Klucz do współczesności

Klucz do współczesności
O sięgających nas konsekwencjach Chrztu Polski
ks. Łukasz Libowski, [email protected]
Kędzierzyn-Koźle, 17 III 2016
Uwaga wstępna
S P O T K A N I E
Z
K S I Ę D Z E M
KATECHEZA
NIEKATECHEZA
ź r ó d ł o
Pismo Święte i rozum ludzki
rozum ludzki
c e l
pogłębienie wiary
uświadomienie faktów
Skróty
• ChP – Chrzest Polski
• ChM – chrzest Mieszka
• chrz. – chrześcijaństwo/chrześcijański
• kul. – kultura
• czł. – człowiek
• współ. – współczesność/współczesny
(*) + inne, powszechnie przyjęte
Punkt wyjścia
• Tytuł: „Klucz do współ. O sięgających nas konsekwencjach ChP”.
• Założenia:
(a) ChP miał rozmaite konsekwencje;
(b) niektóre konsekwencje ChP trwają po dziś dzień;
(c) ChP jest kluczem do współ.; formułę tę można rozumieć dwojako:
(1) wąsko: ChP pomaga rozumieć współ. Polskę;
(2) » szeroko: chrz. pozwala rozumieć współ. kul. zach.
Plan wykładu
• ChP a ChM
• Przyczyny ChM
i konsekwencje ChP
• Kul.
• Chrz. a kul. zach.
ChP a ChM. Zakres pojęć
ChP
ChM
ChP
• Proces: od X do XIV/XV w., początek – ChM.
• Etapy:
(a) urzędnicy państwowi;
(b) większe grody;
(c) wsie.
• Cechy:
(a) „ogniem i mieczem” (burzenie świątyń pogańskich, przymus itp.);
(b) charakter raczej masowy (» powierzchowność).
• Reakcja pogańska – bunt ludu przeciwko (ważna kolejność!):
(a) feudalnym strukturom;
(b) gruntującemu je chrz.
ChM
Prof. dr. hab. Andrzej M. Wyrwa: „Wiemy tak naprawdę bardzo
niewiele. Źródła współczesne aktowi ChM nie istnieją. Najbliższy tym
wydarzeniom był kronikarz Thietmar (zmarły w 1018 r.), ale jego
notatka jest bardzo krótka, kronikarz chwali księcia za roztropność
decyzji o przyjęciu chrz. Potem pojawia się Gall Anonim, piszący o
duchowym wymiarze tego wydarzenia: nie ma tam jednak mowy ani o
miejscu, ani o czasie chrztu. Potem, ok. 450 lat później od tego aktu,
ChP opisał Jan Długosz. Jest to piękna, barwna, literacka wizja, ale z
historyczną prawdą nie ma zbyt wiele wspólnego. Nic dziwnego więc, że
pojawiają się pytania”.
Źródło: http://www.opoka.org.pl/biblioteka/I/IH/pk201515-chrzest-polski.html (8 III 2016).
ChM
• Data: 965, 966, 967;
przyjmuje się: 14 IV 966 (Wielka Sobota).
• Miejsce:
(a) Polska: Poznań, Gniezno, Ostrów Lednicki, Ostrów Tumski,
któraś z rezydencji książęcych;
(b) Niemcy: Ratyzbona, Kolonia;
(c) Belgia: Leodium;
(d) Czechy: Praga;
(e) Włochy: Rzym;
przyjmuje się, że Ostrów Lednicki.
ChM
• Forma:
(a) woda żywa (jezioro, rzeka);
(b) basen chrzcielny;
(c) misa chrzcielna/chrzcielnica;
przyjmuje się, że (a).
• Chrzciciel:
przyjmuje się, że bp Jordan (pierwszy biskup Polski).
ChM. Przyczyny
• Polityczne:
(1) wew.:
(a) scalenie państwa/poszczególnych plemion;
(b) ugruntowanie władzy (poprzez rel. jej usankcjonowanie);
(2) zew.:
(a) ustanowienie samodzielności państwa;
(b) wprowadzenie państwa Polan w krąg państw europejskich;
(c) zapobieżenie wpływom niem.;
(d) zbliżenie z panami saskimi;
(e) ugruntowanie sojuszu z państwem czeskim.
ChM. Przyczyny
• Religijne:
(a) nawrócenie na wiarę chrz.;
(b) chęć pozyskania sakramentalnej łaski Bożej;
(c) chęć bycia członkiem Kościoła;
itp.
ChP. Konsekwencje
• Rel.: wejście we wspólnotę Kościoła.
• Polityczne: wejście w krąg państw europejskich.
• Społ.: określona organizacja społ. – system feudalny, edukacja itp.
• » Kul.: wejście w krąg kul. zach.
Kul. a cywilizacja
duchowe » kul.
wytwory
czł.
materialne » cywilizacja
Składowe kul.
PRAWDA
nauka
PIĘKNO
sztuka
DOBRO
religia
1. Zach.
2. Wsch.
3. Latynoamerykańska
4. Islamska
5. Afrykańska
6. Hinduistyczna
7. Buddyjska
8. Chińska
9. Japońska
Kul. – wg S.P. Huntingtona
Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Samuel_Huntington#/media/File:Clash_of_Civilizations.png (7 III 2016).
Kul. zach.
• Trzy filary.
Kul.
Dziedzina
1. Grecja teoria
Wartości Zmysł
wiedza
wzrok
2. Rzym
działanie dotyk
3. Izrael
„Wytwór”
filozofia
prawo/
praktyka
technika
duchowość religia
wiara
słuch
„Ślad”
szkoła
sądownictwo/
infrastruktura
kościół
• Chrz.: (1) transfer spuścizny greckiej i rzymskiej oraz (2) kompilacja.
Sekularyzacja
• Def.: zespół działań mających na celu ograniczenie roli rel.
w kul./społ. lub całkowite jej wyeliminowanie.
• Etymologia: łac. saecularius – świecki.
• Przyczyny: racjonalizacja (!), konflikt nauka-wiara (!), rozdział Kościoła
od państwa, zmiana stylu życia i hierarchii wartości (kapitalizm),
indywidualizm (w tym także potrzeba osobistego doświadczenia
religijnego), zmiana podejścia do cielesności itp.
• (*) Perspektywy: sekularyzacja „oczyszcza” rel. i pomaga jej dojrzewać
(T. Halík).
Elementy chrz.
w zsekularyzowanej kul. zach.
• Racjonalność
• Dobroczynność
• Antropologia
(*) Elementy te nie występują w kul. w czystej formie.
Racjonalność
• Chrz.: synteza (1) wiary/Objawienia i (2) rozumu.
• Relacja wiara-rozum: 4 stanowiska.
1.
2.
3.
4.
Stanowisko
fideizm
racjonalizm
2. prawdy
2. drogi
Teza
rozum podporządkowany wierze
wiara podporządkowana rozumowi
rozdzielność wiary i rozumu
wiara i rozum mówią z 2. stron o 1. prawdzie
• Dziś racjonalność staje się racjonalizmem, który łączy się często ze
scjentyzmem (tylko rozum i nauka pozwalają osiągnąć prawdę).
Dobroczynność
• Istota chrz. to miłość (łac. caritas), a miłość to czynienie dobra.
/(*) H. Sienkiewicz, Quo vadis; Julian Apostata/
• Chrz. od początku praktykuje dobroczynność: troska o sieroty i
wdowy, opieka nad chorymi (szpitalnictwo), biednymi, bezdomnymi
(w tym emigrantami), troska o wykształcenie (szkolnictwo) itp.
• Chrz. dobroczynność ma motywację rel. (!).
• Dziś odrywa się dobroczynność od motywacji rel., a w zamian
propaguje się idee humanistyczne.
Antropologia
(*) Rel. ze swoją teologią mówi wiele o Bogu, ale i wiele o czł.
Elementy antropologii „wzięte” przez kul. zach. z chrz.:
a. struktura czł.,
b. czł. jako osoba,
c. prawa czł.
Antropologia. Struktura czł.
• 1 Tes 5,23: „Sam Bóg pokoju niech was całkowicie uświęca, aby
nienaruszony duch wasz, dusza i ciało bez zarzutu zachowały się na
przyjście Pana naszego Jezusa Chrystusa”.
1.
hebr.
bãśãr
gr.
soma/sárks
łac.
corpus
pol.
ciało
nauka
biologia
2.
nefeš
psyché
anima
psychika
3.
rûah
pneũma
spiritus
duch/umysł
psychologia
teologia/
kognitywistyka
• Dziś redukuje się czł. do dwóch sfer (ciało-psychika) albo do jednej
(ciało/materia).
Antropologia. Czł. jako osoba
• Kontekst: spory chrystologiczne i trynitarne w pierwszych wiekach
chrz.
• Etymologia: łac. persona od gr. prósopon – maska dramatyczna.
• Def.:
1. Boecjusz (480-524): Persona est naturae rationalis individua
substantia;
2. Ryszard od św. Wiktora (1110-1173): Persona est naturae
intellectualis incommunicabilis existentia.
• Dziś nie myśli się o czł. inaczej jak o osobie (!), której przysługuje
określona wartość (godność).
Antropologia. Prawa czł.
• Def.: koncepcja, wg której każdemu czł. przysługują określone prawa.
Źródłem tych praw jest godność ludzka.
• Charakter praw czł.:
a. powszechny – obowiązują na całym świecie i przysługują każdemu
człowiekowi;
b. przyrodzony – przysługują każdemu od chwili urodzenia;
c. niezbywalny – nie można się ich zrzec;
d. nienaruszalny – istnieją niezależnie od władzy i nie mogą być przez nią
dowolnie regulowane;
e. naturalny – obowiązują niezależnie od ich potwierdzenia przez władzę;
f. niepodzielny – wszystkie stanowią integralną i współzależną całość.
Antropologia. Prawa czł.
Wykaz praw ogólnych:
• prawo do życia;
• prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania;
• prawo do głoszenia swoich poglądów i opinii bez względu na ich treść i
formę;
• prawo każdego czł. do uznawania wszędzie jego podmiotowości prawnej;
• zakaz stosowania tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub
karania;
• zakaz trzymania czł. w niewolnictwie lub poddaństwie;
• zakaz skazywania czł. za czyn, który nie stanowił przestępstwa w chwili jego
popełnienia.
Dziękuję!
ks. Łukasz Libowski
[email protected]