Sztuka w szwedzkich szpitalach - Problemy Higieny i Epidemiologii

14
Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 14-19
Sztuka w szwedzkich szpitalach
Art in Swedish hospitals
Anna Edbom-Kolarz 1/, Jerzy T. Marcinkowski 2/
1/
2/
Vrinnevisjukhus, Ögonkliniken Syncentralen, Norrköping, Szwecja
Zakład Higieny, Katedra Medycyny Społecznej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Jak sprawić, by nasze doznania kulturalne – takie jak słuchanie muzyki,
oglądanie obrazów, rzeźb, architektury, przebywanie w pięknym otoczeniu,
czytanie lub słuchanie literatury – motywowały nas do większej aktywności?
Co takiego powoduje, że z zapałem i nawet dreszczykiem emocji słuchamy
koncertu, oglądamy dzieła sztuki, po czym czujemy się „naładowani
pozytywną energią” i gotowi do działania? Na te i podobne pytania
próbują dziś znaleźć odpowiedź fachowcy z różnych dziedzin nauki i sztuki.
Z interdyscyplinarnych prac naukowych wynika, że istnieje związek pomiędzy
kulturą a zdrowiem. Dlatego sztuka w szpitalach jest w Szwecji ważnym
elementem higieny psychicznej. Świadczy o tym m.in. powołanie na początku
2010 roku Centrum Kultury i Zdrowia przy Uniwersytecie w Göteborgu,
które ma ambicje dorównać przodującym w tej dziedzinie amerykańskim
i europejskim uniwersytetom. Centrum pracuje nad zbudowaniem pomostu
naukowego łączącego osiągnięcia nauk humanistycznych z osiągnięciami
medycyny i nauk ścisłych. Jest to ważne i przyszłościowe działanie. Czy
sztuka może być narzędziem w walce o jak najlepsze zdrowie i samopoczucie
współczesnego społeczeństwa? Istnieje kilka sposobów widzenia sztuki, np.
1. sztuka istnieje tylko dla sztuki, 2. sztuka szczególna – jest to połączenie
„wolności” sztuki z jednoczesnym nadaniem jej różnych ról np: sztuki
przyśpieszającej proces leczenia i promującej zdrowie. Przedstawiając
przykłady artykułów o kulturze i zdrowiu, które ukazały się w szwedzkich
czasopismach, jak też konkretnych eksponatów sztuki w szwedzkich
szpitalach, chodzi nam o zachecenie do budowania i rozwijania takich
zespołów lekarsko-humanistycznych również w Polsce.
How to make our cultural experiences – such as listening to music, looking
at paintings, sculptures, architecture, beautiful surroundings, reading or
listening to literature – motivate us to become more active? What is it
that makes us listen to a concert or admire a work of art with enthusiasm
and even a thrill, that we feel „loaded” with positive energy and ready for
action? Today experts from various fields of science and art are trying to
find answers to these and similar questions. The interdisciplinary research
shows that there is a relationship between culture and health. Therefore,
art in hospitals in Sweden is an important element of mental hygiene.
The evidence of this includes the foundation of Center for Culture and
Health at the University of Gothenburg in early 2010, with the ambition
to catch up in this area with leading American and European universities.
The Centre aims to build a bridge linking the academic achievements of
the humanities with the achievements of medicine and science. This is
an important action extending into the future. There are several ways of
perceiving art, e.g. 1. that art exists for itself only, 2. there is a special
kind of art – a combination of „freedom” of art while giving it special
significance: the art accelerating the process of healing and promoting
health. Presenting examples of articles about culture and health that have
appeared in Swedish journals, as well as individual art exhibits in Swedish
hospitals, we are trying to motivate the formation and development of
such medical-humanistic teams in Poland.
Key words: culture in hospitals, culture and health, culture and treatment,
art therapy, Sweden
Słowa kluczowe: kultura w szpitalach, kultura i zdrowie, kultura a leczenie,
arteterapia, Szwecja
© Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 14-19
www.phie.pl
Nadesłano: 22.12.2010
Zakwalifikowano do druku: 08.02.2011
Bio-psycho-społeczne potrzeby pacjenta
Celem strategicznym opieki zdrowotnej jest nie
tylko uzyskanie jak najlepszych efektów w zakresie
profilaktyki, diagnostyki i leczenia, ale także dążenie
do pełnej aprobaty oraz wysokiej oceny społecznej. Cel
ten szpital realizuje poprzez:
•profesjonalny poziom świadczonych usług
•ciągłe podnoszenie kwalifikacji i umiejętności
zawodowych personelu – w tym uczestnictwo
w badaniach naukowych, konferencjach i kursach
oraz podyplomowych studiach,
Adres do korespondencji / Address for correspondence
Anna Edbom-Kolarz
Vrinnevisjukhus, Ögonkliniken Syncentralen, Norrköping (Sweden)
tel. +46 702 079 368, e-mail: [email protected]
•zwiększanie skuteczności procesów obejmujących
działania na wszystkich poziomach funkcjonalnych
•dążenie do uzyskania maksymalnej satysfakcji
pacjentów
•respektowanie praw pacjenta
•dążenie do stworzenia nowoczesnej placówki
przyjaznej pacjentowi, zapewniającej poczucie
bezpieczeństwa – oraz miłą i serdeczną atmosferę
•partnerską współpracę z podwykonawcami, dostawcami i instytucjami zewnętrznymi.
Edbom-Kolarz A, Marcinkowski JT. Sztuka w szwedzkich szpitalach
Współczesna opieka zdrowotna patrzy na pacjenta
z perspektywy holistycznej, tj. dostrzegając jego biopsycho-społeczne potrzeby. Takie samo traktowanie
jest oczywiście należne również personelowi szpitala.
Placówki opieki zdrowotnej muszą walczyć z tym
złym, ukształtowanym przez wieki stereotypem – jakoby szpital był tylko miejscem cierpienia i umierania.
Wymogiem współczesności jest stworzenie nowych
skojarzeń: szpital, czy też inne placówki opieki zdrowotnej – to miejsca, w których nie tylko otrzymuje się
doraźną pomoc, poprawia stan zdrowia, ale i osiąga
jak najdoskonalsze samopoczucie. Pojawia się więc
potrzeba nie tylko właściwej architektury i wystroju,
ale i odwołanie się do różnych form sztuki i kultury,
co wpływa korzystnie na psychikę pacjentów, jak
i personelu, stwarzając jednocześnie indywidualną,
niepowtarzalną atmosferę i kolorystykę tych miejsc.
Chodzi też o rozwijanie arteterapii.
15
Badania naukowe dotyczące plastyczności mózgu
i jego zdolności przystosowawczych, o procesie uczenia trwającego całe życie – udowadniają, iż zdobywanie
wiedzy pozwala nie tylko na utrzymywanie zdolności
umysłowych, poczucie celowego istnienia, ale także
przeciwdziała demencji. Banalne stwierdzenie, że na
naukę nigdy nie jest za późno, znalazło potwierdzenie
naukowe. Doznania kulturalne – jak słuchanie muzyki,
oglądanie obrazów, rzeźb, architektury, przebywanie
w pięknym otoczeniu, czytanie lub słuchanie literatury – motywują nas do aktywności, intelektualnych
procesów oraz dalszego rozwoju (fot. 1).
Trend wprowadzenia kultury do szpitali
Europejski trend wprowadzenia kultury do placówek medycznych jest już faktem i odpowiedzią na
tego rodzaju zapotrzebowanie społeczne. Przyjrzyjmy
się bliżej elementom tegoż trendu, poczynając od
architektury szpitala i właściwego kształtowania jego
otoczenia (parki, zieleń), poprzez wystrój wnętrz,
w tym rzeźby i obrazy, które mają nie tylko formę
ekspozycji stałej, ale i wystaw czasowych. Pobyt pacjenta w szpitalu – umilony dostępnością do literatury i muzyki, oglądaniem obrazów, przebywaniem
w pięknym i przyjaznym otoczeniu – oddziaływującym
antydepresyjnie i motywacyjnie.
Co powoduje, że człowiek od tysięcy lat z zapałem
i dreszczykiem emocji tworzy i otacza się sztuką, która
„ładuje” nas, ludzi, „pozytywną energią”? Odpowiedź
na to pytanie stała się obiektem interdyscyplinarnych
badań naukowych prowadzonych na różnych uniwersytetach Europy i Ameryki. Wynika z nich, że związek
pomiędzy kulturą a zdrowiem jest niezaprzeczalny.
Istnieje kilka sposobów widzenia sztuki, np. sztuka istnieje tylko dla sztuki lub jest to połączenie „wolności” sztuki z jednoczesnym nadaniem jej znaczenia
szczególnego: sztuki przyśpieszającej proces leczenia
i promującej zdrowie. Przedstawiając przykłady sztuki
w szwedzkich szpitalach chodzi nam o motywowanie
do budowania i rozwijania również w Polsce takich
zespołów lekarsko-humanistycznych.
Doznania kulturalne a funkcjonowanie mózgu
Człowiek zawsze poszukiwał odpowiedzi na takie
pytania, jak:
•co motywuje nas do twórczego procesu uczenia
się?
•dlaczego jako jedyny gatunek na Ziemi jesteśmy
gatunkiem tak kreatywnym?
Fot. 1. Przykład artykułu na temat kultury i zdrowia z prasy szwedzkiej
Photo 1. Example of article on culture and health selected from
Swedish press
Centre for Culture and Health – Centrum Kultury
i Zdrowia – powołane na początku 2010 roku przy
Uniwersytecie w Göteborgu ma ambicje dorównać
przodującym w tej dziedzinie amerykańskim i europejskim uniwersytetom [1].
Nie do końca znamy odpowiedź na pytanie: jakie
znaczenie ma dla dojrzałości mózgu kultura i sztuka?
Wielkiej wagi w związku z tym jest osiągnięcie celu,
16
jaki postawiło sobie Centrum: zbudowanie pomostu
naukowego łączącego osiągnięcia nauk humanistycznych z osiągnięciami medycyny i nauk ścisłych.
Interdyscyplinarne prace naukowe mające na celu nie
tylko poznanie czynników chorobotwórczych, ale też
znalezienie odpowiedzi na pytanie: jaki jest związek
pomiędzy kulturą a zdrowiem? – i wykorzystanie tej
wiedzy do osiągnięcia jak najlepszego zdrowia publicznego [2]. Jest to ważne i przyszłościowe działanie.
Centrum mieści się przy Instytucie Neurologii
i Fizjologii – a jego szefem został profesor Gunnar
Bjursell. W skład teamu tam powstałego wchodzą specjaliści z różnych dziedzin kultury (literatury i sztuki) oraz nauki (lekarze, specjaliści od kształtowania środowiska, biolodzy, fizycy, itd.). Taka rola kultury
– jako czynnika nie tylko sprzyjającemu zdrowiu, ale
i przyspieszającemu procesy leczenia i rehabilitacji
– stała się celem ich pracy.
Sięganie do nowych metod w medycynie
Wysiłki opieki zdrowotnej i współczesnego społeczeństwa idą w kierunku nie tylko przedłużenia
ludzkiego życia, ale i poprawy jego jakości. Medycyna
musi w związku z tym sięgać do nowych instrumentów.
Tak więc nie tylko przysłowiowy skalpel i leki, ale także
Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 14-19
budowanie i doskonalenie zarówno profilaktyki jak
i rehabilitacji za pomocą nowych metod i instrumentów stają się ważne dla nowoczesnej opieki zdrowotnej.
W doskonaleniu zdrowia publicznego niebanalny
jest również czynnik ekonomiczny, gdyż zdrowe
społeczeństwo – to bogate społeczeństwo. Ważne by
kształtować nasze otoczenie, środowisko w którym
żyjemy, budować miasta, projektować domy, by w nich
żyło się nie tylko wygodnie i zdrowo, ale by wpływały
one na formowanie kreatywności ludzkiego mózgu.
I w tym rola kultury jest niedoceniana, choć ma tak
bardzo długą historię sięgająca początków istnienia
homo sapiens. Pierwsze zachowane ślady twórczości
ludzkiej liczą bowiem ponad 50 000 lat.
Warto obejrzeć rysunki na kamieniach sprzed
6 000 lat (fot. 2 i 2a). Jest ich w Skandynawii wiele tysięcy. Przyroda, inspirująca od prawieków siły
twórcze człowieka, niweluje stres psychiczny, jest
źródłem harmonii i inspiracji. Może właśnie dlatego
mózg ludzki tak często kopiuje ją, by patrząc na te
dzieła znaleźć ukojenie, uciec od skomplikowanej i nie
zawsze łaskawej rzeczywistości. Tak właśnie powstały pierwsze rysunkowe opowieści wyryte w skałach,
umieszczane w jaskiniach – i tam dzięki sprzyjającym
warunkom zachowały się mimo upływu tysięcy lat,
Fot. 2 i 2a. Około 7000 rysunków pozostawili ludzie z epoki brązu (1800-5000 p.n.e.) w okolicach, gdzie dziś znajdują sie 3 szpitale, z których
przykłady sztuki przytaczamy (Östergötland)
Photo 2 and 2a. About 7000 drawings were made by the Bronze age population (1800-5000 BC) in the region of Östergötland, where the 3
described hospitals are
Edbom-Kolarz A, Marcinkowski JT. Sztuka w szwedzkich szpitalach
17
by zachwycać nas i inspirować. Nieco od nich młodsze dzieła sztuki z kości, drzewa, złota czy srebra są
dowodem na siłę twórczą ludzkiego mózgu. Może
właśnie sztuka była siłą napędową i pożywką do tak
szybkiego jego rozwoju, a przynajmniej czynnikiem
sprzyjającym temuż. Dzisiejszy styl życia, pogoń za
sukcesami, stres psychiczny, używki – to nowy powód
do sięgania do sztuki jako źródła harmonii, zapomnienia i ucieczki od codzienności. Twórczość aktywuje
mózg, daje poczucie wartości, motywuje do dalszego
rozwoju. Otaczanie się twórczością i sztuką (muzyką, malarstwem, rzeźbą, żywym słowem) zostawia,
jak wykazują najnowsze badania nad mózgiem, swój
natychmiastowy ślad w przekazie genetycznym. Jak
więc formować nasze środowisko, by sprzyjało ono
rozkwitowi ludzkiej kreatywności?
Gdybyśmy zaproponowali krótkie ćwiczenie,
by każdy z czytelników przywołał w myślach takie
kreatywne miejsce dla siebie, byłyby to bardzo różne
zakątki zacisza domowego, może działki, ogrody, ale
czy ktoś ujrzałby w wyobraźni szpitalne korytarze
lub poczekalnie? Dlaczego nie potrafimy uformować
pomieszczeń służących zdrowiu tak, by były one
i kreatywne, i wyciszające i przyjemne? Przecież opieka zdrowotna ma nieść ulgę, leczyć, zapobiegać oraz
rehabilitować.
„Kultura i zdrowie”
Fot. 3. Zdrowy dzięki sztuce – plakat przy wejściu do Kliniki Psychiatrycznej Szpitala w Norrköping
Szwecja zaangażowała się w wiele projektów z obszaru tematycznego „Kultura i zdrowie”. Praktycznym
tego odzwierciedleniem stała się sztuka w szpitalach,
która nie tylko weszła na stałe do placówek opieki
zdrowotnej, ale stała się ważnym elementem higieny
psychicznej (fot. 3). Tego rodzaju interdyscyplinarne
wysiłki specjalistów idą właśnie w kierunku stworzenia takiej opieki zdrowotnej i takiego środowiska,
w którym nie tylko leczyć ale i rehabilitować będziemy się przez sztukę i dzięki sztuce. By każdy pacjent
mógł „odpłynąć”, choć na chwilę, gdzieś daleko od
cierpienia i kłopotów związanych z chorobą.
Przy odrobinie wytrwałości i pomysłowości na
pewno stworzymy pomieszczenia zakładów opieki
zdrowotnej motywujące chorych i pracowników do
aktywności. W Szwecji przeznacza się na sztukę 1%
ogólnych kosztów budowy szpitali; w każdym działa
komórka zajmująca się zakupem i rozmieszczeniem
dzieł sztuki.
Photo 3. Healthy thanks to art – a poster in a Norrköping hospital at
the entrance to the Psychiatric Department
Seminaria w Centrum Kultury i Zdrowia
W czasie trwających targów książki w 2010 roku,
Centrum Kultury i Zdrowia urządziło wiele ciekawych
seminariów. Jedno z nich poświęcono było roli sztuki
w lecznictwie – i to sztuki jako czynnika przyśpieszającego proces leczenia i promującego zdrowie. Piękną
inicjatywą było zorganizowanie w Teatrze Narodowym
w Sztokholmie „Dnia Kultury i Zdrowia” z udziałem
ministrów, naukowców i entuzjastów tematu. „Dzień”
ten cieszył się takim wielkim zainteresowaniem, iż postanowiono organizować go corocznie. W seminarium
brali udział minister zdrowia, minister kultury, profesorowie szkół wyższych, w tym plastycznych, dyrektorowie teatrów oraz lekarze. Dzięki takim spotkaniom
rośnie zrozumienie i wiedza o znaczeniu kultury dla
zdrowia. W związku z tym rosną w Szwecji wydatki
przeznaczone na naukowe, interdyscyplinarne studia
w tym obszarze tematycznym [3].
Na mnóstwo pytań nie znamy jeszcze odpowiedzi – i dlatego Szwedzka Rada Naukowa, przyznając
kolejnych 5 mln koron w latach 2005, 2007 i 2008 na
te studia, z nadzieją oczekuje ich wyników.
Aspekty zdrowia z holistycznego punktu widzenia
są wielorakie – są to aspekty: fizyczny, psychiczny, intelektualny, emocjonalny, socjalny i duchowy. Te faktory
zespolone są ściśle ze sobą w różnych kombinacjach,
a w każdej z nich powinny występować wielorakie formy kulturalne, bo okazuje się że każda ma pozytywny
wpływ na nasze zdrowie.
18
Naukowcy szwedzcy nie tylko biorą udział we
wspomnianych konferencjach – np. w konferencji
„Kultura i Zdrowie” zorganizowanej w 2010 roku
w Waszyngtonie – ale i sami inicjują różnorakie projekty na ten temat [4]. Na przykład „Sztuka dla dzieci
w szpitalach”, gdzie dzieci w szpitalach w Skåne mogą
wypożyczać i otaczać się wybranymi oryginałami obrazów, rzeźb, fotografii, czy tekstyliów. Mają one dostęp
do utworów literackich w bibliotekach, dzięki czemu
wracają do zdrowia szybciej. W realizację tego projektu zaangażowani są również rodzice [5]. W każdym
szpitalu kupuje się sztukę dla dzieci i organizuje się
miejsca zabaw i spotkań ze sztuką pod kierownictwem
pedagogów.
Tylko w 2010 roku odbyły się liczne seminaria
w różnych zakątkach Szwecji, np. „Znaczenie sztuki
dla zdrowia mózgu” z 26 września 2010 roku, „Życie
i śmierć mózgu” również z września 2010 roku, „Kulturalne środowisko i jego wpływ na zdrowie mózgu”,
czy też „Wszystkimi zmysłami”. A udział w tych seminariach zarówno starszych jak i dzieci potwierdza potrzebę takich właśnie wrażeń, odbieranych wszystkimi
zmysłami, dla prawidłowego rozwoju i funkcjonowania
organizmu.
Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 14-19
Fot. 4. Przykład zajęć kulturalno-terapeutycznych dla osób starszych
– opisywany w prasie szwedzkiej
Photo 4. Examples of cultural-therapeutic meetings for the elderly
– described in the Swedish press
Kultura w domach opieki
Domy opieki dla ludzi starszych w Szwecji starają
się o wprowadzać różne formy kultury i sztuki do
swych terapii (fot. 4). Nasze starzejące się, a zarazem
wymagające społeczeństwo, oczekuje takich inicjatyw.
Ciekawy jest projekt rehabilitacji za pomocą
ogródków ziołowych i upraw. Terapia tego rodzaju ma
swe korzenie w Chinach, a liczy sobie już 3000 lat.
Jeden z naukowców szwedzkich, M. Nilsson,
otrzymał do dyspozycji 20 mln koron i rozpoczął
w 2008 roku prace badawcze nad znaczeniem muzyki
i tańca dla przywrócenia normalnego funkcjonowania
mózgu. W trwającym nadal w Szpitalu Uniwersyteckim w Sztokholmie tym projekcie naukowym bierze
udział Center for Brain Repair and Rehabilitation – CBR.
Rezultaty tych badań ogłoszone zostaną w 2012
roku.
Również neurobiologiczne metody badania mózgu, np. PET – Positron Emission Tomography – potwierdzają pozytywne działanie sztuki na funkcjonowanie
mózgu [6].
Działanie stymulujące i uspakajające kultury
i sztuki
Znane są i cenione efekty doznań kulturalnych.
Już opublikowano w „Kulturze i Zdrowiu” studia
o przedłużającym życie działaniu sztuki. I tu chcielibyśmy przytoczyć przykłady z własnej praktyki: z 8 osób
powyżej 100 lat życia w Norrköping, mieście liczącym
125 000 mieszkańców, wszystkie miały zainteresowania kulturalne, grały, śpiewały, pisały oraz malowały.
Brytyjskie zaś studia wykazały, że brak aktywności kulturalnej powoduje większe ryzyko zapadania na rożne
schorzenia, podczas gdy aktywność intelektualna,
podobnie jak fizyczna, chroni przed tym ryzykiem.
Kraje Skandynawskie są bardzo zainteresowane takimi badaniami. W Norwegii przez wiele lat
studiowano temat: jak kultura wpływa na zdrowie
poszczególnych ludzi? Nadal trwają studia nad tym
jak przyroda i kultura sprzyja nie tylko na dobremu
samopoczuciu, ale i jednoczy ludzi w formowaniu
środowiska w społecznościach lokalnych.
Kultura i sztuka w psychiatrii
Kultura i sztuka używana jest jako narzędzie
wspomagające leczenie chorób psychicznych, bowiem
aktywność hormonów stresu maleje pod jej wpływem
(fot. 5).
W daleko na północ wysuniętym szwedzkim
mieście Umeå zaprojektowano park przy Klinice Psychiatrycznej, w którym są 33 rzeźby, a wielu artystów
wystawia tam okresowo swoje dzieła [7].
Wpływ znieczulający muzyki
W „Science” opisywano już 50 lat temu jak muzyka
zmniejsza odczuwanie bólu. Aż 5 000 dentystów zba-
Edbom-Kolarz A, Marcinkowski JT. Sztuka w szwedzkich szpitalach
19
Fot. 6. Przykład biblioteki szpitalnej z ciekawym designem
Fot. 5. Życiowe problemy przedstawione na obrazie przy wejściu do
Kliniki Psychiatrycznej
Photo 5. A poster at the entrance to a psychiatric clinic
dało swych pacjentów. Gdy bliżej poznano procesy metaboliczne w mózgu, tzn. dopiero w latach 2008‑2009,
powrócono do tych badań i potwierdzono mniejsze
odczuwanie bólu przez pacjentów słuchających muzyki
podczas zabiegów stomatologicznych [8].
W „Archives of Internal Medicine” opublikowane
zostaną wkrótce wyniki badań przeprowadzonych
w Uniwersytecie w Umeå, a dotyczących wpływu muzyki na częstość upadków przez osoby powyżej 65 roku
życia. Badaniami tymi objęto 134 osoby o przeciętnej
wieku 75 lat. Grupę tę podzielono na dwie mniejsze.
Jedna z nich w okresie 6 miesięcy trenowała z muzyką
raz w tygodniu przez pół roku, i pomimo że zaprzestała
treningów w drugim półroczu, to upadkom uległy tylko 24 osoby w ciągu całego roku. W grupie drugiej, nie
trenującej z muzyką, średnia upadków na przestrzeni
roku była dwa razy wyższa.
Zainteresowanie związkiem między udziałem
pacjentów w wydarzeniach kulturalnych a zdrowiem
rośnie, czego dowodem są również prace Instytutu
Medycyny Społecznej przy Instytucie Karolinska
w Sztokholmie. Mimo trudności w długookresowych
badaniach pacjentów, udowodniono tę zależność [9].
Photo 6. Example of a hospital library with an interesting design
A jak szybka muzyka zmusza ludzi do szybkiego
jedzenia w restauracjach lub szybkiego kupowania
w sklepach, możemy naocznie sie przekonać, gdyż
wykorzystują tę zależność sieci handlowe na całym
świecie [10].
Szczególną wagę do wykorzystania kultury w szpitalach i ośrodkach zdrowia przywiązuje się na północy
Szwecji – i regiony te szczycą się najlepszymi wynikami
w podnoszeniu zdrowia społecznego. Biblioteki szpitalne (fot. 6) inicjują akcje kulturalne, jak film, teatr
czy taniec na terenie szpitala. Działa tam Centrum
ALVA – centrum kultury w opiece zdrowotnej przy
Uniwersytecie w Umeå.
Tak więc kultura – to nowe narzędzie stosowane
coraz częściej w opiece zdrowotnej. Stymulacja intelektualna potrzebna jest bowiem w każdym wieku,
a oksytocyna i endorfina – wytwarzane podczas doznań kulturalnych – sprzyjają dobremu samopoczuciu.
Kultura w opiece zdrowotnej jest doskonałą pożywką – zarówno dla duszy jak i ciała. Największym
zagrożeniem dla zdrowia społecznego jest w dzisiejszych czasach samotność, a poprzez kulturę budujemy pomosty międzyludzkie, zacieśniając kontakty
socjalne.
Piśmiennictwo / References
1. Kultur och Hälsa, Nyhetsbrev 2008, 1.
2. Kultur och Hälsa, Nyhetsbrev 2010, 1.
3. Wallin K. Kultur och Hälsa. Upptaktseminarium 18 april
2007, Göteborgs Universitet.
4. www.skone.se (kultutivarden).
5. www.kog.gu.se (1-5).
6. Kultur och Hälsa, Forskning Tillämpning Utvärdering.
Nyhetsbrev 2008, 3.
7. Hont G. Skulptursatning i sjukhusparken. Läkartidningen
2010, 107: 32-33.
9. www.kulturradet.se
10. Publications, referred to in Gunnar Bjursells &Michael
Nilssons presentations, May 2009, Göteborgs University.