MTBO, czyli Rowerowa Jazda na Orientację

MTBO, czyli Rowerowa Jazda na Orientację
Historia MTBO
MTBO (ang. Mountain Bike Orient) powstało jako oczywista ewolucja Biegu na Orientację i
od niego przejęło główne załoŜenia. Takie biegi rozgrywane są juŜ od końca XIX wieku.
Początkowo była to dyscyplina wojskowa, ale szybko się „ucywilizowała”. Kolebką
orienteeringu jest Skandynawia i tam do dzisiaj są one najpopularniejsze. Jednak idea
zawodów rozprzestrzeniła się szybko na cały świat.
Formuła zawodów
Zawody tego typu polegają na tym, Ŝeby jak najszybciej na podstawie specjalnej mapy
znaleźć punkty kontrolne rozmieszczone w zróŜnicowanym terenie. W rowerowej odmianie
nie biegamy tylko jeździmy na rowerze, najczęściej górskim. W Polsce w Rowerowej
Jeździe na Orientację rozgrywane są: Mistrzostwa Polski (MP), Indywidualny Puchar
Polski (IPP), DruŜynowy Puchar Polski (DPP), Grand Prix Polski (GPP), Puchar Polski w
Maratonach (PPM), Puchar Najmłodszych (PN), Ogólnopolski Turniej Uczniowskich
Klubów Sportowych (OTU).
Rowerowa odmiana „orientacji” jest u nas jeszcze młodą dyscypliną i od organizatora w
duŜym stopniu zaleŜy, jak zawody będą wyglądały. Najczęściej trwają jeden lub dwa dni i
biorą w nich udział zawodnicy samodzielnie lub dwuosobowe zespoły. Aby rywalizacja była
sprawiedliwa organizator wprowadza podział według płci i wieku uczestników. W „Odysei”
startują zespoły dwuosobowe i do wyboru są trzy typy trasy: długa z trudniejszą nawigacją,
bardzo długa z łatwą nawigacją oraz krótka z łatwą nawigacją. Długość dystansu
organizator określa w przybliŜeniu, gdyŜ - to właśnie jedna z największych zalet tego typu
zawodów – rzeczywisty dystans zaleŜy od trasy obranej przez kaŜdy z zespołów. „Odyseja
Wiosenna 2010” będzie trwała dwa dni. Pierwszy z nich to zawody typu scorelauf, czyli
zaliczanie punktów w dowolnej kolejności. W drugim kolejność będzie narzucona przez
organizatora, a zespoły wybierają tylko trasy dojazdowe do kolejnych PK. Ze względu na
duŜe zaplanowane dystanse „Odyseję 2010” trzeba nazwać Maratonem w Rowerowej
Jeździe na Orientację.
Punkty kontrolne (PK)
Punkt kontrolny to jakieś charakterystyczne miejsce w terenie, które zawodnicy muszą
odnaleźć w czasie jazdy. W przypadku biegu na orientację są to szczyty gór,
skrzyŜowania dróg, wieŜe, kapliczki itp. Natomiast w przypadku zawodów rowerowych
punkty kontrolne zawsze zlokalizowane są przy ścieŜkach i drogach. Nie są one nigdy
„chowane” przed zawodnikami, czyli nie trzeba ich szukać w najgęstszym lesie, w
krzakach czy w głębokich parowach. KaŜdy PK jest zawsze oznaczony tzw. „lampionem” i
kodem lub numerem punktu. Kształt lampionu stanowi graniastosłup o podstawie trójkątnej
i boku o wymiarach 30 x 30 cm, który jest podzielonym wzdłuŜ przekątnej na górną białą i
dolną jaskrawopomarańczową część. Lampion zawieszony jest na specjalnym stojaku lub
na gałęzi, płocie itp.
Przy lampionie umieszczone jest to, co na PK najwaŜniejsze – coś co potwierdzi obecność
w tym miejscu. System potwierdzania moŜe być prosty i tradycyjny (papierowy) lub
elektroniczny. W pierwszym przypadku - stosowanym takŜe podczas "Odysei" - zespół na
starcie dostaje od organizatora kartę startową, podzieloną na kratki przyporządkowane
poszczególnym PK. Zadaniem zespołu jest odbicie specjalnym dziurkaczem (tzw.
perforatorem) unikalnego kodu (na kaŜdym PK innym) w odpowiednich kratkach. Dzięki
temu na mecie sędziowie mogą sprawdzić czy wszystkie PK zostały zaliczone. Na
prestiŜowych zawodach coraz częściej spotyka się elektroniczne systemy zaliczania
punktów. W tym przypadku zespół wyposaŜony jest w niewielkie urządzonka (czipy), które
wystarczy na momencik umieścić w specjalnej bazie na PK. W czipie zostaje zapisana
informacja o czasie pobytu na PK. Na mecie odczytuje się zawartość pamięci czipa,
natychmiast otrzymując wszystkie potrzebne informacje.
Mapa
Aby moŜna w ogóle było znaleźć punkty kontrolne potrzebna jest specjalna mapa. Dla
potrzeb rowerowej odmiany orienteeringu stosuje się specjalne mapy z oznaczeniami
przejętymi z zawodów biegu na orientację lub zwykłe turystyczne mapy z zaznaczonymi
PK. Skala map specjalnych zaczyna się od 1:3'500, przez 1:5'000, 1:10'000, 1:15'000 po
1:20'000. Mapy turystyczne mają najczęściej skalę 1:50'000. Im większa skala mapy tym
więcej szczegółowych informacji moŜemy z niej wyczytać. Jednak juŜ mapa w skali
1:50'000 zapewnia wystarczającą ilość szczegółów i umoŜliwia bezproblemowe
odnajdywanie punktów charakterystycznych w terenie oraz tych z terenu na mapie.
NajwaŜniejszymi informacjami zaznaczonymi na mapie są lokalizacje Punktów
Kontrolnych. Są one oznaczane jako okrąg o średnicy 6 mm, którego środek dokładnie
wyznacza miejsce ustawienia punktu kontrolnego. Kolejne punkty są ponumerowane i
mogą być połączone ze sobą liniami prostymi, gdy kolejność ich zaliczania jest narzucona
przez organizatora. Na mapie zawsze podana jest jej skala oraz cięcie warstwicowe, czyli
róŜnica wysokości, na jakiej wykreślono dwie sąsiednie warstwice (brązowe linie na
mapie). Symbolem określającym cięcie warstwicowe jest litera "e" (łac. equidistant).
Zazwyczaj stosuje się e = 5 m, a w terenie bardziej płaskim e = 2,5 m. Dodatkowo na
mapie moŜe być umieszczona legenda opisująca uŜyte kolory i oznaczenia, klasyfikacja
szlaków rowerowych według ich szerokości i przejezdności, wykaz lokalizacji PK (np. 1 –
skrzyŜowanie dróg, 2 – róg lasu, 3 – szczyt wzgórza itp.), kolejność zaliczania PK i inne
informacje.
Bardzo waŜne jest to, Ŝe oznaczenia i kolory uŜywane w specjalnych mapach do BNO i
RJnO róŜnią się od tych, które stosowane są na mapach turystycznych. Odpowiednie
kolory oznaczają przejezdność i przebieŜność danego terenu. I tak np. las oznacza się aŜ
czterema kolorami: od białego (las o zwykłej przebieŜności), przez jasno-zielony (las o
utrudnionej przebieŜności), zielony (las o złej przebieŜności) aŜ po ciemnozielony (las o
bardzo złej przebieŜności). Kolorów Ŝółtych w połączeniu z odpowiednim kratkowaniem
uŜywa się do oznaczania terenów otwartych i półotwartych, a ciemnozielony oznacza
teren zabudowany. W mapach do RJnO uzywa sie praktycznie 4 kolorów ; biały - las,
zielony - gesty las, Ŝółty - przestrzeń otwarta ( pola, łąki, nieuzytki, itp), niebieski - obiekty
wodne
Zawodnicy otrzymują mapy dopiero na minutę przed startem. Muszą wtedy błyskawicznie
zapoznać się z trasą, wybrać drogę dojazdową do pierwszego punktu, a w przypadku
zawodów scorelauf zdecydować o kolejności zaliczania punktów.
"Odyseja 2009" zostanie rozegrana przy uŜyciu specjalnego wydania mapy turystycznej
(kolorowej) w skali 1:50'000, stanowiącej fragment mapy “Jura KrakowskoCzęstochowska” Wydawnictwa Compass.
Sprzęt
Oczywiście rower i obowiązkowo kask. Natomiast do sprzętu specjalnego uŜywanego w
czasie RJnO naleŜą kompas i mapnik. Bez kompasu niemoŜliwe jest orientowanie mapy
względem kierunku północnego. Drugim bardzo waŜnym elementem wyposaŜenia jest
mapnik. Musi on ułatwiać częste i bezproblemowe „czytanie” mapy a równocześnie
ochraniać ją przed potarganiem i zamoczeniem. Prostszy i tańszy jest „miękki” mapnik
wieszany na szyi lub na kierownicy. Takie rozwiązanie ma dwie wady: Ŝeby coś zobaczyć
trzeba oderwać jedną rękę od kierownicy a mapa nie moŜe być na bieŜąco orientowana
zgodnie ze zmianami kierunku jazdy. Obie te wady likwiduje specjalny mapnik mocowany
na kierownicy. Ma on sztywną tackę zabezpieczającą mapę przed wodą i uszkodzeniami.
Dodatkowo tacka ta jest obracalna i daje się łatwo ustawiać, dzięki czemu cały czas mapa
moŜe być zorientowana zgodnie z kierunkiem jazdy.
Więcej informacji organizacyjnych na stronie organizatora zawodów:
www.compass.krakow.pl/odyseja