PL - PTCer

MATERIA£Y CERAMICZNE /CERAMIC MATERIALS/, 64, 2, (2012), 203-208
www.ptcer.pl/mccm
Bioaktywne szkáo z ukáadu CaO-P2O5-SiO2
jako skáadnik kompozytów dla zastosowaĔ
medycznych
JUSTYNA KOKOSZKA-PAWLIK*, KATARZYNA CHOLEWA-KOWALSKA, MARIA àĄCZKA
AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydziaá InĪynierii Materiaáowej i Ceramiki, KTSiPA, al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków
*e-mail: [email protected]
Streszczenie
Celem prezentowanej pracy byáo wytworzenie kompozytów o osnowie metalicznej (Ti) i ceramicznej (TiO2) mody¿kowanych bioaktywnymi szkáami. Do badaĔ zastosowano bioszkáa otrzymywane na drodze syntezy zol-Īel (BGZ) oznaczone symbolami A2 i S2 o skáadzie
chemicznym A2 – 54CaO-40SiO2-6P2O5 (% mol.) oraz S2 - 16CaO-80SiO2-4P2O5 (% mol.). W pracy wytworzono kompozyty Ti mody¿kowane 10% wag. oraz TiO2 z udziaáem 25% wag. bioaktywnych szkieá pochodzenia Īelowego (A2, S2). Stosując skaningową mikroskopiĊ
elektronową (SEM) oraz analizĊ rentgenogra¿czną (XRD) scharakteryzowano mikrostrukturĊ oraz skáad fazowy otrzymanych kompozytów. Przeprowadzono badania ich parametrów mechanicznych (wytrzymaáoĞü na Ğciskanie). BioaktywnoĞü materiaáów oceniono na podstawie zmian morfologii powierzchni próbek po kontakcie przez 21 dni z páynem symulującym ludzkie osocze (SBF). Przeprowadzone badania wskazaáy, Īe dodatek bioaktywnych szkieá, zarówno do matrycy Ti jak i TiO2, spowodowaá otrzymanie materiaáów o wytrzymaáoĞci
na Ğciskanie odpowiadającej wartoĞciom wytrzymaáoĞci czĊĞci korowej koĞci ludzkiej. W przypadku kompozytów TiO2-BGZ otrzymano dodatkowo znaczące wzmocnienie materiaáów i wytrzymaáoĞü na Ğciskanie wyĪszą niĪ materiaá odniesienia TiO2. Oba wytworzone w pracy
rodzaje kompozytów Ti-BGZ oraz TiO2-BGZ wykazywaáy wáaĞciwoĞci bioaktywne.
Sáowa kluczowe: bioaktywne szkáo, synteza zol-Īel, TiO2, biokompozyty
BIOACTIVE GLASS FROM THE CaO-P2O5-SiO2 SYSTEM AS A COMPONENT OF COMPOSITES
FOR MEDICAL APPLICATIONS
The aim of this study was to fabricate and evaluate both Ti- and TiO2-matrix composites modi¿ed with bioactive glasses. The glasses
were produced by the sol-gel method (BGZ), named A2 and S2, and had the chemical composition of 54CaO-40SiO2-6P2O5 (mol. %) and
16CaO-80SiO2-4P2O5 (mol. %), respectively. Concentrations of added bioglasses were 10 wt% and 25 wt% for the Ti-BGZ and TiO2-BGZ
composites, respectively. Scanning electron microscopy and X-ray diffraction were used to characterize the microstructure and phase
composition of the obtained materials. The composites were also characterized for their mechanical properties, i.e. compressive strength.
The bioactivity of composites was assessed by determining the changes of surface morphology of the composites after soaking in simulated body Àuid (SBF) for 21 days. It was found that the addition of bioactive glasses into the Ti matrix results in compressive strength values comparable to cortical bone, and the incorporation of bioactive glasses to the TiO2 matrix leads to the strengthening of the materials
which was adequate for bone implants. Both Ti-BGZ and TiO2-BGZ composites showed good bioactive properties.
Keywords: Bioactive glass, Sol-gel synthesis, TiO2, Biocomposites
1. WstĊp
Istnieje grupa szkieá wykazujących zdolnoĞü do trwaáego áączenia siĊ z tkankami kostnymi organizmu ludzkiego.
WáaĞciwoĞü tĊ okreĞla siĊ jako bioaktywnoĞü. Korzystną cechą tych szkieá jest fakt, Īe stosując róĪne metody otrzymywania oraz mody¿kacjĊ skáadu chemicznego moĪna kontrolowaü ich rozpuszczalnoĞü, jak równieĪ biologiczną aktywnoĞü w tkankach organizmu ludzkiego. Zastosowanie syntezy zol-Īel, zamiast tradycyjnej metody topienia, pozwala
uzyskaü szkáa o wiĊkszym stopniu rozwiniĊcia powierzchni i zachowanych powierzchniowych grupach silanolowych,
a zatem równieĪ wiĊkszej bioaktywnoĞci [1-3]. Zespóá tak
pozytywnych cech sprawia, Īe bioszkáa moĪna stosowaü
jako skáadnik kompozytów poprawiający integracjĊ implantu z tkanką macierzystą przy jednoczesnej moĪliwoĞci sty-
mulacji tkanki macierzystej do szybszej odbudowy [4-6]. Istnieje szereg doniesieĔ literaturowych o wytwarzaniu kompozytów, w których bioszkáo topione zastosowano jako mody¿kator metali i stopów [7-9], polimerów [10-12] i ceramiki [13,
14]. Bioaktywne szkáa otrzymywane są metodą zol-Īel od lat
90-tych XX wieku; okreĞlane są mianem bioszkieá nowej generacji i są materiaáami, które z powodzeniem moĪna stosowaü jako skáadnik kompozytów dla zastosowaĔ medycznych.
Celem niniejszej pracy byáo wytworzenie kompozytów,
których osnowĊ stanowiáy:
– materiaá ceramiczny – ditlenek tytanu TiO2,
– materiaá metaliczny – tytan Ti.
Oba wybrane do badaĔ materiaáy, zarówno tytan jak i ditlenek tytanu, charakteryzują siĊ zespoáem korzystnych wáaĞciwoĞci takich jak wysoka wytrzymaáoĞü mechaniczna, odpornoĞü na korozjĊ, a takĪe dobra odpowiedĨ biologiczna
203
J. KOKOSZKA-PAWLIK, K. CHOLEWA-KOWALSKA, M. àĄCZKA
– biozgodnoĞü. O ile biomateriaáy tytanowe stanowią przedmiot licznych badaĔ i znalazáy wiele klinicznych zastosowaĔ
(np. endoprotezy stawu biodrowego) [15], o tyle niewiele
jest doniesieĔ literaturowych wykorzystujących ditlenek tytanu jako samodzielny materiaá; najczĊĞciej stosuje siĊ go
do wytwarzania powáok tlenkowych na implantach tytanowych lub ze stali nierdzewnej [16-18].
W pracy zaproponowano zastosowanie tytanu oraz ditlenku tytanu w poáączeniu kompozytowym z bioaktywnym
szkáem pochodzenia Īelowego oczekując otrzymania materiaáów wykazujących wysoką bioaktywnoĞü oraz charakteryzujących siĊ parametrami mechanicznymi odpowiednimi do
zastosowaĔ w tkance kostnej.
2. Materiaáy i metody
Do wytworzenia kompozytów zastosowano dwa rodzaje bioaktywnych szkieá wytworzonych metodą zol-Īel (BGZ),
opisanych wczeĞniej [19], o skáadach tlenkowych przedstawionych w Tabeli 1.
Tabela 1. Skáad chemiczny bioszkieá A2 i S2.
Table 1. Chemical composition of A2 and S2 bioglasses.
Tlenek
StĊĪenie [% mol.]
A2
S2
SiO2
40
80
CaO
54
16
P2O5
6
4
Skáadnikami wyjĞciowymi do produkcji bioszkáa byáy tetraetylokrzemian (TEOS, Si(OC2H5)4), trietanolan fosforu
(TEP, OP(OC2H5)3) oraz czterowodny azotan wapnia (Ca(NO3)2·4H2O). Jako katalizatora reakcji hydrolizy i polikondensacji uĪyto roztworu HCl [21].
Do badaĔ przygotowano kompozyty z matrycą Ti (proszek ¿rmy Micron Metal Inc.) mody¿kowane 10% wag. bioaktywnych szkieá pochodzenia Īelowego (A2 lub S2) oraz
z osnową TiO2 (Anataz, PANREAC) z udziaáem 25% wag.
tychĪe szkieá. W celu wytworzenia kaĪdego rodzaju kompozytu zastosowano podobną procedurĊ, w której ujednorodnione mieszanki proszków Ti lub TiO2 z A2 lub S2, zestawione w odpowiednich proporcjach wagowych, formowano
w pastylki o Ğrednicy 10 mm poprzez prasowanie jednoosiowe pod ciĞnieniem 100 MPa. Do badaĔ wytrzymaáoĞci na
Ğciskanie przygotowano pastylki w formie walców o stosunku Ğrednicy do wysokoĞci 1:1,5. Wypraski TiO2-BGZ spiekano w temperaturze 1200°C, a Ti-BGZ w próĪni w temperaturze 1250°C przez dwie godziny. W taki sam sposób jak kompozyty wytworzono równieĪ materiaáy odniesienia TiO2 oraz
Ti. Temperatury spiekania dobrano w oparciu o obserwacje
przeprowadzone w mikroskopie wysokotemperaturowym.
Uzyskane materiaáy zostaáy scharakteryzowane pod
wzglĊdem skáadu fazowego za pomocą rentgenowskiej analizy dyfrakcyjnej (XRD, Philips X’Pert Pro MD), a takĪe pod
wzglĊdem mikrostruktury metodą SEM/EDAX (NOVA 200,
NanoSEM). Kompozyty poddano równieĪ próbie wytrzymaáoĞci na Ğciskanie stosując uniwersalną maszynĊ wytrzymaáoĞciową Zwick 1435. W celu oceny wpáywu dodatku bioszkieá na bioaktywnoĞü wytworzonych kompozytów przepro-
204
MATERIA£Y CERAMICZNE /CERAMIC MATERIALS/, 64, 2, (2012)
wadzono test w symulowanym osoczu (SBF) przez okres 21
dni. Po tym czasie oceniano zmiany morfologii powierzchni
próbek metodą SEM/EDAX.
3. Wyniki badaĔ
Mikrostruktura powierzchni wybranych próbek kompozytowych oraz materiaáów odniesienia zostaáa przedstawiona
na Rys. 1-4. Próbka Ti charakteryzowaáa siĊ wysokim stopniem spieczenia i mikrostrukturą charakterystyczną dla spieku czystego tytanu. Dodatek bioszkieá, zarówno A2 (Rys. 2.)
jak i S2, spowodowaá zmianĊ morfologii powierzchni. Widoczne na mikrofotogra¿ach nieregularne ziarna o wyĪszym stopniu rozwiniĊcia powierzchni powstaáy prawdopodobnie w wyniku przereagowania ziaren proszków Ti i BGZ oraz utworzenia siĊ na powierzchni materiaáów tlenków.
W przypadku czystego TiO2 spiekanego w temperaturze
1200°C obserwuje siĊ jednorodną mikrostrukturĊ o zadowalającym stopniu spieczenia (Rys. 3). Materiaáy kompozytowe
charakteryzują siĊ zmianą morfologii powierzchni najprawdopodobniej spowodowaną reakcjami zachodzącymi miĊdzy matrycą TiO2 a bioszkáem (Rys. 4).
Skáad fazowy badanych materiaáów przedstawiono w Tabeli 2. Analiza rentgenowska referencyjnej próbki tytanu wykazuje obecnoĞü jednej fazy (Ti), co uzyskano dziĊki zastosowaniu atmosfery ochronnej podczas spiekania wyprasek.
Dodatek bioaktywnych szkieá do matrycy Ti spowodowaá
znaczne zmiany w skáadzie fazowym kompozytów. Gáównymi
fazami w kompozytach Ti-BGZ są tlenki, powstające prawdopodobnie w wyniku reakcji tlenu pochodzącego z rozkáa-
a)
b)
Rys. 1. Mikrofotogra¿a SEM (a) oraz analiza EDAX (b) próbki odniesienia Ti.
Fig 1. SEM image (a) and EDAX analysis (b) of reference Ti sample.
BIOAKTYWNE SZKàO Z UKàADU CaO-P2O5-SiO2 JAKO SKàADNIK KOMPOZYTÓW DLA ZASTOSOWAē MEDYCZNYCH
a)
a)
b)
b)
Rys. 2. Mikrofotogra¿a SEM (a) oraz analiza EDAX (b) kompozytu Ti+10% A2.
Fig. 2. SEM image (a) and EDAX analysis (b) of Ti+10% A2 composite.
c)
Rys. 4. Mikrofotogra¿a SEM kompozytu TiO2+25%A2 (a) oraz analizy EDAX w punktach 1 (b) i 2 (c).
Fig. 4. SEM image of TiO2+25%A2 composite and EDAX analyses
in points 1 (b) and 2 (c).
a)
Tabela 2. Skáad fazowy kompozytów Ti-BGZ, TiO2-BGZ oraz materiaáów odniesienia.
Table 2. Phase composition of Ti-BGZ and TiO2-BGZ composites
and reference materials.
Materiaá
Skáad fazowy
Ti
Tytan
Ti + 10%A2
Tlenki tytanu (TiO, Ti3O)
Ti5Si3
Ti + 10%S2
Tlenki tytanu (Ti3O, TiO)
Ti5Si3
TiO2
Rutyl (TiO2)
TiO2 + 25%A2
Rytul (TiO2)
Tytanit (CaTi(SiO5))
TiO2 + 25%S2
Rutyl (TiO2)
Krystobalit (SiO2)
Tytanit (CaTi(SiO5))
b)
Rys. 3. Mikrofotogra¿a SEM (a) oraz analiza EDAX (b) materiaáu
odniesienia TiO2.
Fig. 3. SEM image (a) and EDAX analysis (b) of reference TiO2
material.
MATERIA£Y CERAMICZNE /CERAMIC MATERIALS/, 64, 2, (2012)
205
J. KOKOSZKA-PAWLIK, K. CHOLEWA-KOWALSKA, M. àĄCZKA
a)
a)
b)
b)
Rys. 5. WytrzymaáoĞü na Ğciskanie badanych materiaáów: a) kompozyty Ti-BGZ i Ti, b) kompozyty TiO2-BGZ i TiO2.
Fig. 5. Compressive strength of studied materials: a) Ti-BGZ composites and Ti material, b) TiO2-BGZ composites and TiO2 material.
du temperaturowego obecnych w szkle grup Si-OH- i tytanu, oraz krzemki tytanu, wskazujące na czĊĞciową reakcjĊ
proszków skáadowych kompozytów.
Obróbka temperaturowa materiaáu odniesienia TiO2 spowodowaáa otrzymanie jednej fazy – rutylu, co jest potwierdzeniem danych literaturowych wskazujących, Īe przejĞcie
anatazĺrutyl zachodzi w temperaturze ok. 600°C [18].
Badania dyfrakcyjne materiaáów TiO2-BGZ wykazaáy, Īe
obok fazy rutylu pochodzącej od ditlenku tytanu oraz krystobalitu pochodzącego ze szkáa (w przypadku kompozytów mody¿kowanych bioszkáem S2), istnieje faza wynikająca z przereagowania skáadników kompozytu – tytanit CaTi(SiO5).
Analiza wyników otrzymanych podczas próby wytrzymaáoĞci na Ğciskanie (Rys. 5) wykazuje, Īe zgodnie z oczekiwaniami matryca Ti charakteryzuje siĊ najwyĪszymi wartoĞciami
spoĞród badanych w pracy materiaáów. Jednak w przypadku
mody¿kacji matrycy Ti bioaktywnym szkáem zaobserwowano, nawet przy 10% wag. jego dodatku, gwaátowny spadek
wytrzymaáoĞci na Ğciskanie. Pomimo to, otrzymane wartoĞci,
zwáaszcza w przypadku kompozytu Ti-10%S2, odpowiadają wytrzymaáoĞci na Ğciskanie czĊĞci korowej koĞci mieszczącej siĊ w granicach 100-230 MPa. Inaczej zachowują
siĊ kompozyty na bazie ditlenku tytanu: dodatek bioszkieá
wpáywa na podwyĪszenie wytrzymaáoĞci na Ğciskanie w porównaniu z czystym TiO2, przy czym wartoĞci te są zbliĪone
do wytrzymaáoĞci na Ğciskanie koĞci korowej.
206
MATERIA£Y CERAMICZNE /CERAMIC MATERIALS/, 64, 2, (2012)
c)
Rys. 6. Mikrofotogra¿a SEM kompozytu TiO2+10%A2 po 21 dniach
inkubacji w symulowanym osoczu (a) oraz analizy EDAX w punktach 1 (b) i 2 (c).
Fig. 6. SEM image of TiO2+10%A2 composite after 21 days of incubation in simulated body Àuid and EDAX analyses in points 1 (b)
and 2 (c).
W celu oceny wáaĞciwoĞci bioaktywnych wytworzonych
materiaáów posáuĪono siĊ testem in vitro w sztucznym osoczu (SBF). Badanie przeprowadzono inkubując kompozyty
oraz materiaáy odniesienia w páynie SBF przez okres 21 dni.
Po zadanym czasie oceniano zmiany morfologii powierzchni materiaáów stosując analizĊ SEM/EDAX (wybrane wyniki
przedstawiono na Rys. 6 i 7).
Dla materiaáów kompozytowych Ti-BGZ zaobserwowano
niewielkie wytrącenia obecne na caáej powierzchni tworzyw.
Analiza EDAX pozwoliáa zidenty¿kowaü w tych obszarach
zwiĊkszoną w stosunku do próbek podstawowych koncentracjĊ Ca i P, co moĪe wskazywaü na początki krystalizacji
fosforanów wapnia. ObecnoĞü chloru, szczególnie widoczna w przypadku próbek mody¿kowanych szkáem A2, wskazuje na wytrącanie siĊ na powierzchni materiaáów chlorków,
BIOAKTYWNE SZKàO Z UKàADU CaO-P2O5-SiO2 JAKO SKàADNIK KOMPOZYTÓW DLA ZASTOSOWAē MEDYCZNYCH
a)
Ti-BGZ byá to krzemek tytanu, zaĞ materiaáów TiO2-BGZ –
tytanit. Istotne rezultaty uzyskano w wyniku przeprowadzenia próby wytrzymaáoĞci na Ğciskanie. Wykazano, Īe pomimo znacznego obniĪenia parametrów wytrzymaáoĞciowych
kompozytów Ti-BGZ w porównaniu z materiaáem odniesienia, w przypadku Ti+10%S2 otrzymano wytrzymaáoĞü na Ğciskanie porównywalną z wartoĞciami mierzonymi dla czĊĞci
korowej koĞci ludzkiej. W tym zakresie równieĪ znajdowaáy
siĊ wartoĞci wytrzymaáoĞci na Ğciskanie kompozytów o osnowie TiO2. Ponadto w grupie tych materiaáów, poprzez dodatek bioaktywnych szkieá pochodzenia Īelowego, otrzymano wzmocnienie materiaáu w porównaniu do czystego TiO2.
Test przeprowadzony w symulowanym osoczu wykazaá, Īe
poprzez mody¿kacjĊ bioaktywnym szkáem, biozgodnych,
ale obojĊtnych biologicznie matryc, moĪna otrzymaü materiaáy o podwyĪszonej bioaktywnoĞci w warunkach in vitro.
Rezultaty takie wskazują, Īe istnieje duĪy potencjaá mody¿kacji osnowy ceramicznej i metalu bioaktywnymi szkáami
pochodzenia Īelowego, a w rezultacie wáaĞciwoĞci mechanicznych i bioaktywnych pozwalających w przyszáoĞci na wykorzystanie takich materiaáów jako implanty tkanki kostnej.
PodziĊkowania
b)
Autorki pragną záoĪyü gorące podziĊkowania dr. Radosáawowi Lachowi za przeprowadzenie badaĔ wytrzymaáoĞciowych kompozytów, a takĪe dr inĪ. Barbarze Szaraniec
za pomoc w wytworzeniu kompozytów. Praca zostaáa s¿nansowana z dziaáalnoĞci statutowej WIMiC AGH, projekt
nr 11.11.160.365, oraz z projektu NCN nr 18.18.160.906.
Literatura
c)
Rys. 7. Mikrofotogra¿a SEM kompozytu TiO2+25%A2 po 21 dniach
inkubacji w symulowanym osoczu (a) oraz analizy EDAX w punktach 1 (b) oraz 2 (c). Skáad chemiczny w punkcie 3 byá analogiczny jak w punkcie 2.
Fig. 7. SEM image of TiO2+25%A2 composite after 21 days of incubation in simulated body Àuid and EDAX analyses in points 1 (b),
and 2 (c). The chemical composition at the point 3 was the same
as at the point 2.
których obecnoĞü sugeruje zachwianie równowagi buforowej roztworu SBF. Wpáyw dodatku bioaktywnych szkieá na
zmiany mikrostruktury kompozytów TiO2-BGZ jest znacznie
bardziej widoczny: zaobserwowano liczne, drobne, rozprzestrzenione na caáej powierzchni próbki wytrącenia przypisane, za pomocą analizy EDAX, formom apatytowym. Dla obu
materiaáów odniesienia (Ti i TiO2) nie zaobserwowano Īadnych zmian powierzchniowych w kierunku tworzenia form
apatytowych po kontakcie z symulowanym osoczem.
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
4. Podsumowanie
[7]
W wyniku przeprowadzonych badaĔ otrzymano dwa rodzaje kompozytów, których matrycĊ stanowiáy Ti oraz TiO2,
mody¿kowanych dwoma bioaktywnymi szkáami pochodzenia Īelowego. Kompozyty otrzymano jako homogeniczne
i stosunkowo dobrze spieczone materiaáy. Analiza fazowa
wskazaáa, Īe pomiĊdzy skáadowymi kompozytów zachodzą
reakcje prowadzące do tworzenia nowych faz: w przypadku
[8]
[9]
Li P., Ohtsuki C., Kokubo T., Nakanishi K., Soga N., Nakamura T., Yamamuro T.: „Apatite formation induced by silica gel
in a simulated body Àuid”, J. Am. Ceram. Soc., 75, (1992),
2094–2097.
Hench L.L.: „Sol-gel materials for bioceramics application”,
Current Opinion in Solid State and Materials Science, 2, (5),
(1997), 604-610.
Vallet – Regi M., Romero A.M., Ragel C.V., LeGeros R.Z.: „XRD,
SEM-EDS, and FTIR studies of in vitro growth of an apatite-like layer on sol-gel glasses”, Journal of Biomedical Materials
Research Part A, (44), (1999), 416- 421.
Wheeler D.L., Eschbach E.J., Hoellrich R.G., Montfort M.J.,
Chamberland D.L.: „Assessment of bioresorbable bioactive
material for grafting of critical size cancellous defects”, Journal of Orthopaedic Research, 18, (1), (2000), 140-148.
Hamadouche M., Meunier A., Greenspan D.C., Blanchat C.,
Zhong J.P., LaTorre G.P., Sedel L.: „Long-term in vivo bioactivity and degradability of bulk sol-gel bioactive glasses”, J. Biomed. Mater. Res., 54, (4), 2001, 560-566.
Gil-Albarowa J., Garrido-Lahiguera R., Salinas A.J., Roman
J., Bueno-Lozano A.L., Gil-Albarova R., Vallet-Regi M.: „The
in vivo performance of a sol-gel glass and a glass-ceramic in
the treatment of limited bone defects”, Biomaterials, 25, (19),
2004, 4639-4645.
Clupper D.C., Mecholsky J.J., LaTorre G.P., Greenspan D.C.:
„Bioactivity of Bioglass-steel and Bioglass-titanium laminate
composites”, J. Mater. Sci. Lett., 20, (10), (2001), 959- 960.
Bloyer D.R., Gomez-Vega J.M., Saiz E., McNaney J.M., Cannon R.M., Tomsia A.P.: „Fabrication and characterization of a
bioactive glass coatings on titanium implant alloys”, Acta Materialia, 47, (15), (1999), 4221-4224.
àączka M., Cholewa-Kowalska K., Dąbrowski J.R., Oksiuta Z.:
„Gel-derived bioglass as a component of composites with metal alloys”, Engineering of Biomaterials, 6, (29), (2003), 20-23.
MATERIA£Y CERAMICZNE /CERAMIC MATERIALS/, 64, 2, (2012)
207
J. KOKOSZKA-PAWLIK, K. CHOLEWA-KOWALSKA, M. àĄCZKA
[10] Roether J. A., Boccaccini A. R., Hench L. L., Maquet V., Gautier S., Jerome R.: „Development and in vitro characterisation
of novel bioresorbable and bioactive composite materials based on polylactide foams and bioglass for tissue engineering
applications”, Biomaterials, 23, (18), (2002), 3871–8.
[11] Boccaccini A.R., Maquet V.: Bioresorbable and bioactive polymer/Bioglass compostes with tailored pore structure for tissue
engineering applications”, Composites Science and Technology, 63, (16), (2003), 2417-2429.
[12] Pamuáa E., Kokoszka J., Cholewa-Kowalska K., àączka M.,
Kantor à., Niedzwiedzki à., Reilly G.C., Filipowska J., Madej W.,
Koáodziejczyk M., Tylko G., Osyczka A.M.: „Degradation, bioactivity and osteogenic potential of composites made of PLGA
and two different sol-gel bioactive Glassem”, Annals of Biomedical Engineering, 39, (8), (2011), 2114-2129.
[13] Bicalho L.A., Santos C., Souza R.C., Barboza M.R.J., Baptista
C.A.R.P.: „Mechanical behaviour of ZrO2-Bioglass dental ceramic under cyclic fatigue loading”, Materials Science Forum,
636-637, (2010), 47-53.
[14] Cholewa-Kowalska K., Kokoszka J., àączka M., NiedĨwiedzki
à., Madej W., Osyczka A.M.: „Gel-derived bioglass as a compound of hydroxyapatite composites”, Biomedical Materials, 4,
(5), 2009.
[15] Palmguist A., Omar O.M., Esposito M., Lausmaa J., Thomsen
P.: „Titanium oral implants: surface characteristics, interface
biology and clinical outcome”, Journal of Royal Society, Interface, 7(5), (2010), S515-S527.
208
MATERIA£Y CERAMICZNE /CERAMIC MATERIALS/, 64, 2, (2012)
[16] Guleryuz H., Cimenoglu H.: „Effect of thermal oxidation on corrosion and corrosion-wear behaviour of Ti-6Al-4V alloy”, Biomaterials, 25(16), (2004), 3325-3333.
[17] Cui C., Liu H., Li Y., Sun J., Wang R., Liu S., Greer A.L.: „Fabrication and biocompatibility of Nano-TiO2/titanium alloys biomaterials”, Materials Letters, 59, (2005), 3144-3148.
[18] Velten D., Biehl V., Aubertin F., Valeske B., Possart W., Breme
J.: „Preparation of TiO2 layers on cp-Ti and Ti6Al4V by thermal
and anodic oxidation and by sol-gel coating techniques and their characterization”, Journal of Biomedical Materials Research,
59(1), 2002, 18-28.
[19] àączka M., Cholewa-Kowalska K., Kulgawczyk K., Klisch M.,
Mozgawa W.: „Structural examinations of gel-derived materials
of the CaO–P2O5–SiO2 system”, Journal of Molecular Structure, 511-512, (1999), 223-231.
[20] Cholewa-Kowalska K., àączka M.: Application of new precursors of CaO and P2O5 to obtain bioactive, gel-derived materials, The sixth conference and exhibition of the European Ceramic Society: 20–24 June 1999 Brighton.
i
Otrzymano 23 lipca 2012, zaakceptowano 30 lipca 2012