Raport z działania Lokalnej Grupy Przyrodniczej 1. Informacje

Raport z działania
Lokalnej Grupy Przyrodniczej
1. Informacje ogólne:
a) realizator działań LGP: Stowarzyszenie Aktywności Społecznej TREK i Wydział
Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego.
b) obszar działania LGP: Jedlina – Zdrój, Gimnazjum Miejskie im. Jana Pawła II
c) osoba prowadząca: Paulina Turowicz, [email protected],
Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk Biologicznych
d) ilość godzin odbytych spotkań/zajęć/szkoleń: 30
2. Opis inwentaryzacji oraz miejsc przyrodniczo cennych na obszarze
działalności LGP
Inwentaryzacja prowadzona była w miejscowości Jedlina Zdrój, która leży w dolinie
położonej pomiędzy pasmem Gór Wałbrzyskich, Gór Sowich i Doliną Bystrzycy. Z
trzech stron otaczają miejscowość zalesione stoki wzgórz: Rzepiska, Mniszego Lasu,
Kobieli Leśniaka i najwyższej Borowej (854 m n.p.m.). Dolina otwarta jest od
południa i południowego wschodu, dzięki czemu osłonięta jest od ostrych wiatrów,
ma łagodniejszy klimat i większe nasłonecznienie niż okoliczne miejscowości. Leży
w zasięgu dwóch obszarów chronionych Natura 2000: Specjalnego Obszaru Ochrony
siedlisk Ostoja Nietoperzy Gór Sowich i Obszaru Specjalnej Ochrony ptaków Sudety
Wałbrzysko – Kamiennogórskie. Pierwszy z wymienionych obszarów został
powołany w celu ochrony występujących tam gatunków nietoperzy i ich siedlisk.
Obejmuje on większość pasma Gór Sowich. Zawiera 16 cennych obiektów - miejsc
zimowania nietoperzy w Górach Sowich. Zaliczają się do nich głównie stare sztolnie.
Obszar obejmuje także siedliska przyrodnicze, m. in. kompleks cennych łąk GlinnoZagórze i wyspowe stanowisko boru górnoreglowego na Wielkiej Sowie oraz
rozproszone płaty innych siedlisk takich jak: kwaśne buczyny, grąd
środkowoeuropejski i subkontynentalny, jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stokach
i zboczach. Granice obszaru obejmują również żerowiska dla kolonii rozrodczej
nietoperzy. Na terenie obszaru występują 3 gatunki nietoperzy z załącznika II
Dyrektywy Siedliskowej: mopek Barbastella barbastellus, nocek duży Myotis
myotis i nocek Bechsteina Myotis bechsteinii.
Kolonia rozrodcza nocka dużego w Rościszowie to jedno z największych letnich znanych zgrupowań tego gatunku w Polsce.
Obszar Sudety Wałbrzysko-Kamiennogórskie jest w skali Polski istotną ostoją
lęgową dla wielu rzadkich i ginących gatunków ptaków, szczególnie tych związanych
z lasami i ekstensywnie użytkowanymi łąkami. Stanowi miejsce występowania 22
gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej, spośród których 10 zostało
uznane za przedmioty ochrony w obszarze. Są to: bocian czarny (Ciconia nigra),
włochatka (Aegolius funereus) , dzięcioł zielonosiwy (Picus canus), jarzębatka (Sylvia nisoria), gąsiorek (Lanius collurio), trzmielojad (Pernis apivorus), derkacz
(Crex crex), puchacz (Bubo bubo), sóweczka (Glaucidium passerinum) i dzięcioł
czarny (Dryocopus martius). Góry te są ponadto bardzo ważną częścią korytarza ekologicznego Sudetów, łącząc Góry Stołowe i Sowie z Karkonoszami, Rudawami Jamowickimi i Górami Kaczawskimi.
Jedlina Zdrój leży również w granicach Parku Krajobrazowego Sudetów Wałbrzyskich. Pod względem geologicznym Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich
to środkowa część depresji śródsudeckiej, zbudowana z permskich wulkanitów i ich
tufów oraz z piaskowców, zlepieńców, mułowców i łupków ilastych. Permskie skały
wulkaniczne są twarde, odporne na wietrzenie, co sprawia że w morfologii terenu zaznaczają się jako góry. Stoki gór są strome, wierzchołki kopulaste lub ostre, a doliny
głęboko powcinane i w większości suche. Charakterystycznym elementem rzeźby są
pojedyncze skałki oraz różnego rodzaju osuwiska i osypiska gruzu skalnego. Wśród
osobliwości przyrody nieożywionej wyróżnia się m.in. kamieniołom riolitu przy stacji kolejowej Jedlina Górna. Unikatowym obiektem w skali kraju jest reliktowy Komin Wulkaniczny w Jedlinie Zdroju, w którym występują formy skalne o pokroju kulistym. Ponad 88% powierzchni parku pokrywają lasy będące w większości monokulturami. Kompleksy leśne w 87% stanowią drzewostany świerkowe, 8% bukowe, pozostałość 5% to lasy mieszane. Rozległe zespoły sztucznych świerczyn, zaliczane są
do kwaśnych borów. Gęstość runa leśnego i skład florystyczny przy wysokim stopniu
zwarcia drzew jest obecnie bardzo ubogi, reprezentuje je zaledwie kilka gatunków
pospolitych jak: szczawik zajęczy (Oxalis acetosella), wietlica samicza (Athyrium filix-femina), śmiałek pogięty (Deschampsia flexuosa) i borówka czarna (Vaccinium
myrtillus). W wyższych położeniach, gdzie zwarcie koron jest mniejsze w runie dodatkowo występują paprocie oraz trzcinnik leśny (Calamagrostis arundinacea). W
drzewostanach bukowych szczególną uwagę zwracają małe zespoły żyznej buczyny
sudeckiej z bogatym runem, w którym występuje szczawik zajęczy, wietlica samicza,
narecznica samcza (Dryopteris filix-mas), szczyr trwały (Mercurialis perennis), niecierpek pospolity (Impatiens noli-tangere). W kwaśnej buczynie górskiej głównym
gatunkiem panującym jest: buk zwyczajny(Fagus sylvatica) z udziałem jaworu (Acer
pseudoplatanus), grabu (Carpinus betulus) i jarzębu pospolitego (Sorbus aucuparia).
W runie występują: pokrzywa (Urtica dioica), marzanka wonna (Galium odoratum),
gajowiec żółty (Galeobdolon luteum), trzcinnik leśny, kopytnik pospolity (Asarum
europaeum). Liczne fragmenty lasów mieszanych jaworowo-świerkowych charakteryzuje runo z licznymi gatunkami paproci, paprotnikiem kolczastym (Polystichum
aculeatum), gwiazdnicą gajową (Stellaria nemorum) i skupiskami śnieżycy wiosennej
(Leucojum
vernum).
Wzdłuż cieków, w dolinach, rośnie masowo lepiężnik biały, towarzyszący często olszy czarnej, tworzącej słabo przestrzennie rozwinięte zespoły olsów. Przy dostatku
miejsca rozwinęły się też łęgi przystrumykowe, w których można spotkać wiąz pospolity (Ulmus minor) i jesion wyniosły (Fraxinus excelsior). Sporadycznie, wskutek
zastąpienia ich gruntami rolnymi, przetrwały zespoły należące do typowych pierwotnych grądów. W podszyciu występują gatunki charakterystyczne dla całych Sudetów:
malina zwyczajna (Rubus idaeus), trzmielina zwyczajna (Euonymus europaeus), głóg
(Crataegus
monogyna),
bez
koralowy
(Sambucus
racemosa).
Na położonych w dolinach górskich łąkach rośnie kilka gatunków roślin subalpejskich takich jak: niezapominajka błotna (Myosotis scorpioides), ostrożeń warzywny
(Cirsium oleraceum), zimowit jesienny (Colchicum autumnale). Na otwartych przestrzeniach, na łąkach, poboczach dróg i ścieżek, rośnie dziewięćsił bezłodygowy
(Carlina acaulis). Wśród roślin zielnych spotykane są liczne gatunki storczyków w
tym najpowszechniejsza gółka długoostrogowa (Gymnadenia conopsea). Stosunkowo
niewielkie i mało zróżnicowane biotopy regionu są przyczyną ubóstwa gatunkowego
tutejszej fauny. Generalnie należy ona do zachodniosudeckiego okręgu, dla którego
typowym przedstawicielem jest nieduży gryzoń leśny żołędnica (Eliomys quercinus)
występująca w Górach Suchych. Na granicy lasu spotykana jest kuna leśna (Martes
martes) i jeż europejski (Erinaceus europaeus). Występuje tu też jeleń szlachetny
(Cervus elaphus), sarna (Capreolus capreolus), dzik (Sus scrofa), lis (Vulpes vulpes),
wiewiórka (Sciurus vulgaris), zając szarak (Lepus europaeus), ryjówka górska (Sorex
alpinus), a także przybywający z Gór Sowich muflon (Ovis aries musimon) - gatunek
introdukowany. Należy dodać, że w 1994 roku w Paśmie Lesistej znaleziono ślady
pobytu niedzwiedzia brunatnego, który w latach 1991 - 1994 wędrował po Sudetach.
Z ciekawszych gatunków ptaków należy wymienić myszołowa (Buteo buteo), ziębę
(Fringilla coelebs), pliszkę górską (Motacilla cinerea), pluszcza (Cinclus cinclus), jarząbka (Tetrastes bonasia), włochatkę (Aegolius funereus), krzyżodzioba świerkowego (Loxia curvirostra). Gady reprezentowane są m.in. przez: padalca zwyczajnego
(Anguis fragilis), zaskrońca zwyczajnego (Natrix natrix), jaszczurki zwinkę (Lacerta
agilis) i żyworodną (Zootoca vivipara). Z płazów: żabę trawną (Rana temporaria),
ropuchę szarą (Bufo bufo), traszkę górską (Triturus alpestris), salamandrę plamistą
((Salamandra salamandra). W stosunkowo nielicznych ale czystych potokach górskich
występują
pstrągi
(Salmo
trutta).
Bardziej interesująca jest fauna bezkręgowa. Sczególnie wśród pajęczaków wykryto
szereg rzadkich gatunków:Arancus nordmanni , Widera nitrata, Widera fugax , Zygiella
montana.
Spośród owadów - trzmiel ziemny (Bombus terrestris), mrówka rudnica (Formica
rufa), paz żeglarz (Iphiclides podalirius), niepylak apollo (Parnassius apollo), niepylak mnemozyna (Parnassius mnemosyne).
W Jedlinie Zdroju znajdują się też ciekawe zabytki przyrody ożywionej – pomnikowe drzewa. Na terenie gminy ochroną pomnikową objęto tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera), cis pospolity (Taxus baccata), dwie sosny limby
(Pinus cembra), buk pospolity (Fagus sylvatica) oraz jedyny na dolnym śląsku pomnikowy ambrowiec amerykański (Liquidambar styraciflua).
Inwentaryzację miejscowej chiropterofauny prowadzono metodą transektów.
Przemierzano pieszo wyznaczoną uprzednio trasę nagrywając aktywność echolokacyjną nietoperzy przy użyciu szerokopasmowego detektora ultradźwiękowego LunaBat w zestawie z rejestratorem Zoom H1. Miejsca stwierdzonej aktywności nietoperzy zaznaczano na mapie odnotowując godzinę oraz rodzaj stwierdzonej aktywności:
przelot, żerowanie lub głos socjalny. W miejscach potencjalnego występowania nietoperzy, takich jak zadrzewienia, zbiorniki wodne, cieki wodne prowadzono 10 minutowe nasłuchy. Nagrania analizowano w programie Audacity 2.0.5. Głosy oznaczano
do gatunku, lub w przypadku gdy nie było to możliwe, u nietoperzy z rodzaju nocek
Myotis spp. do rodzaju. Dodatkowo poszukiwano śladów kolonii rozrodczych tych
ssaków na strychach oraz kryjówek zimowych np. w szczelinach mostów lub piwnicach. W przypadku, gdy z powodów bezpieczeństwa lub innych nie było możliwe
wejście na strych odnotowywano budynek, jako potencjalne miejsce występowania
nietoperzy. W celu uzupełnienia uzyskanych wyników przeprowadzono przegląd danych literaturowych.
3. Efekty inwentaryzacji stanowisk oraz miejsc związanych z aktywnością
roczną nietoperzy.
1. Obszary leśne:
• Głosy socjalne mroczka posrebrzanego (Vespertilio murinus)
• Potencjalne miejsce występowania borowca wielkiego (Nyctalus
noctula), karlika malutkiego(Pipistrellus pipistrellus), karlika
drobnego(Pipistrellus pygmeus) oraz karlika większego (Pipistrellus
nathusii), nocka wąsatka (Myotis mystacinus), nocka Brandta (Myotis
brandtii), mopka (Barbastella barbastellus)
2. Obszary zabudowane:
• Ul. Partyzantów – wysoka aktywność mroczka posrebrzanego
(Vespertilio murinus): żerowanie oraz głosy socjalne, przelot nietoperza
z rodzaju nocek Myotis spp.
• Ul. Dworcowa - wysoka aktywność mroczka posrebrzanego (Vespertilio
murinus): żerowanie oraz głosy socjalne
• Ul. Słowackiego - wysoka aktywność mroczka posrebrzanego
(Vespertilio murinus): żerowanie oraz głosy socjalne
• Ul. Kłodzka, na wysokości boiska i terenów otwartych aktywność
borowców wielkich (Nyctalus noctula)
Tunel kolejowy Wałbrzych – Jedlina: zimowisko, 1 osobnik nocka
Natterera (Myotis nattereri), kilka osobników nocka rudego (Myotis
daubentoni, kilka osobników gacka brunatnego
3. Strychy/poddasza/piwnice:
• Parafia rzymsko-katolicka, strych i wieża kościoła pw. św.Trójcy. Stałe
dzienne schronienie kilku osobników (4 - 7) nocka dużego.
• Strych budynku mieszkalnego, ul. Chorza 4. Stałe dzienne schronienie
kilku osobników (1 - 2) nocka dużego.
• Strych budynku Domu Dziecka, ul. Chojnowska 12. Kolonia rozrodcza
kilkudziesięciu osobników (20 - 25) gacka brunatnego.
• Parafia rzymsko-katolicka, strych i wieża kościoła pw. św.Trójcy. Stałe
dzienne schronienie kilku osobników (3 - 5) z rodzaju gacek.
• Parafia rzymsko-katolicka, strych i wieża
kościoła pw.
św.Wniebowzięcia NMP. Stałe dzienne schronienie kilku osobników (3 5) z rodzaju gacek.
• Strych budynku mieszkalnego, ul. Ogrodowa 4. Stałe dzienne
schronienie kilku osobników (3 - 5) z rodzaju gacek.
• Strych budynku mieszkalnego, ul. M. Konopnickiej 1. Stałe dzienne
schronienie kilku osobników (3 - 5) z rodzaju gacek.
4. Sztolnie/kopalnie na obszarze inwentaryzowanym (potencjalne i stwierdzone
zimowiska nietoperzy)
4. Opis zagrożeń wynikających z lokalizacji stanowisk nietoperzy:
• remont dachu przeprowadzony w niewłaściwym terminie
• likwidacja kolonii nietoperzy
• uszczelnienie strychu
• niepokojenie nietoperzy w okresie rozrodczym
4. Rozpowszechnianie informacji o nietoperzach w swoim środowisku działania.
Uczniowie należący do LGP Jedlina prowadzili w szkole gablotkę poświęconą
działalności grupy. Zamieścili w niej fotografie z warsztatów szkoleniowych, mapkę
miejsc rozwieszenia budek dla nietoperzy, podstawowe informacje o biologii tych
ssaków oraz metodach ich badania. W czasie trwania inwentaryzacji członkowie
warsztatów zabierali osoby zainteresowane poznaniem metod badania nietoperzy na
wieczorne transekty i nasłuchy, dzięki temu większe grono osób miało okazję
zapoznać się z profesjonalnym sprzętem do detekcji echolokacji nietoperzy oraz
poznać zachowania tych ssaków.
5. Szkolenie w zakresie budowanych skrzynek dla nietoperzy, ilość powieszonych
skrzynek
16 października odbyło się szkolenie dotyczące budowy i montowania budek dla
nietoperzy. Pierwsza część zajęć, wstęp teoretyczny oraz robienie budek, odbyła się
w szkolnej sali. Eksperci z Uniwersytetu Wrocławskiego przedstawili prezentację
multimedialną, w której omówili zagrożenia narażające nietoperze na utratę
naturalnych kryjówek
(wycinanie drzew dziuplastych oraz remontowanie i
uszczelnienie strychów i szczelin w budynkach, niewłaściwie prowadzona
gospodarka leśna), różne rodzaje budek dla nietoperzy oraz sposób ich wykonania i
znalezienia miejsca odpowiedniego do zawieszenia budki. Po przeszkoleniu
uczniowie otrzymali zestaw materiałów do budowy budek. Podczas jednych zajęć
udało się zrobić i zawiesić 3 budki, każda innego rodzaju, odpowiednia dla innego
gatunku nietoperzy. Dwie budki zawieszono w lesie a trzecią na prywatnej posesji,
należącej do jednego z uczestników warsztatów. Uczniowie planują zawiesić na
terenie objętym inwentaryzacją w sumie 15 budek. Od marca przyszłego roku, czyli
w okresie aktywności nietoperzy, uczestnicy warsztatów będą kontrolować budki raz
w miesiącu, w celu sprawdzenia czy zostały zasiedlone.
6. Nagrania video, w tym video-opisy miejsc w których była prowadzona
inwentaryzacja.
7. Zajęcia z zasady działania i obsługi detektorów, zajęcia terenowe z nasłuchu
aktywności nietoperzy, ilość potwierdzonych miejsc aktywności nietoperzy
5 października w godz. 18.00 – 21.00 odbyły się terenowe warsztaty dotyczące
metod inwentaryzacji nietoperzy oraz obsługiwania szerokopasmowego detektora
ultradźwiękowego. Po krótkim wstępie teoretycznym uczniowie podzielili się na trzy
grupy, każda grupa otrzymała mapkę z wyznaczoną trasą transektu do przejścia, kartę
obserwacji oraz detektor wraz z rejestratorem. Przejście transektu zajęło każdej z
grup ok. 40 minut, przy czym trasy transektów różniły się między soba. Grupom
towarzyszyli eksperci z Uniwersytetu Wrocławskiego, pomagając w identyfikacji
pulsów echolokacyjnych nietoperzy, rozróżnianiu stwierdzeń aktywności nietoperzy:
przelotów, aktywności żerowej lub głosów socjalnych. Uczniowie oprócz detektorów
wyposażeni byli w latarki czołówki, dzięki którym mogli nie tylko usłyszeć w
detektorze przelatującego nietoperza, ale również zobaczyć go. W dniu szkolenia
zarejestrowano bardzo wysoka aktywność socjalną mroczka posrebrzanego, na całym
terenie zabudowanym, co wiązało się z przypadającym na ten czas okresem
godowym tego gatunku. Oprócz mroczków udało się także wykryć aktywność
nietoperzy z rodzaju nocek oraz borowca wielkiego.
Po szkoleniu uczniowie wypożyczyli detektory i samodzielnie przeprowadzili 7
transektów, tak, że udało się objąć inwentaryzacją cały planowany obszar.
8. Uwagi
(inne refleksje, uwagi, informacje nie zawarte we wcześniejszych punktach)