Zobowiązania Ogólnie

2014-03-02
Zobowiązania
Świadczenie
Ogólnie
• Zachowanie dłużnika zgodne z treścią
zobowiązania.
• Może polegać na:
– Działaniu
– Zaniechaniu
– Gotowości do świadczenia
• Dawny podział: dare, facere, non – facere, pati
Zobowiązania rezultatu i starannego
działania
• Podział ze względu na sposób świadczenia
– Zapewnienie określonego skutku
– Zapewnienie dołożenia starań i podjęcia działań w
kierunku spełnienia świadczenia
• Krytyka
– w każdym zobowiązaniu jest jakiś rezultat
– Należyta staranność także przy obietnicy rezultatu
– Nieostre kryteria odróżnienia
– Nie wpływa na ciężar dowodu
1
2014-03-02
Przesłanki
• Świadczenie powinno być
– Możliwe do spełnienia
– Oznaczone
– Zgodne z prawem
Możliwość spełnienia świadczenia
• Impossibilium nulla obligatio
• Niemożliwość
– pierwotna i następcza
– Podmiotowa i przedmiotowa
– Częściowa i całkowita
– Trwała i przemijająca
– Gospodarcza (historycznie)
• Niemożliwość a zmiana stosunków
Skutki niemożliwości
• Skutki co do zobowiązania
– Art. 387 par. 1
– Art. 475 par 1
– Art. 493 i 495
• Odszkodowanie
– Strona która liczyła na zawarcie umowy
– W granicach ujemnego interesu umownego
2
2014-03-02
Oznaczenie świadczenia
•
•
•
•
•
Co świadczę?
Oznaczenie indywidualne lub rodzajowe
Pozwala określić treść zobowiązania
Reguła interpretacyjna: rzeczy średniej jakości
Świadczenie mogą oznaczyć
– Strony
– Osoby trzecie
– Sąd lub organ
Poszczególne sposoby oznaczenia
świadczenia
• Wskazanie kryteriów jego bliższego ustalenia
– Uprawnienie stron (np. sprzedaż, dzieło)
– Problem precyzji podstaw
• Oznaczenie przez sąd
– Granica wynika z przepisów (odszkodowanie)
– Swobodne uznanie sędziowskie (waloryzacja,
zadośćuczynienie, przekształcenie świadczenia w
związku z nadzwyczajną zmianą stosunków
Administracyjne kształtowanie
świadczeń
• Ustawa o cenach
– Regulacja wyjątek
– Transport + stany nadzwyczajne
• Ceny minimalne i maksymalne (prod. rolne)
• Wysokość czynszu w lokalach komunalnych
– Uchwała rady gminy/powiatu lub sejmiku
– Ustala organ wykonawczy
3
2014-03-02
Administracyjne kształtowanie
świadczeń
• Zatwierdzanie taryf przez organ administracji
– Energetyka
– Woda
– Praktyki monopolistyczne
• Limitowanie produkcji
• Jakość świadczenia – normalizacja
• Decyzja administracyjna (wyjątek)
Rodzaje świadczeń I
• Ze względu na sposób spełnienia
– Jednorazowe
– Okresowe
– Ciągłe
• O nieoznaczonym charakterze
– Jednorazowa zapłata czynszu
– Zapłata skapitalizowanych odsetek
– Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z
rzeczy
Rodzaje świadczeń II
• Zobowiązania trwałe (ciągłe)
– Zasadniczo bezterminowe
– Możliwość wypowiedzenia
• Podzielne i niepodzielne
– Mogą / nie mogą być spełniane częściami
– Bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości
– Skutki
• Sposób spełnienia świadczenia
• Odpowiedzialność kontraktowa
• Wielość wierzycieli
4
2014-03-02
Rodzaje świadczeń III
• Oznaczone co do gatunku i tożsamości
– Kryterium: zamienność w obrocie
– Nieostrość kryterium podziału
– Konkretyzacja przedmiotu świadczenia
– Skutki prawne
• Wybór przedmiotu świadczenia
• Genus perire non censetur
• Przejście ryzyka utraty rzeczy i tytułu prawnego
Świadczenie pieniężne
• Pieniądz
– Jednostka pieniężna
– Suma pieniężna
– Znak pieniężny
• Postaci
– Pieniądz gotówkowy
– Pieniądz bezgotówkowy
• Bankowy
• Elektroniczny
– Quasiwaluty (Bitcoin)
Spełnienie świadczenia
• Obowiązek przyjęcia zapłaty w gotówce
• Pieniądz bezgotówkowy
– Wola stron
– Obowiązek ustawowy (biznes)
• Walutowość
– Świadczenie spełniane zasadniczo w walucie
polskiej
– Świadczenie w walucie obcej można przerachować
5
2014-03-02
Wartość pieniądza
• Wartość
– Kruszcowa
– Wymienna
• Nabywcza
• Nominalna
• Kursowa
• Nominalizm
– Zapłata świadczenia według sumy nominalnej
– Nie uwzględniamy zmiany siły nabywczej
– Pewność, co do sumy dłużnej
Waloryzacja
• Przedmiot świadczenia – „wartość
ekonomiczna niezmienna w czasie wyrażona w
pieniądzu” (Dybowski/Pyrzyńska)
• Waloryzacja umowna
– Ustalenie wartości świadczenia według innego, niż
pieniądz miernika wartości
– Miernik nie powinien ulegać wahaniom kursowym
– Problem „kredytu frankowego”
Waloryzacja sądowa
• Istotna zmiana siły nabywczej pieniądza
• Po powstaniu zobowiązania
• Sąd może
– Zmienić wysokość świadczenia LUB
– Zmienić sposób spełnienia świadczenia
• Nie stosuje się m. in. do
– Odszkodowań pieniężnych
– Bezpodstawnego wzbogacenia
6
2014-03-02
Odsetki
• Funkcja
– Wynagrodzenie za korzystanie z kapitału
– Odszkodowanie
– Waloryzacja
• Rodzaje
– Zwykłe
– Za opóźnienie
• Świadczenie uboczne i okresowe
Odsetki II
• Nabywca wierzytelności nabywa odsetki
• Pokwitowanie zapłaty długu obejmuje też
odsetki (domniemanie)
• Zarachowanie zapłaty – w pierwszym rzędzie
odsetki
• Poręczenie obejmuje dług i odsetki
• Zabezpieczenie wierzytelności hipoteką
obejmuje odsetki
Odsetki III
• Wysokość odsetek
– Ustawowe („cywilne” i „handlowe”)
– Maksymalne
• Anatocyzm
– Odsetki od odsetek niedopuszczalne, ALE
• Doliczenie skapitalizowanych odsetek do sumy głównej
• Pozew o skapitalizowane odsetki
– Nie dotyczy instytucji kredytowych udzielających
kredytów/pożyczek długoterminowych
7
2014-03-02
Nakłady i wydatki
• Nakład – poświęcenie wartości majątkowej dla
ochrony interesu innego podmiotu (Dybowski)
• Rodzaje
– Konieczne
– Użyteczne
– Zbytkowne
• Zaspokojenie w naturze lub zwrot wartości
• Roszczenie powstaje w chwili ich poniesienia
Zobowiązanie przemienne
• Świadczenia ściśle określone, ale alternatywne
• Wybór co do zasady należy do dłużnika
• Niedokonanie wyboru może prowadzić do
przejścia uprawnienia na wierzyciela
• Upoważnienie przemienne
– Jedno świadczenie, którego może domagać się
wierzyciel
– Dłużnik może spełnić inne świadczenie (zastępcze)
8