Język polski ( gimnazjum/ semestr 1)

Język polski ( gimnazjum/ semestr 1)
Lekcja 30
Temat: „Szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie”- Zemsta
1. Treść utworu
2. Bohaterowie
3. Rodzaje komizmu
4. Pytania kontrolne
1. Treść utworu
Akcja utworu rozgrywa się po rozbiorach na prowincji. Miejscem wydarzeń
jest stary zamek podzielony na dwie części. Właścicielami zamku są Cześnik
Raptusiewicz i Rejent Milczek. Między tymi bohaterami dochodzi do sporu,
który rozgorzał gdy Cześnik chciał naprawić mur dzielący zamek. Zemsta,
którą obmyślił Raptusiewicz, ma polegać na tym, że ożeni on Wacława – syna
Rejenta Milczka- ze swoją synowicą Klarą. Nie wie jednak, że młodzi są w
sobie zakochani. Sam planuje ślub z Podstoliną, którą chce poślubić również
Cześnik. Milczek godzi się na ślub młodych, gdy okazuje się, że majątek w
istocie należy do Klary, a nie do Podstoliny. Ostatecznie właściciele zamku się
godzą.
2. Bohaterowie
Cześnik Raptusiewicz- cześnik to urząd dworski polegający na usługiwaniu
królowi przy stole- to osoba porywcza, kłótliwa i zawzięta. Chce się ożenić się
z Podstoliną tylko ze względu na jej domniemany majątek. Jest więc także
interesowny.
Rejent Milczek – rejent to urząd w sądzie- to introwertyk, nie ujawnia emocji,
jest opanowany, małomówny. Jednocześnie jednak cechują go zawziętość i
egoizm.
Cześnik i Rejent są zajadłymi wrogami, pojedynki, awantury i pojedynki to
całe ich życie. Lubia postawić na swoim i cieszyć się wolnością. Często
powołują się na przeszłość, nie do końca jasną, ale na pewno bohaterską
Józef Papkin- ( nazwisko wywodzi się od papki)- przekupny, zgadza się z tym
kto go sowiciej wynagrodzi, nie ma swojego zdania, konformista. Często
wykorzystywany przez właścicieli zamku do ich celów. Budzi sympatię widza,
pomimo tego, że bardzo lubi się przechwalać i ma wybujałą fantazję. Choć
kreuje się na bohatera w głębi duszy jest tchórzem i utracjuszem.
Podstolina- próbuje jak najprędzej wyjść za mąż, bo dobra, które uchodzą za
jej własne, faktycznie pozostają w jej dyspozycji do chwili ślubu Klary.
3. Rodzaje komizmu
Możemy wyróżnić trzy rodzaje komizmu w Zemście:
- komizm postaci- cechy charakterów poszczególnych bohaterów są
przerysowane, np. impulsywność Cześnika, ośmieszany zostaje również
charakter Papkina, bohaterowie, którzy są uosobieniem pewnych cech są ze
sobą skontrastowani- Cześnik i Rejent.
- komizm sytuacji- kłótnia spowodowana dziurą w murze ( reakcje
nieadekwatna do przyczyny), dyktowanie Dyndalskiemu list do Klary przez
Cześnika.
- komizm językowy- śmieszne zwroty i wyrażenia, np. mocium – panie,
powtarzane przez Cześnika.
4. Inni o Zemście
Kazimierz Wyka, Aleksander Fredro, 1968
Czym jest Pan Tadeusz dla twórczości Mickiewicza, tym dla twórczości Fredry
Zemsta: pożegnanie mijającego świata szlacheckiego, pożegnaniem go spoza
progu ostatniego rozbioru. Pan Tadeusz wszakże to nie tylko akt pożegnania,
ale zapowiedź nowych czasów, nowego rozwoju narodu. Kształt artystyczny
komedii nie pozwalał na więcej aniżeli na akt pożegnania. Ten zaś Fredro
wykonał w sposobie, który w istocie swojej, w swoistym skojarzeniu prawdy
humoru i poezji, jest sposobem mickiewiczowskim.
Tadeusz Boy- Żeleński, Obrachunki fredrowskie, 1934.
Fredro to wielka poezja polska; nie ta zrodzona z niewoli i męki, patologiczna i
wzniosła, natchniona i obłąkana w swojej monotonii, nie ta, której duch narodu
zawdzięcza swoje ocalenie ale i swoje straszliwe skrzywienie zarazem; ale ta
Polska odwieczna, po której ów epizod krwi i hańby spłynął, nie znacząc na
niej śladów, tak jak spłynął bez śladu po glebie oranej przez polskiego chłopa;
ta Polska , która otwiera nam ramiona dzisiaj. Tę niepożytą polskość, jaka
kryje się w uśmiechu Fredry, nie dość rozumiano za jego życia, nieprędko
zrozumiano ją i po jego śmierci. Pojęcie wielkości, poezji utożsamiało się z
wyrazem bólu narodowego lub nawet z jego gestem, niejeden wieszcz, nie
zawsze nawet najczystszej wody, który górnie rozdzierał szaty nad losem
ojczyzny, przesłonił tedy Fredrę naszemu sercu i pamięci. Fredro szat nad
ojczyzną nie rozdzierał, bo on nią był; najgłębiej może, bo bezwiednie. I był
jednym z największych polskich artystów, tym, którego nazwisko możemy, bez
cienia szowinizmu, postawić obok pierwszych nazwisk świata.
5. Pytania kontrolne
- Krótko opisz na czy polegają poszczególne rodzaje komizmu i podaj
przykłady z utworu.
- Scharakteryzuj bohaterów komedii Fredry.
- Opisz jakie znaczenie przypisują Zemście badacze literatury.
AK