Jak rozbudzać kreatywność dziecka?

2014-04-08
Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy
Jak rozbudzać kreatywność dziecka?
Magdalena Zientalska
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu
14 października 2013 r.
EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY
WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL
Czy twórczego myślenia można
uczyć?

Nauka twórczego myślenia jest możliwa.
Twórcze myślenie jest jednym z rodzajów
aktywności człowieka i jako takie poddaje
się ćwiczeniom.

Nie oznacza to, że każdy ma w potencjale
tworzenie dzieł wybitnych, ale każdy może
rozwijać swoje myślenie w kierunku
niestandardowości, większej pomysłowości,
kreatywności.
1
2014-04-08
Dążenie do rozwoju

Trening twórczości zakłada, że człowiek
może kierować swoim zachowaniem. Może
samodzielnie i świadomie decydować o
czynach, które podejmuje, może je
planować i doskonalić.

Dążąc do rozwoju człowiek musi napotykać
a następnie wybierać sytuacje, które są dla
niego wyzwaniem, np. wymagają nowych
umiejętności, nowego lub niestandardowego
spojrzenia.
Etapy treningu kreatywności

I etap: trening świadomego działania. Celem
tego etapu jest uświadamianie dziecku jakie
są jego możliwości i ograniczenia.
Uzyskiwanie
takie
samoświadomości
prowadzi do autonomizowania się dziecka,
wyrabia w nim poczucie odpowiedzialności.

II etap: wzbogacanie repertuaru aktywności.
Celem jest tu zwiększanie potencjału
działań, jakie jest w stanie podjąć dziecko –
przede
wszystkim
w
kontekście
interpersonalnym
(współpraca,
rozwiązywanie konfliktów, podejmowanie
decyzji)
2
2014-04-08
Etap treningu kreatywności,
c.d.

III
etap:
Doskonalenie
umiejętności
wartościowania. Celem jest rozwijanie
wrażliwości, rozumowania moralnego, a w
tym
przewidywanie
konsekwencji,
przyszłych zdarzeń.

IV etap: trening dzielności działania. Celem
tego etapu jest podejmowanie prób stawania
się podmiotem autonomicznym, dobieranie
sytuacji sprzyjających własnego rozwojowi.
ETAP
I
ETAP
IV
ETAP
II
ETAP
III
3
2014-04-08
Trening świadomego
działania

Etap ten może być realizowany poprzez
umożliwianie dziecku doświadczenia swojej
działalności w różnych obszarach: nauka
(różne obszary wiedzy: matematyka, literatura,
astronomia itd.), sport, plastyka, muzyka i inne.

Doświadczenie różnych rodzajów aktywności
pozwala badać dziecku jego zainteresowania.

Dzięki aktywności dziecko odpowiada sobie na
pytania z obrębu tożsamości: „kim jestem?”,
„co lubię?”, „W czym jestem dobry?”, „Co mnie
nie interesuje?”, „Czego nie chcę?”, „CZEGO
CHCĘ?”

Podejmowanie aktywności wyrabia w dziecku
poczucie KOMPETENCJI
Wzbogacanie repertuaru
aktywności

Ma na celu pokazanie dziecku, że może nie
tylko
doświadczać
otaczającej
rzeczywistości poprzez jej oglądanie i
dotykanie, ale też przez inne aktywności:
wchodzenie w relację, rozwiązywanie
pojawiających się problemów, dokonywanie
wyborów.

Czyli np. jabłko można zobaczyć, powąchać,
ugryźć, ale można też komuś podać,
podzielić się, rzucić w kogoś….. itd.

Dziecko zobaczy, że w życiu wiele można
zrobić, co uczy go AKTYWNOŚCI,
DĄŻENIA.
4
2014-04-08
Doskonalenie umiejętności
wartościowania

Etap ten uczy dokonywania połączeń
między tym co dziecko robi, a tym co w
związku z tym się dzieje – myślenie
przyczynowo-skutkowe.

Etap ten uczy rozumowania moralnego.
Pozwala
na
odróżnienie
sfery
konwencjonalnej od stricte moralnej. A to
pozwala na sprawne funkcjonowanie pośród
innych.
Trening dzielności działania

Ten etap wiąże się z umiejętnością
wybierania dla siebie sytuacji korzystnych
rozwojowo.

Na etapie dzięcięctwa są to wybory
intuicyjne, na poziomie sprawdzania, prób –
i tu ważne jest, by dziecko zachęcać i
wspierać.

W dorosłym życiu decyzje te są bardziej
świadome i często wpisane w ogólny plan
rozwoju, jak dana jednostka realizuje.
5
2014-04-08
Nasza struktura a
kreatywność

Gdzie są źródła naszej kreatywności?

Co hamuje kreatywność?

Co może pomagać w poszukiwaniach i
rozwijaniu kreatywności?
Analiza transakcyjna
.
Analiza Transakcyjna (AT) jest przede
wszystkim teorią osobowości. Dzięki niej
jest możliwe zrozumienie różnorodnych
zachowań człowieka oraz jego
wewnętrznego świata.
AT zajmuje się również szczegółową
analizą komunikacji międzyludzkiej.
Transakcja rozumiana jest jako wymiana
komunikatów.
AT nie tylko drobiazgowo opisuje te
wszystkie fenomeny, ale dostarcza metody
pozwalające na ich zmianę
6
2014-04-08
Podstawowe założenia AT
Ludzie są OK.
Każdy człowiek ma
zdolność do myślenia.
Każdy może się
zmienić.
RODZIC
DOROSŁY
KREATYWNOŚĆ
DZIECKO
7
2014-04-08
Tłamsiciele pomysłów

Tak, ale..

Jesteśmy na to za mali/ za duzi.

Hmm, no tak..

A któż to wymyślił?

Nigdy dotąd tego nie robiliśmy.

Po prostu wiem, że to nie będzie działać.

Już nad tym pracowaliśmy.

No nie, ja nie mogę!

To nie będzie działać!

To znaczy dla nas więcej pracy.

Nie jesteśmy jeszcze do tego przygotowani.

Z tym będzie kłopot.

W teorii to się zgadza, ale czy będzie działać
w praktyce?

Nie walczmy z wiatrakami.


Bądźmy realistami.
Zbyt nowoczesne.

Zbyt przestarzałe.

Bądźmy praktyczni.

Pan nie rozumie w jakiej jesteśmy sytuacji.
Konstruktywna krytyka

Właściwie zastosowana krytyka może służyć
kreatywności. Może stanowić siłę napędzającą,
stymulującą kreatywność, jednak musi być
stosowana według konkretnych zasad, które
pilnują by nie stała się siłą niszczącą.

Reguła Prince’a

Prince zaproponował trzy zasady, którymi
należy się kierować by krytyka stała się
narzędziem twórczym.
8
2014-04-08
Reguła Prince’a

Najpierw wyróżniamy trzy powody, dla których
zaproponowany pomysł wydaję się być pożyteczny i
wartościowy: „Podoba mi się ten pomysł bo….(trzy
powody).”

Następnie wyrażamy jeden, najważniejszy dla nas
powód, dla którego ten pomysł nam się nie podoba.

Wyrażamy ten powód w następującej formie: „Co by
tu zrobić, żeby…” (idea nie zawierała tej wady), albo:
„W jaki sposób…” (urealnić pomysł). W ten sposób
zamiast odrzucać pomysł szukamy sposobów by go
ulepszyć, tak by nie został odrzucony. Takie
podejście do sprawy pozwala na przekształcenie
energii, która jest zwykle niszcząca na energię
budującą, rozwijającą – technikę tę nazywa się
umysłowym jujitsu.
Rozgrzewki kreatywne

Wyobraź sobie, że…

I dlatego zebry są w paski…

Co by było…..
9
2014-04-08
Zdolności

Zdolności
to
indywidualny
poziom
sprawności
w
wykonywaniu
operacji
intelektualnych – poziom w momencie
pomiaru! Może ulec zwiększeniu lub
zmniejszeniu.

Zdolności biorące udział w procesie
kreatywnym/ twórczym: abstrahowanie,
dokonywanie
skojarzeń,
myślenie
metaforyczne,
dokonywanie
transformacji.
Abstrahowanie

Abstrahowanie – wyróżnianie w wybranych
obiektach tylko pewnych ich aspektów czy
cech, a pomijanie innych. Dzięki tej operacji
możliwe jest definiowanie i redefiniowanie
obiektów, klasyfikowanie ich według mniej
lub bardziej typowych kryteriów.
10
2014-04-08
Dokonywanie skojarzeń

Dokonywanie skojarzeń – operacja intelektualna biorąca udział w
tworzeniu idei. Niektórzy widzą w niej podstawowy mechanizm
twórczości. Dwa podstawowe sposoby kojarzenia to łańcuch i gwiazda.
Pierwszy sposób polega na stopniowym oddalaniu się od idei wyjściowej,
drugi skupia się na idei wyjściowej i polega na tworzeniu asocjacji tylko
do niej.

Łańcuch słońce – żar – ognisko – kiełbaski – jedzenie – lodówka –
sprzęt AGD – supermarket – tłok – korki – samochód – podróż – wakacje
– wolność – amnestia – polityka – kłamstwo – ból – choroba – lekarz –
kitel – odzież ……

Gwiazda
żar
promienie
niebo
słońce
dzień
opalenizna
radość
ciepło
żółto
przyjemność
Metaforyzowanie

Metaforyzowanie – metafora pozwala na
ujęcie trudnej kwestii w prosty sposób.
Metafora umożliwia mówienie o jednej
rzeczy w kategoriach właściwych dla
zupełnie innej – na tym głównie polega jej
twórczy charakter. Myślenie metaforyczne
wymaga wytworzenia nowego znaczenia.
11
2014-04-08
Ćwiczenia na
metaforyzowanie

Poznawanie symboli: symbol pokoju,
miłości, niebezpieczeństwa, znaki drogowe

Tworzenie symboli: symbol naszej grupy,
przedszkola, wydarzenia, pory roku itp.

Personifikacja, animizacja – co by miś
powiedział? Gdyby krzesełko mogło pobiec,
gdzie by pobiegło?

Empatia – udajemy innych

Identyfikacja z obiektem – dla dorosłych
Transformowanie

Transformowanie – zdolność ta polega na
zmienianiu wybranych parametrów jakiegoś
przedmiotu, procesu lub stanu rzeczy.
Chodzi tutaj o zmianę symboliczną.

Ćwiczenia:

Pytania Osborna

Zalety wad i wady zalet

Liberalne wojsko – zmieniamy obiekt tak,
aby w jak największym stopniu przypominał
inny obiekt, ale tak żeby ciągle pozostawał
sobą
12
2014-04-08
Naiwne pytania – uczymy się
od dzieci

Postawa marsjańska – żeby uzyskać nową
perspektywę spojrzenia na znane rzeczy,
możemy twórczo przyjrzeć się treściom
znanych i lubianych bajek. Twórca analizy
transakcyjnej, Eric Berne proponuje, by
przyjąć
w tym
przypadku
postawę
Marsjanina, który po raz pierwszy słyszy
określoną bajkę, w ogóle nie zna „otoczki”
kulturowej, która się z nią wiąże, ani też jej
symboliki.
Burza mózgów

Technika rozwiązywania problemów, nadaje
się zarówno do wykorzystania w pracy
grupowej
jak i indywidualnej. Przy
stosowaniu tej techniki obowiązują trzy
zasady:

Nie oceniaj!

Im więcej, tym lepiej!

Współdziałaj!
13
2014-04-08
Burza mózgów, c.d.

Każdy pomysł, który się pojawia jest
przyjmowany, traktowany jako wspólny, może
być rozwijany. Pomysłów powinno być jak
najwięcej. Wszystkie pomysły mają zostać
ZAPISANE!

Faza spisywania pomysłów to faza światła
zielonego, po której następuje faza światła
czerwonego. W tej fazie pomysły są oceniane,
porządkowane, rozwijane.

Przy końcowej ocenie bierzemy pod uwagę:

oryginalność pomysłu (czy jest nowy?)

przydatność
problem?).
pomysłu
(czy
rozwiązuje
14