trzeba
było uświadomić naszym rozmówcom, co to znaczy nie widzieć. Największym
problemem związanym z niewidzeniem, czy ze słabym widzeniem jest pełny
dostęp do informacji. Zwracaliśmy uwagę na to, że za pośrednictwem wzroku
dociera do człowieka około 90 proc. informacji. W związku z tym konieczne jest
przystosowanie środowiska informacyjnego do możliwości ludzi z dysfunkcją
narządu wzroku. Mówiliśmy też, że osób całkowicie niewidomych jest zdecydowana mniejszość – około 5-6 proc. członków PZN. Natomiast zdecydowaną
większość stanowią osoby niedowidzące, borykające się z różnymi problemami
wynikającymi ze słabego widzenia. Mają np. ślepotę zmierzchową lub widzenie
lunetowe. Zwracaliśmy uwagę, że osoby niewidome są stosunkowo łatwo identyfikowalne, bo przeważnie poruszają się z białą laską, albo trzymając przewodnika pod ramię. Natomiast osoby słabowidzące, są trudniej rozpoznawane. A to
przede wszystkim one zdecydowanie nie chcą być stygmatyzowane. A więc nie
noszą wyraźnych oznak swojej dysfunkcji, nie mają w ręku białej laski, nawet
idąc z przewodnikiem nie trzymają go pod rękę lecz starają się go mieć w zasięgu swego ograniczonego wzroku. Problemy zaczynają się wtedy, kiedy ktoś jest
brany za człowieka zdrowego a ma jakiś problem. W sklepie np. przy zakupach,
pyta o cenę produktu, sklepowa odpowiada: „proszę sobie przeczytać, tam jest
napisane”. Zamiast zrozumieć, że jeżeli ktoś pyta, to prawdopodobnie ma problemy z przeczytaniem informacji.
W trakcie spotkań mówiliśmy wiele o dostosowywaniu przestrzeni publicznej,
o jej odpowiednim oznakowaniu – np. pierwszego i ostatniego stopnia schodów,
o wyraźnych wypukłych napisach na kontrastowym tle, słupkach w kolorach widocznych o zmierzchu, na przykład żółtych, o sygnalizacji świetlno-mówionej.
O zaznaczaniu krawężników i o wielu innych tego typu problemach.
Kolejną bardzo ważną sferą jest kształtowanie świadomości społecznej na temat
rozumienia problemów ludzi z dysfunkcją narządu wzroku. Co i jak robić by
uświadomić jak najwięcej ludzi. Przekonać ich do próby zrozumienia życia osób
z uszkodzonym narządem wzroku. Otóż bardzo cenną inicjatywą prowadzoną
Udział Okręgu Mazowieckiego Polskiego Związku Niewidomych w projekcie PFON
już przez wiele kół, ale nadal w niedostatecznym stopniu, jest organizowanie godzin wychowawczych w szkołach oraz występowanie w mediach i na imprezach
lokalnych osób z dysfunkcją wzroku.
Wiele czasu w trakcie spotkań zajmowała nam sprawa dostępności do pracy zawodowej. Praca zawodowa ma ogromny walor rehabilitacyjny w życiu każdego człowieka niepełnosprawnego, także w przypadku niewidomych. Człowiek
zrehabilitowany, który może pracować i zapewnić byt swojej rodzinie, czuje się
o wiele bardziej spełniony niż wówczas, gdy jest klientem pomocy społecznej
i tylko czeka na ewentualnie wypracowaną rentę. A życie jego wypełnia szarość
i brak nadziei na to, że może być ono nie tylko zadowalające ale i piękne. I, że
może być ono potrzebne innym. Właśnie z tej potrzeby życia dla innych wziął
się między innymi Polski Związek Niewidomych. I dziś z tejże biorą się nasi
działacze, którzy potrafili wznieść się ponad własne problemy, pokonać własną
dysfunkcję, psychicznie stanąć na nogi na tyle, że mogą pomóc innym.
Ogromne znaczenie w procesie rehabilitacji, zwłaszcza na początku w przypadku osób nowoociemniałych, ma pomoc środowiska. Kiedy osoba niewidoma czy
słabowidząca mówi do kogoś, kto właśnie stracił wzrok „słuchaj poradzisz sobie,
to nie jest największy problem, tylko musisz zdecydować się na rehabilitację, na
wyjście z domu do innych ludzi. I nie gubić, nie tracić z pola widzenia własnych
marzeń i własnych aspiracji”, to brzmi bardziej przekonująco niż gdyby to mówił np. widzący psycholog. W każdym powiecie powinien być instruktor, który
mógłby komuś kto utracił wzrok szybko przyjść z pomocą.
Warto też zabiegać o zdecydowane poszerzenie kręgu instruktorów orientacji
przestrzennej, tak by byli w każdym powiecie. Podobnie też jest z instruktażem
w zakresie czynności dnia powszedniego. A więc, żeby ktoś poradził słabo widzącemu, aby dobierał sobie kontrastowe naczynia, by nie było tylu przykrych
przypadków kiedy trąca się przezroczystą szklankę z wodą, bo się jej nie zauważyło. Czy żeby niewidzącego nauczyć prasować, sprzątać, dobierać sobie ubranie.
Bardzo dobre są turnusy wyjazdowe, na których jest dokonywany pierwszy instruktaż z zakresu rehabilitacji podstawowej. Ale one trwają zbyt krótko. Bardzo
często po powrocie z tych dwutygodniowych turnusów do swojego środowiska
osoba z dysfunkcją narządu wzroku znowu staje się, niewolnikiem własnego
domu. Dlatego rehabilitację trzeba przybliżać do człowieka, zmieniać jej jakość.
Wszystkie nasze organizacje oraz Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych, powinny nakłaniać decydentów do tego, żeby podejmowali działania systemowe,
a nie okazjonalne.
85
86
Fakt, że rozmawiamy o problemach ludzi z różnymi dysfunkcjami w kilkanaście
dni po ratyfikowaniu Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych ma znaczenie dla budowania systemu rozwiązywania problemu
ludzi niepełnosprawnych. Dlatego też kończąc to wystąpienie pragnę serdecznie
podziękować jeszcze raz PFON za możliwość skorzystania ze szkoleń, za spotkania, materiały informacyjne, z których nasze koła mogą korzystać. Pragnę
też podziękować serdecznie wszystkim moim kolegom z PZN, którzy uczestniczyli w szkoleniach i brali udział w organizowaniu spotkań środowiskowych
i partnerskich. Myślę również, że to, co przeżyliśmy tej wiosny podczas tych
spotkań z samorządami lokalnymi pozostanie na długo w pamięci naszych gości
z powiatów. Jak też przyczyni się do budowania nowocześniejszych programów
działania naszej organizacji w terenie.
KAJETANA MACIEJSKA-ROCZAN
PREZES ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO ZWIĄZKU GŁUCHYCH
UDZIAŁ MAZOWIECKICH OGNIW POLSKIEGO ZWIĄZKU GŁUCHYCH
W PROJEKCIE PFON
W projekcie Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych wzięło udział 7 kół terenowych Oddziału Mazowieckiego PZG. Były to koła w: Warszawie, Radomiu,
Siedlcach, Mławie, Żyrardowie, Płocku i Ostrowi Mazowieckiej. W cyklu szkoleń prowadzonych przez PFON wzięli udział działacze społeczni naszej organizacji oraz pracownicy kół. Większość stanowiły osoby niesłyszące, porozumiewające się głównie przy pomocy języka migowego.
Udział w szkoleniach był dużym wyzwaniem zarówno dla uczestników, jak
i osób prowadzących zajęcia. Aby były one efektywne, należało opracować coś
w rodzaju umowy obowiązującej obie strony. Wykładowcy byli wspomagani
przez tłumaczy języka migowego. Okazało się, że słownictwo szkoleń jest bardzo specjalistyczne i nie posiada odpowiedników w znakach języka migowego.
Były to słowa bardzo trudne i niezrozumiałe dla osób niesłyszących. Tłumacze
języka migowego musieli co jakiś czas robić przerwę dla wytłumaczenia jakiegoś
pojęcia, tak, aby było ono zrozumiałe dla osób niesłyszących.
W tym momencie chciałabym zwrócić uwagę, że osoby niesłyszące, porozumiewające się za pomocą języka migowego, w ogromnej większości bardzo słabo
znają język polski. Są to osoby właściwie dwujęzyczne, dla których językiem
pierwszym i niejako ojczystym jest naturalny język migowy. Język polski jest dla
nich właściwie językiem obcym, dodatkowym i bardzo trudnym do zrozumienia z uwagi na skomplikowaną strukturę i gramatykę.
Rozwój języka polskiego, podobnie jak każdego innego, jest w obecnych czasach
procesem bardzo dynamicznym. Pojawiają się nowe słowa. Język migowy z trudem za tym nadąża. Potrzeba czasu na powstanie i utrwalenie nowego znaku
w języku migowym, tak, aby był on zrozumiały dla większości osób niesłyszących. Na szkoleniach około 60-70 procent używanych słów to były pojęcia
nowe, nieznane dla osób niesłyszących, nie mające swoich odpowiedników
w znakach języka migowego. Dla wykładowców było to ogromne utrudnienie,
a zarazem też interesujące wyzwanie. Również tłumacze języka migowego nie raz
88
przeżywali trudne chwile. Zdarzały się sytuacje, gdy znaczną część zajęć zajmowało tłumaczenie niezrozumiałego pojęcia. Niektóre pojęcia były niezrozumiałe
również dla tłumaczy języka migowego. Bardzo im dziękujemy za wyrozumiałość
i cierpliwość.
Na kolejnych zajęciach było coraz lepiej. Ich uczestnicy zapamiętywali te nowe
słowa i potrafili je wykorzystać. Można się było o tym przekonać w trakcie ćwiczeń, gdy musieli samodzielnie wykonać pewne zadania związane tematycznie
z częścią teoretyczną. Muszę przyznać, że sama byłam bardzo mocno, ale przyjemnie zaskoczona, obserwując, jak niesłyszący doskonale poruszali się w tych
trudnych merytorycznie i językowo obszarach. Wiedzieli o co chodzi, wyciągali
właściwe wnioski i byli bardzo aktywni na zajęciach. Wniosek z tego prosty – nie
ma rzeczy niemożliwych. Dzięki organizatorom szkoleń została wykonana bardzo dobra praca – nastąpiło uaktywnienie i poszerzenie horyzontów myślowych
osób niesłyszących. Wielkie podziękowania od nas wszystkich.
Drugi etap projektu – spotkania i rozmowy z lokalnymi władzami – był również
ogromnie istotny. Z jednej strony miał duży wpływ na zmianę postrzegania osób
niesłyszących i ich problemów przez społeczeństwo słyszące. Z drugiej – ogromnie dowartościował nasze środowisko, uświadamiając mu, że można rozmawiać
otwarcie z władzami o nurtujących nas problemach i wspólnie poszukiwać optymalnych rozwiązań. Te, zgodnie z zapisami Konwencji Narodów Zjednoczonych
o prawach osób niepełnosprawnych, powinny zostać zagwarantowane osobom
niesłyszącym. W trakcie rozmów, które prowadziliśmy we wszystkich wymienionych miastach, okazało się, że społeczeństwo ludzi zdrowych nie do końca rozumie na czym polega problem w komunikowaniu się osób słyszących
z osobami niesłyszącymi, porozumiewającymi się za pomocą języka migowego.
W spokojnym, rzeczowym dialogu wyjaśniliśmy sobie wzajemnie wiele rzeczy.
Obie strony przedstawiły i uzasadniły swoje racje. Próbowały też znaleźć odpowiedź na pytanie co zrobić, żeby poprawić sytuację.
Największym problemem w życiu społecznym osób niesłyszących jest zatrudnienie. Pracodawcy, ze względu na niewygodę w komunikowaniu się – unikają
zatrudniania osób niesłyszących. Jest to szczególnym problemem w takich miastach jak Radom czy Ostrów Mazowiecka, gdzie jest duże bezrobocie i pracodawcy mając do wyboru zatrudnienie osoby niesłyszącej, czy zdrowej – wybierają słyszącego pracownika, bo tak jest im po prostu łatwiej.
W trakcie spotkań z władzami poruszaliśmy też wiele innych problemów, które różnie kształtują się w różnych powiatach. Mówiliśmy np. o problemach
Udział mazowieckich ogniw Polskiego Związku Głuchych w projekcie PFON
wynikających z kosztów dojazdów komunikacją miejską z miejsca zamieszkania
osób niesłyszących do miast powiatowych, gdzie są Koła Terenowe PZG i gdzie
jest tłumacz języka migowego. Mówiliśmy o kolejkach do lekarzy w kontekście
pracy tłumaczy języka migowego, którzy zamiast tracić czas w oczekiwaniu na
wizytę razem z niepełnosprawnym, mogliby obsłużyć inną osobę niesłyszącą.
Projekt podsumuję krótko – udział w projekcie Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych przyniósł nam korzystne efekty. Lokalne władze zapoznały się
z najważniejszymi problemami środowiska osób niesłyszących. A osoby niesłyszące zyskały poczucie, że ich problemy zostały zrozumiane.
89
KRZYSZTOF MARCINIAK
PRZEWODNICZĄCY WARSZAWSKIEGO KOŁA POLSKIEGO STOWARZYSZENIA
NA RZECZ OSÓB Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM
UDZIAŁ MAZOWIECKICH KÓŁ POLSKIEGO STOWARZYSZENIA NA RZECZ OSÓB
Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM W PROJEKCIE PFON
Zostałem zaproszony do udziału w projekcie prowadzonym przez Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych w celu poprowadzenia spotkań z władzami
samorządowymi w trzech kołach terenowych PSOUU. Zanim jednak się one
odbyły, należało sprecyzować problemy i postulaty, jakie zarządy kół powinny
przedstawić lokalnym władzom. W województwie mazowieckim działa Zarząd
Główny PSOUU oraz siedem kół terenowych. Spotkania z przedstawicielami
władz samorządowych zostały zorganizowane przez PFON w kołach: otwockim,
pruszkowskim i wyszkowskim. Uczestniczyłem w nich wspólnie z pracownikiem PFON.
Muszę przyznać, że różny był odzew samorządowców na nasze zaproszenia.
Uważam jednak, że w tym przypadku bardzo dużo zależało od działań zarządów
terenowych ogniw naszej organizacji. Od tego, jak jest ona postrzegana w środowisku zależy, czy władze samorządowe chcą, czy nie chcą rozmawiać z jej przedstawicielami. Tam, gdzie koła i ich zarządy funkcjonują poprawnie, gdzie nie ma
konfliktów personalnych, organizacja jest dostrzegana a władze lokalne bardzo
chętnie przychodzą na organizowane przez nią spotkania i chcą rozmawiać. Jeżeli jednak w kole występują nieporozumienia i konflikty zamiast merytorycznej
pracy, wówczas cała organizacja jest w środowisku lokalnym postrzegana źle.
Na zaproszenie tak działającego koła nikt nie przyjdzie. Niestety, taką sytuację
mamy na Mazowszu w dwóch naszych kołach terenowych. Nie wymienię ich
tutaj, ale chciałbym byśmy sobie zdawali sprawę, że powody słabej współpracy z władzami są różne i wiele zależy od nas samych. Dla kontrastu chciałbym
wspomnieć o Kole PSOUU w Wyszkowie, o którego pracy a także współpracy
z władzami samorządowymi można powiedzieć wiele ciepłych słów. Na spotkanie w Wyszkowie przyszło wielu przedstawicieli władz samorządowych. Także na spotkanie w Kole PSOUU w Otwocku przybyły bardzo znaczące osoby,
włącznie ze starostą, dyrektorami powiatowych urzędów pracy, przedstawicielem powiatowego centrum pomocy rodzinie.
Udział mazowieckich kół Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem...
Podczas przeprowadzonych spotkań trzeba było starać się ukierunkować dyskusję tak, by przedstawiane były najistotniejsze problemy całego środowiska a nie
indywidualnych osób niepełnosprawnych lub ich rodzin. Na ogół się to udawało. Tak więc w trakcie spotkań zarządy kół terenowych PSOUU przedstawiały
najważniejsze problemy swych środowisk (także potem w swoich petycjach kierowanych do władz samorządowych).
Warto pamiętać, aby w oficjalnych wystąpieniach do władz samorządowych nie
pisać o wszystkim, co nam dokucza. Efektem wymieniania w petycjach zbyt
wielu różnych potrzeb, może być odpowiedź odmowna, uzasadniona brakiem
środków finansowych na ich zaspokojenie. Dużo skuteczniejsza jest metoda małych kroków, dawkowania swoich życzeń i propozycji. Najważniejsze jednak jest
wspólne z władzami samorządowymi wypracowanie strategii rozwiązywania
problemów środowiska.
Wydaje mi się również, że w kołach terenowych, w mniejszych miastach jest
dużo łatwiej wywalczyć coś dla osób niepełnosprawnych. Jeżeli organizacja jest
prężna i potrafi dobrze współpracować z samorządem, wówczas szanse na sukces są większe. Mówię to na podstawie doświadczeń kół terenowych PSOUU
nie tylko w województwie mazowieckim, ale w całej Polsce, gdzie organizacje
rzeczywiście mnóstwo rzeczy potrafią sobie załatwić.
Dużo trudniejsza sytuacja jest w samej Warszawie. Z jednej strony w stolicy
działa wiele różnych organizacji, z drugiej następują częste zmiany szefów i pracowników w urzędach, także w wydziałach do spraw społecznych. Nasze organizacje terenowe długo starają się wyrobić sobie markę, wiele czasu zabiera im
nawiązanie pozytywnych relacji z samorządami. W momencie, gdy następuje
zmiana kadr, wszystko trzeba zaczynać od początku.
Jakie najważniejsze problemy wymieniały uczestniczące w projekcie koła terenowe PSOUU? Generalnie chodziło o tworzenie nowych oraz o problemy
z funkcjonowaniem istniejących placówek: rehabilitacyjnych, środowiskowych
domów samopomocy, zakładów aktywności zawodowej, warsztatów terapii zajęciowej. Wiemy, że nie wszystko leży w gestii samorządów. Zwłaszcza warsztaty
terapii zajęciowej niemal w 100 proc. finansuje PFRON. Niestety, przeznaczona
na nie kwota nie zmienia się od lat, stąd duże problemy z ich utrzymaniem.
Mówiono również o miejscach pracy dla osób z niepełnosprawnością intelektualną w mniejszych miastach. To trudny do rozwiązania problem. Ale zdarza się,
choć są to pojedyncze przypadki, że osoby niepełnosprawne trafiają na otwarty
91
92
rynek pracy. Bardzo ważną sprawą dotyczącą zarówno terenu, jak i samej Warszawy, jest wsparcie i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną
w środowisku zamieszkania lub w najbliższej okolicy. A także mieszkanie we
własnym środowisku. Chodzi o zapewnienie mieszkań chronionych lub mieszkań wspieranych. Mamy w Polsce dobre przykłady mieszkań wspieranych. Koło
warszawskie może pochwalić się pierwszym mieszkaniem treningowym, które
umożliwia przygotowanie osoby z niepełnosprawnością intelektualną do w miarę samodzielnego funkcjonowania i zamieszkania przy niewielkim wsparciu.
Chcemy przekonać władze, że zarówno w Warszawie jak i w innych miastach,
nie tylko województwa mazowieckiego, jest to bardzo opłacalne. Do domu pomocy społecznej trafiają osoby o różnym stopniu niepełnosprawności: znacznym, umiarkowanym, ale i lekkim. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną
po rehabilitacji, mające wcześniej wsparcie w rodzinie, w DPS szybko stają się
niesamodzielne. Natomiast mieszkanie wspierane lub chronione sprawia, że
w dalszym ciągu mogą być czynne, samodzielnie przygotowywać posiłki, sprzątać, robić pranie itp. Niczego nie mają podanego na tacy. To rzeczywista i tańsza
alternatywa dla domów pomocy społecznej.
Wszystkie postulaty wyrażone w trakcie spotkań zostały skierowane do władz
samorządowych w postaci petycji. Jedno z kół terenowych już otrzymało odpowiedź od starosty swojego powiatu, inne jeszcze czekają. Należy więc w dalszym
ciągu trzymać rękę na pulsie. Dziś, mając takie oręże, jakim jest Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, łatwiej nam pilnować,
aby problemy naszego środowiska były skutecznie rozwiązywane.
MAGDALENA FAC
SEKRETARZ GENERALNA POLSKIEGO TOWARZYSTWA STWARDNIENIA ROZSIANEGO
UDZIAŁ POLSKIEGO TOWARZYSTWA STWARDNIENIA ROZSIANEGO
W PROJEKCIE PFON
Zanim opowiem o udziale PTSR w projekcie Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych, pokrótce przedstawię naszą organizację. PTSR jest jedyną ogólnopolską pozarządową organizacją chorych na stwardnienie rozsiane,
a także ich rodzin i przyjaciół. Istnieje od 1990 r. Towarzystwo powstało jako
spontaniczny ruch oddolny oparty na wolontariacie. Od 2004 r. posiada status organizacji pożytku publicznego. Dziś PTSR zrzesza około 4 tys. członków
w 25 oddziałach i 32 kołach na terenie całej Polski. Z jego pomocy korzysta również
ok. 3,5 tys. osób nie będących członkami organizacji. Towarzystwo reprezentuje
także polskich chorych na SM na forum międzynarodowym. Szybko przybywa
nam struktur lokalnych, powstają oddziały i koła niemal we wszystkich większych miastach Polski.
Rada Główna PTSR i jej biuro podejmują działania ogólnokrajowe zmierzające
przede wszystkim do zmiany świadomości społecznej na temat SM, poprawy
jakości życia chorych i dostępu do leczenia poprzez działania lobbingowe, promocyjne, informacyjne oraz wydawnicze i programy pilotażowe. Współpracują również z pokrewnymi organizacjami zagranicznymi i międzynarodowymi,
m.in. z Multiple Sclerosis International Federation (MSIF). Działania bezpośrednie na rzecz osób chorych podejmują oddziały i koła PTSR w terenie oraz
organizacje wspierające. Jest to szeroko rozumiana rehabilitacja domowa i grupowa, pomoc psychologa udzielana chorym i ich rodzinom oraz porady prawne
i socjalne.
W naszym kraju na SM choruje ogółem ponad 40 tys. osób. Ich sytuacja jest
bardzo trudna. Chorzy na stwardnienie rozsiane w Polsce mają bardzo ograniczony dostęp do leczenia immunomodulującego, tylko nielicznym NFZ refunduje koszty leczenia, a przy tym występują wyraźne dysproporcje w dostępie
do leczenia i rehabilitacji w różnych regionach kraju. Poza tym obowiązują rygorystyczne kryteria kwalifikujące do leczenia, a jeśli już ktoś zostanie zakwalifikowany, musi długo czekać na rozpoczęcie terapii. W dodatku często, bez
medycznego uzasadnienia, ograniczany bywa czas jej trwania.
94
W kraju brakuje placówek świadczących kompleksową pomoc w zakresie rehabilitacji, bardzo ograniczony jest dostęp do lekarzy specjalistów, brakuje wsparcia psychologicznego dla chorych na SM, a zwłaszcza kompleksowego podejścia
do pacjenta, obejmującego nie tylko pomoc farmakologiczną, ale także rehabilitację i pomoc psychologiczną.
Działania PTSR na rzecz chorych skupiają się na doprowadzeniu do realizacji
Narodowego Programu Leczenia i Rehabilitacji, na Programie Leczenia i Rehabilitacji „Mam szansę” (PLIR). Centrum Informacyjne SM (CISM) prowadzi ogólnopolską infolinię o SM. Towarzystwo zajmuje się też rzecznictwem dla
chorych na SM i poradnictwem prawnym. Prowadzi stronę www.ptsr.org.pl,
wydaje publikacje specjalistyczne. Hasłowo wymienię dziedziny, którymi nadal
zamierzamy się zajmować: opieka medyczna i rehabilitacyjna dla chorych na
SM, pomoc psychologiczna, integracja społeczna, komunikacja z otoczeniem,
samodzielne życie, wsparcie sprzętowe, dostęp do informacji, zatrudnienie,
kształcenie i szkolenia, ochrona socjalna.
Udział PTSR w projekcie PFON był dla nas ważnym doświadczeniem. Na Mazowszu odbyły się trzy spotkania środowiskowe i trzy spotkania z władzami
w następujących miejscowościach: Wyszkowie, Radomiu i Dąbku. W spotkaniu w Wyszkowie wzięły udział władze miasta i przedstawiciele powiatu. Także
w Radomiu gościliśmy miejscowe władze oraz przedstawicieli służb medycznych. Natomiast na spotkanie do Dąbek przybyły władze Mławy i Ciechanowa.
Wyszkowskie koło PTSR odbywa cykliczne spotkania wspierane przez pracowników OPS, ale osoby chore właściwie nie mają stałego kontaktu z władzami.
Praca tego Koła miała do tej pory charakter grupy wsparcia, jej członkowie nie
występowali np. do władz z żadnymi petycjami. Do najważniejszych postulatów
środowiska po spotkaniu w Wyszkowie należy doprowadzenie do rozwiązania
problemów z dostępem do właściwie prowadzonej rehabilitacji, bowiem w powiecie wyszkowskim brakuje ośrodka oraz specjalistów. Brakuje również informacji ze strony Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie o programach wsparcia. Tymczasem dla chorych już samo wypełnienie wniosku stanowi barierę.
W trakcie spotkania pracownik PCPR zadeklarował wszelkie wsparcie przy wypełnianiu wniosków o pomoce rehabilitacyjne i innych sprawach. W wyszkowskiej gazecie lokalnej ukazał się artykuł, będący relacją z tego spotkania pt. „Jakie prawa jakie przywileje?”
W Radomiu silny oddział PTSR istnieje od 20 lat. Oddział ten dobrze radzi sobie z udzielaniem wsparcia rehabilitacyjnego, prowadzi rehabilitację domową
Udział Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego w projekcie PFON
i programy dla chorych. Jest w stałym kontakcie z władzami miasta. Świadome
swych praw władze oddziału prowadzą stałe działania rzecznicze i lobbingowe.
Główne postulaty oddziału do samorządu miasta po spotkaniu w Radomiu dotyczyły problemów z transportem osób z niepełnosprawnością w mieście. Dotyczyły także utrudnionego dostępu do usług rehabilitacyjnych i do rehabilitacji
domowej osób mieszkających poza miastem, gdzie trudno dotrzeć rehabilitantowi. Ponadto, wskazywano na długi okres oczekiwania na rehabilitację i brak
dostępu do stałej fizjoterapii. Niewątpliwym pozytywem jest fakt, iż dzięki spotkaniu z władzami oddział ma zostać włączony w dyskusję o utworzeniu nowego
ośrodka rehabilitacyjnego w powiecie radomskim.
W regionie mazowieckim działa silny oddział PTSR w Ciechanowie, współpracujący na stałe z jednym z dwóch flagowych ośrodków rehabilitacji SM, jakim
jest Krajowy Ośrodek Mieszkalno-Rehabilitacyjny w Dąbku. Spotkanie odbyło się właśnie w tym ośrodku. Uczestniczyły w nim osoby z całego Mazowsza,
władze oddziału, gospodarze czyli dyrekcja KOMR w Dąbku, a także dyrektor
PUP Mława, przewodniczący Rady Powiatu, starosta mławski, a także dyrektor
MOPS w Ciechanowie. Podobnie jak w trakcie innych spotkań z władzami samorządowymi, także tu dyskusja toczyła się głównie wokół problemów pracy
i aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Propozycją środowiska chorych było wspomaganie elastycznego zatrudnienia, ułatwienie pracodawcom
korzystania z dofinansowań PFRON przy tworzeniu stanowisk pracy. Poruszano
także problem słabej mobilności osób niepełnosprawnych, będącej wynikiem
m.in. niedostosowanego do ich potrzeb transportu publicznego. Swoistym paradoksem jest fakt, iż w Mławie istnieje transport dla osób niepełnosprawnych,
ale chorzy na SM o nim nie wiedzą. Władze Mławy już w trakcie spotkania zobowiązały się do poprawy informowania społeczeństwa na ten temat.
Na podstawie przeprowadzonych spotkań można sformułować ważne wnioski. Po pierwsze, nie wszyscy jeszcze pracownicy i działacze terenowych struktur organizacji są świadomi swoich praw i znają sposoby, jak doprowadzić do
ich respektowania. Po drugie, władze, nawet jeśli realizują działania na rzecz
osób niepełnosprawnych, nie zawsze właściwie o nich informują i je konsultują
z przedstawicielstwem tych osób. Nie mają bowiem dostatecznej wiedzy o organizacjach osób niepełnosprawnych działających na ich terenie. Uważam więc, że
regionalne struktury PTSR nadal należy wzmacniać informacyjnie i wspomagać
w działaniach rzeczniczych kierowanych do władz lokalnych.
95
GRZEGORZ KOZŁOWSKI
PRZEWODNICZĄCY TOWARZYSTWA POMOCY GŁUCHONIEWIDOMYM
UDZIAŁ TOWARZYSTWA POMOCY GŁUCHONIEWIDOMYM W PROJEKCIE PFON
Chciałbym serdecznie podziękować za uwzględnienie środowiska osób głuchoniewidomych, członków i współpracowników naszego Towarzystwa w projekcie
Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych. Było to możliwe dzięki temu, że
pierwotne założenia realizowanego na Mazowszu projektu mogły zostać rozszerzone. Przyznam, że w momencie gdy pojawiła się możliwość zorganizowania
szkolenia dla naszych działaczy i pracowników, mieliśmy pewne wątpliwości.
Obawialiśmy się, czy jest to dla nas najbardziej odpowiednia forma, czy zda egzamin, przyniesie zakładane korzyści? Nasze obawy wynikały z kilku przyczyn.
Przede wszystkim TPG różni się strukturą od typowych stowarzyszeń, które
uczestniczyły w projekcie. Nasze stowarzyszenie jest niewielkie i jednopoziomowe. Członkami TPG jest około 100 osób w całym kraju, przy czym 30 proc.
z nich zamieszkuje w Warszawie. Większość działań skupia się na poziomie centralnym – są to relacje z urzędami centralnymi, na przykład z Biurem Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych, z ministerstwami, czy komisjami
sejmowymi. Mówiąc o działaniach mam na myśli projekty, aplikowanie o środki, o dotacje, a także udział w konsultacjach. Środki na działalność pozyskujemy głównie z poziomu centralnego, np. z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, czy Funduszu Inicjatyw Obywatelskich. Bardzo
trudno jest nam pozyskiwać środki z samorządów lokalnych, między innymi
właśnie dlatego, że nie mamy formalnie istniejących struktur w poszczególnych
województwach i powiatach.
TPG jest organizacją częściowo złożoną z osób pełnosprawnych, które chcą swój
czas, potencjał, wiedzę spożytkować na działania na rzecz bardzo nielicznej
i rozproszonej grupy osób głuchoniewidomych. Nie jest więc typowym stowarzyszeniem osób niepełnosprawnych, takim jak Polski Związek Niewidomych,
czy Polski Związek Głuchych. W chwili obecnej w naszych rejestrach mamy
około 2,5 tysiąca osób, u których medycznie potwierdzona jest głuchoślepota,
tzn. jednoczesne uszkodzenie wzroku i słuchu. Szacunki mówią o około 5 do
7 tys. takich osób w kraju. I teraz, jak spojrzy się na te dane liczbowe i będzie
pamiętać, że w Polsce jest około 380 powiatów, to łatwo wyliczyć, że średnio na
Udział Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym w projekcie PFON
powiat wypada po kilka (6 do 8) osób, zarejestrowanych w TPG. W tej grupie
będzie jedno dziecko, może jedna osoba w wieku aktywności zawodowej i kilka
starszych. Bo taka jest struktura populacji głuchoniewidomych. Około 10 procent ich ogółu to dzieci, a 60 procent stanowią osoby po 60 roku życia.
Wszystko to sprawia, że praca TPG siłą rzeczy koncentruje się najbardziej na
poziomie ogólnokrajowym. Możliwości uzyskania wsparcia na poziomie lokalnym dla środowiska głuchoniewidomych są znacznie utrudnione. Musimy więc
zupełnie inaczej podchodzić do rozwiązywania jego problemów. Musimy szukać partnerów w terenie i współpracować z kołami Polskiego Związku Niewidomych, Polskiego Związku Głuchych, czy innymi stowarzyszeniami.
Początkowo mieliśmy więc wątpliwości, czy jesteśmy odpowiednim adresatem
projektu PFON. Okazało się, że było warto. W szkoleniach uczestniczyły przede
wszystkim osoby z centrali w Warszawie. Seminarium i spotkania szkoleniowe
odbyły się w maju i czerwcu 2012 roku w Konstancinie. Te 11 dni intensywnej
pracy warsztatowej było dla nas ogromnym zastrzykiem wiedzy i motywacji.
Dzięki projektowi poznaliśmy mechanizmy i formy pracy, które może przeczuwaliśmy, ale nie do końca byliśmy ich świadomi. Teraz przed nami do wykonania drugi etap – przekazanie zdobytej wiedzy i umiejętności naszym członkom
w terenie. Dotarcie z nimi do osób, które rozsiane po kraju często w pojedynkę
lub w małych grupach prowadzą działania Towarzystwa.
O interes osób głuchoniewidomych w poszczególnych województwach dbają
ludzie wyposażeni w pełnomocnictwa Zarządu TPG. Swoje zadania realizują przeważnie przy wsparciu grup wolontariackich i współpracujących specjalistów. Ważnym impulsem dla rozwoju działalności w regionach okazał
się, realizowany przez TPG w ramach PO KL, projekt aktywizacji zawodowej
pt. „Wsparcie osób głuchoniewidomych na rynku pracy”. To właśnie z konieczności zarządzania tym projektem powołaliśmy pełnomocników w województwach. Powstało pięć tzw. makroregionów obejmujących po trzy województwa.
Tam jest skupiony profesjonalny personel, dość sprawnie działający po trzech
latach pracy z głuchoniewidomymi. Są to rehabilitanci, psycholodzy, trenerzy
pracy. Te struktury funkcjonują, ale teraz widzimy ogromną potrzebę i celowość
przekazania wiedzy i umiejętności zdobytych w trakcie szkoleń PFON do tych
właśnie osób w regionach.
Dużą korzyścią, jaką wynieśliśmy ze szkoleń zorganizowanych przez Polskie
Forum Osób Niepełnosprawnych, była okazja poznania mechanizmów lobbowania oraz rzecznictwa w sprawach osób głuchoniewidomych. Od kilku lat
97
98
intensywnie zabiegamy o uznanie głuchoślepoty za odrębną niepełnosprawność.
Bezskutecznie. Te starania pokazują, jak bardzo polski system orzecznictwa
jest daleki od tego, do czego mobilizuje i obliguje niedawno ratyfikowana Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych. Konwencja
kładzie wielki nacisk na funkcjonalne i społeczne ograniczenia osób niepełnosprawnych. Tymczasem w polskim systemie orzeczniczym dominuje podejście
medyczne, które w przypadku osób głuchoniewidomych okazuje się nietrafne
i szczególnie krzywdzące. Bowiem patrzy się na osobę głuchoniewidomą jako na
kogoś, kto ma określony ubytek wzroku, czy ubytek słuchu. Z tego tytułu, w każdej z tych niepełnosprawności może ona otrzymać oddzielny stopień niepełnosprawności. Ale bardzo wiele osób nawet i tego nie otrzymuje. Tymczasem nawet
lekki stopień niepełnosprawności wzrokowej i lekki stopień niepełnosprawności
słuchowej może w sumie dawać w ujęciu funkcjonalnym nawet znaczny stopień
niepełnosprawności. Nie mówiąc o umiarkowanym. To krzywdzące podejście
jest nie do przeskoczenia, zaś ratyfikowanie przez Polskę Konwencji, daje nam
nadzieję. Zdajemy sobie sprawę, że sama ratyfikacja nie rozwiąże problemów,
ale Konwencja wytyczy nowe ścieżki, zobliguje do podjęcia określonych działań.
Dla nas jest to ogromna szansa że niepełnosprawność złożona, jaką jest głuchoślepota zaistnieje w polskim prawodawstwie i orzecznictwie.
Od początku istnienia TPG, czyli od roku 1991, w naszym Statucie umieszczaliśmy zawsze definicję funkcjonalną, nie medyczną. Taki wzór czerpaliśmy
z innych krajów, które już od wielu lat działają na rzecz głuchoniewidomych.
Bardzo cieszymy się, że ta nasza intuicja została potwierdzona w dokumentach
międzynarodowych, które u nas zostały wreszcie ratyfikowane po wielu latach
zabiegów i starań. Teraz dla wielu osób głuchoniewidomych otwierają się drzwi
do lepszego funkcjonowania w sensie prawnym. Na pewno będziemy dokładać
starań, żeby w tym procesie wdrażania i monitorowania Konwencji uczestniczyć
na miarę swoich, w sumie skromnych kadrowo, możliwości.
Podczas warsztatów w ramach projektu PFON pracowaliśmy nad tym, jak można lobbować za tym, żeby głuchoślepota została zaakceptowana i uznana. Bardzo cenna okazała się uzyskana wiedza na temat dostępu do informacji publicznej oraz możliwości i sposobów formułowania zapytań do administracji. Zarząd
TPG parokrotnie zwracał się na piśmie do Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób
Niepełnosprawnych z prośbą o udostępnienie dokumentacji, opinii lekarzy, specjalistów krajowych na temat definicji głuchoślepoty. Bez skutku. Dzięki szkoleniu potrafiliśmy właściwie sformułować pismo, w odpowiedzi na które otrzymaliśmy wszystkie interesujące nas informacje. I to jest konkretny przykład, że
uzyskaliśmy przydatną wiedzę, którą mogliśmy szybko wykorzystać.
Udział Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym w projekcie PFON
Tak więc pomimo początkowych obaw i wątpliwości, udział w tym projekcie
był dla naszych członków bardzo ważny. Dlatego raz jeszcze ogromnie dziękuję
za otwartość, za gotowość „przygarnięcia” do projektu naszego Towarzystwa.
Jestem przekonany, że owoce tego będziemy zbierać przez kolejne lata działań
TPG.
99
OFERTY PROGRAMOWE DLA TERENOWYCH OGNIW
ORGANIZACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH
DZIAŁAJĄCYCH NA MAZOWSZU
WSTĘP
Dzisiaj, dla określenia i realizacji praw osób niepełnosprawnych w Polsce, szczególne znaczenie mają trzy dokumenty:
• Karta Praw Osób Niepełnosprawnych. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r.
• Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych
przyjęta 13 grudnia 2006 r.
• Europejska strategia w sprawie niepełnosprawności 2010-2020. Odnowione
zobowiązanie do budowania Europy bez barier ogłoszona 15 listopada 2010r.
Celem tych dokumentów jest promowanie, ochrona oraz umożliwienie wszystkim osobom niepełnosprawnym nieograniczonego korzystania ze wszystkich
fundamentalnych swobód i praw człowieka oraz promowanie godności osobistej tych osób.
Ważną rolę w wypełnianiu i egzekwowaniu przynależnych osobom niepełnosprawnym praw odgrywają zarówno władze i administracja publiczna, jak
i organizacje pozarządowe reprezentujące środowisko osób niepełnosprawnych
oraz ich opiekunów, a zwłaszcza podstawowe ogniwa tych organizacji działające
w środowiskach lokalnych. To od sposobu zorganizowania środowisk lokalnych,
a także od kultury ich społeczności zależą w zasadniczym stopniu codzienne
warunki życia ludzi dotkniętych niepełnosprawnością. Sprzyjające godnemu,
samodzielnemu i niezależnemu życiu osób niepełnosprawnym warunki środowiskowe oraz życzliwy klimat społeczny osiągać można dzięki zespoleniu wysiłków i konstruktywnej współpracy organizacji pozarządowych z władzami i administracją samorządową.
Oferty programowe dla terenowych ogniw organizacji osób niepełnosprawnych...
POLSKI ZWIĄZEK NIEWIDOMYCH
NASZE DZIAŁANIA I DĄŻENIA
Mazowieckie koła Polskiego Związku Niewidomych, w nawiązaniu do obowiązujących dokumentów krajowych i międzynarodowych, uznając za ważne
przesłanie dla swego funkcjonowania – trwałą poprawę położenia i jakości życia
mieszkających na Mazowszu osób z niepełnosprawnością wzrokową, podejmują
następujące działania:
1. Dostęp do sprzętu i usług umożliwiających uczestnictwo
w życiu społecznym
Działania:
1.1. Ułatwiamy dostęp osób z niepełnosprawnością wzrokową do:
• podstawowego sprzętu rehabilitacyjnego i użytkowego
• sprzętu komputerowego przystosowanego dla osób niewidomych
• specjalnie dostosowanych telefonów komórkowych
• nowoczesnego oprogramowania dla niewidomych (komputerowego oraz telefonicznego).
1.2. Zabiegamy o możliwości rozwoju umiejętności w zakresie korzystania z nowych technologii, zwłaszcza dla osób z niepełnosprawnością wzrokową, które
chcą pracować (poprzez organizowanie szkoleń oraz ustawiczne doszkalanie
w tym zakresie).
1.3. Zabiegamy o upowszechnianie usługi asystenta osoby z niepełnosprawnością wzrokową i organizowanie szkoleń dla asystentów.
2. Dostęp do opieki medycznej, rehabilitacji i edukacji leczniczej
Działania:
2.1. Staramy się o poprawę dostępu osób z niepełnosprawnością wzrokową do:
• podstawowej opieki medycznej
• opieki specjalistycznej (w tym okulisty)
• opieki specjalistycznej w nagłych przypadkach.
101
102 PODJĄĆ WYZWANIA, WYKORZYSTAĆ SZANSE
2.2. Zabiegamy o:
• podnoszenie umiejętności lekarzy w zakresie obsługi medycznej osób z niepełnosprawnością wzrokową
• przystosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych wzrokowo lokalnych
szpitali i przychodni, zarówno jeśli chodzi o wyposażenie sprzętowe, jak
i świadomość i przygotowanie personelu
• udostępnienie dla środowiska osób z niepełnosprawnością wzrokową badań
przesiewowych (cukrzyca)
• wprowadzenie rozwiązań służących kontroli stanu wzroku diabetyków.
2.3. Staramy się o:
• poprawę możliwości i warunków rehabilitacji leczniczej osób z niepełnosprawnością wzrokową
• zapewnienie dzieciom niepełnosprawnym wzrokowo warunków dla ćwiczeń
fizycznych
• odpowiedniego przygotowania fizjoterapeutów dla obsługi osób z niepełnosprawnością wzrokową
• zwiększenie możliwości korzystania z terapii ortopedycznej i treningów fizycznych
• poprawę sytuacji osób nowo ociemniałych w zakresie rehabilitacji medycznej
szpitalnej i poszpitalnej.
3. Dostęp do rehabilitacji społecznej i zawodowej
Działania:
3.1. Staramy się o zapewnienie osobom niepełnosprawnym wzrokowo zajęć
z zakresu rehabilitacji podstawowej (czynności dnia codziennego, orientacja
przestrzenna, usprawnianie widzenia) w środowisku zamieszkania.
3.2. Zabiegamy o poszerzenie, w Mazowieckim Okręgu PZN, możliwości oferowania osobom z niepełnosprawnością wzrokową najpotrzebniejszych form rehabilitacji społeczno-zawodowej (poradnictwo, doradztwo zawodowe, asystenci
zawodowi).
3.3. Zabiegamy o udostępnianie osobom niepełnosprawnym wzrokowo zajęć
z terapii zajęciowej (i przygotowywanie instruktorów z tego zakresu).
103
3.4. Zabiegamy o przygotowanie i udostępnienie dla osób z niepełnosprawnością wzrokową szkoleń ograniczających zjawisko wykluczenia cyfrowego osób
niewidomych i słabowidzących oraz oferty szkoleń „ustawicznych” z zakresu
zmian technologicznych i programistycznych dotyczących obsługi komputerów
i telefonów komórkowych.
3.5. Staramy się o przygotowanie oferty szkoleń językowych dla osób z niepełnosprawnością wzrokową i zabiegamy o korzystanie z tych szkoleń przez osoby
niewidome i słabowidzące.
3.6. Ułatwiamy osobom niepełnosprawnym wzrokowo, zamieszkującym na Mazowszu, dostęp do prowadzonych w skali ogólnokrajowej projektów z zakresu
rehabilitacji zawodowej
4. Zwiększanie szans i możliwości edukacyjnych
Działania:
4.1. Dążymy do:
• udostępnienia młodzieży niepełnosprawnej wzrokowo możliwości kształcenia w systemie kształcenia otwartego
• przystosowania szkół do potrzeb młodzieży niepełnosprawnej wzrokowo
• udostępnienia młodzieży niepełnosprawnej wzrokowo możliwości kształcenia na poziomie wyższym.
4.2. Zabiegamy o poprawę warunków pracy szkolnictwa specjalnego dla dzieci
i młodzieży z niepełnosprawnością wzrokową.
4.3. Zabiegamy o:
• zwiększenie liczby tyflopedagogów w szkołach
• podnoszenie tyflopedagogicznych kwalifikacji kadry pedagogicznej uczącej
dzieci niepełnosprawne wzrokowo w placówkach szkolnictwa integracyjnego.
4.4. Staramy się o sprzyjające warunki dla właściwego i zindywidualizowanego
„oprzyrządowania” technicznego dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wzrokowo, pozwalającego realizować aspiracje edukacyjne.
4.5. Zabiegamy o przygotowanie i udostępnienie dla osób z niepełnosprawnością wzrokową oferty kształcenia ustawicznego, w tym „uniwersytetów trzeciego
wieku”.
5. Pomoc psychologiczna
Działania:
5.1. Zabiegamy o tworzenie warunków dla udzielania pomocy psychologicznej
niewidomym dzieciom i młodzieży, służącej ograniczaniu opóźnień rozwojowych.
niepełnosprawnym wzrokowo dzieciom i młodzieży kształconym w szkołach
specjalnych, w budowie ich relacji ze światem pełnosprawnych.
5.3. Staramy się o udostępnienie pomocy i wsparcia psychologicznego wzmacniającego dążenia osób z niepełnosprawnością wzrokową do „normalnego” życia.
5.4. Staramy się o udostępnienie pomocy psychologicznej służącej zwiększaniu
samoakceptacji oraz samodzielności osób niepełnosprawnych wzrokowo, a także rozwojowi ich relacji z otoczeniem i rodziną.
5.5. Zabiegamy o pomoc psychologiczną dla rodziców dzieci niewidomych.
5.6. Staramy się o rozwijanie usług z zakresu pomocy psychologicznej świadczonych dla osób niepełnosprawnych wzrokowo przez osoby niepełnosprawne
wzrokowo.
5.7. Staramy się o udostępnienie pomocy psychologicznej służącej podejmowaniu aktywności zawodowej i społecznej oraz zwiększaniu samodzielności osób
niepełnosprawnych wzrokowo, w tym także ich pełnego uczestnictwa w środowisku pracy.
6. Wsparcie w podejmowaniu i prowadzeniu samodzielnego życia
Działania:
6.1. Promujemy ideę wyrównywania szans osób niewidomych i słabowidzących.
105
6.2. Angażujemy się we wdrażanie rozwiązań sprzyjających samodzielnemu
funkcjonowaniu osób niepełnosprawnych wzrokowo w przestrzeni publicznej
środowisk powiatów i gmin oraz transporcie publicznym.
6.3. Zabiegamy o możliwość łatwego dostępu osób z niepełnosprawnością wzrokową do usług asystenckich przy załatwianiu codziennych spraw.
6.4. Popieramy ideę mieszkalnictwa wspomaganego dla osób niepełnosprawnych wzrokowo.
6.5. Angażujemy się w rozwijające integrację społeczną akcje kształtowania wizerunku osób z niepełnosprawnością wzrokową i upowszechniania wiedzy o tej
niepełnosprawności w środowisku lokalnym poprzez:
• prowadzenia zajęć w szkołach (godziny wychowawcze) oraz lekcje poglądowe
• informowanie o sprawach i oczekiwaniach osób niepełnosprawnych wzrokowo
• prowadzenie szkoleń o sposobach skutecznej pomocy osobom niewidomym
i słabowidzącym dla pracowników handlu, usług, transportu lokalnego, służby zdrowia itd.
7. Zwiększanie szans na rynku pracy i pomoc w uzyskaniu zatrudnienia
Działania:
7.1. Podejmujemy zabiegi służące zwiększaniu zatrudnienia osób niepełnosprawnych wzrokowo na lokalnych rynkach pracy. Angażujemy się w rozwiązywanie problemu zatrudnienia niepełnosprawnych wzrokowo absolwentów szkół
zawodowych, średnich i wyższych.
7.2. Staramy się o zwiększenie liczby stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych wzrokowo (m.in. o udostępnianie osobom z niepełnosprawnością wzrokową stanowisk telemarketingowych).
7.3. Staramy się o udostępnienie dla osób z niepełnosprawnością wzrokową doradztwa zawodowego i psychologicznego w procesie poszukiwania zatrudnienia.
7.4. Inspirujemy urzędy pracy do przygotowywania:
• specjalnej oferty zatrudnienia dla osób niewidomych i słabowidzących
• wykorzystywania formy stażu dla osób niepełnosprawnych wzrokowo w procesie poszukiwania zatrudnienia.
7.5. Inspirujemy urzędy pracy do przygotowywania specjalnej oferty szkoleniowej dla osób z niepełnosprawnością wzrokową, w formie dostosowanej do ich
potrzeb (np. materiały szkoleniowe w systemie Braille’a).
7.6. Podejmujemy starania służące zwiększaniu zatrudnienia osób z niepełnosprawnością wzrokową w administracji samorządowej i podległych samorządowi jednostkach.
8. Ochrona i pomoc socjalna
Działania:
8.1. Świadczymy pomoc konsultacyjno-doradczą dla osób niepełnosprawnych
wzrokowo, starających się o pomoc finansową i materialną oferowaną przez lokalne instytucje polityki społecznej.
8.2. Organizujemy pomoc finansową i materialną dla osób niewidomych i słabowidzących, znajdujących się w trudnej sytuacji, zwłaszcza dla osób starszych
i schorowanych.
9. Likwidacja barier funkcjonalnych
Działania:
9.1. Podejmujemy interwencje dotyczące eliminacji przeszkód dla bezpiecznego, samodzielnego przemieszczania się osoby niepełnosprawnej wzrokowo
w przestrzeni publicznej, takie jak:
• likwidacja stwarzających zagrożenie słupków i barierek
• uruchamianie sygnalizacji dla niewidomych na przejściach przez ulicę
• oznaczanie krawężników
• oznaczanie schodów
• oznaczanie szklanych drzwi
• przystosowanie toalet publicznych do potrzeb osób niepełnosprawnych wzrokowo.
9.2. Podejmujemy interwencje dotyczące eliminacji przeszkód w dostępie osób
niepełnosprawnych wzrokowo do urzędów i obiektów użyteczności publicznej,
takie jak:
• likwidacja barier architektonicznych w urzędach i obiektach użyteczności publicznej
• rozwijanie sytemu informacji dla niewidomych w urzędach
• przygotowywanie urzędników do obsługi osób niepełnosprawnych wzrokowo
9.3. Staramy się o zapewnienie osobom niewidomym i słabowidzącym warunków dla swobodnego i bezpiecznego korzystania ze środków transportu, w tym
bezpiecznej obsługi ze strony kierowców.
10. Komunikacja i dostęp do informacji
Działania:
10.1. Zabiegamy o możliwości dostępu do sprzętu komputerowego oraz rozwoju
wśród osób niepełnosprawnych wzrokowo umiejętności w zakresie korzystania
z nowoczesnych technologii (Internet).
10.2. Staramy się o zapewnienie osobom z niepełnosprawnością wzrokową:
• dostępu do ważnych informacji lokalnych
• możliwości korzystania z informatorów i pism lokalnych (telefonicznie, internetowo)
• możliwości korzystania ze stron internetowych urzędów, instytucji i placówek
usługowych.
10.3. Promujemy aktywność i idee Polskiego Związku Niewidomych za pośrednictwem środków masowego przekazu.
11. Integracja i reprezentowanie środowiska
Działania:
11.1. Tworzymy warunki dla wewnętrznej integracji środowiska osób z niepełnosprawnością wzrokową, poprzez organizację spotkań, imprez i działań samopomocowych.
107
11.2. Reprezentujemy interesy środowiska osób niepełnosprawnych wzrokowo
wobec lokalnych władz i administracji.
11.3. Prowadzimy doradztwo merytoryczno-prawne dla członków związku
w przypadkach naruszania przepisów dotyczących ich uprawnień.
11.4. Rozwijamy systematyczne kontakty i współpracę z władzami lokalnymi
w celu rozwiązywania konkretnych życiowych problemów osób niewidomych
i słabowidzących. Podejmujemy współpracę z władzami samorządowymi w celu
opracowywania lokalnych programów poprawy sytuacji osób niewidomych
i słabowidzących.
11.5. Monitorujemy decyzje i działania władz i administracji lokalnej, wpływające na sytuację osób z niepełnosprawnością wzrokową.
11.6. Podejmujemy współpracę z innymi organizacjami pozarządowymi osób
niewidomych i słabowidzących.
11.7. Podnosimy kwalifikacje naszych liderów i rozwijamy potencjał kół w zakresie stosowania nowoczesnych form pracy organizacyjnej. Rozwijamy współpracę z wolontariuszami działającymi na rzecz kół.
12. Uczestnictwo w życiu publicznym
Działania:
12.1. Koła Polskiego Związku Niewidomych na Mazowszu są ważną formą aktywności osób niepełnosprawnych wzrokowo, zapewniającą ich obecność w życiu społeczności lokalnej oraz umożliwiającą rzecznictwo interesów środowiska
wobec władz samorządowych.
12.2. Kampanie wyborcze wykorzystujemy dla uświadamiania politykom lokalnym złożoności problemów rehabilitacji, integracji i zatrudniania osób niepełnosprawnych wzrokowo.
12.3. Członkowie kół głosują w wyborach do Sejmu i władz samorządowych.
Egzekwujemy prawa osób niewidomych, dotyczące warunków przeprowadzenia
wyborów, umożliwiające samodzielność i swobodę decyzji wyborczej.
12.4. Członkowie kół kandydują do władz lokalnych i bywają wybierani.
109
13. Uczestnictwo w życiu kulturalnym i artystycznym
Działania:
13.1. Staramy się o rozszerzenie dostępu osób niepełnosprawnych wzrokowo do
form i instytucji życia kulturalnego. Zabiegamy o udostępnienie i przystosowanie do potrzeb osób z niepełnosprawnością wzrokową obiektów kultury, m.in
kin (audiodeskrypcja) oraz muzeów i galerii sztuki.
13.2. Zabiegamy o zwiększenie udziału osób z niepełnosprawnością wzrokową
w działalności twórczej i artystycznej oraz społeczną prezentację osiągnięć niepełnosprawnych artystów.
13.3. Troszczymy się o rozpowszechnianie różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej wśród niepełnosprawnych wzrokowo dzieci i młodzieży.
14. Aktywność sportowa, rekreacja i turystyka
Działania:
14.1. Zabiegamy o udostępnienie i przystosowanie pływalni miejskich i innych
obiektów sportowych dla osób niepełnosprawnych wzrokowo.
14.2. Zabiegamy o udział osób niewidomych i słabowidzących w zajęciach sportowych i rekreacyjnych. Organizujemy aktywność sportową utrzymującą sprawność fizyczną osób niewidomych i słabowidzących.
14.3. Organizujemy imprezy rekreacyjne o charakterze integracyjnym. Nasi
członkowie uczestniczą także w integracyjnych imprezach organizowanych
w środowisku lokalnym.
14.4. Organizujemy dla członków mazowieckich kół PZN wycieczki turystyczne
– krajowe i zagraniczne.
POLSKI ZWIĄZEK GŁUCHYCH
Mazowieckie koła Polskiego Związku Głuchych, w nawiązaniu do obowiązujących dokumentów krajowych i międzynarodowych, uznając za ważne przesłanie
dla swego funkcjonowania – trwałą poprawę położenia i jakości życia mieszkających na Mazowszu osób z niepełnosprawnością słuchową, podejmują następujące działania:
Działania:
1.1. Ułatwiamy dostęp osób z niepełnosprawnością słuchową do:
• podstawowego sprzętu rehabilitacyjnego i użytkowego (takiego jak: aparaty
słuchowe, sygnalizatory świetlne, wideokamery, pętle indukcyjne)
• sprzętu komputerowego
• specjalnie dostosowanych telefonów komórkowych
• protez słuchowych (implantów).
1.2. Zabiegamy o możliwości rozwoju umiejętności w zakresie korzystania z nowych technologii, zwłaszcza dla osób z niepełnosprawnością słuchową, które
chcą pracować (poprzez organizowanie szkoleń oraz ustawiczne doszkalanie
w tym zakresie).
1.3. Zabiegamy o upowszechnianie usługi asystenta/tłumacza osoby z niepełnosprawnością słuchową i organizowanie szkoleń dla asystentów/tłumaczy.
Działania:
2.1. Staramy się o poprawę dostępu osób z niepełnosprawnością słuchową do:
• opieki specjalistycznej (w tym laryngologa)
2.2. Zabiegamy o:
• podnoszenie umiejętności lekarzy w zakresie obsługi medycznej osób z niepełnosprawnością słuchową
• przystosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych słuchowo lokalnych
szpitali i przychodni w zakresie świadomości i przygotowania personelu.
• poprawę możliwości i warunków rehabilitacji leczniczej osób z niepełnosprawnością słuchową
• zapewnienie dzieciom niepełnosprawnym słuchowo wczesnej pomocy specjalistycznej.
Działania:
3.1. Zabiegamy o poszerzenie możliwości oferowania osobom z niepełnosprawnością słuchową najpotrzebniejszych form rehabilitacji społeczno-zawodowej
(poradnictwo, doradztwo zawodowe, asystenci zawodowi).
3.2. Zabiegamy o przygotowanie i udostępnienie dla osób z niepełnosprawnością słuchową szkoleń ograniczających zjawisko wykluczenia cyfrowego osób
głuchych i słabosłyszących oraz oferty szkoleń „ustawicznych” z zakresu zmian
technologicznych i programistycznych dotyczących obsługi komputerów i telefonów komórkowych.
3.3. Ułatwiamy osobom niepełnosprawnym słuchowo, zamieszkującym na Mazowszu, dostęp do prowadzonych w skali ogólnokrajowej projektów z zakresu
rehabilitacji i integracji zawodowej.
Działania:
4.1. Dążymy do:
• udostępnienia młodzieży niepełnosprawnej słuchowo możliwości kształcenia
w systemie kształcenia otwartego
• przystosowania szkół i kadry pedagogicznej do potrzeb młodzieży niepełnosprawnej słuchowo
111
• udostępnienia młodzieży niepełnosprawnej słuchowo możliwości kształcenia
na poziomie wyższym.
4.2. Zabiegamy o poprawę warunków pracy szkolnictwa specjalnego dla dzieci
i młodzieży z niepełnosprawnością słuchową.
4.3. Zabiegamy o:
• zwiększenie liczby surdopedagogów w szkołach
• podnoszenie surdopedagogicznych kwalifikacji kadry pedagogicznej uczącej
dzieci niepełnosprawne słuchowo w placówkach szkolnictwa integracyjnego.
4.4. Staramy się o sprzyjające warunki dla właściwego i zindywidualizowanego
„oprzyrządowania” technicznego dzieci i młodzieży niepełnosprawnej słuchowo, pozwalającego realizować aspiracje edukacyjne.
4.5. Staramy się o sprzyjające warunki dla wykonywania obowiązków rodzicielskich przez głuchych rodziców w kontaktach z nauczycielami i dyrektorami
szkół.
4.6. Zabiegamy o przygotowanie i udostępnienie dla osób z niepełnosprawnością słuchową oferty kształcenia ustawicznego.
Działania:
głuchym dzieciom i młodzieży, służącej ograniczaniu opóźnień rozwojowych.
niepełnosprawnym słuchowo dzieciom i młodzieży kształconym w szkołach
specjalnych, w budowie ich relacji ze światem pełnosprawnych.
5.3. Staramy się o udostępnienie pomocy i wsparcia psychologicznego wzmacniającego dążenia osób z niepełnosprawnością słuchową do „normalnego” życia.
samoakceptacji oraz samodzielności osób niepełnosprawnych słuchowo, a także
rozwojowi ich relacji z otoczeniem i rodziną.
5.5. Zabiegamy o pomoc psychologiczną dla rodziców dzieci głuchych.
5.6. Staramy się o udostępnienie pomocy psychologicznej służącej podejmowaniu aktywności zawodowej i społecznej oraz zwiększaniu samodzielności osób
niepełnosprawnych słuchowo, w tym także ich pełnego uczestnictwa w środowisku pracy.
Działania:
6.1. Promujemy idee wyrównywania szans dla osób głuchych i słabosłyszących
oraz tworzenia warunków do poprawy jakości ich życia.
funkcjonowaniu osób niepełnosprawnych słuchowo w przestrzeni publicznej
środowisk powiatów i gmin oraz w transporcie publicznym.
6.3. Zabiegamy o możliwość łatwego dostępu osób z niepełnosprawnością słuchową do usług asystenta/tłumacza przy załatwianiu codziennych spraw.
6.4. Angażujemy się w rozwijające integrację społeczną akcje kształtowania wizerunku osób z niepełnosprawnością słuchową i upowszechniania wiedzy o tej
niepełnosprawności w środowisku lokalnym poprzez:
• informowanie o sprawach i oczekiwaniach osób niepełnosprawnych słuchowo
• prowadzenie szkoleń o sposobach skutecznej pomocy osobom głuchym i słabosłyszącym dla pracowników handlu, usług, urzędów, transportu lokalnego,
służby zdrowia itd.
Działania:
7.1. Podejmujemy zabiegi służące zwiększaniu zatrudnienia osób niepełnosprawnych słuchowo na lokalnym rynku pracy. Angażujemy się w rozwiązywanie problemu zatrudnienia niepełnosprawnych słuchowo absolwentów szkół
zawodowych, średnich i wyższych.
113
7.2. Wspieramy osoby niepełnosprawne słuchowo w poszukiwaniu zatrudnienia, zwłaszcza w kontaktach z pracodawcami.
7.3. Staramy się o zwiększenie liczby stanowisk pracy dla osób z niepełnosprawnością słuchową.
7.4. Staramy się o udostępnienie dla osób niepełnosprawnych słuchowo doradztwa zawodowego i psychologicznego w procesie poszukiwania zatrudnienia.
• specjalnej oferty zatrudnienia dla osób głuchych i słabosłyszących
• wykorzystywania formy stażu dla osób niepełnosprawnych słuchowo w procesie poszukiwania zatrudnienia.
7.6. Inspirujemy urzędy pracy do przygotowywania specjalnej oferty szkoleniowej dla osób z niepełnosprawnością słuchową, w formie dostosowanej do ich
potrzeb (z udziałem tłumacza języka migowego).
7.7. Podejmujemy starania służące zwiększaniu zatrudnienia osób z niepełnosprawnością słuchową w administracji samorządowej i podległych samorządowi jednostkach.
Działania:
słuchowo, starających się o pomoc finansową i materialną oferowaną przez lokalne instytucje polityki społecznej.
8.2. Organizujemy pomoc finansową i materialną dla osób głuchych i słabosłyszących znajdujących się w trudnej sytuacji, zwłaszcza dla osób starszych i schorowanych.
9. Likwidacja barier w komunikacji społecznej
Działania:
9.1. Staramy się o zapewnienie osobom głuchym możliwości porozumiewania
się w zakresie niezbędnym do prowadzenia samodzielnego i niezależnego życia
w środowisku zamieszkania.
9.2. Zabiegamy o pełną realizację możliwości komunikacyjnych udostępnionych
osobom niepełnosprawnym słuchowo w kontaktach z organami administracji
publicznej, podmiotami leczniczymi i jednostkami ratunkowymi, z Policją, Państwową Strażą Pożarną oraz strażami gminnymi i innymi służbami.
9.3. Zabiegamy o zwiększenie liczby tłumaczy języka migowego w lokalnych instytucjach i służbach publicznych.
9.4. Zabiegamy o możliwości dostępu do sprzętu komputerowego i nowoczesnego sprzętu telefonicznego oraz stałego upowszechniania wśród osób z niepełnosprawnością słuchową umiejętności w zakresie korzystania z nowoczesnych
technologii (w tym z Internetu).
9.5. Staramy się o wprowadzanie systemu sygnalizacji dla osób głuchych i słabosłyszących o zagrożeniach (pożarowym i powodziowym).
9.6. Promujemy aktywność osób niepełnosprawnych słuchowo oraz informujemy o problemach osób głuchych za pośrednictwem lokalnych środków masowego przekazu.
10. Dostęp do informacji i innych usług
Działania:
10.1. Podejmujemy interwencje dotyczące eliminacji przeszkód w dostępie osób
niepełnosprawnych słuchowo do urzędów i obiektów użyteczności publicznej,
takie jak:
• rozwijanie sytemu informacji dla niesłyszących w urzędach
• przygotowywanie urzędników do obsługi osób niepełnosprawnych słuchowo
• zapewnianie możliwości korzystania z tłumacza języka migowego w placówkach ochrony zdrowia.
10.2. Staramy się o zapewnienie osobom z niepełnosprawnością słuchową:
• dostępu do ważnych informacji lokalnych
• możliwości korzystania ze stron internetowych urzędów, instytucji i placówek
usługowych ( z migowym tłumaczeniem informacji)
• możliwości samodzielnego załatwiania spraw w sklepach, punktach usługowych, aptekach, bankach, administracji osiedlowej itd.
115
10.3. Staramy się o zapewnienie osobom głuchym i słabosłyszącym warunków
dla swobodnego i bezpiecznego korzystania z komunikacji publicznej (wyświetlacze informacji na przystankach, dworcach i w pojazdach).
Działania:
11.1. Tworzymy warunki dla wewnętrznej integracji środowiska osób z niepełnosprawnością słuchową, poprzez organizację spotkań, imprez i działań samopomocowych.
11.2. Reprezentujemy interesy środowiska osób niepełnosprawnych słuchowo
wobec lokalnych władz i administracji.
11.3. Prowadzimy doradztwo merytoryczno-prawne dla członków związku
w celu rozwiązywania konkretnych życiowych problemów osób głuchych i słabosłyszących. Podejmujemy współpracę z władzami samorządowymi w celu
opracowywania lokalnych programów poprawy sytuacji osób głuchych i słabosłyszących.
11.5. Monitorujemy decyzje i działania władz i administracji lokalnej, wpływające na sytuację osób z niepełnosprawnością słuchową.
11.6. Podejmujemy współpracę z innymi organizacjami pozarządowymi.
11.7. Podnosimy kwalifikacje naszych liderów i rozwijamy potencjał kół w zakresie stosowania nowoczesnych form pracy organizacyjnej. Włączamy do pracy kół PZG niepełnosprawną młodzież. Rozwijamy współpracę z wolontariuszami działającymi na rzecz kół.
Działania:
12.1. Koła Polskiego Związku Głuchych na Mazowszu są ważną formą aktywności osób niepełnosprawnych słuchowo, zapewniającą ich obecność w życiu społeczności lokalnej oraz umożliwiającą rzecznictwo interesów środowiska wobec
władz samorządowych.
12.2. Członkowie kół głosują w wyborach do Sejmu i władz samorządowych.
Egzekwujemy prawa osób głuchych, dotyczące warunków przeprowadzania
kampanii wyborczych, umożliwiających samodzielność i swobodę decyzji wyborczej.
12.3. Kampanie wyborcze wykorzystujemy dla uświadamiania politykom lokalnym złożoności problemów rehabilitacji, integracji i zatrudniania osób niepełnosprawnych słuchowo.
Działania:
13.1. Staramy się o rozszerzenie dostępu osób niepełnosprawnych słuchowo
do kultury, do form i instytucji życia kulturalnego. Zabiegamy o udostępnienie
i przystosowanie do potrzeb osób z niepełnosprawnością słuchową obiektów
kultury (m.in. poprzez napisy stosowane w kinach i teatrach).
13.2. Zabiegamy o zwiększenie udziału osób z niepełnosprawnością słuchową
13.3. Troszczymy się o rozpowszechnianie różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej wśród niepełnosprawnych słuchowo dzieci i młodzieży.
117
Działania:
14.1. Zabiegamy o udział osób z niepełnosprawnością słuchową w zajęciach
sportowych i rekreacyjnych. Organizujemy aktywność sportową utrzymującą
sprawność fizyczną osób głuchych i słabosłyszących.
14.2. Organizujemy imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze integracyjnym. Nasi członkowie uczestniczą także w integracyjnych imprezach organizowanych w środowisku lokalnym.
14.3. Organizujemy dla członków mazowieckich kół PZG wycieczki turystyczne
– krajowe i zagraniczne.
POLSKIE STOWARZYSZENIE NA RZECZ OSÓB Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM
Polskie Stowarzyszenie Na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym działa na
rzecz i w imieniu osób z upośledzeniem umysłowym w Polsce, ich rodzin i opiekunów prawnych. Mazowieckie Koła PSOUU, w nawiązaniu do obowiązujących
dokumentów krajowych i międzynarodowych, uznając za ważne przesłanie dla
swego funkcjonowania – trwałą poprawę położenia i jakości życia mieszkających na Mazowszu osób z niepełnosprawnością intelektualną, podejmują następujące działania:
1. Dostęp do usług umożliwiających uczestnictwo w życiu społecznym
Działania:
1.1. Ułatwiamy dostęp osób z niepełnosprawnością intelektualną do usług
umożliwiających osiągnięcie i utrzymanie jak największej zdolności fizycznej,
intelektualnej, społecznej i zawodowej, a także samodzielności i integracji społecznej poprzez organizowanie i prowadzenie:
• Warsztatów Terapii Zajęciowej
• Środowiskowych Domów Samopomocy
• Ośrodków Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczych
• Ośrodków Dziennych i Dziennych Centrów Aktywności
• Domów Rodzinnych
• Domów Pomocy Społecznej
• Zespołów Terapeutyczno-Rehabilitacyjnych
• Klubów Integracyjnych
• Mieszkalnictwa Chronionego, Wspomaganego, oraz Mieszkań Treningowych.
1.2. Zabiegamy o możliwości rozwoju umiejętności w zakresie korzystania z nowych technologii, zwłaszcza dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, które chcą pracować (poprzez organizowanie szkoleń oraz ustawiczne doszkalanie
w tym zakresie).
1.3. Zabiegamy o upowszechnianie usługi asystenta osoby z niepełnosprawnością intelektualną i organizowanie szkoleń dla asystentów.
119
Działania:
2.1. Staramy się o poprawę dostępu osób z niepełnosprawnością intelektualną
do:
• opieki specjalistycznej
2.2. Udostępniamy dzieciom z niepełnosprawnością intelektualną usługi rehabilitacyjne służące poprawie ich funkcjonowania i zapewnieniu im szerszego
udziału w życiu najbliższego otoczenia:
• zajęcia rehabilitacyjne (kinezyterapię, indywidualne i grupowe zajęcia fizyczne, fizjoterapię, zajęcia logopedyczne)
• zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze usprawniające różne sfery aktywności
(m.in. komunikację z otoczeniem, motorykę, integrację sensoryczną, umiejętności funkcjonowania w otoczeniu, zachowania autonomiczne i niezależne)
• zajęcia uzupełniające, stymulujące rozwój
• zajęcia z zakresu wczesnego wspomagania rozwoju.
2.3. Udostępniamy usługi rehabilitacyjne dla dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną (zajęcia z rehabilitacji fizycznej i psychicznej).
2.4. Staramy się o zapewnienie koniecznej opieki medycznej dla osób z niepełnosprawnością intelektualną w podeszłym wieku.
Działania:
3.1. Udostępniamy dorosłym osobom niepełnosprawnym intelektualnie zajęcia
z terapii zajęciowej prowadzone w pracowniach: kulinarnej, plastycznej, dziewiarskiej, stolarskiej, fotograficznej.
3.2. Udostępniamy dorosłym osobom z niepełnosprawnością intelektualną usługi z zakresu rehabilitacji społecznej: kształtowanie postaw i zachowań
społecznie akceptowanych, wdrażanie zasad korzystania z komunikacji masowej, rozwijanie umiejętności komunikacji werbalnej i niewerbalnej, budowanie
relacji międzyludzkich, zachowanie równowagi emocjonalnej, trening samodzielności i zaradności życiowej.
3.3. Umożliwiamy dorosłym osobom niepełnosprawnym intelektualnie udział
w warsztatach i szkoleniach zawodowych.
3.4. Prowadzimy szkolenia i warsztaty podnoszące wiedzę i umiejętności terapeutyczne pracującej z osobami niepełnosprawnymi intelektualnie kadry rehabilitacyjnej i pedagogicznej.
Działania:
4.1. Dążymy do udostępniania i poszerzania możliwości kształcenia dzieci
i młodzieży niepełnosprawnej intelektualnie w systemie szkolnictwa otwartego.
4.2. Zabiegamy o poprawę warunków kształcenia specjalnego dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną.
4.3. Zabiegamy o:
• zwiększenie liczby oligofrenopedagogów w szkołach
• podnoszenie oligofrenopedagogicznych kwalifikacji kadry pedagogicznej nauczającej i wychowującej dzieci niepełnosprawne intelektualnie.
4.4. Zabiegamy o szersze możliwości dostępu dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną do form edukacji ustawicznej oraz odpowiednich instrumentów aktywizacji zawodowej i społecznej.
Działania:
5.1. Udostępniamy pomoc psychologiczną dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej intelektualnie, służącą ograniczaniu opóźnień rozwojowych.
121
5.2. Udostępniamy pomoc i wsparcie psychologiczne wzmacniające dążenia
osób z niepełnosprawnością intelektualną do samodzielnego i aktywnego życia.
5.3. Udostępniamy pomoc psychologiczną służącą zwiększaniu samoakceptacji
oraz samodzielności osób niepełnosprawnych intelektualnie, a także rozwojowi
ich relacji z otoczeniem i rodziną.
5.4. Udostępniamy pomoc psychologiczną dla rodziców dzieci z niepełnosprawnością intelektualną.
Działania:
6.1. Promujemy i wdrażamy ideę wyrównywania szans osób z niepełnosprawnością intelektualną, egzekwujemy zasadę przestrzegania wobec nich praw człowieka, tworzymy warunki dla ich aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym.
funkcjonowaniu osób niepełnosprawnych intelektualnie w otwartym środowisku lokalnym.
6.3. Przygotowujemy osoby z niepełnosprawnością intelektualną do samodzielnego, lub przy minimalnym wsparciu, życia – organizując ich pobyty w mieszkaniach treningowych. Pracujemy z rodzinami dorosłych osób niepełnosprawnych intelektualnie w celu zaprezentowania im możliwości samodzielnego życia
ich dzieci.
6.4. Zabiegamy o możliwość łatwego dostępu osób z niepełnosprawnością intelektualną do usług asystenckich przy wykonywaniu pracy i załatwianiu codziennych spraw.
6.5. Popieramy i wdrażamy ideę mieszkalnictwa chronionego i wspomaganego
dla osób niepełnosprawnych intelektualnie.
6.6. Angażujemy się w rozwijające integrację społeczną akcje kształtowania wizerunku osób z niepełnosprawnością intelektualną i upowszechniania wiedzy
o tej niepełnosprawności w środowisku lokalnym poprzez:
123
• informowanie o sprawach i oczekiwaniach osób niepełnosprawnych intelektualnie
• prowadzenie szkoleń o sposobach skutecznej pomocy osobom z niepełnosprawnością intelektualną.
7. Uczestnictwo w życiu społecznym
Działania:
7.1. Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym stoi
na stanowisku, że większość ludzi z niepełnosprawnością intelektualną ma możliwości do tego, by uczestniczyć w życiu społecznym. W interesie wszystkich
jest rozwijanie ich umiejętności, aby nie pominąć ich pozytywnego wkładu
w różnorodność naszego społeczeństwa.
7.2. Tworzymy warunki aby osoby niepełnosprawne intelektualnie miały możliwość wpływania na swoje życie i bezpośredniego uczestnictwa w życiu społecznym; możliwość przeżywania i urzeczywistniana swojej wolności będącej
atrybutem godności człowieka.
7.3. Tworzymy warunki dla bezpośredniego wpływania osób niepełnosprawnych intelektualnie na działalność naszego stowarzyszenia, na życie wspólnot
lokalnych oraz władz i instytucji publicznych. W tym celu wdrażamy i rozwijamy zainicjowany przez organizację Inclusion Europe ruch self-adwokatów (self
adwokatura to bezpośrednie występowanie we własnym imieniu przez osoby
z niepełnosprawnością intelektualną, także przed sądami powszechnymi).
7.4. Wspieramy ruch self-adwokatów w jego aktywności polegającej na organizowaniu spotkań, dyskutowaniu, zbieraniu materiałów, wypowiadaniu się publicznie, spotykaniu się z władzami, zgłaszaniu wniosków, pisaniu wystąpień,
lobbowaniu, itp.
Działania:
8.1. Podejmujemy zabiegi służące zwiększaniu zatrudnienia osób z niepełnosprawnością intelektualną na lokalnych rynkach pracy.
8.2. Staramy się o zwiększenie liczby stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych intelektualnie. Podejmujemy starania służące zwiększaniu zatrudnienia
osób z niepełnosprawnością intelektualną w administracji samorządowej i podległych samorządowi jednostkach.
8.3. W procesie poszukiwania zatrudnienia przez osoby z niepełnosprawnością
intelektualną udostępniamy:
• usługę doradztwa zawodowego i psychologicznego
• usługę pośrednictwa pracy i pomoc w kontaktach z pracodawcą
• możliwość odbycia praktyki i stażu.
• specjalnej oferty zatrudnienia dla osób niepełnosprawnych intelektualnie
• wykorzystywania formy stażu dla osób z niepełnosprawnością intelektualną
w procesie poszukiwania zatrudnienia
• specjalnej oferty szkoleniowej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie,
w formie dostosowanej do ich potrzeb.
8.5. W celu aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych intelektualnie oferujemy usługę trenera pracy.
Działania:
intelektualnie, starających się o pomoc finansową i materialną oferowaną przez
lokalne instytucje polityki społecznej.
9.2. Organizujemy pomoc finansową i materialną dla osób z niepełnosprawnością intelektualną (oraz ich rodzin), znajdujących się w trudnej sytuacji, zwłaszcza dla osób w podeszłym wieku i schorowanych.
Działania:
10.1. Zabiegamy o dostęp i możliwości korzystania przez osoby niepełnosprawne intelektualnie ze sprzętu komputerowego oraz rozwijania przez nie umiejętności w zakresie korzystania z nowoczesnych technologii (Internet).
10.2. Staramy się o zapewnienie osobom z niepełnosprawnością intelektualną
dostępu do ważnej dla nich wiedzy i informacji w tekście łatwym do czytania.
10.3. Ważne dla środowiska informacje dostarczamy za pośrednictwem kwartalnika „Społeczeństwo dla Wszystkich” oraz Internetu.
10.4. Promujemy aktywność i idee Polskiego Stowarzyszenia Na Rzecz Osób
z Upośledzeniem Umysłowym w środowiskach lokalnych za pośrednictwem
środków masowego przekazu.
Działania
11.1. Tworzymy warunki dla wewnętrznej integracji środowiska osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz ich rodzin, poprzez organizację spotkań, imprez i działań samopomocowych.
11.2. Reprezentujemy interesy środowiska osób niepełnosprawnych intelektualnie wobec lokalnych władz i administracji.
11.3. Prowadzimy doradztwo merytoryczno-prawne dla członków stowarzyszenia w przypadkach naruszania przepisów dotyczących uprawnień osób z niepełnosprawnością intelektualną.
w celu rozwiązywania konkretnych życiowych problemów osób niepełnosprawnych intelektualnie oraz ich rodzin. Podejmujemy współpracę z władzami samorządowymi w celu opracowywania lokalnych programów aktywnej integracji
tych osób.
11.5. Monitorujemy decyzje i działania władz i administracji lokalnej, wpływające na sytuację osób z niepełnosprawnością intelektualną.
niepełnosprawnych.
11.7. Podnosimy kwalifikacje naszych liderów i rozwijamy potencjał kół w zakresie stosowania nowoczesnych form pracy organizacyjnej. Rozwijamy współpracę z wolontariuszami działającymi na rzecz kół.
125
Działania:
12.1. Koła Polskiego Stowarzyszenia Na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym na Mazowszu są ważną formą aktywności środowiska osób niepełnosprawnych intelektualnie oraz ich opiekunów, zapewniającą ich obecność w życiu społeczności lokalnej oraz umożliwiającą rzecznictwo interesów środowiska
wobec władz samorządowych.
12.2. Kampanie wyborcze wykorzystujemy dla uświadamiania politykom lokalnym złożoności problemów rehabilitacji, integracji i zatrudniania osób niepełnosprawnych intelektualnie.
12.3. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną głosują w wyborach do Sejmu
i władz samorządowych. Staramy się tworzyć warunki dla podejmowania przez
osoby niepełnosprawne intelektualnie świadomej i samodzielnej decyzji wyborczej.
Działania:
13.1. Staramy się o rozszerzenie dostępu osób niepełnosprawnych intelektualnie
do form i instytucji kulturalnych. Organizujemy dla osób z niepełnosprawnością intelektualną warunki dla prowadzenia systematycznego życia kulturalnego
(wyjścia do kin, teatrów, muzeów i galerii sztuki).
13.2. Zabiegamy o rozwijanie uzdolnień artystycznych osób niepełnosprawnych
intelektualnie, o rozwijanie twórczości tych osób w formach indywidualnych
i grupowych oraz o społeczną prezentację osiągnięć niepełnosprawnych artystów (w konkursach i na przeglądach).
13.3. Troszczymy się szczególnie o rozpowszechnianie różnorodnych form aktywności kulturalnej i artystycznej wśród niepełnosprawnych intelektualnie
dzieci i młodzieży.
Działania:
14.1. Zabiegamy o udział osób niepełnosprawnych intelektualnie w zajęciach
sprawność fizyczną osób z niepełnosprawnością intelektualną.
14.2. Organizujemy imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze integracyjnym. Nasi członkowie uczestniczą także w integracyjnych imprezach organizowanych w środowisku lokalnym. Umożliwiamy uczestnictwo w publicznych
imprezach sportowych.
14.3. Organizujemy dla członków mazowieckich kół PSOUU wycieczki turystyczne – krajowe i zagraniczne.
127
POLSKIE TOWARZYSTWO STWARDNIENIA ROZSIANEGO
Mazowieckie oddziały i koła Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego,
w nawiązaniu do obowiązujących dokumentów krajowych i międzynarodowych, uznając za ważne przesłanie dla swego funkcjonowania – trwałą poprawę
położenia i jakości życia mieszkających na Mazowszu osób chorych na stwardnienie rozsiane, podejmują następujące działania:
Działania:
1.1. Ułatwiamy osobom ze stwardnieniem rozsianym dostęp do:
• wózków inwalidzkich oraz innych sprzętów ułatwiających poruszanie się
• do przyrządów i sprzętów służących rehabilitacji
• do urządzeń technicznych umożliwiających wykonywanie podstawowych
czynności i podnoszących jakość życia
• sprzętu komputerowego
• przystosowanego komputera i specjalistycznego oprogramowania dla osób
mających problem ze wzrokiem.
1.2. Zabiegamy o możliwości rozwoju umiejętności w zakresie korzystania z nowych technologii, zwłaszcza dla osób ze stwardnieniem rozsianym, które chcą
pracować (poprzez organizowanie szkoleń oraz ustawiczne doszkalanie w tym
zakresie).
1.3. Zabiegamy o szerokie udostępnianie usługi asystenta osoby chorej na
stwardnienie rozsiane
Działania:
2.1. Staramy się o poprawę dostępu osób ze stwardnieniem rozsianym do:
129
• opieki specjalistycznej (w tym neurologa)
2.2. Zabiegamy o:
• podnoszenie umiejętności lekarzy w zakresie obsługi medycznej osób
ze stwardnieniem rozsianym
• przystosowanie do potrzeb osób ze stwardnieniem rozsianym lokalnych szpitali i przychodni, zarówno jeśli chodzi o wyposażenie sprzętowe, jak i świadomość i przygotowanie personelu medycznego.
2.3. Zabiegamy o wszechstronną rehabilitację i leczenie, rozumiane jako proces
osiągania optymalnego funkcjonowania w społeczeństwie, po to by zapewnić
osobom ze stwardnieniem rozsianym możliwości kierowania własnym życiem.
• poprawę możliwości i warunków rehabilitacji leczniczej osób ze stwardnieniem rozsianym (np. w domu chorego)
• zwiększenie możliwości korzystania z terapii ortopedycznej, treningów fizycznych, fizjoterapii i masaży, terapii urologicznej i logopedycznej
• odpowiedniego przygotowania terapeutów i fizjoterapeutów dla obsługi osób
ze stwardnieniem rozsianym.
3. Dostęp do prawidłowej terapii farmakologicznej
Działania:
3.1. Troszczymy się o wysoką jakość leczenia farmakologicznego i postępowania
rehabilitacyjnego, zgodnie ze standardami europejskimi postępowania w SM.
3.2. Zabiegamy o:
• szersze udostępnianie osobom chorym na stwardnienie rozsiane możliwości
korzystania ze skutecznej terapii farmakologicznej, w tym z leków nowej generacji
• wprowadzenie Narodowego Programu Leczenia SM, który umożliwi kompleksowe wsparcie osób z SM od strony medycznej
• zapewnienie osobom chorym na stwardnienie rozsiane odpowiednich możliwości korzystania ze środków higienicznych i pomocniczych.
Działania:
4.1. Staramy się o zapewnienie osobom ze stwardnieniem rozsianym informacji
i wiedzy (np. na temat dostosowania stanowiska pracy), dotyczącej podejmowania lub kontynuowania aktywności zawodowej.
4.2. Pomagamy członkom PTSR w rozwiązywaniu ich problemów życiowych
poprzez informację i pomoc prawną, a także współdziałanie w organizowaniu
działalności społecznej i gospodarczej.
Działania:
5.1. Staramy się o udostępnienie pomocy i wsparcia psychologicznego wzmacniającego dążenia osób chorych na stwardnienie rozsiane do „normalnego” życia.
5.2. Prowadzimy Telefoniczną Poradnię Psychologiczną, umożliwiającą osobom
z SM, które mają trudności w dotarciu do specjalisty otrzymanie profesjonalnej
psychoterapii.
5.3. Organizujemy samopomoc członkowską mającą na celu przeciwdziałanie
uczuciu rezygnacji, bezwartościowości, osamotnienia i bezradności.
samoakceptacji oraz samodzielności osób chorych na stwardnienie rozsiane,
a także rozwojowi ich relacji z otoczeniem i rodziną.
Działania:
6.1. Promujemy ideę zwiększania uczestnictwa osób ze stwardnieniem rozsianym w życiu społecznym, gospodarczym, zawodowym, kulturalnym, turystycznym i sportowym.
funkcjonowaniu osób ze stwardnieniem rozsianym w przestrzeni publicznej
oraz transporcie publicznym.
6.3. Zabiegamy o możliwość łatwego dostępu osób ze stwardnieniem rozsianym
do usług asystenckich przy załatwianiu codziennych spraw.
6.4. Angażujemy się w rozwijające integrację społeczną akcje kształtowania wizerunku osób ze stwardnieniem rozsianym i upowszechniania wiedzy o tej chorobie w środowiskach lokalnych poprzez:
• informowanie o problemach codziennego życia osób chorych na stwardnienie rozsiane
• prowadzenie szkoleń o sposobach skutecznej pomocy osobom ze stwardnieniem rozsianym.
6.5. Pomagamy osobom ze stwardnieniem rozsianym w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie same pokonać.
Działania:
7.1. Podejmujemy zabiegi służące zwiększaniu możliwości zatrudnienia osób
ze stwardnieniem rozsianym na lokalnych rynkach pracy. Proponujemy rozwiązania dotyczące dostępu osób chorych na stwardnienie rozsiane do różnego rodzaju stanowisk pracy, zgodnie z ich możliwościami fizycznymi, kwalifikacjami
i zainteresowaniami.
7.2. Ułatwiamy osobom chorym na stwardnienie rozsiane podejmowanie zatrudnienia oraz podnoszenie kwalifikacji zawodowych.
7.3. Staramy się o udostępnienie dla osób ze stwardnieniem rozsianym usług
doradztwa zawodowego i psychologicznego w procesie poszukiwania zatrudnienia.
• specjalnej oferty zatrudnienia dla osób chorych na stwardnienie rozsiane
• wykorzystywania formy stażu dla osób ze stwardnieniem rozsianym w procesie poszukiwania zatrudnienia
• specjalnej oferty szkoleniowej dla osób ze stwardnieniem rozsianym.
131
7.5. Podejmujemy starania służące zwiększaniu zatrudnienia osób ze stwardnieniem rozsianym w administracji samorządowej i podległych samorządowi
jednostkach.
Działania:
8.1. Świadczymy pomoc konsultacyjno-doradczą dla osób ze stwardnieniem
rozsianym, starających się o pomoc finansową i materialną oferowaną przez lokalne instytucje polityki społecznej.
8.2. Organizujemy pomoc finansową i materialną dla osób chorych na stwardnienie rozsiane znajdujących się w trudnej sytuacji.
8.3. Otaczamy szczególna opieką dzieci osób ze stwardnieniem rozsianym i ich
rodziny, a także osoby z nowym rozpoznaniem stwardnienia
9. Likwidacja barier funkcjonalnych
Działania:
9.1. Podejmujemy interwencje dotyczące eliminacji przeszkód i wprowadzania
ułatwień dla bezpiecznego, samodzielnego przemieszczania się osób ze stwardnieniem rozsianym w przestrzeni publicznej (brak podjazdów i wind, brak poręczy, za wąskie drzwi i chodniki, brak przystosowanych toalet publicznych).
9.2. Doradzamy i pomagamy w sprawach dostosowania mieszkania (i jego wyposażenia) do potrzeb osoby niepełnosprawnej z SM.
9.3. Podejmujemy interwencje dotyczące eliminacji przeszkód i wprowadzania
ułatwień w dostępie osób chorych na stwardnienie rozsiane do urzędów i obiektów użyteczności publicznej.
9.4. Staramy się o zapewnienie osobom ze stwardnieniem rozsianym warunków
dla swobodnego i bezpiecznego korzystania ze środków transportu, w tym bezpiecznej obsługi ze strony kierowców.
133
Działania:
10.1. Zabiegamy o możliwości dostępu do sprzętu komputerowego oraz rozwoju
wśród osób ze stwardnieniem rozsianym umiejętności w zakresie korzystania
z nowoczesnych technologii (Internet).
10.2. Staramy się o zapewnienie osobom chorym na stwardnienie rozsiane dostępu do:
• ważnych informacji medycznych i dotyczących warunków leczenia
• ważnych dla środowiska osób z SM informacji z zakresu prawa i polityki społecznej.
10.3. Prowadzimy działalność popularyzatorską , informacyjno-uświadamiającą, zmierzającą do pełnej integracji osób ze stwardnieniem rozsianym ze społeczeństwem ludzi pełnosprawnych i do kształtowania właściwych postaw przy
wykorzystaniu lokalnych i krajowych środków masowego przekazu i własnych
publikacji.
10.4. Budzimy i pogłębiamy wrażliwość środowisk lokalnych do działania na
rzecz osób chorych na stwardnienie rozsiane.
Działania:
11.1. Tworzymy warunki dla wewnętrznej integracji środowiska osób ze stwardnieniem rozsianym, poprzez organizację spotkań, imprez i działań samopomocowych.
11.2. Reprezentujemy interesy środowiska osób chorych na stwardnienie rozsiane wobec lokalnych władz i administracji.
11.3. Prowadzimy doradztwo merytoryczno-prawne dla członków PTSR
11.4. Udzielamy pomocy Rzecznika Praw Osób z SM w załatwianiu indywidualnych spraw osób ze stwardnieniem rozsianym, zwłaszcza dotyczących dyskryminacji z powodu SM.
11.5. Rozwijamy współpracę z władzami lokalnymi w celu rozwiązywania konkretnych życiowych problemów osób chorych na stwardnienie rozsiane. Podejmujemy współpracę z władzami samorządowymi w celu opracowywania lokalnych programów poprawy sytuacji osób ze stwardnieniem rozsianym.
niepełnosprawnych.
11.7. Podnosimy kwalifikacje naszych liderów i rozwijamy potencjał oddziałów
i kół w zakresie stosowania nowoczesnych form pracy organizacyjnej. Rozwijamy współpracę z wolontariuszami.
Działania:
12.1. Oddziały i koła Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego na Mazowszu są ważną formą aktywności osób chorych na stwardnienie rozsiane,
zapewniającą ich obecność w życiu społeczności lokalnej oraz umożliwiającą
rzecznictwo interesów środowiska wobec władz samorządowych.
12.2. Kampanie wyborcze wykorzystujemy dla uświadamiania politykom lokalnym złożoności problemów leczenia, rehabilitacji, integracji i zatrudniania osób
z SM.
12.3. Członkowie oddziałów i kół głosują w wyborach do Sejmu i władz samorządowych. Egzekwujemy prawa osób chorych na stwardnienie rozsiane, dotyczące warunków przeprowadzenia wyborów, umożliwiające samodzielność
i swobodę decyzji wyborczej.
12.4. Ułatwiamy osobom ze stwardnieniem rozsianym podejmowanie działalności społeczno-użytecznej.
135
Działania:
13.1. Staramy się o rozszerzenie dostępu osób ze stwardnieniem rozsianym do
form i instytucji życia kulturalnego. Zabiegamy o udostępnienie i przystosowanie do potrzeb osób chorych na SM obiektów kultury, m.in. kin oraz muzeów
i galerii sztuki.
13.2. Zabiegamy o zwiększenie udziału osób ze stwardnieniem rozsianym
Działania:
14.1. Zabiegamy o udostępnienie i przystosowanie pływalni miejskich i innych
obiektów sportowych dla osób ze stwardnieniem rozsianym.
14.2. Zabiegamy o udział osób chorych na stwardnienie rozsiane w zajęciach
sprawność fizyczną osób z SM.
14.3. Organizujemy imprezy rekreacyjne o charakterze integracyjnym. Nasi
członkowie uczestniczą także w integracyjnych imprezach organizowanych
w środowisku lokalnym.
14.4. Organizujemy dla członków mazowieckich oddziałów i kół PTSR wycieczki turystyczne – krajowe i zagraniczne.

podjąć wyzwania, wykorzystać szanse

Transkrypt

Podobne dokumenty

Ośrodek Pomocy Społecznej w Toszku prowadzi rekrutację

PROGRAM SZKOLENIA

Chcieć, znaczy móc

Rodzaje niepełnosprawności w kontekście możliwości i ograniczeń

Doświadczenia kobiet z niepełnosprawnościami

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością

Temat : Podmiotowość osób

krotki_opis projektu8

tutaj - Alter Art