Granice w procesie wychowania - Profesjon@lny trener

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Iwona Janeczek
Granice w procesie wychowania
Projekt realizowany w ramach Działania 9.4.
„Wysoko wykwalifikowane kadry systemu oświaty”
na podstawie umowy podpisanej z Urzędem
Marszałkowskim Województwa Lubelskiego.
Granice w procesie wychowania
Iwona Janeczek - nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej, specjalista z zakresu
psychoprofilaktyki. Ukończyła studia na Wydziale Pedagogiki i Psychologii UMCS w Lublinie w
roku 1995 (specjalizacja- pedagogika) oraz studia podyplomowe w zakresie Psychoprofilaktyki
na Wydziale Pedagogiki i Psychologii UMCS w Lublinie w roku 1998 w Lublinie. W pracy
nauczyciela duży nacisk kładę na pracę wychowawczą i rozwijanie u dzieci inteligencji
emocjonalnej.
PROFESJON@LNY TRENER
2
Granice w procesie wychowania
Dlaczego granice są ważne ?
„Nie można niczym rządzić, jeśli człowiek nie nauczy się zarządzania sobą”
Stefan Wyszyński
Dzieci potrzebują jasnych komunikatów na temat naszych zasad i oczekiwań, aby
nauczyć się powszechnie akceptowanych zachowań. To od nas zależy, czy dostarczymy im
niezbędnych informacji. Ważne jest więc, aby dorosły poznał swoje granice i współdziałał z nim
w sposób realistyczny. Jeśli dorosły ma trudności z wyznaczeniem zdrowych granic, oznacza
to że ma kłopoty z określeniem własnych granic.1
W trakcie tego warsztatu przedstawię zagadnienia związane z granicami, czym
są, jakie są ich rodzaje oraz jak system granic wpływa na relacje z innymi ludźmi.
Czym są granice?
Granica państwa oznajmia, że zaczyna się terytorium kogoś innego. Mogą tam
obowiązywać inne prawa, obyczaje, przepisy i język. Jeżeli przekraczam tę granicę w ramach
określonego porozumienia to muszę dostosować się do wymagań i zwyczajów gospodarza.
Mogę narazić się na nieprzyjemności jeśli nielegalnie znajdę się po drugiej stronie. Każde
państwo dba o nienaruszalność swoich granic i jeżeli dochodzi do agresji- odpowiedzią jest
agresja. Państwo, które traci swoją niepodległość czuje się zniewolone i wcześniej czy później
podejmie walkę. Jeżeli państwo nie dba o swoje granice, traci swoja tożsamość. Jest też bardzo
niewygodnym sąsiadem, gdyż jest nieprzewidywalne.
Granice w ujęciu psychologicznym to to, co oddziela nas od innych ludzi i określa kim
jesteśmy.
W świecie fizycznym są one wyraźnie widoczne i przekazują informację:
TU ZACZYNA SIĘ MOJA WŁASNOŚĆ.
W świecie duchowym trudniej je zobaczyć. Granice nas określają. Budują poczucie
własności i odpowiedzialności w odniesieniu do samego siebie. Ważna jest świadomość tego
co jest mną i za co jestem odpowiedzialny, bo to jest podstawą wolności. Istotne jest też wzięcie
odpowiedzialności za własne życie, gdyż to sprawia, że przed człowiekiem otwierają się
1
Zawarte w skrypcie materiały pochodzą z książki J. Sakowskiej „Szkoła dla rodziców i wychowawców”
Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno – Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej,
Warszawa 1999
PROFESJON@LNY TRENER
3
Granice w procesie wychowania
różnorodne możliwości. Jasne i czytelne określanie swych granic sprzyja budowaniu relacji z
innymi ludźmi.
Co utrudnia w kontaktach z innymi wyznaczenie i chronienie własnych granic?
•
lęk przed sprawieniem przykrości drugiej osobie;
•
lęk przed odrzuceniem;
•
pragnienie całkowitej zależności od innych;
•
lęk przed czyimś gniewem, złością, siłą;
•
lęk przed karą;
•
lęk przed upokorzeniem;
•
lęk przed okazaniem się kimś złym lub samolubnym;
•
lęk przed własną nieudolnością w konsekwentnej obronie wytyczonych granic, lęk przed
odpowiedzialnością;
•
brak rozeznania, świadomości, gdzie dana granicę chcę wytoczyć (jakiego systemu
wartości chcę bronić i przestrzegać)
System granic
•
Granice nie są rzeczą wrodzoną.
Kształtują się w trakcie naszego życia.
•
Od dziecka musimy się uczyć wyznaczania i respektowania granic, aby możliwe było
osiągnięcie odpowiedzialności, wolności i pełni miłości.
Osoba pozbawiona granic jest także niewrażliwa na granice innych i nieświadoma ich
•
istnienia
System granic składa się z dwóch części:
•
zewnętrznej – decyduje o dystansie, jaki chcę utrzymać wobec innych ludzi;
•
wewnętrznej – chroni myśli i uczucia.
PROFESJON@LNY TRENER
4
Granice w procesie wychowania
Według Megan Le Boutillier, można mówić o granicach:
•
fizycznych
- taką granicą jest skóra, która nadaje ciału właściwy kształt,
- są jeszcze granice przestrzenne, które określają możliwą i niemożliwą do przyjęcia
bliskość fizyczną,
- granice przestrzenne zależą od indywidualnych preferencji stopnia zażyłości oraz
norm kulturowych;
•
emocjonalnych
- te granice formują się we wczesnym okresie życia i duży wpływ na nie mają
relacje łączące dziecko z rodzicami,
- pozwalają one uczciwie określić własne uczucia, które wywołuje dana sytuacja,
osoba lub miejsce;
•
intelektualnych
- granice te pozwalają ufać własnym spostrzeżeniom,
- dzięki nim wiem, czego pragnę, potrzebuję oraz czego nie chcę i co jest mi
zbędne;
- jeśli mam zdrowe granice nie mylę swoich pragnień z pragnieniami innych ludzi;
- pozwalają na przyjmowanie informacji ze świata zewnętrznego, przeanalizowanie
ich i ustalenie czy przyjmuję je za „swoją”;
•
duchowych
- pozwalają na uświadomienie sobie prawdy o niezmiennej rzeczywistości Bożej;
- pomagają określić siebie w relacjach ze Stwórcą;
- uczą odpowiedzialności, mimo iż narzucają pewne ograniczenia;
- wymagają stałej autorefleksji odnośnie hierarchii wartości i systemu przekonań.
PROFESJON@LNY TRENER
5
Granice w procesie wychowania
Wpływ systemu granic na jakość relacji z innymi ludźmi
Nienaruszony system granic:
•
świadome nawiązywanie związków,
•
świadome przeżywanie bliskości,
•
satysfakcja z bycia z ludźmi,
•
poczucie bezpieczeństwa,
•
respektowanie cudzych granic,
•
umiejętność mówienia „nie”.
Brak granic:
•
kłopoty w kontaktach z ludźmi,
•
przyjmowanie roli agresora, bądź ofiary,
•
naruszanie cudzych granic,
•
poczucie zagrożenia i braku ochrony,
•
brak umiejętności mówienia „nie”
Uszkodzony system granic:
•
powodowanie konfliktów,
•
częściowa ochrona,
•
kłopoty z respektowaniem granic innych osób,
•
niepełne poczucie bezpieczeństwa,
•
umiejętność mówienia „nie” czasami.
Mury zamiast granic:
Najczęściej powstają w skutek wcześniejszych zranień, złości lub lęku.
•
poczucie izolacji,
•
brak intymności,
•
samotność,
•
mówienie „nie” w każdej sytuacji.
PROFESJON@LNY TRENER
6
Granice w procesie wychowania
Dzieci w procesie wychowania potrzebują zasad. Jeśli nauczyciele i rodzice jasno
i czytelnie określają granice zapewniają dzieciom poczucie bezpieczeństwa. Zakazy
i nakazy uczą dzieci jak żyć. Niedobrze, kiedy ich brak, ale również zbyt sztywne
i surowe granice nie są korzystne w procesie wychowania. Warto więc w wyniku wychowania
dążyć do wykształcenia u dziecka zdrowych, mocnych, a zarazem elastycznych granic. Jeżeli
nauczyciel, czy rodzic ma trudności w tym zakresie świadczy to o tym, że sam ma kłopoty z
określeniem własnych granic. Warto więc zacząć od siebie, no nie można niczym rządzić, jeśli
nie umiemy zarządzać samym sobą.
Sumując, granice pozwalają zatrzymać dobro i odgrodzić się od zła.
Polecana literatura:
MacKenzie R. „Kiedy pozwolić, kiedy zabronić? Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne,
Gdańsk 2001
Mansfield P. „Jak być asertywnym” Zysk i S-ka Wydawnictwo s.c. , Poznań 1994
Sakowska J. „Szkoła dla rodziców i wychowawców” Centrum Metodyczne Pomocy
Psychologiczno – Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej, Warszawa 1999
PROFESJON@LNY TRENER
7