praca z dzieckiem nieśmiałym i wycofanym

Praca z dzieckiem wycofanym
i nieśmiałym w edukacji
wczesnoszkolnej
dr Aleksandra Piotrowska
Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP
Uniwersytet Warszawski
Nieśmiałość – cecha czy problem?




Nieśmiałość jest zjawiskiem powszechnym i
uniwersalnym
Wyklucza ją u siebie jedynie 20% ludzi
Jest jednym ze stałych wymiarów osobowości dziecka
Przy dużym natężeniu utrudnia funkcjonowanie i rozwój
dziecka
2
Obraz dziecka nieśmiałego:





Skromne, grzeczne, wyciszone,
nie przeszkadza w prowadzeniu lekcji
Nie domaga się uwagi, nie żąda pomocy
Nie zgłasza się do odpowiedzi
Nie wchodzi w konflikty w innymi
Jest raczej samotne, utrzymuje nieliczne kontakty
towarzyskie
3
Rozumienie nieśmiałości:


Jest pojęciem nieostrym – (między „Skrępowaniem w
obecności innych” a „Lękiem poważnie utrudniającym
życie”)
Istotą jest lęk odczuwany w sytuacjach społecznych, w
obecności innych, powodujący niemożność podjęcia
działań, które dziecko chce i potrafi wykonać
4
Rozumienie nieśmiałości:
Nieśmiałość nie jest tożsama z introwersją
Prowadzi do rezygnacji z wielu rodzajów aktywności i
nowych doświadczeń
 Nieśmiałości towarzyszą najczęściej:
 Brak wiary w siebie
 Zaniżona samoocena, niski poziom samoakceptacji
 Niedostatek kompetencji społecznych


5
Nie wszyscy muszą być gwiazdami
towarzystwa, ale:

Pozostawienie nieśmiałego ucznia bez wsparcia może
doprowadzić do przerodzenia się uczucia skrępowania
czy lęku w silne zaburzenie emocjonalne!
6
Sfery przejawiania się nieśmiałości:
1. Zmiany fizjologiczne (pocenie się, drżenie rąk,
czerwienienie itp.)
2. Procesy intelektualne (pogorszenie pamięci, kłopot z
odpowiedzeniem na uwagi, komentarze, negatywne
myśli)
3. Zachowanie (zmiana mowy, jąkanie się, nerwowe ruchy
rąk)
4. Emocje (skrępowanie, wstyd, lęk, obawa)
7
Czynniki przyczyniające się do powstania
nieśmiałości:
1. Cechy indywidualne (temperament, niskie poczucie
własnej wartości)
2. Oddziaływania środowiskowe:
 Wymagania stawiane dziecku, brak ich dostosowania
do możliwości dziecka
 Ograniczanie inicjatywy, samodzielności
 Stosowany system kar i nagród
8
Rodzina a nieśmiałość dziecka:
1. Znaczenie genetyki – 70% nieśmiałych dzieci ma
nieśmiałych rodziców (ale nie istnieje prosty przekaz
genów!)
2. Rola zbyt niskich wymagań rodziców (zbyt mały trening
samodzielności)
3. Ryzyko etykietowania (mechanizm samospełniającego
się proroctwa)
9
Ogólne zasady pomagania dziecku
nieśmiałemu:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Tworzenie klimatu akceptacji i zaufania
Unikanie nadmiaru stresów i obciążeń
Bazowanie na nagrodach
Zasada małych kroków („ośmielania”)
Nie zmuszania do śmiałych zachowań
Uczenie koncentrowania się na innych
10
Sposoby pomagania dziecku nieśmiałemu:
1.
2.
3.
4.
5.



Staraj się wyłowić w klasie dzieci nieśmiałe
Poznaj ich mocne strony (przeprowadź diagnozę pozytywną)
Nie podkreślaj, że nieśmiałość stanowi problem
NIE ETYKIETUJ!
Zachęcaj dzieci do aktywności:
Pobudzaj do wykonywania różnych czynności w sytuacjach
społecznych
Dostrzegaj przejawy aktywności i wzmacniaj je
Ewentualne uwagi krytyczne przekazuj na osobności w sposób
konstruktywny (analizuj wraz z dzieckiem, co poprawić)
11
Sposoby pomagania dziecku nieśmiałemu:
6.


7.


8.
Prowadź trening zachowań społecznych:
Ćwicz poszczególne umiejętności społeczne (powitanie,
nawiązywanie rozmowy, sprzeciwianie się itp.)
Uświadamiaj właściwą mowę ciała (wyprostowana postawa,
kontakt wzrokowy, ton głosu, gestykulacja itp.)
Organizuj często pracę w grupach:
Daje to szansę pokazania mocnych stron dziecka nieśmiałego
Zmniejsza napięcie emocjonalne (brak ekspozycji przed dużą
grupą)
Nie porównuj dzieci, nie wskazuj innych jako wzorów
12
Dziękuję za uwagę.
13