terenowa lekcja przyrody – orientacja w terenie

TERENOWA LEKCJA PRZYRODY – ORIENTACJA W TERENIE
Miejsce lekcji: sala szkolna (wprowadzenie), Pola Mokotowskie (część praktyczna).
Czas trwania lekcji: 3h zegarowe.
Student 1. Przygotowanie do wyjścia w teren
CZĘŚĆ I. KAMERALNA
1. Przedstawienie celów i toku lekcji,
2. Oczekiwane osiągnięcia uczniów (precyzyjny dobór czasowników operacyjnych!),
4. Objaśnienie nowych pojęć – pogadanka, demonstracja:
kierunki świata (główne i pośrednie),
busola i kompas (zastosowania i różnice),
wyznaczanie kierunku północy bez użycia busoli (gwiazda polarna, zegarek, mrowisko, mech,
słoje drzewa, korona drzewa, etc.), informacja o stopniu precyzji i ograniczeniach tych metod,
mapa topograficzna (charakterystyczne elementy mapy topograficznej: tytuł, godło, skala, treść
mapy – znaki topograficzne, legenda, kierunek północy, siatka, rysunek poziomicowy, etc.),
plan (różnica między mapą topograficzną, a planem).
5. Omówienie terenu, w którym odbędzie się lekcja, rozdanie materiałów i wyjście w teren.
Zadania konieczne do wykonania przez nauczyciela przed lekcją:
Sformułowanie celów lekcji i oczekiwanych osiągnięć uczniów,
Przygotowanie merytoryczne, dobór przykładów i materiałów demonstracyjnych, które pomogą
uczniom w zrozumieniu podstaw terenoznawstwa,
Rozpoznanie terenu, w którym odbędzie się lekcja.
Student 2. Ćwiczenia praktyczne w terenie
CZĘŚĆ II. TERENOWA
1. Ćwiczenia praktyczne:
posługiwanie się busolą - orientacja względem stron świata oraz obiektów otaczających,
orientowanie mapy z użyciem busoli,
dr Maria Zachwatowicz, Materiał do zajęć Metodyka Nauczania Przyrody (17-18.05.2012 r.)
1
orientacja w terenie na podstawie terenowych punktów charakterystycznych – czytanie mapy,
nauka posługiwania się legendą,
odmierzanie odległości za pomocą parokroków1,
wyznaczanie i odczytywanie azymutu2,
Zadania konieczne do wykonania przez nauczyciela przed lekcją:
Wyznaczenie w terenie miejsc i obiektów adekwatnych do realizacji celów zajęć,
Przygotowanie kart pracy w postaci tekstu z lukami, rysunków i schematów wymagających
uzupełnienia, zagadek, etc. (Uwaga! Wszystkie materiały muszą dotyczyć terenu, w którym
odbywa się lekcja i powinny być możliwe do uzupełnienia na podstawie obserwacji dokonanych
w terenie).
Student 3. Gra terenowa i sprawdzenie wiedzy
CZĘŚĆ III. TERENOWA
1. Gra terenowa
Uczniowie wykonują marsz na orientację zgodnie ze scenariuszem przygotowanym uprzednio przez
nauczyciela. Samodzielnie wyznaczają zadane azymuty, orientują się względem stron świata,
odszukują charakterystyczne znaki terenowe. Dokonują odczytu z mapy topograficznej lub planu.
Określają odległości między zadanymi punktami terenowymi. Dokumentują (wykreślają) przebytą
trasę na podkładzie topograficznym. Nanoszą na mapę zadane obiekty terenowe.
2. Podsumowanie gry terenowej
Ewaluacja osiągnięć uczniów (zarówno tych związanych z nowo nabytą wiedzą i umiejętnościami,
jak i tych kształtujących postawy i kompetencje społeczne).
1
Parokrok (dwa kroki) to odległość, którą możemy zmierzyć np. za pomocą taśmy mierniczej lub miarki i wyrazić w
metrach. Liczba parokroków przemnożona przez długość parokroku stanowi szacunkową lecz najczęściej w zupełności
wystarczającą informację o odległościach między danymi punktami w terenie.
2
Azymut to kąt zawarty miedzy kierunkiem północy, a kierunkiem marszu mierzony w stopniach i wyznaczany
zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Odczytywanie azymutu: jeśli chcemy poznać jakiś azymut (np. planujemy trasę
gry terenowej) ustawiamy w danym kierunku szczerbinkę i obracamy tarczą busoli aż igła pokryje się z symbolem
północy na tarczy. Kąt wyznaczany przez szczerbinkę to wartość naszego azymutu. Idziemy w tym kierunku licząc
parokroki, po czym odczytujemy kolejny azymut i idziemy w jego kierunku licząc parokroki, itd. Listę azymutów i
przynależnych im odległości w parokrokach przekazujemy grupie uczniów mających zrealizować grę terenową
(Uwaga! Należy podać uczniom długość parokroku, gdyż nie jest to wartość uniwersalna). Wyznaczanie danego
azymutu: uczeń ma wyznaczyć np. azymut 60° i pójść w jego kierunku – wystarczy obrócić tarczę busoli tak by
szczerbinka wskazywała 60°, a następnie obracać całą busolę do momentu gdy igła pokryje się z symbolem północy na
tarczy. Kierunek, który wskazuje teraz szczerbinka to azymut 60°. Po przejściu zadanej liczby parokroków uczeń
wyznacza kolejny azymut, itd.
dr Maria Zachwatowicz, Materiał do zajęć Metodyka Nauczania Przyrody (17-18.05.2012 r.)
2
Zadania konieczne do wykonania przez nauczyciela przed lekcją:
Wytyczenie bezpiecznej trasy biegu (spisanie azymutów, policzenie parokroków, określenie
charakterystycznych obiektów, które uczeń powinien zobaczyć w danych punktach/na danych
odcinkach trasy), zaplanowanie scenariusza gry terenowej i zadań wykonywanych przez
uczniów na trasie. Zależnie od liczebności grupy może być to jedna trasa lub kilka tras
realizowanych w podgrupach (ew. element współzawodnictwa).
Wykonanie kart pracy do gry terenowej.
PRACA DOMOWA
Dysponując mapą o znanej skali mianowanej zaopatrzoną w podziałkę liniową uczeń określi
odległości między zadanymi punktami przedstawionymi na mapie,
Uczniowie wykonają legendę do podkładu topograficznego uzupełniając ją o nowe obiekty (np.
przebieg trasy marszu; dodatkowe elementy legendy uzależnione będą od scenariusza gry
terenowej).
POMOCE
DYDAKTYCZNE
ZAPEWNIANE
PRZEZ
PRACOWNIĘ
DYDAKTYKI
BIOLOGII
Plan Warszawy w skali 1:26 000
Mapa topograficzna Warszawy w skali 1:25 000 (arkusz: Warszawa – Południe)
Podkład topograficzny w skali 1:5000 (wykonany poprzez powiększenie mapy topograficznej w
skali 1:10 000)
Busola
Taśma miernicza
POMOCE DYDAKTYCZNE, KTÓRE PRZYGOTOWUJĄ STUDENCI - NAUCZYCIELE
Inne materiały demonstracyjne
Karty pracy/instrukcje dla uczniów
Linijka
Ołówek, kredki, cienkopisy kolorowe
dr Maria Zachwatowicz, Materiał do zajęć Metodyka Nauczania Przyrody (17-18.05.2012 r.)
3