docfragment rozdziału
download 
Reklamacja Transkrypt
fragment rozdziału
Specyfika ruchu Road Protesters 45 Wprowadzenie Wspólnie podzielany wiatopogl¹d jest niew¹tpliwie jednym z podstawowych czynników bezporednio wp³ywaj¹cych na konsolidacjê ruchu Road Protesters. Ma on te¿ niew¹tpliwy wp³yw na cele, za³o¿enia oraz sposób dzia³ania ekologów. wiatopogl¹d Road Protesters Termin ekologia g³êboka po raz pierwszy pojawi³ siê w artykule norweskiego filozofa Arne Naessa pt. The Shallow and the Deep, LongRange Ecology Movement z 1973 roku. Od tego czasu doktryna g³êbokiej ekologii sta³a siê podstawow¹ ide¹ spajaj¹c¹ radykalny ruch ekologiczny. Korzenie g³êbokiej ekologii wywodz¹ siê z wielu tradycji i kierunków filozoficznych: z filozofii wieczystej, naturalistycznej tradycji literackiej, ekologii naukowej, tzw. nowej fizyki, z niektórych róde³ chrzecijañskich, m¹dro- 46 Specyfika ruchu Road Protesters ci ludów pierwotnych oraz z tradycji duchowych Wschodu, a szczególnie buddyzmu i taoizmu. Filozofia g³êbokiej ekologii k³adzie nacisk na ca³ociowe podejcie do rodowiska naturalnego oraz do miejsca w nim cz³owieka. Tym samym pozostaje w opozycji do tak zwanej ekologii p³ytkiej (shallow) antropocentrycznej, która postrzega cz³owiek jako istotê stoj¹c¹ ponad natur¹, bêd¹c¹ zarazem ród³em wszelkich wartoci, a naturze przypisuje jedynie wartoci instrumentalne lub u¿ytkowe. W przeciwieñstwie do ekologii p³ytkiej, g³êboka ekologia nie oddziela cz³owieka od rodowiska naturalnego. Nie postrzega wiata jako zbioru wyizolowanych obiektów. Postrzega go jako sieæ zjawisk wzajemnie ze sob¹ powi¹zanych i wspó³zale¿nych Mowa tu o tak zwanym biocentrymie. Doktryna sformu³owana przez Naessa nadaje wartoæ nie tylko wszystkim ¿ywym istotom, lecz tak¿e jej nieo¿ywionym elementom: wszy stkim sk³adnikom biosfery przyznaje siê prawo do ¿ycia, rozwoju oraz osi¹gania w³asnych indywidualnych form wzrostu i samorealizacji [...].14 Wed³ug g³êbokiej ekologii, cz³owiek jest jedynie zwyk³ym cz³onkiem biotycznej spo³ecznoci i nasza arogancja w stosunku do tej spo³ecznoci zagra¿a nie tylko nam, ale wszystkiemu, co ¿yje wyrz¹dzaj¹c bowiem szkodê pozosta³ej czêci Natury, wyrz¹dzamy szkodê sobie samym.15 Dlatego g³êboka ekologia odrzuca 14. Bill Devall, George Sessions, Ekologia g³êboka. ¯yæ w przekonaniu, i¿ natura co znaczy, Pusty Ob³ok, Warszawa 1994, s. 16. 15. Tam¿e, s. 16. Specyfika ruchu Road Protesters 16. Paul Shepard, Ecology and Man, w: P. Shepard, D. McKinley, The Subversiv Science, M.A. Houghton Miffin, Boston 1969, s. 40. 47 antropocentryzm i zwi¹zany z nim paradygmat potwierdzaj¹cy naczeln¹ rolê cz³owieka na Ziemi. Widzi w nim przyczynê wszelkich kryzysów ekologicznych i spo³ecznych. Krytykuje te¿ nadanie szczególnej wartoci technologii, która jest podstawowym czynnikiem destruktywnie dzia³aj¹cej na ekosystem. Tym samym neguje owieceniow¹ doktrynê nieuchronnego postêpu maj¹c¹ byæ gwarantem dostatku oraz szczêcia ludzkiego bytu. Pojêcie ducha ludzkiego jest rozu miane jako rodzaj wiadomoci, w której jednostka czuje siê zwi¹zana z kosmosem jako ca³oci¹: jestemy czêci¹ krajobrazu lub ekosystemu, poniewa¿ piêkno i z³o¿onoæ krajobrazu objawia siê tak¿e w nas [ ] musimy zgodziæ siê z tym, ¿e wiat jest istot¹, czêci¹ naszego w³asnego cia³a.16 Przyjmuj¹c takie za³o¿enia, wiadomoæ ekologiczna staje siê duchow¹ w swej najg³êbszej istocie. Nowa etyka ekologiczna jest zakorzeniona w duchowoci tak twierdz¹ wyznawcy g³êbokiej ekologii. W roku 1976 Arne Naess opublikowa³ kolejn¹ ksi¹¿kê pod tytu³em Ecology, Community and Lifestyle, w której precyzuje termin g³êbokiej ekologii. Swoj¹ filozofiê wywodzi z piêciu tradycji myli filozoficznych: umi³owania dzikoci oraz sprzeciwu wobec antropopresji zawart¹ w postulatach Henryego Davida Thoreau, Johna Muira i Johna Stuarta Milla; druga opiera siê na ekologicznej perspektywie 48 Specyfika ruchu Road Protesters zaczerpniêtej z naukowego rozumienia roli cz³owieka oraz degradacji rodowiska naturalnego, sformu³owanych przez Georga Perkinsa Marscha, Aldo Leopolda oraz Rachel Carson; trzecia to ekocentryczne wizje krytyki spo³eczeñstwa, zawarte w publikacjach Paula Sheparda, Garyego Snydera, Edvarda Abbeya. Czwartym postulatem jest zaproponowane przez Gandhiego zjednoczenie wszystkich form ¿ycia poprzez dzia³anie od¿egnuj¹ce siê od przemocy. Pi¹ty bezporednio odwo³uje siê do tradycji filozoficznej i nawi¹zuje do postulatów sformu³owanych przez Spinozê, mówi¹cych o tym, i¿ jednostka ludzka powinna byæ wiadoma w³asnych dzia³añ, które powinny byæ zgodne z wyznawanymi przez ni¹ priorytetami ¿yciowymi, realizowanymi w codziennym ¿yciu. W ksi¹¿ce tej zawarta zostaje równie¿ tak zwana platforma g³êbokiej ekologii Deep Ecology Platform, bêd¹ca swoistym dekalogiem ekologicznym: 1. Jako ¿e istnienie i rozkwit wszelkich form ¿ycia na ziemi (human, non-human) stanowi wartoæ oczywist¹ i równorzêdn¹, relacja cz³owiek natura winna podlegaæ relacji partnerstwa i symbiozy, nie za opieraæ siê nadrzêdnoci jednego z czynników. 2. Bogactwo i ró¿norodnoæ form ¿ycia na Ziemi jest wartoci¹ sam¹ w sobie. 3. Ludzie nie maj¹ prawa do redukcji tego bogactwa i zró¿nicowania, poza Specyfika ruchu Road Protesters 17. Arne Naess, Ecology, Community and Lifestyle, CUP, Cambridge 1989, s. 29. 49 zaspokojeniem podstawowych potrzeb ¿yciowych. 4. Obecnie obserwujemy zbyt znaczny wzrost ingerencji cz³owieka w wiat przyrody. 5. Harmonia i równowaga w naturze zaburzona jest przez niewspó³miernie wysoki przyrost populacyjny. Obecny stan natury wymaga zmniejszenia siê ludzkiej populacji. Umo¿liwi to uzyskanie równowagi miêdzy natur¹ a kultur¹ oraz rozkwit obydwu czynników w takim samym stopniu, bez dominacji jednego kosztem drugiego. 6. Aby dokona³y siê korzystne zmiany w standardzie ¿ycia, wymagane s¹ modyfikacje strategii politycznych, a co za tym idzie zmiany struktur ekonomicznych, technologicznych czy wreszcie ekonomicznych. 7. G³êboka ekologia podkrela potrzebê uwzglêdniania przede wszystkim wartoci, jak¹ jest jakoæ ¿ycia, nie za permanentnego podnoszenia jego standardu. Nale¿y zatem w³aciwie odczytywaæ znaczenie s³ów du¿y i wspania³y, zdaj¹c sobie sprawê, i¿ nie s¹ to synonimy. 8. Osoby, które identyfikuj¹ siê z powy¿szymi za³o¿eniami zobowi¹zane s¹ do bezporedniego b¹d poredniego wdra¿ania ich w ¿ycie.17 50 Specyfika ruchu Road Protesters Sformu³owana w ten sposób nowa etyka, deprecjonuj¹ca naczeln¹ pozycjê cz³owieka w wiecie, sta³a siê drogowskazem dla wspó³czesnych ruchów ekologicznych. Zwi¹zek cz³owieka z kultur¹ i natur¹ od pocz¹tku istnienia ruchu ekologicznego stanowi³ jedno z najwa¿niejszych rozwa¿añ filozoficznych. Wystêpuje w nich wyrana negacja kultury opartej na euroamerykañskim wzorcu zachowania, nadaj¹cym wartoæ konsumpcyjnemu stylowi ¿ycia. To on wed³ug zwolenników tej filozofii, jest bezporedni¹ przyczyn¹ bezporedniego zagro¿enia stanu natury. Wyznawcy nowej etyki niejednokrotnie odwo³uj¹ siê do kultur pierwotnych, nieska¿onych cywilizacj¹, jako istniej¹cego wzorca prawid³owej wspó³egzystencji cz³owieka i natury. Mowa tu o tzw. micie dobrego dzikusa, który obok g³êbokiej ekologii jest g³ównym ród³em ideologii wspó³czesnych wojowników ziemi. Wspominaj¹c o wiatopogl¹dzie, zwróæmy uwagê na kulturê duchow¹ Road Protesters cile zwi¹zan¹ z wiar¹ wywodz¹ca siê z kultywowania si³ natury. Warta przybli¿enia jest równie¿ symbolika, do której odwo³uj¹ siê brytyjscy ekolodzy.
