docporadnik metod prawo dla technikum.indd
download 
Reklamacja Transkrypt
poradnik metod prawo dla technikum.indd
Maria Wajgner ELEMENTY PRAWA Poradnik metodyczny dla nauczyciela Technikum ekonomiczne 1 Projekt okładki: Joanna Plakiewicz Redakcja: Agnieszka Grzybek Redaktor prowadzący: Stanisław Grzybek Wydawnictwo REA s.j. 01-217 Warszawa, ul. Kolejowa 9/11 tel./fax: 22 631-94-23, 22 632-21-15 http://www.rea-sj.pl e-mail: [email protected] © Wydawnictwo REA s.j., Warszawa 2006 ISBN 83-7141-520-6 Podręcznik i wszystkie pomoce dydaktyczne są chronione prawem. Każdorazowe ich wykorzystanie w innych niż zastrzeżone prawem przypadkach wymaga pisemnego zezwolenia wydawnictwa. 2 1. Wskazówki metodyczne Pakiet edukacyjny Elementy prawa dla technikum ekonomicznego składa się z dwóch części: • podręcznika z ćwiczeniami dla uczniów, • poradnika dla nauczyciela. Pakiet jest przeznaczony do kształcenia w ramach zajęć edukacyjnych z elementów prawa dla uczniów technikum ekonomicznego. Może być również wykorzystywany dla uczniów technikum rachunkowości, technikum handlowego. Poradnik metodyczny dla nauczyciela jest ściśle skorelowany z podręcznikiem, ma stanowić pomoc dla nauczyciela w organizowaniu procesu kształcenia. Zawiera on między innymi: • propozycję nauczycielskiego planu wynikowego, • informacje na temat kształcenia, • przegląd metod kształcenia wykorzystywanych na zajęciach z elementów prawa, • przykładowe scenariusze lekcji uzupełniające propozycje zawarte w podręczniku, • bibliograf ię. Zamieszczone w poradniku propozycje nauczyciele mogą bezpośrednio wykorzystać, by samodzielnie zaplanować i zorganizować proces kształcenia, lub mogą je potraktować jako punkt wyjścia do opracowania własnych koncepcji. Przykładowe scenariusze lekcji mają na celu jedynie wskazanie możliwych sposobów prowadzenia zajęć. Do nauczyciela – jako organizatora procesu kształcenia – należy tworzenie własnych scenariuszy w zależności od potrzeb zespołu klasowego, możliwości i predyspozycji uczniów. 3 Podręcznik do nauki elementów prawa składa się z dziewięciu rozdziałów: część pierwsza: Wprowadzenie w zagadnienia prawne, część druga: Prawo cywilne, część trzecia: Prawo gospodarcze, część czwarta: Prawo pracy, część piąta: Wybrane zagadnienia prawa rodzinnego, część szósta: Postępowanie cywilne, część siódma: Wprowadzenie w zagadnienia prawa administracyjnego, część ósma: Prawo f inansowe, część dziewiąta: Prawo karne. Każdy rozdział rozpoczyna się informacją dotyczącą zagadnień, z którymi uczeń zapozna się w danej części podręcznika (w rozdziale tym poznasz....) oraz podczas lekcji, a także sentencją, której celem jest uzmysłowienie młodym ludziom ponadczasowych zasad kształtujących umiejętność funkcjonowania w społeczeństwie. Podręcznik został wzbogacony licznymi rysunkami, tabelami, schematami, mapkami. Znajdziemy w nim również informacje praktyczne – np. jak napisać pełnomocnictwo, testament, umowę zlecenie, umowę o dzieło, decyzję administracyjną czy skargę do sądu, jak założyć własną działalność gospodarczą, spółkę, fundację, stowarzyszenie. Podręcznik odwołuje się również do przepisów kodeksu cywilnego, karnego, kodeksu postępowania administracyjnego, kodeksu pracy, kodeksu spółek handlowych, Konstytucji, przepisów wynikających z orzecznictwa sądowego. Aby zwrócić uwagę uczniów na pojęcia, które powinni znać i prawidłowo interpretować, zostały one wyróżnione pogrubionym drukiem lub zaznaczone innym kolorem. Pomocne dla uczniów będą również informacje ujęte w ramki z nagłówkiem „pamiętaj, że…”, umieszczone na końcu każdego działu. Poszczególne części rozdziałów kończą się testami, pytaniami skierowanymi do ucznia, krzyżówkami, diagramami, casusami. Pozwala to na samodzielne sprawdzenie swoich wiadomości i umiejętności z zakresu zagadnień prezentowanych w danym dziale. 4 2. Uwagi na temat metod nauczania na zajęciach Zadania nauczyciela nie powinny koncentrować się wyłącznie na przekazywaniu wiedzy, ale także na umiejętnym sterowaniu procesem myślowym uczniów. Aby zapewnić im wszechstronny rozwój, nauczyciel powinien dobierać we właściwych proporcjach różne metody kształcenia: • podające – podczas wprowadzania nowych, trudnych zagadnień, aby zainteresować uczniów tematem, • problemowe – w sytuacjach, gdy uczniowie mogą i powinni samodzielnie poszukiwać informacji i rozwiązań różnych problemów, • eksponujące – gdy celem jest kształtowanie wrażliwości i właściwego systemu wartości uczniów, • praktyczne – w sytuacjach, gdy uczniowie mogą i powinni w praktyce wykorzystać zdobytą wiedzę. Dobierając metodę kształcenia, nauczyciel powinien przede wszystkim odpowiedzieć sobie na pytanie: Jakie cele chcę osiągnąć? Następnie zastanowić się, jaka metoda będzie najbardziej odpowiednia do wieku i poziomu percepcyjnego uczniów oraz w jaki sposób można najefektywniej osiągnąć założone cele. Dopiero odpowiedź na te pytania pozwoli na wybranie i zastosowanie odpowiednich metod. Należy zauważyć, że w tradycyjnym modelu kształcenia to nauczyciel był odpowiedzialny za proces uczenia się ucznia, decydował też, czego będzie uczył i w jaki sposób. W centrum zainteresowania była: • wiedza oraz realizacja programu, • nauczyciel, który tę wiedzę przekazywał, • uczeń, który więcej wiedzy zapamiętał. Celem było osiągnięcie konkretnych efektów: poprawna odpowiedź, dobre wypracowanie czy rozwiązanie zadania. Aktywność ucznia była często tylko pozorna. Uczeń przychodził do szkoły po to, żeby popatrzeć, jak pracuje nadaktywny nauczyciel. 5 W metodach aktywizujących aktywność ucznia jest wyższa niż aktywność nauczyciela. ‹ niż aktywność nauczyciela – metody tradycyjne Aktywność ucznia › niż aktywność nauczyciela – metody aktywne Aktywność ucznia W aktywnych metodach nauczyciel przestaje być ekspertem, a zamienia się w twórcę. Kreuje ciekawe sytuacje dydaktyczne, w których uczeń nie jest nauczany, lecz uczy się pod kierunkiem nauczyciela. Organizuje pracę w grupach, podaje źródła, koordynuje, podsumowuje, ale to uczeń wyszukuje wiadomości, ocenia fakty, interpretuje, dyskutuje i wyciąga wnioski. Zamiast zwracać uwagę wyłącznie na zdolność zapamiętywania, kształci się umiejętności komunikacyjne, negocjacyjne, podejmowania decyzji, rozwiązywania problemów. W centrum zainteresowania szkoły jest uczeń, który stale się rozwija, oraz nauczyciel – twórca ciekawych sytuacji dydaktycznych, który pozwala uczniom samodzielnie zmierzyć się z problemem, stawia pytania i oczekuje odpowiedzi, nie podaje natomiast gotowych rozwiązań. Aktywizujące metody nauczania skłaniają uczniów do wzięcia odpowiedzialności za własny proces kształcenia. Podstawową zasadą jest uczenie się oparte na doświadczeniu. Źródłem wiedzy jest w tym wypadku sam uczący się. Nikt nie narzuca uczniowi, jakie wnioski powinien wyciągnąć z zajęć. To od niego zależy ocena i wykorzystanie nowego doświadczenia, które zyskał podczas lekcji. Zadaniem nauczyciela zaś jest stworzenie optymalnej atmosfery 6 sprzyjającej uczeniu się, opierającej się na akceptacji, tolerancji i obopólnym zaufaniu. Piramida przyswajania wiedzy ukazuje wiele różnych stylów nauczaniauczenia się. Ważne jest, aby stosować różnorodne metody i sposoby, co czyni proces nauczania bardziej twórczym i pozwala na docieranie do uczniów różnymi drogami. Aktywizujące metody nauczania sprzyjają również integracji klasy i budowaniu atmosfery zrozumienia, gdyż wiele technik opartych jest na pracy grupowej, co pomaga w zacieśnianiu kontaktów między uczniami. Wykład (5% przyswojenia wiedzy): wykład jest zorganizowaną formą prezentacji informacji na dany temat, przekazywanych przez nauczyciela. To bardzo szybki sposób przekazywania wiedzy, choć oprócz zalet posiada także liczne wady. Wykład może się okazać formą nudną dla uczniów, zwłaszcza jeśli wykładowcy nie uda się zainteresować nim słuchaczy. Forma wykładowa zmusza uczniów do biernego odbioru. Jeśli chcemy korzystać z tej metody, warto przeplatać wykład innymi formami nauczania. Czytanie (10 % przyswojenia wiedzy): czytanie indywidualne lub grupowe jest oczywiście niezbędną metodą nauczania. Jednakże podobnie jak wykład, nie sprawdza się jako jedyna forma nauczania. W połączeniu z innymi metodami zapewnia uczniom lepsze warunki uczenia się. Metody audiowizualne (20% przyswojenia wiedzy): f ilmy, kasety video, taśmy dźwiękowe stanowią doskonałe uzupełnienie tego, co proponuje nauczyciel. Dobre efekty zapewnia połączenie tej metody z dyskusją grupową po prezentacji materiału. Pokaz – demonstracja (30% przyswojenia wiedzy): w procesie nauczaniauczenia się możliwości przyswojenia wiedzy przez poszczególnych uczniów są różne. Niektórzy uczniowie najlepiej przyswajają wiedzę słuchając, inni czytając lub oglądając ilustracje, jeszcze inni przez dotyk i manipulację. Pokaz zapewnia dotarcie do uczniów preferujących różne style uczenia się. Wykorzystuje on wiele środków przekazu, takich jak: plakaty, plansze, przeźrocza, ulotki, modele itp. Dzięki nim uczniowie mogą zarówno zobaczyć, dotknąć, jak i usłyszeć wyjaśnienia nauczyciela. Dyskusja grupowa (50% przyswojenia wiedzy): jest słowną wymianą między uczniami a nauczycielem. Stwarza okazję do wymiany poglądów, odczuć i myśli na dany temat. Jest szczególnie przydatna, gdyż uczniowie mogą wykorzystać w niej swoje możliwości intelektualne, bronić własnych poglądów oraz usłyszeć odmienne opinie kolegów z klasy. Dyskusje poszerzają i pogłębiają rozumienie problemu i dają szansę wykorzystania wcześniej nabytej wiedzy. Często stosowaną metodą jest „burza mózgów” umożliwiająca swobodne wypowiadanie pomysłów na dany temat. 7 Odgrywanie ról – uczenie się przez działanie (70% przyswojenia wiedzy): metoda ta polega na odgrywaniu ról lub sytuacji. Zachęcamy uczniów do wchodzenia w rolę innych osób i próbowania różnorodnych sposobów reagowania i zachowania się. Odgrywanie ról, czyli uczenie się przez działanie, umożliwia uczniom konfrontację przyswajanej wiedzy z własnymi myślami, uczuciami i zachowaniami w bezpiecznym otoczeniu. Uczniowie powinni mieć także szansę zamiany ról, co daje im możliwość spojrzenia na tę samą sytuację z innej perspektywy, jak również prawo do wycofania się. Metoda odgrywania ról jest miłą zabawą i dobrym punktem wyjścia do późniejszej dyskusji. Uczenie innych (90% przyswojenia wiedzy): uczeń, którego zadaniem jest nauczenie innych, sam w tym procesie zapamiętuje 90% wiedzy. Kolega uczący kolegę to najlepszy sposób skupiania uwagi uczniów. Ucząc aktywnie: nauczyciel pełni funkcję przewodnika, nie zawsze przekazuje gotowe rozwiązania, ale tworzy takie warunki, aby uczniowie wypracowali je sami; konieczne treści są przekazywane w sposób ułatwiający ich zrozumienie i zapamiętanie – angażując różne zmysły i emocje uczniów; uczniowie są kreatywni i otwarci. Aktywne uczenie ma wiele zalet: angażuje różne zmysły ucznia, co pozwala na lepsze zrozumienie i zapamiętanie nauczanych treści; tworzy dobre relacje, ćwiczy umiejętności pracy zespołowej; nauczyciel staje się przewodnikiem uczniów; uczy kreatywnego myślenia, prowadzi do twórczych rozwiązań; zajęcia są ciekawe i motywujące; uczniowie na bazie przyswajanej wiedzy trenują przydatne umiejętności, w tym umiejętność uczenia się. W planowaniu i organizacji procesu nauczania elementów prawa szczególny nacisk należy położyć na aktywność oraz otwarcie społeczne uczniów po to, by ukształtować nową formację świadomościową, odmienną od dotychczasowego sposobu myślenia i działania w relacji obywatel – urząd. Trudna wiedza prawnicza stanowić powinna tło dla metod aktywizujących, pozwalających na wyzwalanie przeżyć emocjonalnych, które nie tylko pomogą lepiej zrozumieć i zapamiętać treści kształcenia, ale przede wszystkim nadadzą procesowi kształcenia wymiar dynamiczny. Uczeń będzie miał szansę sam kreować swoje umiejętności, zainteresowania, spostrzegawczość, a także otwartość i tolerancję na różnice w poglądach innych osób. 8 Dominującymi metodami kształcenia powinny być takie metody jak: • różne formy dyskusji, • gry symulacyjne, dydaktyczne i decyzyjne, • metoda sytuacyjna, • studium przypadków, • „burza mózgów”, • metaplan, • metoda projektów, • inscenizacja, • spotkania seminaryjne, • wycieczki dydaktyczne, • f ilm dydaktyczny. Dużą uwagę należy zwrócić na pracę z tekstem (kodeksem, ustawą, rozporządzeniem, konwencją itp.). Pozwoli to na wykształcenie u uczniów nawyku poszukiwania odpowiedzi na zadane pytanie, problem prawny w aktach normatywnych. Bardzo ważne jest również przekazanie uczniom umiejętności korzystania z gotowych wzorów umów i pism procesowych w sposób twórczy, a nie czysto mechaniczny. Uczestnictwo młodzieży w posiedzeniach rady gminy czy w rozprawie sądowej umożliwi stosowanie w procesie kształcenia metody symulacyjnej, uwzględniającej podział na role oraz rozwiązywanie problemów z zakresu prawa administracyjnego. Najodpowiedniejszym narzędziem pomiaru dydaktycznego dla podstawowych pojęć prawnych, prawa i postępowania administracyjnego czy prawa pracy może być test osiągnięć szkolnych (wielostopniowy, wielozadaniowy), składający się z zadań typu „wyboru wielokrotnego”, zadań „prawda – fałsz” czy „na dobieranie”. W badaniach sumatywnych wskazane jest dołączenie zadań otwartych, połączonych z analizą odpowiednich casusów – np. z prawa pracy, postępowania administracyjnego. Chociaż testy uważa się powszechnie za nowoczesne i często stosuje się je na poszczególnych etapach kształcenia uczniów jako bardzo dobre narzędzie pomiaru dydaktycznego, to nie mogą być one jedynym źródłem informacji o poziomie wiedzy i umiejętności uczniów. Warto zwrócić uwagę na szerokie możliwości zastosowania metody projektów oraz różnych form metod plakatowych. Wskazane są również symulacyjne sprawdziany praktyczne. Nauczyciel powinien także stosować formy ustne, zwracając szczególną uwagę na sposób wypowiedzi, dobór argumentów, sprawność prezentacji. Nie powinien rezygnować z prac pisemnych, które pozwolą uczniom na zaprezentowanie umiejętności precyzyjnego, logicznego formułowania sądów. 9 Bardzo ważna jest również umiejętność odnalezienia przez ucznia właściwych przepisów, które pomogą w rozstrzygnięciu konkretnej sprawy, ich prawidłowa interpretacja, wskazanie organu właściwego do rozstrzygania konkretnej sprawy i zaproponowanie odpowiedniej treści rozstrzygnięcia. Podczas oceniania ucznia należy zwrócić uwagę na dokładność i czas realizacji zadania, prawidłowy dobór aktów prawnych oraz poprawność wnioskowań prawniczych. Celem kształtowania trafnych umiejętności i nawyków w kontakcie z otoczeniem, w procesie nauczania nie powinno zabraknąć również pracy z kamerą video, dzięki której uczeń sam będzie mógł ocenić własne zachowanie i odpowiednio je modelować w odniesieniu do zachowań innych osób. Stosowanie aktywizujących metod kształcenia niejako wymusza zróżnicowanie form organizacji pracy uczniów. Umiejętne przechodzenie od pracy jednolitej całej grupy uczniów, poprzez jednolitą i zróżnicowaną pracę w mniejszych zespołach, aż do zróżnicowanej pracy indywidualnej daje szanse pełnej aktywności oraz postrzegania jednostki jako cząstki w zespole, której wkład w wykonanie wspólnego zadania wpływa na procesy integrujące i budujące więzi społeczne. Aktywizujące formy i techniki nauczania zakładają zasadniczą zmianę roli nauczyciela na lekcji. Nauczyciel przestaje być centralną postacią na zajęciach, jedynym i niepodważalnym źródłem informacji, czyli tzw. odpytywaczem. Staje się natomiast organizatorem swobodnej wymiany opinii i poglądów oraz inspiratorem ciekawych i oryginalnych rozwiązań. Źródła atrakcyjności lekcji prawa tkwią zarówno w charakterze treści nauczania, jak i w umiejętnościach nauczyciela. Nauczyciel powinien inicjować działania uczniów, motywować ich do pracy oraz prawidłowo kierować ich działalnością poznawczą. Jest to możliwe jedynie wtedy, gdy nauczyciel prawidłowo dobiera i stosuje metody nauczania, dostosowując je do celów lekcji. Dla zapewnienia prawidłowej organizacji oraz realizacji procesu kształcenia wymagane jest zabezpieczenie odpowiedniej bazy techniczno-dydaktycznej. Zajęcia powinny odbywać się w przewidzianej w podstawie programowej pracowni. Winna ona być wyposażona w niezbędne akty prawne, kodeksy, orzecznictwo sądów, wzory pism i umów, stanowisko komputerowe do korzystania z elektronicznego systemu informacji prawnej (np. Lex). W pracowni mogą znaleźć się również plansze przedstawiające poszczególne treści kształcenia – np. podział prawa rzeczowego, dochody budżetu gminy/państwa/, struktury organizacyjne (np. schemat organów administracji rządowej czy samorządu terytorialnego), których wykonanie może być również formą ćwiczeń dla uczniów. 10 3. Propozycja nauczycielskiego planu wynikowego nauczania elementów prawa na podstawie programu 2302/T-5,SP/MEN/1998/ i podręcznika M. Wajgner Elementy prawa Nazwa jednostki modułowej Wymagania edukacyjne Podstawowe Uczeń potraf i: – wymienić rodzaje norm prawnych, – wyszczególnić podstawowe elementy stosunku prawnego, – rozróżnić rodzaje zdarzeń prawnych, (15 godzin) – wskazać cechy charakterystyczne dla poszczególnych gałęzi prawa, – identyf ikować akty prawne organów ustawodawczych i sposoby ich ogłaszania, – wykazać hierarchię aktów prawnych, – interpretować pojęcia i terminy: prawo, norma prawna, przepis prawny, wykładnia prawa, prawa podmiotowe, praworządność, kodeks, kodyf ikacja, inkorporacja, vacatio legis 1. Ogólne pojęcia prawne Rozszerzające Uczeń potraf i: Dopełniające Uczeń potraf i: – odróżnić prawo stanowione od prawa naturalnego i zwyczajowego, – wyznaczyć elementy normy prawnej na podstawie wybranych przepisów prawnych, – wyjaśnić relacje pomiędzy normą prawną a przepisem prawnym, – wyznaczyć etapy stosowania prawa, – wykazać szczególną rolę praw podmiotowych, – wyjaśnić potrzebę stosowania wykładni prawa, – wyszukiwać informacje z różnych źródeł prawa, – zaprezentować strukturę oraz zasady działania organów wymiaru sprawiedliwości i organów ochrony prawnej – scharakteryzować system źródeł prawa, – dokonać analizy poprawności budowy aktu prawnego, – wykazać znaczenie zasad współżycia społecznego, – wyszukiwać i interpretować przepisy prawne Środki dydaktyczne – kodeks karny, – kodeks cywilny, – foliogram ze źródłami prawa, – teksty źródłowe: Konstytucja, ustawy, rozporządzenia, – fragmenty deklaracji, konwencji, umów międzynarodowych, – scenariusz lekcji 11 12 Treści kształcenia: pojęcie państwa i prawa, rodzaje i budowa normy prawnej, norma prawna a przepis prawny, struktura organów wymiaru sprawiedliwości, stosowanie prawa, stosunek prawny i jego elementy, prawa podmiotowe, wykładnia prawa i jej rodzaje, rodzaje zdarzeń prawnych, system prawa, źródła prawa według Konstytucji, źródła prawa lokalnego, ogłaszanie aktów normatywnych. 2. Prawo cywilne (30 godzin) Osoba f izyczna i prawna (17 godzin) – wymienić źródła prawa cywilnego, – wyjaśnić różnice między osobą f izyczną i prawną, – wyznaczyć początek i koniec zdolności prawnej osoby f izycznej, – wymienić przyczyny ubezwłasnowolnienia, – rozróżnić formy składania oświadczenia woli, – wymienić rodzaje pełnomocnictwa, – interpretować pojęcia: osoba f izyczna, zdolność prawna, zdolność do czynności prawnych, osoba prawna, ubezwłasnowolnienie, oświadczenie woli, umowa, przedstawicielstwo, pełnomocnictwo, roszczenie, czynności zwykłego zarządu, – wyjaśnić różnice między – wyznaczyć termin – kodeks cywilny, zdolnością prawną a zdolnoś- uznania za zmarłe- – scenariusze lekcji, cią do czynności prawnych, go, – wymienić czynności podej- – analizować czynnimowane przez osoby o ograki wpływające na niczonej zdolności do czynzakres zdolności do ności prawnych, czynności prawnych – scharakteryzować rodzaje osoby f izycznej, czynności prawnych, – analizować niepra– rozpoznać wady oświadczewidłowości zachonia woli, dzące w procesie – identyf ikować terminy przeskładania oświaddawnienia roszczeń, czenia woli, – scharakteryzować rodzaje przedstawicielstwa, – sporządzić pełnomocnictwo, – opisać sposoby zawierania umów, Własność – scharakteryzować ograniczo- – uzasadnić znaczenie – kodeks cywilny – wymienić cechy charakterystyczne i współwłasne prawa rzeczowe, dla prawa rzeczowego, ksiąg wieczystych, ność – wykazać podobieństwa i róż- – dokonać analizy – foliogram: ograni– wyszczególnić cechy rzeczy, (5 godzin) roszczeń przysłuczone prawa rze– wymienić ograniczone prawa rzeczo- nice pomiędzy własnością a posiadaniem, gujących ochronie czowe we, – scharakteryzować sposoby – wyliczyć podstawowe uprawnienia własności i posiadanabycia i utraty własności, właściciela rzeczy, nia – wyznaczyć sposoby ochrony własności – scenariusz lekcji – odróżnić części składowe od przynależności, – interpretować pojęcia i terminy: rzecz, własność, zasiedzenie, część składowa, przynależność, posiadanie, współwłasność, użytkowanie, służebność, zastaw, hipoteka, Odpowiedzialność cywilna (6 godzin) – wymienić źródła zobowiązań, – odróżnić wierzyciela od dłużnika, – identyf ikować rodzaje czynów niedozwolonych, – scharakteryzować odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, – omówić odpowiedzialność na zasadzie winy, – wyliczyć sposoby wykonania zobowiązań, – wymienić umowy cywilnoprawne, – interpretować pojęcia i terminy: zobowiązanie, wierzyciel, dłużnik, odpowiedzialność deliktowa, odpowiedzialność kontraktowa, czyny niedozwolone, konsument, przedsiębiorca – ukazać istotę odpowiedzialności cywilnej, – wyznaczyć przesłanki odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej, – wymienić i scharakteryzować sposoby wygaśnięcia zobowiązań, – interpretować pojęcia i terminy: siła wyższa, stan wyższej konieczności, szkoda, krzywda, potrącenie, odnowienie, – scharakteryzować umowy cywilnoprawne, – porównać umowę o dzieło do umowy zlecenia – kodeks cy– ocenić odpowiedzialwilny ność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariusza państwowego, – wyznaczyć zakres odpowiedzialności osób zobowiązanych do nadzoru, – wskazać osobę odpowiedzialną za szkodę wyrządzoną przez zwierzęta i rzeczy, – dokonać wyboru osób odpowiedzialnych za szkodę wyrządzoną w wyniku użycia sił przyrody, – wykazać podobieństwa i różnice pomiędzy umową sprzedaży a umową konsumencką 13 14 Prawo spadkowe (2 godzin) – obliczyć udział w spad- – kodeks cy– wyznaczyć osoby uprawnione do dziedzi- – sporządzić testament zwykły, ku wilny – wykazać przyczyny powodujące czenia z ustawy, możliwość unieważnienia testa– wymienić rodzaje testamentów oraz spomentu, soby ich sporządzania, – omówić sposoby sporządzania testamen- – scharakteryzować okoliczności sporządzenia testamentów tów, szczególnych – interpretować pojęcia i terminy: testament, spadek, wstępny, zstępny, dziedziczenie ustawowe i testamentowe Treści kształcenia: zdolność prawna osoby fizycznej, zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej, osoba prawna i jej cechy, rodzaje czynności prawnych, wady oświadczenia woli, sposoby zawierania umów, przedstawicielstwo i jego rodzaje, terminy przedawnienia roszczeń, pojęcie i cechy rzeczy, sposoby nabycia i utraty własności, cechy ograniczonych praw rzeczowych, ochrona własności i posiadania, rodzaje i cechy współwłasności, istota zobowiązań, źródła zobowiązań, rodzaje odpowiedzialności cywilnej, odpowiedzialność z tytułu czynów niedozwolonych, wykonanie zobowiązań, wygaśnięcie zobowiązań, rodzaje umów cywilnoprawnych w obrocie gospodarczym, cechy umowy sprzedaży, umowa konsumencka, umowa najmu, umowa dzierżawy, porównanie umowy o dzieło do umowy zlecenia, dziedziczenie ustawowe, dziedziczenie testamentowe. 3. Prawo gospodarcze (6 godzin) – rozróżnić podmioty prowadzące działalność gospodarczą, – klasyf ikować spółki, – interpretować pojęcia i terminy: działalność gospodarcza, przedsiębiorca, koncesja, zezwolenie, licencja, spółka, fundacja, stowarzyszenie – wykazać zadania Kra- – ustawa – wskazać uwarunkowania proo swobodzie jowego Rejestru Sądowadzenia działalności gospodziałalności wego, darczej przez osoby f izyczne, gospodar– wykazać plusy i minusy samo- – sporządzić wybrane czej, dokumenty związane dzielnego prowadzenia działalz uruchamianiem dzia- – foliogram: ności gospodarczej, krok po łalności gospodarczej – wskazać procedurę postępowania kroku do zaprzy uruchamianiu działalności łożenia własgospodarczej przez osobę fizycznej firmy, ną, – dokumenty – odróżnić spółki osobowe od związane spółek kapitałowych, z urucha– sporządzić umowę spółki cywilmianiem nej, działalności – wymienić zadania sądów gospogospodardarczych czej, – scenariusz lekcji Treści kształcenia: zakładanie działalności gospodarczej przez osobę f izyczną, działalność gospodarcza pod szczególnym nadzorem, krok po kroku do założenia własnej f irmy, klasyf ikacja spółek, fundacje i stowarzyszenia, sądy gospodarcze. 4. Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych (20 godzin) – – – – – wskazać źródła prawa pracy, wymienić rodzaje stosunku pracy, wymienić rodzaje umów o pracę, wskazać długość okresu wypowiedzenia, określić obowiązki pracodawcy w razie rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, – wymienić podstawowe obowiązki pracownika w zakresie przestrzegania przepisów i zasad bhp, – interpretować pojęcia i terminy: stosunek pracy, powołanie, wybór, mianowanie, wypowiedzenie umowy o pracę, czas pracy, wynagrodzenie za pracę, ochrona pracy, młodociany – sporządzić umowę o pracę, – rozróżnić rodzaje umów o pracę, – wymienić przyczyny rozwiązania umowy o pracę, – ustalić roszczenia związane z wadliwym rozwiązaniem umowy o pracę, – wskazuje sytuacje wypłacania pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego, – identyf ikować rodzaje odpowiedzialności pracowniczej, – scharakteryzować składniki wynagrodzenia, – analizować podstawowe prawa i obowiązki stron stosunku pracy, – analizować podstawowe zadania pracodawcy w zakresie ochrony życia i zdrowia pracowników, – ustalić zadania pracodawcy w zakresie ochrony pracy kobiet – analizować przyczyny – kodeks pracy rozwiązania umowy o pracę bez wypowie- – wzory umów dzenia, o pracę – obliczyć terminy wy– scenariusz powiedzenia, lekcji – wyznaczyć normy czasu pracy, – obliczyć wymiar urlopu, – analizować przepisy kodeksu pracy w zakresie zatrudniania młodocianych, – porównać umowę o pracę do umów o dzieło i zlecenie 15 16 Treści kształcenia: źródła prawa pracy, rodzaje stosunku pracy, stosunek pracy na podstawie powołania, wyboru, mianowania, rodzaje umów o pracę, rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem, rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę, rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika, podstawowe prawa i obowiązki stron stosunku pracy, rodzaje odpowiedzialności pracowniczej, składniki wynagrodzenia za pracę, normy czasu pracy, urlopy wypoczynkowe, obowiązki pracodawcy w zakresie ochrony zdrowia i życia pracowników, obowiązki pracownika w zakresie przestrzegania przepisów i zasad bhp, szczególna ochrona młodocianych, ochrona pracy kobiet. 5. Prawo rodzinne (5 godzin) – wymienić zasady prawa rodzinnego, – wymienić przesłanki warunkujące zawarcie małżeństwa, – rozróżnić prawa i obowiązki małżonków, – wymienić sposoby ustania małżeństwa, – scharakteryzować przyczyny rozwodu, – odróżnić majątek wspólny małżonków od majątku odrębnego, – wyjaśnić cel i istotę przysposobienia, – wykazać różnice pomiędzy pokrewieństwem a powinowactwem, – interpretować pojęcia i terminy: małżeństwo, bigamia, rozwód, separacja, alimenty, intercyza, pokrewieństwo, powinowactwo, przysposobienie – scharakteryzować przeszkody – analizować przyczyny unieważnienia do zawarcia małżeństwa, małżeństwa, – wykazać przyczyny powodu– analizować treść wyjące unieważnienie małżeńroku rozwodowego, stwa, – wykazać podobień– uzasadnić konieczność obowiązku alimentacyjnego, stwa i różnice pomię– scharakteryzować prawa dzy separacją a rozwodem i obowiązki rodziców wobec małoletniego dziecka, – objaśnić skutki zawarcia intercyzy, – ocenić sytuację prawną osób pozostających ze sobą w konkubinacie – kodeks rodzinny i opiekuńczy, – Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, – Konwencja o prawach dziecka, – Konstytucja RP Treści kształcenia: zawarcie małżeństwa, ustanie małżeństwa, małżeńskie stosunki majątkowe, władza rodzicielska. 6. Postępowanie cywilne (4 godziny) – wymienić rodzaje sądów powołanych do rozpoznawania spraw cywilnych, – wymienić dowody w postępowaniu cywilnym, – wskazać osoby, które mogą wnieść kasację do Sądu Najwyższego, – interpretować pojęcia i terminy: powód, pozwany, pozew, powództwo, wniosek, wyrok, postanowienie, apelacja, kasacja – analizować postępo- – kodeks po– wymienić rodzaje sądowego wanie przed sądem stępowania postępowania cywilnego, I instancji, cywilnego – uzasadnić konieczność prze– analizować cele kasaprowadzania rozprawy, cji, – wykazać różnice pomiędzy postępowaniem procesowym – sporządzić pozew do sądu i nieprocesowym, – wskazać elementy prawidłowo sporządzonego pozwu, – wyjaśnić cel apelacji Treści kształcenia: rodzaje postępowania cywilnego, postępowanie przed sądem I instancji, rozprawa przed sądem, środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym. 17 18 7. Prawo ad- – identyf ikować źródła prawa administraministracyjnego, cyjne – rozróżnić formy działania admi(12 godzin) nistracji, – wymienić cechy aktu administracyjnego, – rozróżnić organy administracji rządowej, – wymienić centralne organy administracji, – rozróżnić zadania własne i zlecone, – identyf ikować organy samorządu terytorialnego na wszystkich szczeblach, – wymienić organy biorące udział w postępowaniu, – wyznaczyć sposoby wszczęcia postępowania, – identyf ikować cechy strony postępowania, – wskazać cechy prawidłowo wydanej decyzji administracyjnej, – interpretować pojęcia i terminy: prawna forma działania administracji, akt administracyjny, akt normatywny, ugoda, umowa, porozumienie administracyjne, samorząd terytorialny, gmina, strona, odwołanie od decyzji administracyjnej – klasyf ikować akty administracyjne, – odróżnić akt administracyjny od aktu normatywnego, – identyf ikować wady aktu administracyjnego, – rozróżnić formy działań faktycznych, – identyf ikować zadania naczelnych organów administracji, – prezentować graf icznie schemat organów administracji rządowej w województwie, – identyf ikować zadania organów samorządu terytorialnego na wszystkich szczeblach, – wyznaczyć uprawnienia procesowe uczestników występujących na prawach strony, – identyf ikować sytuacje powodujące możliwość zawieszenia oraz umorzenia postępowania, – wyjaśnić istotę postępowania odwoławczego – kodeks postępo– porównywać wania adminizadania samorząstracyjnego, du terytorialnego – wzory decyzji, na wszystkich – scenariusze szczeblach, lekcji – analizować zadania wojewody jako przedstawiciela rządu w terenie oraz zwierzchnika administracji zespolonej, – sporządzić decyzję administracyjną, ugodę, – analizować decyzje organu odwoławczego Treści kształcenia: pojęcie i budowa prawa administracyjnego, źródła prawa administracyjnego, formy działań administracji, struktura organów administracji, organy terenowe administracji, zakres obowiązywania k.p.a., strona w postępowaniu administracyjnym, zawieszenie i umorzenie postępowania administracyjnego, decyzja administracyjna, odwołanie od decyzji administracyjnej. 8. Prawo f inansowe (6 godzin) – wskazać źródła dochodów budżetu państwa, – wymienić czynności bankowe, – wyróżnić rodzaje ubezpieczeń, – wymienić źródła prawa ubezpieczeń, – wymienić instytucje ubezpieczeniowe, – interpretować pojęcia i terminy: prawo f inansowe, budżet, dochody budżetowe, prawo bankowe, prawo ubezpieczeniowe – prezentować systematykę prawa f in- – prezentować tryb – ustawa o f inanustanawiania ustasach publiczansowego, wy budżetowej nych, – scharakteryzować budżet jednostki – ustawa – prawo samorządu terytorialnego, bankowe, – klasyf ikować banki, – ustawa o dzia– wskazać zadania Narodowego Banku łalności ubezPolskiego, pieczeniowej – wymienić zadania zakładów ubezpieczeń Treści kształcenia: systematyka prawa f inansowego, budżet państwa, budżet jednostki samorządu terytorialnego, dochody budżetu państwa, prawo bankowe, prawo ubezpieczeniowe. 9. Prawo – wymienić rodzaje kar, karne – interpretować pojęcia: przestęp(4 godziny) stwo, zbrodnia, występek, obrona konieczna, stan wyższej konieczności, kara – – – – identyf ikować cechy przestępstwa, scharakteryzować rodzaje kar, interpretować pojęcie winy, analizować okoliczności wyłączające karalność, – scharakteryzować wybrane typy przestępstw – analizować stadia popełnienia przestępstwa Treści kształcenia: przestępstwo, odpowiedzialność karna, wybrane typy przestępstw gospodarczych. – kodeks karny 19 4. Przykładowe konspekty i scenariusze lekcji Konspekt lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Wprowadzenie w zagadnienia prawne Temat lekcji: Charakterystyka normy prawnej Czas realizacji: 45 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • uświadomienie uczniom znaczenia i przydatności posługiwania się normami prawnymi. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • odróżnić normy prawne od innych norm, • wskazać na związki między normami prawa a innymi normami (religijnymi, obyczajowymi, moralnymi), • wyznaczyć miejsce prawa w społecznym systemie normatywnym, • wyznaczyć elementy normy prawnej, • dokonać podziału norm prawnych, • odróżnić normę prawną od przepisu prawnego. 20 METODY KSZTAŁCENIA: elementy wykładu, ćwiczenia, pokaz, burza mózgów, pogadanka heurystyczna. FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna i praca zespołowa. ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • kodeks karny, kodeks cywilny, kodeks pracy, • foliogramy: budowa normy prawnej, klasyf ikacja norm prawnych. PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 2 min. 2. Nawiązanie do bieżącego tematu – ok. 3 min. – przypomnienie wiadomości z zakresu państwa i prawa, – podanie tematu i celów kształcenia jednostki dydaktycznej. 3. Realizacja zadań bieżących – 30 min. – pogadanka na temat systemów normatywnych regulujących stosunki społeczne, – wypracowanie def inicji normy prawnej za pomocą burzy mózgów, – omówienie budowy normy prawnej z wykorzystaniem foliogramu, – uczniowie rozpoznają elementy normy prawnej wykonując zadane ćwiczenia z podręcznika oraz z kodeksów: karnego, cywilnego, – nauczyciel prezentuje klasyf ikację norm prawnych (foliogram), – wyjaśnia różnicę pomiędzy normą prawną a przepisem prawnym. 4. Podsumowanie zajęć – 5 min. Nauczyciel zadaje pytania: Co rozumiemy przez pojęcie norma prawna? Z jakich elementów jest zbudowana norma prawna? Jak możemy klasyf ikować normy prawne? 5. Ocena pracy uczniów. 6. Zadanie pracy domowej. Rozróżnij podane normy: Nie cudzołóż. Nie kradnij. Przechodź zawsze przez jezdnię na zielonym świetle. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. 21 Zabrania się palenia w szkole oraz w miejscu pracy. Wypada idąc w gości zabrać ze sobą kwiaty. „Prezydent Rzeczypospolitej odmawia podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodną z Konstytucją ” (art. 122 p. 4 Konstytucji RP). Propozycje foliogramów – określa adresata normy prawnej (kto i w jakiej sytuacji powinien zachować się w odpowiedni sposób) 22 – określa zachowanie się adresata (nakaz lub zakaz wynikający z normy prawnej) – określa skutki prawne (jeżeli adresat nie zachowa się tak, jak mówi dyspozycja) Konspekt lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Prawo cywilne Temat lekcji: Pojęcie i cechy rzeczy Czas realizacji: 45 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • wykazanie różnic pomiędzy częściami składowymi rzeczy a ich przynależnościami. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • wyróżnić prawo rzeczowe z prawa cywilnego, • wymienić cechy rzeczy, • dokonać klasyf ikacji rzeczy, • odróżnić części składowe rzeczy od jej przynależności. METODY KSZTAŁCENIA: elementy wykładu, ćwiczenia, burza mózgów, pogadanka heurystyczna. FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna jednolita i zespołowa. 23 ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • kodeks cywilny, • papier pakowy, papier kolorowy, mazaki, kredki, nożyczki, klej, taśma klejąca. PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 5 min. – podanie tematu lekcji, – podział klasy na zespoły. 2. Realizacja podstawowych zadań dydaktycznych – ok. 33 min. a. Nauczyciel wprowadza uczniów w temat, zapoznając z nowym zespołem przepisów prawa cywilnego – prawem rzeczowym. b. Uczniowie wypracowują wraz z nauczycielem (przy pomocy burzy mózgów) def inicję rzeczy. c. Uczniowie (w grupach) wyszukują z kodeksu cywilnego odpowiednie informacje dotyczące rzeczy (pojęcia: nieruchomość, część składowa rzeczy, przynależność). d. Uczniowie tworzą kilka zespołów roboczych (np. 5), których celem będzie narysowanie oraz zaprezentowanie wybranej rzeczy wraz z jej częściami składowymi i przynależnościami. e. Prezentacja wykonanych plakatów. 3. Krótkie podsumowanie i ocena pracy uczniów – ok. 5 min. 4. Zadanie pracy domowej (wybrane ćwiczenia z podręcznika dotyczące prawa rzeczowego). 24 Scenariusz lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Prawo cywilne Temat lekcji: Rodzaje umów cywilnoprawnych Czas realizacji: 45 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • wykazanie znaczenia oraz różnic pomiędzy poszczególnymi rodzajami umów cywilnoprawnych. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • wymienić podstawowe rodzaje umów cywilnoprawnych, • wykazać różnice pomiędzy umowami, • wskazać elementy charakterystyczne dla poszczególnych umów, • sporządzić wybrane umowy. METODY KSZTAŁCENIA: elementy wykładu, praca z tekstem, praca w grupach. FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna i praca zespołowa. ŚRODKI DYDAKTYCZNE: wzory umów, podręcznik, kodeks cywilny, arkusz papieru. 25 PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 3 min. 2. Nawiązanie do bieżącego tematu – ok. 3 min. – podanie tematu i celów kształcenia jednostki dydaktycznej. 3. Realizacja zadań bieżących – 30 min. Nauczyciel zadaje uczniom pytania: a. Co to jest umowa? b. Jakie elementy powinna zawierać umowa? c. Jakie są jej skutki prawne? d. W jakiej formie może występować? – Nauczyciel dzieli uczniów na pięć grup i rozdaje każdej z nich materiały pomocnicze (wzór umowy, kodeks cywilny, arkusz z cechami umów do wypełnienia). – Każda grupa otrzymuje (drogą losowania) jeden rodzaj umowy cywilnoprawnej: umowę sprzedaży, umowę najmu, umowę dzierżawy, umowę o dzieło, umowę zlecenia. – Uczniowie analizują w grupach poszczególne rodzaje umów i określają strony umowy, przedmiot umowy, cechy charakterystyczne dla danej umowy. – Sporządzają wybraną umowę na podstawie wzoru. – Lider każdej grupy prezentuje na forum klasy wybraną umowę cywilnoprawną wypisując jej cechy na arkuszu papieru. rodzaj umowy umowa dzierżawy umowa sprzedaży umowa najmu 26 strony umowy przedmiot umowy cechy charakterystyczne umowa o dzieło umowa zlecenia 4. Podsumowanie zajęć – 5 min. Wskazanie części wspólnych dla umów – np.: podstawa prawna, nazwa umowy, data i miejsce zawarcia, podpisy stron, liczba egzemplarzy. 5. Ocena pracy uczniów. 6. Zadanie pracy domowej. Rozdanie poszczególnym grupom opisu zdarzenia prawnego z zadaniem sporządzenia umowy, jaka powinna być w danej sytuacji zawarta. Doradca zawodowy z OHP ma wygłosić w szkole wykład na temat planowania kariery zawodowej. Wynagrodzenie 100 zł. Szkolny sklepik zamówił dodatkowo w pobliskim markecie 100 butelek soku owocowego na zabawę andrzejkową. Szkoła chce wynająć salę gimnastyczną na zabawę sylwestrową. Szkoła ma zamiar zatrudnić f irmę „Czyścik” do umycia okien w sali gimnastycznej: w ciągu 3 dni 9 okien (po 30 zł za okno). Szkoła chce sprzedać popiersie znanego artysty rzeźbiarza. 27 Scenariusz lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Prawo cywilne Temat lekcji: Ograniczone prawa rzeczowe Czas realizacji: 45 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • uświadomienie uczniom znaczenia ograniczonych praw rzeczowych. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • wymienić i scharakteryzować ograniczone prawa rzeczowe, • identyf ikować uprawnienia osób korzystających z rzeczy cudzej. METODY KSZTAŁCENIA: elementy wykładu, ćwiczenie z wykorzystaniem techniki JIGSAW (układanka). FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna i praca zespołowa. ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • fragmenty tekstów z kodeksu cywilnego dotyczące ograniczonych praw rzeczowych, • foliogram: ograniczone prawa rzeczowe. 28 PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 5 min. – podanie tematu lekcji, – podział klasy na zespoły 4-osobowe. 2. Realizacja podstawowych zadań dydaktycznych – nauczyciel wprowadza uczniów w temat prezentując na foliogramie ograniczone prawa rzeczowe, – praca uczniów przebiega w czterech etapach: I etap – ok. 10 min. Każdy członek zespołu otrzymuje na kartce jedno ograniczone prawo rzeczowe do opanowania: użytkowanie – a, służebność – b, zastaw – c lub hipotekę – d (grupa ma razem całość materiału a + b + c + d). W pozostałych zespołach jest tak samo. II etap – ok. 10 min. Uczniowie z poszczególnych zespołów, opracowujący to samo ograniczone prawo rzeczowe, spotykają się w grupach ekspertów. Tam omawiają je, porządkują swoją wiedzę, wyjaśniają wątpliwości i zastanawiają się, w jaki sposób najlepiej nauczyć pozostałych członków swoich grup. 29 III etap – ok. 15 min. Uczniowie wracają do swoich pierwotnych grup i uczą się wzajemnie. Każdy członek grupy ma za zadanie nauczyć się wszystkich ograniczonych praw rzeczowych. IV etap – ok. 5 min. Następuje krótki sprawdzian całości wiedzy opanowanej przez uczniów. Pytania może przygotować nauczyciel bądź sami uczniowie (w grupach ekspertów – do każdej partii materiału po jednym pytaniu). 30 Propozycje pytań: 1. Dokończ zdania: Użytkowanie jest prawem polegającym na tym, że użytkownik może ................... ................................................................................................................................................. Użytkowanie wygasa wskutek jego niewykonywania przez lat ................................ ................................................................................................................................................. 2. Uzupełnij zdanie: Służebność polega na obciążeniu .......................... prawem korzystania z niej, w określonym zakresie, przez osobę będącą ............................ innej nieruchomości. Służebność gruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, żeby .................. .......................................................................korzystanie z nieruchomości obciążonej. 3. Odpowiedz na pytania: Co jest potrzebne do ustanowienia zastawu? Kiedy zastaw wygasa? W jakim celu ustanawia się hipotekę? Co może być przedmiotem hipoteki? Co jest niezbędne do powstania hipoteki? 31 Materiał pomocniczy Nr 1 Hipoteka (ustawa z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece, tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zmianami) Art. 65. 1. W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). 2. Część ułamkowa nieruchomości może być obciążona hipoteką, jeżeli stanowi udział współwłaściciela. 3. Przedmiotem hipoteki może być także użytkowanie wieczyste. W tym wypadku hipoteka obejmuje również budynki i urządzenia na użytkowanym terenie, stanowiące własność wieczystego użytkownika. 4. Przedmiotem hipoteki mogą być także: 1) własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, 2) spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, 3) prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, 4) wierzytelność zabezpieczona hipoteką. 5. Do hipotek określonych w ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio przepisy o hipotece na nieruchomości. Art. 67. Do powstania hipoteki niezbędny jest wpis w księdze wieczystej. Art. 68. Hipoteka zabezpiecza jedynie wierzytelności pieniężne i może być wyrażona tylko w oznaczonej sumie pieniężnej. Jeżeli wierzytelność zgodnie z prawem została wyrażona w innym pieniądzu niż pieniądz polski, hipotekę wyraża się w tym innym pieniądzu. 32 Nr 2 Użytkowanie (kodeks cywilny) Art. 252. Rzecz można obciążyć prawem do jej używania i do pobierania jej pożytków (użytkowanie). Art. 253. § 1. Zakres użytkowania można ograniczyć przez wyłączenie oznaczonych pożytków rzeczy. § 2. Wykonywanie użytkowania nieruchomości można ograniczyć do jej oznaczonej części. Art. 254. Użytkowanie jest niezbywalne. Art. 255. Użytkowanie wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć. Art. 256. Użytkownik powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki. Art. 257. § 1. Jeżeli użytkowanie obejmuje określony zespół środków produkcji, użytkownik może w granicach prawidłowej gospodarki zastępować poszczególne składniki innymi. Włączone w ten sposób składniki stają się własnością właściciela użytkowanego zespołu środków produkcji. Art. 260. § 1. Użytkownik obowiązany jest dokonywać napraw i innych nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. O potrzebie innych napraw i nakładów powinien niezwłocznie zawiadomić właściciela i zezwolić mu na dokonanie potrzebnych robót. § 2. Jeżeli użytkownik poczynił nakłady, do których nie był obowiązany, stosuje się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia. Art. 262. Po wygaśnięciu użytkowania użytkownik obowiązany jest zwrócić rzecz właścicielowi w takim stanie, w jakim powinna się znajdować stosownie do przepisów o wykonywaniu użytkowania. Art. 263. Roszczenie właściciela przeciwko użytkownikowi o naprawienie szkody z powodu pogorszenia rzeczy albo o zwrot nakładów na rzecz, jak również roszczenie użytkownika przeciwko właścicielowi o zwrot nakładów na rzecz przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. Art. 264. Jeżeli użytkowanie obejmuje pieniądze lub inne rzeczy oznaczone co do gatunku, użytkownik staje się z chwilą wydania mu tych przedmiotów ich właścicielem. Po wygaśnięciu użytkowania obowiązany jest do zwrotu według przepisów o zwrocie pożyczki (użytkowanie nieprawidłowe). Art. 265. § 1. Przedmiotem użytkowania mogą być także prawa. § 2. Do użytkowania praw stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu rzeczy. 33 § 3. Do ustanowienia użytkowania na prawie stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu tego prawa. Nr 3 Służebność (kodeks cywilny) Art. 285. § 1. Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa). § 2. Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części. Art. 286. Na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej można ustanowić służebność gruntową bez względu na to, czy spółdzielnia jest właścicielem gruntu. Art. 287. Zakres służebności gruntowej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych danych, według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych. Art. 288. Służebność gruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, żeby jak najmniej utrudniała korzystanie z nieruchomości obciążonej. Art. 289. § 1. W braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej. Art. 293. § 1. Służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć. Służebności osobiste Art. 296. Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby f izycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista). 34 Art. 297. Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego. Art. 298. Zakres służebności osobistej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych danych, według osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych. Art. 299. Służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego. Art. 300. Służebności osobiste są niezbywalne. Nie można również przenieść uprawnienia do ich wykonywania. Nr 4 Zastaw (kodeks cywilny) Art. 306. § 1. W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można rzecz ruchomą obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy, wyjąwszy tych, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo szczególne. Art. 307. § 1. Do ustanowienia zastawu potrzebna jest umowa między właścicielem a wierzycielem oraz, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wydanie rzeczy wierzycielowi albo osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły. § 2. Jeżeli rzecz znajduje się w dzierżeniu wierzyciela, do ustanowienia zastawu wystarcza sama umowa. Art. 308. Wierzytelność można także zabezpieczyć zastawem rejestrowym, który regulują odrębne przepisy. Art. 310. Jeżeli w chwili ustanowienia zastawu rzecz jest już obciążona innym prawem rzeczowym, zastaw powstały później ma pierwszeństwo przed prawem powstałym wcześniej, chyba że zastawnik działał w złej wierze. Art. 312. Zaspokojenie zastawnika z rzeczy obciążonej następuje według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym. Art. 316. Zastawnik może dochodzić zaspokojenia z rzeczy obciążonej zastawem bez względu na ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wynikające z przepisów prawa spadkowego. Art. 318. Zastawnik, któremu rzecz została wydana, powinien czuwać nad jej zachowaniem stosownie do przepisów o przechowaniu za wynagrodzeniem. Po wygaśnięciu zastawu powinien zwrócić rzecz zastawcy. 35 Art. 319. Jeżeli rzecz obciążona zastawem przynosi pożytki, zastawnik powinien, w braku odmiennej umowy, pobierać je i zaliczać na poczet wierzytelności i związanych z nią roszczeń. Po wygaśnięciu zastawu obowiązany jest złożyć zastawcy rachunek. Art. 321. § 1. Jeżeli rzecz obciążona zastawem zostaje narażona na utratę lub uszkodzenie, zastawca może żądać bądź złożenia rzeczy do depozytu sądowego, bądź zwrotu rzeczy za jednoczesnym ustanowieniem innego zabezpieczenia wierzytelności, bądź sprzedaży rzeczy. § 2. W razie sprzedaży rzeczy zastaw przechodzi na uzyskaną cenę, która powinna być złożona do depozytu sądowego. Art. 325. § 1. Jeżeli zastawnik zwróci rzecz zastawcy, zastaw wygasa bez względu na zastrzeżenia przeciwne. § 2. Zastaw nie wygasa pomimo nabycia rzeczy obciążonej przez zastawnika na własność, jeżeli wierzytelność zabezpieczona zastawem jest obciążona prawem osoby trzeciej lub na jej rzecz zajęta. Propozycja foliogramu: 36 Scenariusz lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Prawo gospodarcze Temat lekcji: Krok po kroku do założenia własnej f irmy Czas realizacji: 45 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • wykazanie celowości oraz znaczenia zakładania własnej działalności gospodarczej. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • wymienić wszystkie kroki, które musi wykonać przedsiębiorca w celu założenia działalności gospodarczej, • wykazać celowość poszczególnych kroków, • identyf ikować czynności, które musi wykonać przedsiębiorca w poszczególnych urzędach i instytucjach, aby założyć własną działalność gospodarczą. METODY KSZTAŁCENIA: elementy wykładu, ćwiczenie z wykorzystaniem techniki JIGSAW (układanka). FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna i zespołowa. ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • podręcznik, • materiały pomocnicze (ewentualnie). 37 PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 5 min. – podanie tematu lekcji, – podział klasy na zespoły sześcioosobowe. 2. Realizacja podstawowych zadań dydaktycznych – ok. 40 min. Praca na lekcji przebiega w IV etapach (patrz scenariusz do lekcji „Ograniczone prawa rzeczowe”). I etap – ok. 10 min. Każdy członek zespołu otrzymuje do opanowania jeden krok do założenia działalności gospodarczej: a – gmina, b – urząd statystyczny, c – bank, d – urząd skarbowy, e – zakład ubezpieczeń społecznych, f – państwowa inspekcja pracy i sanepid (grupa ma razem całość materiału a + b + c + d + e + f). W pozostałych zespołach jest tak samo. II etap – ok. 10 min. Uczniowie z poszczególnych zespołów, opracowujący ten sam krok spotykają się w grupach ekspertów. Tam omawiają go, porządkują swoją wiedzę, wyjaśniają wątpliwości i zastanawiają się, w jaki sposób najlepiej nauczyć pozostałych członków swoich grup. III etap – ok. 15 min. Uczniowie wracają do swoich pierwotnych grup i uczą się wzajemnie. Każdy członek grupy ma za zadanie nauczyć się wszystkich kroków niezbędnych do założenia działalności gospodarczej. IV etap – ok. 5 min. Następuje krótki sprawdzian całości wiedzy opanowanej przez uczniów. Pytania może przygotować nauczyciel bądź sami uczniowie (w grupach ekspertów – do każdej partii materiału po jednym pytaniu). Można wykorzystać również zadania z podręcznika. 38 Propozycja zadania. Podanym organom przyporządkuj ich kompetencje. 1. Główny Urząd Statystyczny 2. Urząd Skarbowy 3. Urząd gminy 4. Krajowy Rejestr Sądowy 5. ZUS 6. Bank a. Nadaje cyfrowy identyf ikator w systemie NIP b. Nadaje cyfrowy identyf ikator w systemie REGON c. Prowadzi rejestr przedsiębiorców d. Zakłada konta dla podmiotów gospodarczych e. Wydaje decyzję o wpisie do ewidencji f. Ubezpiecza przedsiębiorcę 39 Konspekt lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Prawo gospodarcze Temat lekcji: Charakterystyka spółek osobowych Czas realizacji: 45 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • wykazanie różnic pomiędzy spółkami osobowymi. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • wymienić rodzaje spółek osobowych, • wykazać podobieństwa i różnice pomiędzy spółkami osobowymi. METODY KSZTAŁCENIA: elementy wykładu, dyskusja, burza mózgów, ćwiczenie. FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna i zespołowa. ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • • • • 40 podręcznik, kodeks spółek handlowych, foliogram z rodzajami spółek, materiały pomocnicze (tabelka z cechami spółek do wypełnienia). PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 5 min. – podanie tematu lekcji, – podział klasy na zespoły. 2. Realizacja podstawowych zadań dydaktycznych – ok. 35 min. Nauczyciel zadaje pytania: Jakie znacie rodzaje spółek? Czy wśród rodziców lub znajomych prowadzi ktoś działalność gospodarczą w formie spółki? Jaka to jest spółka? Czy spółki są dobrą formą prowadzenia działalności gospodarczej? Kto może założyć spółkę? – Nauczyciel prezentuje spółki osobowe (foliogram), dzieli uczniów na pięć grup i rozdaje każdej z nich materiały pomocnicze (kodeks spółek handlowych, arkusz z cechami spółek do wypełnienia). – Każda grupa otrzymuje (drogą losowania) jeden rodzaj spółki osobowej: spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna. – Uczniowie analizują w grupach poszczególne rodzaje spółek i określają cechy charakterystyczne dla danej spółki. – Lider każdej grupy prezentuje na forum klasy wybraną spółkę wypisując jej cechy na arkuszu papieru. Nazwa spółki Źródło prawa Cechy charakterystyczne Akt założycielski Rejestracja Organy Osobowość prawna Odpowiedzialność za zobowiązania Jawna Partnerska Komandytowa Komandytowo-akcyjna 41 3. Podsumowanie zajęć – 5 min. Wskazanie cech wspólnych oraz różnic pomiędzy spółkami. 4. Ocena pracy uczniów. 5. Zadanie pracy domowej (np. ćwiczenia z podręcznika). Klasyfikacja spółek OSOBOWE Spółka cywilna Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka jawna Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka partnerska Spółka komandytowa Spółka komandytowoakcyjna 42 KAPITAŁOWE Konspekt lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Prawo pracy Temat lekcji: Rodzaje umów o pracę Czas realizacji: 45 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • wykazanie różnic pomiędzy poszczególnymi rodzajami umów o pracę. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • identyf ikować rodzaje umów o pracę, • prezentować poszczególne umowy o pracę, • rozróżnić rodzaje umów o pracę, • wskazać stałe elementy umowy o pracę, • sporządzić umowę o pracę. METODY KSZTAŁCENIA: elementy wykładu, praca z tekstem, burza mózgów. FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna i praca zespołowa. ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • podręcznik, • kodeks pracy, • wzory umów o pracę. 43 PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 3 min. – nawiązanie do bieżącego tematu, – podanie tematu i celów kształcenia jednostki dydaktycznej. 2. Realizacja zadań bieżących – 30 min. – „burza mózgów”– jakie znamy rodzaje umów o pracę? – podział uczniów na pięć grup, – każda grupa otrzymuje jeden rodzaj umowy do opanowania (drogą losową), – materiały potrzebne do realizacji zadania rozdaje nauczyciel (podręcznik + kodeks cywilny + wzory umów). Po wykonaniu zadania grupa prezentuje wybrany rodzaj umowy o pracę wraz z wypełnionym wzorem umowy. 3. Podsumowanie zajęć – 4 min. Krótka dyskusja na temat elementów, które powinna zawierać każda umowa o pracę. 4. Ocena pracy uczniów – ok. 3 min. 5. Zadanie pracy domowej. Określ rodzaj umowy, która została zawarta. Pracodawca zawarł umowę o pracę z pracownikiem w celu sporządzenia rocznego bilansu. Pracodawca zawarł umowę o pracę z pracownikiem na okres 2 miesięcy w celu sprawdzenia jego przydatności na danym stanowisku pracy. Pracodawca zawarł umowę o pracę z pracownikiem na okres 6 miesięcy w celu zastąpienia kobiety przebywającej na urlopie wychowawczym. Pracodawca zawarł umowę o pracę z bezrobotnym w celu zbioru truskawek. Pracodawca zawarł umowę o pracę z nauczycielem na okres od 1 września do 30 czerwca następnego roku. Pracodawca zawarł umowę o pracę z pracownikiem, podając termin rozpoczęcia pracy bez oznaczenia końcowego terminu trwania stosunku pracy. 44 Scenariusz lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Postępowanie administracyjne Temat lekcji: Zawiesić czy umorzyć postępowanie administracyjne? Czas realizacji: 45 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • wykazanie podobieństw i różnic pomiędzy zawieszeniem a umorzeniem postępowania administracyjnego. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • podać podstawę prawną zawieszenia i umorzenia postępowania, • wyjaśnić pojęcia: zawieszenie i umorzenie postępowania administracyjnego, • podać formę prawną zawieszenia i umorzenia postępowania, • rozróżnić przyczyny obligatoryjne i fakultatywne zawieszenia oraz umorzenia postępowania, • analizować przykłady zawieszenia i umorzenia postępowania, • interpretować skutki zawieszenia i umorzenia postępowania, • wykazać podobieństwa i różnice pomiędzy zawieszeniem a umorzeniem postępowania administracyjnego. METODY KSZTAŁCENIA: burza mózgów, elementy wykładu, ćwiczenie przedmiotowe. FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna i praca zespołowa. 45 ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • • • • foliogramy, kodeks postępowania administracyjnego, komplet karteczek z zadaniami, krzyżówka. PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 3 min. – podział klasy na zespoły 2. Nawiązanie do bieżącego tematu – ok. 3 min. – podanie tematu i celów kształcenia jednostki dydaktycznej 3. Realizacja zadań bieżących – 30 min. – Nauczyciel prezentuje na foliogramach cechy umorzenia i zawieszenia postępowania administracyjnego. – Uczniowie mają za zadanie odszukać w kodeksie postępowania administracyjnego artykuły dotyczące umorzenia i zawieszenia postępowania. – Nauczyciel podaje przykłady umorzenia i zawieszenia postępowania administracyjnego. – Uczniowie w grupach rozwiązują ćwiczenia otrzymane od nauczyciela. 4. Podsumowanie zajęć – 7 min. – krzyżówka tematyczna 5. Ocena pracy uczniów. Ćwiczenie: Określ, czy w zaistniałych sytuacjach postępowanie administracyjne należy umorzyć czy zawiesić. 1. Strona zrezygnowała w toku postępowania administracyjnego z uzyskania pozwolenia na budowę domu. 2. Śmierć strony w trakcie postępowania administracyjnego, w którym organ miał orzec o jej prawach i obowiązkach. 3. Jan Nowak zrezygnował z koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej. 4. Wskutek zmiany lokalizacji budowy zakładu przemysłowego stało się zbędne wywłaszczenie nieruchomości. 46 5. W toku postępowania administracyjnego o przyznanie określonego uprawnienia ukazała się ustawa, która nie przewidywała już możliwości przyznania takiego uprawnienia. 6. Organ administracji nie uzyskał zgody strony na kontynuowanie wszczętego postępowania (w trybie art. 61§ 2). 7. Ewa Kopeć wystąpiła z prośbą do urzędu gminy o wymeldowanie byłego męża. W trakcie prowadzonych czynności administracyjnych Jan Kopeć wyprowadził się do nowego lokalu. 8. Obiekt, którego sprzedaży żąda strona, nie jest już przeznaczony do sprzedaży. 9. Anna Tatarata wystąpiła do Urzędu Stanu Cywilnego z prośbą o zmianę nazwiska, lecz w trakcie przeprowadzanych czynności administracyjnych z tego zrezygnowała. 10. Sprawa tocząca się w postępowaniu administracyjnym może być rozpatrywana jedynie w postępowaniu cywilnym. 11. Wskutek częstych zmian przepisów prawa gospodarczego okazało się, że zamiast uzyskania zezwolenia – wystarczy wpis do ewidencji działalności gospodarczej. 12. Strona postanowiła cofnąć odwołanie w toczącym się postępowaniu administracyjnym. 13. Postępowanie administracyjne zostało prowadzone przez organ niewłaściwy w sprawie. 14. Jedna ze stron odwołała zgodę na wzajemną zamianę lokali mieszkalnych. 15. Działka budowlana została wycofana z wykazu nieruchomości rolnych przeznaczonych do sprzedaży. 16. Strona zrezygnowała z pozwolenia na prowadzenie działalności zarobkowej. 17. Śmierć przedstawiciela ustawowego strony (np. rodziców). 18. Strona utraciła w czasie toczącego się postępowania administracyjnego zdolność do czynności prawnych. 19. Johan Kirsch ubiegający się o stanowisko lekarza musi uzyskać obywatelstwo polskie. 20. Anna Nowak wystąpiła do urzędu gminy z podaniem o wymeldowanie jej brata, lecz w trakcie czynności urzędowych zmarła. 47 Przykłady foliogramów: Umorzenie postępowania administracyjnego PodPrzyczyny Przyczyny fakultatywstawa obligatoryjne ne prawna k.p.a. 48 art. 105§ 1 art. 105§ 2 • jeżeli postępowanie stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe • jeżeli wystąpi o to strona, na żądanie której postępowanie zostało wszczęte Skutki Forma prawna • decyzja ad• def iniministracyjtywne zana kończenie sprawy w postępowaniu ad• jeżeli nie sprzeciwiają ministrasię temu inne strony cyjnym • jeżeli nie jest to sprzeczne z interesem społecznym Zawieszenie postępowania administracyjnego Podstawa prawna k.p.a. Przyczyny obligatoryjne art. 97 § 1 Przyczyny fakultatywne Skutki Forma prawna art. 98 § 1 • jeżeli wy• w razie śmierci strony lub stąpi o to jednej ze stron, jeżeli westrona, na zwanie spadkobierców nie żądanie jest możliwe (np. dopiero której potoczy się przed sądem postęstępowapowanie spadkowe) i nie ma nie zostało wyznaczonych osób zarządzających majątkiem, ani też wszczęte, nie został wyznaczony przez sąd kurator, a postępowanie • jeżeli zanie podlega umorzeniu jako wieszeniu postępobezprzedmiotowe, wania nie sprzeciwia• w razie śmierci przedstawiją się inne ciela ustawowego strony, np. strony, rodziców, • wstrzyma- • postanowienie dalszego biegu nie postępowania • jeżeli zawie• w razie utraty przez stronę szenie polub przez jej ustawowego stępowania przedstawiciela zdolności do czynności prawnych, nie zagrozi interesowi • gdy rozpatrzenie sprawy społecznei wydanie decyzji zależy od mu uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd 49 Krzyżówka 1. Kończy sprawę w danej instancji. 2. Zawierają ją często strony o sprzecznych interesach. 3. Wnosi się je w terminie 7 dni od wydania postanowienia. 4. Może być miejscowa, rzeczowa lub instancyjna. 5. Powoduje wstrzymanie biegu terminów w postępowaniu administracyjnym. 6. Powoduje zamknięcie postępowania administracyjnego. 7. Toczy się nie tylko przed sądem administracyjnym. 8. W tej formie wydawane jest zawieszenie postępowania. 9. Jest to reguła postępowania zbudowana na podstawie przepisów prawnych. 50 Scenariusz lekcji Typ szkoły: technikum ekonomiczne Moduł: Postępowanie administracyjne Temat lekcji: Charakterystyka decyzji administracyjnej Czas realizacji: 90 minut CELE KSZTAŁCENIA Cel ogólny: • uświadomienie uczniom roli i znaczenia decyzji administracyjnej. Cele szczegółowe: Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: • wskazać cechy charakterystyczne dla decyzji administracyjnej, • wyznaczyć elementy decyzji administracyjnej, • rozróżnić elementy decyzji administracyjnej, • podać przykłady decyzji administracyjnej, • sporządzić decyzję administracyjną. METODY KSZTAŁCENIA: elementy wykładu, ćwiczenie, pokaz, pogadanka heurystyczna. FORMY ORGANIZACYJNE PRACY UCZNIÓW: praca indywidualna i praca zespołowa. ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • • • • kodeks postępowania administracyjnego, podręcznik, przykładowe decyzje administracyjne, ustawa o zmianie imion i nazwisk. 51 PRZEBIEG LEKCJI: 1. Czynności organizacyjne – ok. 2 min. 2. Nawiązanie do bieżącego tematu – ok. 3 min. – podanie tematu i celów kształcenia jednostki dydaktycznej, – przypomnienie wiadomości dotyczących aktu administracyjnego. 3. Realizacja zadań bieżących – 50 min. – pogadanka na temat wpływu aktów administracyjnych na życie obywatela, – nauczyciel wyjaśnia pojęcie „decyzja administracyjna” oraz omawia jej budowę na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego, – uczniowie w grupach rozpoznają elementy decyzji administracyjnej na podstawie przykładowych decyzji otrzymanych od nauczyciela (można wykorzystać podręcznik), – uczniowie w grupach sporządzają decyzje administracyjne na podstawie konkretnych opisów sytuacji podanych przez nauczyciela. 4. Podsumowanie zajęć – 30 min. Nauczyciel zadaje pytania: Co rozumiemy przez pojęcie „decyzja administracyjna”? Z jakich elementów jest zbudowana decyzja administracyjna? Jakie cechy charakterystyczne posiada prawidłowo wydana decyzja administracyjna? Jakie znacie przykłady decyzji administracyjnych? Prezentacja decyzji administracyjnych przez poszczególne grupy. 5. Ocena pracy uczniów – ok. 5 min. 6. Zadanie pracy domowej. Sporządź podanie do USC z prośbą o zmianę nazwiska. Opisy sytuacji: 1. Pani Anna Trąba urodzona w Płocku dnia 25 maja 1979 roku, zamieszkała przy ulicy Małej 22 m. 26, wystąpiła z prośbą do Urzędu Stanu Cywilnego o zmianę nazwiska z „Trąba” na „Trębowska”. W trakcie czynności administracyjnych organu pani Anna Trąba zmarła. 2. Pani Anna Świnka urodzona w Gdańsku dnia 12 maja 1977 roku, zamieszkała przy ulicy Praskiej 2 m. 2, wystąpiła z prośbą do Urzędu Stanu Cywilnego o zmianę nazwiska ze „Świnka” na „ Ślinkiewicz”. Złożony wniosek uzasadniła informacją, że jej nazwisko jest ośmieszające i nie licuje z godnością człowieka. 52 3. Pan Miłosz Justyna urodzony dnia 12 kwietnia 1987 roku w Łodzi, zamieszkały przy ulicy Pogodnej 19 m. 18, wystąpił z prośbą do Urzędu Stanu Cywilnego o zmianę nazwiska z „Justyna” na „Justyński”. Prośbę swą uzasadnił tym, że nazwisko jego posiada formę damskiego imienia, co sprawia mu szereg kłopotów i często naraża na śmieszność. W trakcie prowadzonych czynności administracyjnych pan Miłosz Justyna zrezygnował ze zmiany nazwiska. 4. W Urzędzie Stanu Cywilnego prowadzona jest sprawa pana Adama F ilutka urodzonego w Kielcach dnia 12 grudnia 1959 roku, zamieszkałego przy ulicy Krakowskiej 12 m. 56, dotycząca zmiany nazwiska z „ F ilutek” na „Poniatowski”. W trakcie prowadzonych czynności administracyjnych ustalono, że pan F ilutek posiada przodków o nazwisku „Poniatowski”, na co przedstawił stosowne dokumenty. 5. W Urzędzie Stanu Cywilnego prowadzona jest sprawa pani Igi Witkowskiej urodzonej w Krakowie dnia 12 lutego 1974 roku, zamieszkałej przy ulicy Długiej 12 m. 15, dotycząca zmiany nazwiska z „Witkowska” na „Witek”. W trakcie prowadzonych czynności administracyjnych ustalono, że pani Iga jest piosenkarką rockową powszechnie znaną pod tym pseudonimem. 6. Pan Adam Pietruszka urodzony dnia 19 stycznia 1965 roku w Kielcach, zamieszkały przy ulicy Kwiatowej 23 m. 8, wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego z prośbą o zmianę nazwiska z „Pietruszka” na „Wielowieyski”. Prośbę swą uzasadnił tym, że nazwisko „Wielowieyski” bardzo mu się podoba, jest czcigodne i dostojne w przeciwieństwie do obecnego nazwiska, którego nie lubi i z którym ma wiele problemów. Materiał pomocniczy: (Ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk tekst jednolity: Dz. U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328, z późn. zm.) Art. 1. 1. Zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach niniejszej ustawy. 53 2. Zmiana imienia lub nazwiska osoby, która nie posiada żadnej przynależności państwowej, na inne wskazane przez nią imię lub nazwisko może nastąpić na jej wniosek, jeżeli osoba ta ma miejsce zamieszkania w Polsce. 3. Zmiana może dotyczyć również nazwiska rodowego osoby, która pozostaje lub pozostawała w związku małżeńskim. Art. 2. 1. Wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami. 2. Ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca: 1) nosi nazwisko: a) ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka, b) o brzmieniu niepolskim, c) posiadające formę imienia, 2) pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego używa, lub powraca do nazwiska, które zostało zmienione. Art. 3. Wniosek o zmianę nazwiska nie podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca ubiega się o zmianę nazwiska na nazwisko historyczne, wsławione na polu kultury i nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że posiada członków rodziny o tym nazwisku lub jest powszechnie znany pod tym nazwiskiem. Art. 8. W sprawach określonych w ustawie rozstrzyga, w drodze decyzji administracyjnej, kierownik urzędu stanu cywilnego właściwy ze względu na miejsce pobytu stałego wnioskodawcy, a w przypadku braku takiego miejsca – kierownik urzędu stanu cywilnego właściwy ze względu na ostatnie miejsce pobytu stałego. Art. 11a. 1. Określone w ustawie zadania i kompetencje kierownika urzędu stanu cywilnego są zadaniami z zakresu administracji rządowej. 2. Minister właściwy do spraw administracji publicznej sprawuje nadzór nad sprawami objętymi niniejszą ustawą na zasadach określonych w odrębnych przepisach. 3. Wojewodowie sprawują nadzór nad działalnością kierowników urzędów stanu cywilnego w zakresie realizacji obowiązków określonych w ustawie. 4. Wojewoda jest organem odwoławczym od orzeczeń administracyjnych wydanych na podstawie ustawy. 54 Bibliografia 1. R.I. Arends, Uczmy się nauczać, WSIP, Warszawa 1995. 2. A. Górecka, Rozwój i kształtowanie zainteresowań, WSiP, Warszawa 1989. 3. H. Hamer, Klucz do efektywności nauczania. Poradnik dla nauczycieli, Veda, Warszawa 1994. 4. K. Kruszewski, Sztuka nauczania – czynności nauczyciela, PWN, Warszawa 1995. 5. A. Mikina, Z. Sepkowska, Zanim staniesz się przedsiębiorczy, REA, Warszawa 2001. 6. A. Mikina, B. Zając, Metody aktywizujące w kształtowaniu postaw przedsiębiorczych uczniów, WCDNiKP, Łódź 2000. 7. A. Mikina, B. Zając, Metody aktywizujące w liceum prof ilowanym, ŁCDNiKP, Łodź 2002. 8. B. Niemierko, Pomiar wyników kształcenia, WSiP, Warszawa 1999. 9. B. Niemierko, Między oceną szkolną a dydaktyką, WSiP, Warszawa 1997. 10. W. Okoń, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 1998. 11. Z. Sepkowska, Rola celów operacyjnych w konstruowaniu szkolnych systemów kształcenia, ŁCDNiKP, Łódź 2000. 12. F. Szlosek, Wstęp do dydaktyki przedmiotów zawodowych, Instytut Technologii Eksploatacji, Radom 1998. 13. M. Taraszkiewicz, Jak uczyć lepiej? Czyli ref leksyjny praktyk w działaniu, CODN, Warszawa 1996. 55 Spis treści 1. Wskazówki metodyczne . . . . . . . . . . . . . 2. Uwagi na temat metod nauczania na zajęciach . . . . . . . 4. Propozycja nauczycielskiego planu wynikowego nauczania elementów prawa . . . . . . . . . . . . 3 5 . . . 11 5. Przykładowe konspekty i scenariusze lekcji . . . . . . . . 20 6. Bibliograf ia . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 56
