Efekty liberalizacji polskiego rynku gazu

Efekty liberalizacji polskiego rynku
gazu
Wnioski z międzynarodowych doświadczeń
Dr. Thomas Klopfer, Artur Pielech
Warszawa, 1 czerwca 2004
WAW-91159-04-C5-NP-PL 1
Główne zagadnienia liberalizacji polskiego rynku
gazu
1
Trendy na rynkach Europy Zachodniej
2
Polskie uwarunkowania
3
Rola inwestorów strategicznych
WAW-91159-04-C5-NP-PL 2
Trendy na rynkach Europy Zachodniej
Rynek gazu rośnie w całej Europie
Popyt na gaz ziemny w Europie1) w mld m3
800
Kraje
Komentarz
Europy
wschodniej
• Roczny wzrost popytu
Inne kraje
>2%
zachodnioeuropejskie
mld m3
600
400
Największe
kraje zachodnioeuropejskie2)
200
0
1990
2000
2010
2020
• Całościowy wzrost
popytu o więcej niż 50%
w ciągu 20 lat (20002020)
• Powrót Europy
Wschodniej na ścieżkę
wzrostu zużycia gazu
1) Bez byłego Związku Radzieckiego
2) Wielka Brytania, Niemcy, Włochy, Francja, Holandia
Źródło: EIA, kwiecień 2004, „Reference Case”
WAW-91159-04-C5-NP-PL 3
Trendy na rynkach Europy Zachodniej
Rynki są dobrze połączone europejską siecią
przesyłową, jednak dalsze poszerzenia są niezbędne
Sieć przesyłu gazu / terminale LNG
obecne
planowane
/ budowane
Statfjord
Gullfaks
Troll
Frigg
Heimdal
Oseberg
Kollsnes
Oslo
Kårsto
Stavanger
Sleipner
Komentarz
Helsinki
St. Petersburg
Stockholm
Ekofisk
Belfast
W'
haven
Tyra
Dublin
London
Essen
Brüssel
Zeebrügge
Minsk
Berlin
Emden
Isle of
Grain
Kopenhagen
Praga
Wien
Bern
Lyon
Bilbao
Zagreb
Rovigo
La
Spezia
Fos-sur-Mer
Lissabon
Bratislava
Budapest
Ljubljana
El Ferrol
• Wszystkie główne rynki są dobrze
połączone
Warszawa
Paris
Montoir
Madrid
Krk
Rom
Bukarest
Belgrad
Sofia
Istanbul
Brindisi
Barcelona
Cordoba
Valencia
Sines
Huelva
Cartagena
Arzew
Skikda
Algier
• Od 1970 europejska sieć przesyłu
gazu zwiększyła się z 71 000 km do
187 000 km
Athen
Tunis
Żródło: Dieter Pfaff, Ruhrgas, 2003; Komisja Europejska, Third benchmarking report on the
implementation of the internal electricity and gas market, 2004
• Konieczne są dalsze inwestycje w
budowę rurociągów i terminali LNG
w celu:
– usunięcia istniejących „wąskich
gardeł”
– dostarczenia do Europy większej
ilości gazu z większej liczby źródeł
WAW-91159-04-C5-NP-PL 4
Trendy na rynkach Europy Zachodniej
UE dąży do stworzenia zintegrowanego rynku
gazowego...
Dyrektywa 2003/55/EC – główne zapisy
1
Otwarcie rynku dla
- klientów nie będących gospodarstwami
domowymi od 1 lipca 2004
- wszystkich klientów od 1 lipca 2007
2
Wydzielenie
- przesyłu, dystrybucji, magazynowania i LNG
- prawne, funkcjonalne i/lub tylko księgowe
- bez wymogu rozdzielenia własności aktywów
3
Dostęp podmiotów trzecich (TPA) do
- systemów przesyłu i dystrybucji
- taryf magazynowania i urządzeń LNG (taryfy lub
metody kalkulacji zatwierdzane ex-ante)
Źródło: Komisja Europejska, Dyrektywa 2003/55/EC
Włączenie do prawa
narodowego do 1
lipca 2004
Harmonogram dla
ostatecznego (de
facto) wdrożenia
wybranych zapisów
(np. prawne
rozdzielenie sieci od
dystrybucji 1.07.2007)
WAW-91159-04-C5-NP-PL 5
Trendy na rynkach Europy Zachodniej
... ale nadal wiele kwestii wymaga rozwiązania
•
Zapewnienie efektywnego wdrożenia w krajach członkowskich
•
Uszczegółowienie kompetencji regulatorów
•
Poprawa przejrzystości dostępnych wielkości przesyłowych /
magazynowych
•
Uszczegółowienie kryteriów odmowy dostępu do sieci
•
Harmonizacja procedur księgowych, zarządzania ruchem i
mechanizmem bilansowania w obrębie różnych obszarów
działalności operatorów przesyłowo / magazynowych (TSO)
•
Poprawa zasady dostępu do magazynów w wielu krajach
członkowskich
•
...
Źródło: analiza Roland Berger
WAW-91159-04-C5-NP-PL 6
Trendy na rynkach Europy Zachodniej
Liberalizacja prowadzi do głębokich zmian w działalności
biznesowej, strategii graczy i strukturach branży
Presja na ceny i marże
Zmiana dostawcy (klienci przemysłowi)
• Procent zmiany dostawcy porównywalny z
rynkami energii elektrycznej
• Cena jest najważniejszym kryterium
Integracja pionowa / pozioma
• Silny trend koncentracyjny
• Integracja energii elektrycznej i gazu
w detalu, hurcie i tradingu
Następstwa
liberalizacji
• Presja międzynarodowych
konkurentów (zwłaszcza w
odniesieniu do klientów
przemysłowych)
• Innowacyjne strategie cenowe
Elastyczne kontraktowanie
• Krótkoterminowe kontrakty
• Kontrakty „łatwe do rozwiązania”
• Kontrakty „na każdy krok w łańcuchu
tworzenia wartości”
Nowi gracze na rynku
Nowe wymagania w marketingu i
sprzedaży
•
•
•
•
• Określenie segmentów rynkowych
• Propozycja wartości dla każdego
segmentu
• Określenie kanałów sprzedaży
Zarządzanie przesyłem gazu
Kontrakty wirtualnego magazynowania
Usługi poprzez Internet
Usługi zarządzania ryzykiem
Źródło: analiza Roland Berger
WAW-91159-04-C5-NP-PL 7
Trendy na rynkach Europy Zachodniej
Klienci zaczynają zmieniać swoich dostawców, główną
przyczyną zmiany są niskie ceny (np. w Wielkiej Brytanii)
BG/C. udział w rynku detalicznym [%]
84%
75%
Dlaczego klienci zmienili dostawcę?
Niskie ceny
71%
67%
64%
63%
61%
Inne powody
12%
Lepszy serwis
Cena i serwis
7%
Cena i inne
7%
Serwis i inne
IX98
IX99
Źródło: Ofgas / Ofgem
IX00
IX01
IX02
III03
9%
Cena, serwis i inne
3%
1%
WAW-91159-04-C5-NP-PL 8
Trendy na rynkach Europy Zachodniej
Wiele firm tworzy zintegrowane jednostki biznesowe
energii elektrycznej/gazu (przykłady z Niemiec i Holandii)
Energia
elektryczna
Wytwarzanie /
Pozyskiwanie
RWE Power
Gaz
RWE Trading
Handel hurtowy
(duzi klienci)
RWE Solutions
Sprzedaż
detaliczna (MŚP/
gosp. dom.)
Źródło: analiza Roland Berger
Spółki pozyskujące energię
(łącznie z nabytą
działalnością Reliant)
B2B i jednostka detaliczna
RWE Net
RWE Energy
Dystrybucja
Gaz
RWE DEA
(Nowe) RWE Power
Trading
Przesył
Energia
elektryczna
RWE Gas
Regionalne Firmy
Energetyczne z DSO
RWE Plus
Jednostki dla inwestycji i
usług sieciowych
B2B i jednostka detaliczna
WAW-91159-04-C5-NP-PL 9
Polskie uwarunkowania
Polski rynek gazu oferuje możliwości wzrostu,
konieczne są jednak znaczne inwestycje
Zużycie gazu w wybranych krajach Europy
2000
Zużycie gazu
na mieszkańca [m3]
Wielka Brytania
Uwagi o Polsce
• Najniższy udział gazu w
pierwotnych źródłach
energii (11%)
1500
Słowacja
Węgry
Włochy
Niemcy
1000
• 58% gospodarstw
domowych ma dostęp do
sieci gazowej
Francja
Dania
Hiszpania
Czechy
500
Udział gazu
w pierwotnych
źródłach energii
Polska
0
0%
10%
Źródło: Eurogas, PGNiG
20%
30%
• Najniższe zużycie gazu na
mieszkańca (300 m3)
40%
50%
• Tylko 10% używa gazu do
ogrzewania domu
• Znaczny potencjał wzrostu,
duże potrzeby inwestycyjne
WAW-91159-04-C5-NP-PL 10
Polskie uwarunkowania
Polska wdrożyła dyrektywę 2003/55/EC, rynek
powinien zostać w pełni otwarty w 2006 roku
Zadania
Dyrektywa 2003/55/EC
Otwarcie rynku
• Klienci nie będący gosp.
domowymi: od 1 lipca 2004
• Reszta rynku: 1 lipca 2007
Wydzielenie
• Do 1 lipca 2004, z
wyjątkiem wydzielenia
działalności sieciowej z firm
dystrybucyjnych (1 lipca
2007)
TPA
• Dostęp podmiotów trzecich
do systemów przesyłu i
dystrybucji
Źródło: analiza Roland Berger
Status w Polsce
• Klienci nie będący gosp. dom.
– z uwzględnieniem dyrektywy
• Gosp. domowe – wcześniej,
od 1 stycznia 2006 (Prawo
Energetyczne)
• 6 dystrybutorów PGNiG od
1 stycznia 2003
• TSO ma być utworzony do
1 lipca 2004
• Kontrowersje odnośnie
działalności wydobywczej
• Włączony do polskiego
systemu prawnego z
uwzględnieniem dyrektywy
2003/55/EC
WAW-91159-04-C5-NP-PL 11
Polskie uwarunkowania
Dominująca pozycja PGNiG może ulec osłabieniu w
wyniku bieżących i planowanych zmian strukturalnych
Struktura rynku gazu w Polsce w latach 2004 i 2007
2004: pionowo zintegrowana pozycja monopolistyczna
Wydobycie
i produkcja
100%
Import
100%
Transport
Przesył 86%
Magazynowanie
100%
Trading
Dystrybucja
i sprzedaż
Handel
hurtowy 99%
Dolnośląska
Górnośląska
Karpacka.
Mazowiecka
Pomorska
Wielkopolska
Trading
PGNiG
Dystrybutorzy
Propozycja rządowa
2007: PGNiG jest jednym z głównych dostawców gazu
Produkcja
konkurencja
Inni
producenci
Import
PGNiG
Transport
PGNiG TSO
Magazyn.
PGNiG TSO
konkurencja
Uregulowany dostęp
Klienci
• Gospodarstwa
domowe
• Klienci
komercyjni
• Klienci
przemysłowi
• Elektrociepłownie
konkurencja
Inni
dostawcy
(x %): Procent udziału PGNiG w polskim rynku gazu
Źródło: 9th Meeting of the UNECE Gas Centre GATE-2010 in 2003, PGNiG
WAW-91159-04-C5-NP-PL 12
Polskie uwarunkowania
Rozważane są różne koncepcje przyszłości PGNiG
Zadania
Rząd
PGNiG
Docelowy model
biznesowy PGNiG
• Firma przesyłowa,
magazynowa i hurtowa
• Firma eksploracyjna,
produkcyjna i hurtowa
Produkcja
i eksploracja
• Wydzielenie przed IPO,
Skarb Państwa zachowuje
większość udziałów
• Stworzenie spółki eksploracyjno wydobywczej w 2006 roku
Dystrybucja
• Możliwa późniejsza
prywatyzacja
• Możliwa późniejsza
prywatyzacja
TSO
• Pozostanie w grupie
PGNiG
• Wydzielenie TSO jako oddzielnej
firmy, możliwa późniejsza
prywatyzacja (inwestycje za 1
mld PLN)
Źródło: Ministerstwo Gospodarki, analiza Roland Berger
WAW-91159-04-C5-NP-PL 13
Polskie uwarunkowania
Rozpoczęło się otwieranie polskiego rynku gazu...
Kwota liberalizacji w wybranych rynkach europejskich [%] – marzec 2004
UE 15
EŚW
100% 100% 100% 100% 100% 100%
85%
83%
80% 80% 80%
72%
60%
51%
50% 50%
9 mld m31)
25 mld m31)
<1 mld m31)
15 mld m31)
12 mld m31)
<1 mld m31)
2 mld m31)
<1 mld m31)
<1 mld m31)
>6 mld m31)
UK
4 mld m31)
GER
20 mld m31)
90 mld m31)
I
5 mld m31)
69 mld m31)
A
105 mld m31)
8 mld m31)
37%
DK
ESP
IRL
BEL
NL
S
F
TR
EST
LT
LV
SLO
PL
1) Wielkość otwartego rynku
Źródło: Komisja Europejska Third benchmarking report on the implementation of the internal electricity and gas market, 2004
WAW-91159-04-C5-NP-PL 14
Polskie uwarunkowania
…i klienci przemysłowi dążą do odniesienia korzyści z
nowych opcji i możliwości konkurencyjnych
• Klienci przemysłowi zużywają ponad połowę gazu w Polsce
[>6 mld m3]
• Subsydiowanie skrośne w polskim przemyśle gazowym – klienci
przemysłowi subsydiują gospodarstwa domowe
• Ceny dla dużych klientów spadną po otwarciu rynku
• Najwięksi klienci PGNiG, jak PKN i producenci nawozów (m.in. ZA
Puławy) są otwarci na alternatywne opcje dostaw gazu
• Zagraniczni gracze czynią wysiłki akwizycyjne przed otwarciem
rynku 1 lipca 2004
Źródło: analiza Roland Berger
WAW-91159-04-C5-NP-PL 15
Polskie uwarunkowania
Efektywna konkurencja ? (1) – nadal ważne warunki
wstępne do spełnienia
• Formalna możliwość dokonania wyboru dostawcy przez klientów?
– Tak: Jasne zobowiązanie do spełnienia wymagań UE
• Wiążące i proste reguły dla dostępu do infrastruktury?
– Pierwsze osiągnięcia, wiele otwartych kwestii
• Ogólne standardy dla kontraktów, protokołów i procesów?
– Nie
• Hubs, rynek hurtowy dla gazu?
– Brak
Źródło: analiza Roland Berger
16
Polskie uwarunkowania
Czy rozwinie się efektywna konkurencja? (2) –
jeszcze brak sygnałów, ale wyraźny potencjał
• Inni polscy gracze z sektora gazowego? Nie,
zintegrowana struktura rynku gazowego (tylko jeden gracz)
• Zagraniczni gracze?
Tak, zależy w dużej
mierze od strategii
PGNiG i możliwości
biznesowych
Źródło: analiza Roland Berger
Wyzwania
dla pozycji
rynkowej
PGNiG
• Polska energetyka?
Doświadczenia UE
(strategia „multi-utility”)
wskazują, iż jest to
możliwe, ale konieczne
konkretne przygotowanie
(wykształcenie knowhow gazowego)
• Inni polscy gracze? Ograniczone
zainteresowanie, np. PKN i Lotos wydobycie (tylko ropa naftowa), ZAP
(bezpośrednie dostawy z krajów WNP)
17
Polskie uwarunkowania
PGNiG może zostać „zaatakowany” z różnych stron,
w szczególności przez zagranicznych graczy
Ruhrgas
Lotos
Police
RWE
Bartimpex
PKN Orlen
RWE
Gazprom
VNG
Puławy
Vatenfall
Europe
EdF
Dystrybutorzy PGNiG
Źródło: analiza Roland Berger
Dystrybutorzy energii elektrycznej
18
Rola inwestorów strategicznych
Kilka zagranicznych graczy jest zainteresowanych
Polską; mogą zastosować różne strategie
Potencjalni inwestorzy
Potencjalne strategie
•
Gas de France
•
Przejęcie PGNiG
•
RWE Gas
•
•
E.ON / Ruhrgas
Przejęcie wydzielonych
spółek PGNiG, np. firm
dystrybucyjnych, spółki
eksploracyjno – wydobywczej
•
Gazprom
•
•
VNG
Sprzedaż dla klientów
przemysłowych / dystrybucja
•
Sprzedaż dla klientów
detalicznych
•
Strategia „multi-utility”
•
Wydobycie i eksploracja
Źródło: analiza Roland Berger
19
Rola inwestorów strategicznych
Rola inwestorów strategicznych – mogliby
przyspieszyć rozwój ale tylko na jasnych zasadach
Potencjalny wkład
Oczekiwania
•
•
Kapitał
– niższe koszty kapitałowe
– inwestycje w sieć
•
•
Know – how
– gazownictwo
– wydajność/najlepsze wzorce
•
– Sprzedaż energii
elektrycznej
•
Umiejętności zarządzania
•
Korzyści skali
Źródło: analiza Roland Berger
Jasne uwarunkowania
zewnętrzne:
– klarowne przepisy prawne
– przestrzeganie umów
– wiarygodne harmonogramy
zmian
Realna kontrola przedsiębiorstw
(udziały większościowe)
Wzrost wartości, m.in. poprzez:
– redukcję kosztów
– wzrost penetracji rynku
20