BIULETYN INFORMACYJNY WPHI ANKARA 4/2011 r.

BIULETYN INFORMACYJNY WPHI
ANKARA 4/2011 r.
2011-04-05 15:22:56
2
Biuletyn Informacyjny WPHI w Ankarze nr 4/2011 zawiera informacje makroekonomiczne oraz informacje
sygnalne dot. różnych dziedzin i sektorów gospodarki tureckiej
BIULETYN INFORMACYJNY WPHI ANKARA
4/2011 r.
INFORMACJE MAKROEKONOMICZNE:
• W lutym 2011 r. inflacja roczna dla cen detalicznych (CPI) spadła w Turcji do poziomu 4,16% (4,90% w styczniu
br.). Jest to kolejny, rekordowo niski wskaźnik inflacji, poniżej celu przyjętego na poziomie 5,5%. Najwyższe
wzrosty cen odnotowano dla żywności i napojów bezalkoholowych (2,54%), kosztów transportu (1,77%),
urządzeń AGD (0,92%) oraz różnych towarów i usług (0,83%). Spadły ceny odzieży i obuwia (-5,15%), koszty
usług kulturalno-rozrywkowych (-0,40%) oraz czynsze (-0,14%). Poziom inflacji rocznej dla cen producenckich
(PPI) zwiększył sie o 1,72%, do 10,87%.
• W grudniu 2010 r. stopa bezrobocia spadła do 11,4% w porównaniu do 13,5% rok wcześniej.
• Tempo wzrostu gospodarczego Turcji w 2010 r. było znacznie powyżej oczekiwań i dla całego roku wyniosło
8,9%. W IV kw. ub.r. PKB wzrósł realnie o 9,2%. Największe kontrybucje do wzrostu PKB w ostatnim kwartale
2010 r. pochodziły od prywatnej konsumpcji (6,2 pp.) i prywatnych inwestycji (8 pp.). Wg TEPAV, w 2010 r. Turcja
należała do grupy 40 najszybciej rosnących gospodarek na świecie (nie znalazł się w niej żaden kraj członkowski
UE), które odpowiadają za 91% globalnego wzrostu PKB. Warto przypomnieć, że w 2009 r. Turcja znalazła się
również wśród krajów o największym spowolnieniu gospodarczym.
• W ślad za wzrostem gospodarczym, w 2010 r. zadłużenie sektora publicznego spadło do 41,6% PKB wobec
45,5% w 2009 r. (znacznie poniżej kryterium Maastricht – 60%).
• Luty 2011 r. był kolejnym miesiącem przewagi importu nad eksportem – wzrost eksportu wyniósł 22,2%
podczas gdy import wzrósł o 48,7%. W porównaniu do tego samego miesiąca ub.r., miesięczny deficit wymiany
zagranicznej zwiększył się z poziomu 3,5 mld USD do 7,4 mld USD. Ponieważ tempo wzrostu importu znacznie
przewyższało wzrost eksportu, wynik netto eksportu przyczynił się negatywnie do wzrostu gospodarczego (5,6
p.). Dane wskazują, że wychodzenie Turcji z recesji reprezentuje krzywa „V”, a po wyrównaniu kalendarzowym i
sezonowym, gospodarka przekroczyła o ok. 2,2% poziom osiągnięty w III kw. 2008 r.
• W styczniu br. deficyt rachunku bieżącego wzrósł do 5,9 mld USD w porównaniu do 3,1 mld USD w styczniu
2010 r. i w okresie ub. 12-mies. osiągnął rekordowy poziom 51,4 mld USD.
• 12-mies. deficyt budżetowy spadł w lutym br. do poziomu 32,2 mld TL wobec 35,5 mld TL w styczniu. Budżet
odnotował nadwyżkę w 2. pierwszych miesiacach br.
• Wskaźnik wykorzystania mocy produkcyjnych w przemyśle nieznacznie wzrósł z 73% w lutym do 73,2% w
marcu br. i o 5,9 pp. rdr. Indeks produkcji przemysłowej zwiększył się w styczniu br. o 18,9% rdr, podczas gdy
indeks sezonowo wyrównany równiez wzrósł o 4,7% w stosunku do grudnia 2010 r.
• W pierwszych miesiącach br., po raz pierwszy od grudnia 2000 r., odnotowano ujemny strumień netto
bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) do Turcji, odpływ BIZ przewyższał ich napływ. Inwestycje
portfelowe (w szczególności w odniesieniu do obligacji rządowych) znacznie wzrosły, z 1,9 mld USD w styczniu
2010 r. do 2,3 mld USD w tym samym miesiącu br.
Inne:
• Turecki Bayraktar zakupił niemiecką firmę Odelo produkującą systemy oświetlenia stosowane w branży
motoryzacyjnej, a firma Rönesans prowadziła rozmowy w sprawie zakupu z brytyjską firmą budowlaną Costain.
Italcementi planuje sprzedaż swoich 3 zakładów cementowych w Turcji tureckiej firmie Limak, w Kocaeli swoja
3
fabrykę zbuduje niemiecki concern ThyssenKrupp.
• Po sfinalizowaniu transkacji zakupu 1/4 udziałów w Garanti Bankası, hiszpański BBVA stał się jednym z
głównych graczy w tureckim sektorze bankowym.
• W Hatay rozpoczęła działalność największa w Turcji inwestycja typu “greenfield” w sektorze produkcji stali –
stalownia zbudowana przez turecko-rosyjską spółkę JV.
• W 2011 r. EIB zamierza udzielić Turcji pożyczek w wysokości 2 mld Euro, z przeznaczeniem na inwestycje w
infrastructurę, wsparcie sektora MSP oraz inwestycje związane z energetyką i przeciwdziałaniem zmianom
klimatu. (na podstawie materiałów Delegatury UE w Ankarze, 04.04.2011 r.)
TURCJA – HANDEL I DYPLOMACJA: W 2010 r. Turcja była obiektem zabiegów dyplomatycznych i
ekonomicznych ze strony zarówno partnerów zachodnich jak i państw regionu bezpośredniego sąsiedztwa. W
rezultacie, w 2010 r. Turcja podpisała lub awansowała szereg umów handlowych, a rząd skutecznie wsparł
interesy tureckich perzedsiębiorstw w ich ekspansji na rynkach międzynarodowych. Stambuł – główny ośrodek
tureckiego biznesu dodatkowo zwiększył swoją atrakcyjność dzięki statusowi Europejskiej Stolicy Kultury 2010.
Blisko 9% wzrost gospodarczy w 2010 r. przyniósł redukcję relacji zadłużenia do PKB do poziomu 43%, a więc
poniżej celu przyjętego w rządowym Średnio-okresowym Programie Ekonomicznym na lata 2010-12 oraz
ustalonego przez KE kryterium Maastricht. Takiej perspektywy nie posiada większość krajów członkowskich UE:
dla Grecji zadłużenie w relacji do PKB kształtuje się na poziomie 140,2%, dla Włoch 118,9%, dla Belgii, Irlandii,
Francji, Niemiec i Wlk. Brytanii – pomiędzy 75% a 100%. Wyniki gospodarcze Turcji zapewniają jej lepszą
pozycję przetargową w negocjacjach umów handlowych. Przykładowo, w listopadzie ub.r. po 6 latach negocjacji
udało się sfinalizować umowę o wolnym handlu (FTA) z Libanem.
W połowie lutego br. rząd Turcji ogłosił zamiar zacieśnienia powiązań gospodarczych z Organizacją Współpracy
Krajów Zatoki Perskiej (GCC) i liczy na podpisanie do końca br. FTA równocześnie z wszystkimi krajami
członkowskimi organizacji. Wymiana handlowa Turcji z poszczególnymi krajami GCC już wykazuje tendencje
wzrostowe – np. po podpisaniu porozumienia (MoU) z ZEA o powołaniu komisji wspólnej Ankarskiej Izby
Handlowej i Federacji Izb Handlowo-Przemysłowych ZEA, wolumen bilateralnego handlu ma wzrosnąć na
przestrzeni najbliższych 4 lat do poziomu 10 mld USD. Wg wypowiedzi ministra gospodarki ZEA sułtana bin
Saeed Al Mansouri, podniesienie poziomu bilateralnych relacji z Turcją dotyczyć będzie sfery gospodarki, handlu i
inwestycji, energetyki, rolnictwa, współpracy MSP oraz innych sektorów uznanych za obszar wspólnych
interesów obu krajów. Rząd Turcji wyraził zainteresowanie rozszerzeniem współpracy w ramach dużych
projektów infrastrukturalnych realizowanych na całym obszarze GCC, takich jak budowa linii kolejowej o wartości
50 mld USD łączącej największe miasta i ośrodki gospodarcze krajów Zatoki Perskiej.
Iran zajmuje szczególne miejsce w planach tureckiej administracji – największy terytorialnie sąsiad Turcji, ze
względu na posiadane zasoby surowców energetycznych reprezentuje dla interesów tureckich potencjał
dynamicznego wzrostu gospodarki. Od 2008 r. dostawy irańskiego gazu ziemnego do Turcji wzrosły o 100%, do
ok. 30 mln m3 dziennie. Przebiegające przez wspólną granicę rurociągi posiadają zdolność transportowania 15
mld m3 gazu rocznie (30% ponad obecny poziom tranzytu). Współpraca gospodarcza Turcja-Iran, mimo iż oparta
obecnie głównie na handlu gazem, nie ogranicza się do surowców energetycznych – w styczniu br. ministrowie
mieszkalnictwa obu krajów podpisali umowę, na podstawie której turecka firma budowlana zbuduje 20.000
domów w i w pobliżu Teheranu. 6 lutego br. podczas spotkania Turecko-Irańskiej Komisji Wspólnej ds.
Współpracy Gospodarczej podpisano umowę, która do 2015 r. ma zapewnić zwiększenie obrotów w wymianie
dwustronnej do poziomu 30 mld USD.
Zacieśnienie relacji turecko-irańskich spotkało się z zaniepokojeniem i krytyką ze strony UE i USA, które
wprowadziły szereg sankcji przeciwko Iranowi w związku z realizowanym przez Teheran programem nuklearnym.
W lutym br. USA wpisały na „czarną listę” 2 obywateli i 3 firmy tureckie (Macpar, Multimat i Step), które wg USA
4
są zaangażowane w realizację dostaw dla wspomnianego programu. Po zamrożeniu aktywów ww. firm tureckich
na terytorium USA, Ankara ostro zareagowała przypominając, że Turcja przestrzega rezolucji ONZ i nie jest
zobowiązana do przestrzegania zakazów wprowadzanych przez USA, odmawiając jednocześnie zastosowania
sankcji wobec firm tureckich postępujących zgodnie z ustawodawstwem tureckim. Wydarzenia te miały miejsce
równolegle z rozmowami prowadzonymi przez ministra stanu Turcji Hayati Yazaci z Departmentem
Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Department of Homeland Security) USA, podczas których Turcja i USA
zobowiązały się do współpracy w zakresie zwalczania terroryzmu.
Zważywszy na mocną pozycję gospodarki tureckiej i coraz większe zaangażowanie dyplomatyczne Ankary na
arenie międzynarodowej, należy przyjąć, że rząd będzie w dalszym ciągu dążył do wzmacnienia wpływów Turcji
w regionie i kontynuował proces re-definicji jej pozycji globalnej. Podpisane na najbliższe 4 lata przez Turcję
umowy handlowe o wartości 40 mld USD zapewniają jej doskonałe perspektywy gospodarcze, które wymagać
będą jednakże prowadzenia delikatnej polityki równowagi związanej z utrzymaniem silnych powiązań zarówno z
Zachodem jak i z Iranem. (EDI Fortnightly 31.03.2011 r., za OBG 18.03)
FINANSE: Obniżenie przez bank centralny (CBT) podstawowych stóp procentów z jednoczesnym
podwyższeniem wymaganego pułapu obowiązkowych rezerw bankowych dla lokat krótkoterminowych w walucie
krajowej ocenia się jako ruch w kierunku ograniczenia aktywności kredytowej banków (w 2010 r. nastąpił 40%
wzrost kredytów konsumpcyjnych) oraz napływu do Turcji kapitału spekulacyjnego, a w efekcie – doprowadzenia
do skutecznego „schłodzenia” gospodarki. Zamierzeniem rządu jest zapewnienie trwałego i stabilnego
aczkolwiek umiarkowanego tempa wzrostu, który nie będzie kreował zagrożeń dla równowagi bilansu płatniczego
państwa. Efektem decyzji CBT były spadki indeksów giełdy stambulskiej (IMKB), głównie za sprawą 21% spadku
notowań akcji tureckich banków na bazie obaw o zmniejszenie zysków. Pojawiły się również obawy o zachwianie
stabilności tureckiego systemu bankowego. W następstwie podniesienia poziomu rezerw obowiązkowych,
tureckie banki zdeponują w CBT ok. 30 mld TL, które nie są oprocentowane. Kwota ta odpowiada 3% ogółu
środków w tureckim sektorze bankowym, zatem banki mogą utracić zyski rzędu 2,5 mld TL. (TODAY’S Zaman
25.03.2011 r.)
EKSPORT: Symptomem poprawy sytuacji w tureckim eksporcie są opublikowane w marcu przez TurkStat wyniki
za 2 pierwsze miesiące br., które wskazują na wzrost eksportu o 22,5% w porównaniu do tego samego okresu
2010 r. W lutym eksport wzrósł o 24,19% w stosunku do tego samego miesiąca ub.r. i osiągnął poziom 10,1 mld
USD, jednak dla zapewnienia pożądanej dynamiki eksportu tureckiego, niezbędna jest jego
restrukturyzacja/dywersyfikacja. W lutowym eksporcie liderem pozostała branża motoryzacyjna (1,6 mld USD), a
tuż za nią znalazły się sektory: żelaza i stali oraz odzieży gotowej z eksportem na zbliżonym poziomie 1,3 mld
USD. Największy udział w eksporcie – 84,16% utrzymały wyroby przemysłowe, na dalszych miejscach znalazły
się sektor rolniczy (13,4%) i górnictwo (2,4%), największe spadki odnotowano natomiast dla eksportu oliwek (37%), statków i jachtów (-2,47%) oraz cementu (2%). Nie uległa zmianie lista 10 czołowych rynków
przeznaczenia tureckiego eksportu: Niemcy, Włochy, W. Brytania, Francja, Irak, Rosja, ZEA, USA, Hiszpania i
Iran. (TODAY’S Zaman 2.03.2011 r.)
Minister Handlu Zagranicznego Zafer Caglayan zapowiedział subsydia dla eksporterów tureckich w wysokości 30
mln USD, które mają w efekcie przynieść w 2011 r. wzrost wolumenu eksportu rzędu 6 mld USD oraz stworzenie
36 tys. nowych miejsc pracy. Subsydia skierowane będą do 61 stowarzyszeń eksporterów i biznesu, izb
handlowych i przemysłowych w 69 (spośród ogółem 81) tureckich prowincji oraz ponad 100 spółdzielni. Objęte
subsydiami działania to głównie pokrycie wydatków poniesionych na marketing i promocję szpitali (turystyka
medyczna), uniwersytetów (zwiększenie wpływów z wymiany studenckiej) oraz tureckiej branży filmowej. Jako
przykład podano 60 tys. turystów, którzy corocznie przybywają do Turcji w celach medycznych i pozostawiają ok.
850 mln USD. Wsparcie poprzez subsydia może na przestrzeni najbliższych 5 lat doprowadzić do zwiększenia tej
kwoty do 5 mld USD. (TODAY’S Zaman 22.03.2011 r.)
5
SEKTOR ROPY I GAZU: Z końcem br. wygasa umowa Turcja-Rosja dot. dostaw gazu ziemnego podpisana
14.02.1986 r. jeszcze przez ZSRR. Zgodnie z ww. umową, przez 25 lat Rosja (Gazprom) dostarczała Turcji 6 mln
m3 gazu rocznie. O ile żadna ze stron nie wypowie umowy, po 31.12.2011 r. dostawy gazu będą kontynuowane
przez kolejne 5 lat. Powołując się na niższe ceny gazu uzyskiwane przez prywatnych importerów tureckich oraz
możliwość oferowania niższych cen gazu konsumentom niż odbywa się to obecnie za pośrednictwem państwowej
korporacji BOTAS, Minister Energii i Zasobów Naturalnych zaproponował aby nową umowę gazową z Rosją
podpisały spółki prywatne i zwiększyły tym samym swój udział w tureckim rynku gazu ziemnego. Rząd Turcji
poinformował już stronę rosyjską, że BOTAS nie odnowi umowy gazowej z rosyjskim Gazpromem. (TODAY’S
Zaman 31.03.2011 r.)
POSZUKIWANIA ROPY I GAZU: Zgodnie z nową umową o wspólnych poszukiwaniach złóż ropy naftowej
pomiędzy Turecką Korporacją Naftową (TPAO) i koncernem ExxonMobil, do końca kwietnia br. u tureckich
wybrzeży M. Czarnego przycumuje i rozpocznie pracę kolejna, norweska platforma wiertnicza typu Leiv Eiriksson.
Statek-platforma o nazwie Deepwater Champion reprezentuje 6. generację technologii dla poszukiwań złóż pod
dnem morza, umożliwia wykonywanie wierceń w morzach o głębokości do 3660 m i wgłębienia się do 12.190 m
poniżej poziomu morza. Przenośna konstrukcja platformy pozwala na transport przez Cieśninię Bosfor (pod
mostami). Platforma jest obecnie wykorzystywana do poszukiwań ropy naftowej pod dnem M. Czarnego dla TPAO
i brazylijskiej spółki Petrobras.
Uzależniona od importu surowców energetycznych Turcja prowadzi wraz zagranicznymi partnerami (m.in.
ukraiński Naftogaz, brazylijski Petrobras oraz amerykański/międzynarodowy ExxonMobil) intensywne
poszukiwania własnych złóż ropy naftowej i gazu ziemnego w rejonie mórz Czarnego i Śródziemnego. Zasoby
ropy naftowej w tureckiej strefie M. Czarnego szacuje się na 10 mld baryłek, wystarczające na pokrycie 50letniego zapotrzebowania Turcji na ten surowiec, natomiast tureckie rezerwy gazu ziemnego w tym regionie
wynoszą prawdopodobnie 3 bln m3. (TODAY’S Zaman 12.03.2011 r.)
11 marca br. podczas obrad Komisji Wspólnej ds. Współpracy Gospodarczej turecka państwowa Korporacja
Naftowa (TPAO) i Qatari Gas podpisały porozumienie (MoU) dot. wspólnych poszukiwań i produkcji gazu
ziemnego w Katarze. Porozumienie otwiera drogę do wspólnej oceny możliwości współpracy obejmującej
dostawy LNG z Kataru do Turcji, budowę zakładu powtórnej gazyfikacji LNG w Turcji oraz powołania przez TPAO i
Qatar Gas spółki JV do poszukiwań i produkcji gazu ziemnego w Katarze. Obie strony omówią ponadto
ewentualne wspólne inwestycje w krajach trzecich. (TODAY’S Zaman 15.03.2011 r.)
ENERGETYKA/INWESTYCJE: Poprzez wieloletnie gwarancje kredytowe na sumę ogółem 37,4 mln USD
amerykański Export-Import Bank (Ex-Im Bank USA) udzieli wsparcia dla eksportu kompletu turbin generatora
gazu (aero-pochodnego) produkcji GE (General Electric) oraz wyposażenia i usług innych firm amerykańskich,
przeznaczonych do wykorzystania przy realizacji projektu w dziedzinie energetyki w Turcji.
Oprócz GE, w realizacji uczestniczy niewielka firma Wahlcometroflex z Lewiston (stan Maine), która odpowiada
za dostawę kanału (bypass) odprowadzania spalin. Wspomniany turecki kontrakt na zakup wyposażenia
elektrowni zapewni utrzymanie ponad 525 miejsc pracy w zakładach GE w Cincinnati (Ohio) i Houston (Texas),
jak również w zakładach dostawców GE w różnych częściach USA.
Turcja należy do grupy 9 dynamicznie rozwijających się gospodarek o szybko rosnących potrzebach w zakresie
zakupu wyposażenia dla inwestycji w budowę infrastruktury, zidentyfikowanych przez Ex-Im Bank jako oferujące
firmom amerykańskim najlepsze możliwości ekspansji eksportowej. Omawiana transakcja jest kolejną z serii
kontraktów sfinansowanych przez Ex-Im Bank w ostatnich kilku latach dla przedsięwzięć GE w Turcji związanych
z energetyką wykorzystującą turbiny gazowe. Nabywcą wyposażenia jest firma Ales, która podjęła się budowy i
eksploatacji opalanej gazem elektrowni pracującej w cyklu mieszanym (combined-cycle gas-fired power) o mocy
6
62 MW w prowincji Aydin (Turcja płd.-wsch.). (EDI Fortnightly 16.03.2011 r., za Ex-Im 14.03)
ENERGETYKA/OZE: Enerji S.A. – działająca w sektorze energetyki spółka JV tureckiego Sabanci Holding i
austriackiego Verbund – uruchomiła hydroelektrownię Hacininoglu (w górnym biegu rzeki Ceyhan) o mocy 142
MW zbudowaną za 120 mln Euro w Kahramanmaras (płd. Turcja). Sabanci Holding zapowiada jednocześnie
zwiększenie w 2011 r. inwestycji w energetyce opartej na odnawialnych źródłach energii (OZE). W lutym br.
Enerji S.A. uruchomiła 1. z zaplanowanych przez konsorcjum farm wiatrowych w Turcji o mocy 90 MW w
prowincji Canakkale (płn.-zach. część Turcji), w 2012 r. do eksploatacji wejdzie Dagpazari Wind Farm o mocy 39
MW. Do końca br. rozpocznie pracę hydroelektrownia o mocy 85 MW zbudowana przez Enerji S.A. na zaporze
Menge Dam. Inne przedsięwzięcia Enerji S.A. w energetyce obejmują: budowę zapory i hydroelektrowni Sanguzel
Dam (103 MW), zapory i hydroelektrowni Kandil Dam (214 MW) oraz hydroelektrowni regulacyjnej Dagdelen o
mocy 8 MW. Celem Sabanci Group jest zbudowanie do 2015 r. – wspólnie z Verbund – potencjału produkcji
elektrycznej o mocy łącznej 5 tys. MW i przejęcie 10% rynku. Spółka Enerji S.A. powstała w maju 2007 r. i
prowadzi działalność w sektorze wytwarzania energii w oparciu o równe udziały i reprezentację w zarządzie
Sabanci Holding i Verbund. (TODAY’S Zaman 28.03.2011 r.)
Szybkie pokonanie skutków recesji i wysoki wzrost gospodarczy zaostrzyły problemy Turcji związane z pokryciem
wysokiego i rosnącego w tempie 8% rocznie zapotrzebowania na energię elektryczną, które wobec wysokiego
importu surowców energetycznych (ropa naftowa, gaz ziemny) doprowadziły do rekordowego poziomu deficytu
rachunku bieżącego. Szacuje się, że zapotrzebowanie Turcji na energię elektryczną, które w 2010 r. wyniosło 209
kWh, do 2020 r. wzrośnie do poziomu 450 mld kWh. Wdrażane przez rząd od kilku lat programy dywersyfikacji
źródeł energii zakładają budowę min. 3 elektrowni atomowych oraz zwiększenie udziału OZE w bilansie
energetycznym kraju. W związku z obawami wywołanymi katastrofą w Japonii (skażenie radioaktywne po awarii
elektrowni atomowej w następstwie trzęśienia ziemi i tsunami), rząd zapewnia opinię publiczną o wysokim
standardzie bezpieczeństwa przyszłych tureckich elektrowni atomowych. Podkreśla się jednocześnie walory
ekologiczne i ekonomiczne oraz potencjał rodzimej hydroenergetyki – wg raportu Stowarzyszenia Producentów
Branży Hydroenergetycznej (HESIAD), potencjał ten wynosi 140 mld kWh, a po zastosowaniu odpowiedniej
technologii, można go zwiększyć do 170 mld kWh. Hydroelektrownie już działające (172) lub budowane (148)
mają w najbliższym czasie pokrywać 35% zapotrzebowania Turcji na energię elektryczną, poprzez właściwą
eksploatację ich produkcja może zwiększyć się o 90 mld kWh. Wg DSI (Państwowa Agencja Robót Wodnych),
uwzględniając fakt, że średnia wysokość terytorium Turcji wynosi 1131 m n.p.m. a 64% terytorium posiada 12%
nachylenie, w Turcji planuje się budowę dodatkowo ponad 1400 hydroelektrowni.
Jak twierdzą autorzy raportu, kolejne 50 mld kWh można zaoszczędzić poprzez poprawę efektywności
energetycznej, a po włączeniu energetyki solarnej i wiatrowej, możliwe będzie zasadnicze zwiększenie udziału
OZE. (TODAY’S Zaman 23 i 30.03.2011 r.)
PRZEMYSŁ: W IV kw. 2010 r. zatrudnienie w tureckim przemyśle wzrosło o 6,5% rdr, o 0,6% w stosunku do
poprzedniego kwartału. Dane te potwierdzają stałe odradzanie się sektora przemysłowego po recesji 2008/2009
– w grudniu 2010 r. odnotowano wzrost produkcji przemysłowej o 16,9% wobec grudnia 2009 r. (wzrost
wyrównany sezonowo wyniósł 17,4% rdr). Płace brutto w przemyśle w ostatnim kw. ub.r. zwiększyły się o 17,9%
w porównaniu do analogicznego kw. 2009 r. (TODAY’S Zaman 3.03.2011 r.)
SEKTOR ŻELAZA I STALI: Geograficzna bliskość i poziom regionalnej współpracy gospodarczej Turcji z krajami
arabskimi Płn. Afryki i Bliskiego Wschodu przekłada się na zwiększone zainteresowanie konsekwencjami
zaburzeń politycznych i społeczno-ekonomicznych w tych krajach dla interesów przedsiębiorców tureckich. Jak
prognozuje Stowarzyszenie Tureckich Producentów Żelaza i Stali (DCUD) w br. należy spodziewać się ok. 10%
spadku tureckiego eksportu stali. W styczniu i lutym br. eksport stali z Turcji do Egiptu i Libii wyniósł ogółem 38
tys.t., w porównaniu do 167 tys. ton w tym samym okresie ub.r. W całym 2010 r. wolumen eksportu tureckiej
7
stali do Egiptu wyniósł 610 mln USD oraz 624 mln USD do Libii. W średnim okresie jednakże, w związku z
poszerzoną reprezentacją społeczeństwa w rządzie Egiptu DCUD przewiduje przyspieszone wdrażanie do
realizacji projektów budownictwa mieszkaniowego i infrastruktury, a w efekcie – szybkie odbicie się tureckiego
eksportu stali do Egiptu. Wszelkie prognozy dot. Libii są jednakże nieuprawnione do zakończenia konfliktu
wewnętrznego w tym kraju. (TODAY’S Zaman 3.03.2011 r.)
W ostatnim okresie Turcja zdołała zwiększyć swój udział w światowej produkcji stali z 1,7 do 2,1% i zajmuje
obecnie pod tym względem 10. miejsce na świecie. Jednocześnie, w związku z pogłębiającym się deficytem
rachunku bieżącego (48 mld TL na koniec 2010 r.), analizuje się możliwe oszczędności w wyniku zmniejszenia
importu, także w odniesieniu do złomu żelaza i stali. Wg szacunków, w 2015 r. zapotrzebowanie Turcji na złom
wzrośnie do poziomu 34 mln t. (obecnie 23 mln t.). W 2010 r. wartość tureckiego importu złomu wyniosła 7 mld
USD. Plan oszczędnościowy zakłada zwiększenie ilości złomu żelaza i stali pozyskiwanego na rynku krajowym do
10 mln t. (obecnie 5 mln t.), a w konsekwencji obniżenie importu o 2,5 mld USD. (TODAY’S Zaman 24.03.2011
r.)
TECHNOLOGIE: Od 1 stycznia 2011 r. tureckie Ministerstwo Kultury i Turystyki rozpoczęło zaplanowane na 6 lat
wdrażanie stystemu zabezpieczeń dla biletów i kart wstępu do muzeów i obiektów historycznych opartego na
technologii opracowanej przez amerykańską firmę InkSure (NYC, USA) i obejmującej „inteligentny” chip
hologramowy wszczepiany na gorąco do kart wstępu lub naklejany w formie nalepki na biletach. System
zapewnia wysoki poziom zabezpieczenia przed podrabianiem/fałszowaniem, a jednocześnie łatwość odczytu i
potwierdzenia autentyczności biletu/karty w warunkach polowych (jak w przypadku zwiedzania obiektów
terenowych). Hologram zawiera elementy zabezpieczeń oferowanych przez technologie InkSure i dodatkowe
cechy opracowane przez tureckiego producenta hologramów – firmę MTM Security, w tym m.in. złożoną
strukturę folii hologramowej, efekty specjalne i kody optyczne, trudne do odtworzenia przy użyciu
standardowego sprzętu drukującego. InkSure specjalizuje się w technologiach hologramowych dla ochrony
marek produktowych i zabezpieczeń dokumentów, m.in. papierów wartościowych. (EDI Fortnightly 16.03.2011 r.,
za InkSure 08.03.2011 r.)
W marcu br. Turecka Locomotive and Engine Industry Corporation (TULOMSAS) i amerykański General Electric
(GE) Transportation zaprezentowały w Eskisehir efekt współpracy – lokomotywę napędzaną 16-cylindrowym
silnikiem PowerHaul. Firmy związane są podpisaną w 2008 r. umową o partnerstwie strategicznym, która
przewiduje wspólną produkcję w Turcji i eksport na rynki trzecie (głównie bliskiego regionu) lokomotyw
zaawansowanej technologii o napędzie dieslowskim. PowerHaul zapewnia redukcję zużycia paliwa o 9% w
stosunku do silników aktualnie stosowanych w lokomotywach spalinowych. (TODAY’S Zaman 1.03.2011 r.)
ICT: Jak prognozuje Research and Markets (http://www.researchandmarkets.com) w raporcie pt. "Turkey
Information Technology Report Q1 2011", wartość strategicznie usytuowanego tureckiego rynku technologii
informatycznych (IT) ma szanse wzrosnąć z poziomu ok. 7,1 mld USD w 2011 r. do 11,3 mld USD w 2015 r., tj. w
tempie najszybszym w grupie wschodzących gospodarek Europy. Sprzedaż komputerów osobistych w Turcji
spadła w 2009 r., ale niski nadal stopień nasycenia rynku PC oraz rosnące dochody gospodarstw domowych
podtrzymują trend wzrostowy rynku. Wg autorów raportu, dzięki szybszemu od oczekiwań odbiciu się gospodarki
tureckiej z recesji w 2010 r. oraz rosnącej produkcji przemysłowej i aktywności kredytowej gospodarstw
domowych, w 2011 r. wzrosną wydatki na zakup sprzętu i oprogramowania komputerowego. W okresie recesji,
wiele firm wstrzymało inwestycje w nowe technologie w związku z zahamowaniem popytu zewnętrznego,
natomiast od połowy ub.r. Centralny Bank Turcji (CBT) przedstawił dane wskazujące na rosnący poziom
optymizmu producentów i zaufania konsumentów. W horyzoncie 2011-2015 dla tureckiego rynku IT prognozuje
się skumulowaną stopę średniego wzrostu (CAGR) na poziomie 12%, z przesunięciem koncentracji popytu na
obszar azjatycki kraju (Anatolia). (EDI Fortnightly 16.03.2011 r., za R&M 09.03)
BIZ: Od 1967 r. działa w Turcji lokalny oddział niemieckiej firmy Mercedes-Benz – Mercedes-Benz Turk, który
8
posiada 2 zakłady produkujące autobusy (Hosdere w Stambule) i samochody ciężarowe (Aksaray, w środkowej
Anatolii). Łączne inwestycje Mercedesa w Turcji osiągnęły poziom 900 mln Euro, firma zapowiada kolejne
inwestycje w istniejące zakłady na poziomie 200 mln Euro. Oprócz centrów produkcji, Hosdere i Aksaray realizują
działalność badawczo-rozwojową. W okresie recesji, spadła produkcja autobusów (o 25%) i samochodów
ciężarowych (o 80%) marki Mercedes w Turcji, ale dzięki wsparciu ze strony rządu, udało się utrzymać
działalność bez zwolnień pracowników. Zakłady produkcyjne f-my Mercedes zatrudniają w Turcji ogółem 4500
pracowników, dodatkowo 2500 osób pracuje w sieci punktow dilerskich i serwisowych na całym terytorium
Turcji. Podczas spotkania z przedstawicielami firmy Mercedes, Minister Przemysłu i Handlu R.T. Nihat Ergun
wyraził oczekiwanie, że w Turcji zostanie uruchomiona również produkcja samochodów osobowych marki
Mercedes. (TODAY’S Zaman 31.03.2011 r.)
SEKTOR OBRONNY: 21 marca 2011 r. odbyło się w Ankarze posiedzenie Komitetu ds.Wdrożeń Przemysłu
Obronnego – organu decydującego o zakupach dla tureckich sił zbrojnych (TSK). Głównym tematem spotkania, w
którym uczestniczyli, m.in. Premier R.T. Erdogan, Minister ON Vecdi Gonul, Podsekretarz Stanu ds. Przemysłu
Obronnego (SSM) Murad Bayar i Szef Sztabu Generalnego gen. Isik Kosaner, był udział Turcji w
międzynarodowym programie budowy – pod przewodnictwem USA – nowoczesnych myśliwców F-35. W
konsorcjum powołanym do realizacji programu uczestniczą: USA, Turcja, Włochy, Dania, W. Brytania, Norwegia,
Australia i Kanada. Turcja zamówiła ogółem 100 samolotów F-35 i jest wykonawcą partii robót.
Amerykański Pentagon, który w ostatnim okresie przedstawił Turcji rachunek na wpłatę dodatkowej (powyżej
ustaleń) kwoty 4 mld USD w związku z wzrostem kosztów programu, konsekwentnie odrzuca wielokrotnie
ponawiane wnioski strony tureckiej o udostępnienie kodów źródłowych do oprogramowania F-35 oraz tzw. kodów
zewnętrznych służących do identyfikacji „swój-obcy”. Bez dostępu do kodów źródłowych samoloty mogą być
sterowane z ośrodków zewnętrznych/zagranicznych, mogą być także bezbronne wobec środków wojny
elektronicznej, niemożliwe jest wprowadzanie jakichkolwiek modyfikacji oprogramowania wobec zmienionych
warunków prowadzenia operacji samolotów poza przestrzenią powietrzną Turcji, np. w przypadku konfliktu
militarnego z krajem trzecim sprzymierzonym z USA, USA może wykorzystać oprogramowanie do
unieruchomienia tureckich samolotów, systemy pokładowe mogą nie wykrywać zagrożeń ze strony środków
bojowych odpalonych przez wroga, itp. Turcja domaga się dostępu do technologii oprogramowania w związku z
negatywnymi doświadczeniami przy zakupie od USA F-16 w latach 1980-tych, dotychczas także – wobec odmowy
USA – pracuje nad wypracowaniem własnego oprogramowania dla myśliwców F-16 produkowanych w Turcji na
licencji amerykańskiej.
Specjaliści wskazują ponadto na potencjalne ryzyko związane z koniecznością przekazania do USA danych
umożliwiających opracowanie dla Turcji oprogramowania w oparciu o postrzegane przez Turcję kryteria zagrożeń
dla bezpieczeństwa narodowego. Turcja alokowała na swój udział w programie F-35 kwotę 10 mld USD, ale
uwzględniając wzrost kosztów produkcji, koszty logistyczne i inne, poziom wymaganego od Turcji zaangażowania
należy obecnie szacować na 16 mld USD. Szef Sztabu Generalnego wystąpił już z wnioskiem o przyznanie
dodatkowych środków. Pierwszy F-35 ma być przekazany Turcji w 2015 r. Wg źródeł dyplomatycznych, na które
powołuje się dziennik, z podobnych co Turcja powodów wycofanie się z programu F-35 rozważa Wlk. Brytania.
Ostateczne rozstrzygnięcia w tej kwestii zapadną prawdopodobnie podczas zaplanowwanego na 13.04. br. w
USA spotkania przedstawicieli państw uczestniczących w konsorcjum dla budowy F-35. (TODAY’S Zaman 12, 24 i
25.03.2011 r.)
Jak podaje Departament Stanu USA, w 2009 r. Turcja była drugim co do wartości transakcji nabywcą uzbrojenia
produkcji amerykańskich firm prywatnych sektora obronnego z regionu Bliskiego Wschodu i Afryki Płn. W 2009 r.
rząd USA zatwierdził sprzedaż broni i uzbrojenia produkcji USA o wartości ogółem 40 mld USD, z czego na
wspomniany region przypadała kwota 7 mld USD – zakupy Iraku wyniosły 1,51 mld USD, Turcji 1,5 mld USD, ZEA
1,09 mld USD. Większość z przyznanej na 2009 r. puli sprzedaży uzbrojenia wykorzystały: Singapur, Japonia, Wlk.
Brytania i Korea Płd. W odniesieniu do zakupu broni i uzbrojenia, Turcja pozostaje także jednym z największych
klientów rządu USA: we wrześniu 2009 r. administracja Prezydenta Obamy poinformowała Kongress o zamiarze
sprzedaży Turcji systemów obrony anty-rakietowej Patriot PAC-3 (wraz z wyposażeniem), Turcja ubiega się
9
również o zgodę na zakup 6 samolotów bezzałogowych (UAV) Predator oraz 2 uzbrojonych Predatorów w wersji
„Reaper”. (TODAY’S Zaman 14.03.2011 r.)
BUDOWNICTWO: Po stabilizacji sytuacji politycznej w Egipcie i większości państw arabskich Afryki Płn. i
Bliskiego Wschodu, należąca do tureckiego koncernu Limak Holding firma budowlana Limak Construction
zdobyła 2 duże kontrakty zagraniczne: na rekonstrukcję i rozbudowę międzynarodowego portu lotniczego w
Kairze oraz na realizację projektu transportu wody w Arabii Saudyjskiej. Koncepcja projektu rozbudowy Cairo
International Airport obejmowała początkowo jedynie podwojenie przepustowości Terminala nr 3 i budowę
dodatkowych pomieszczeń obsługi pasażerów, natomiast obecnie przewiduje ona wydłużenie/powiększenie pasa
startowego w celu zapewnienia możliwości przyjmowania dużych samolotów pasażerskich klasy Airbus 380.
Projekt o wartości 387 mln USD finansowany będzie pożyczką Banku Światowego. Drugie z wspomnianych
przedsięwzięć (wartość 189 mln USD) Limak Construction zrealizuje w Arabii Saudyjskiej dla lokalnej firmy Saline
Water Conversion Corporation (SWCC) i obejmie budowę urządzeń systemu transportu wody. Limak działa na
rynku Arabii Saudyjskiej od 35 lat. (TODAY’S Zaman 31.03.2011 r.)
TELEKOMUNIKACJA: W ramach projektu „We listen to the Heartbeats of Marmara”, Turk Telekom – turecki
monopolista na rynku telefonii stancjonarnej wspólnie z Obserwatorium i Instytutem Badań Trzęsień Ziemnych
(KRDAE) Uniwersytetu Bogazici, zainstalował na dnie Morza Marmara 5 stacji czujnikowych do wykrywania i
rejestracji ruchów tektonicznych wywołujących trzęsienia ziemi. Dodatkowo, w wodach akwenu umieszczono 10
takich stacji, połączonych odcinkami kabli światlowodowych o długości łącznej 57 km. System umożliwi
dokładne monitorowanie sytuacji w wodach M. Marmara pod kątem występowania trzęsień ziemi i tsunami oraz
powiadamianie o wszelkich ruchach sejsmicznych z ok. 15 sek. wyprzedzeniem, co pozwoli na automatyczne
wyłączenie urządzeń elektrycznych i gazowych, a tym samym ograniczenie negatywnych skutków takich zjawisk.
(TODAY’S Zaman 31.03.2011 r.)
TRANSPORT LOTNICZY: Tureckie Linie Lotnicze (THY) złożyły w firmie Airbus zamówienia na zakup 10
samolotów typu A321 i na 3 samoloty A330-200F. Wg komunikatu Airbusa, THY czeka również na realizację
dostaw zamówionych w latach 2009-2010 27 samolotów (pasażerskich i cargo), które uzupełnią posiadaną
aktualnie przez THY flotę 75 samolotów Airbus, w tym 4 frachtowców A310, 50 samolotów z rodziny A320, 11
samolotów typu A330, 1 samolotu w wersji A330-200F i 9 A340. (TODAY’S Zaman 10.03.2011 r.) Tureckie Linie
Lotnicze THY zajęły w ub.r. 3. miejsce wśród najszybciej rosnących przewoźników lotniczych na świecie – za Air
China i Ryanair. W 2010 r. THY przewiozły ogółem 29,1 mln pasażerów, o 16% więcej niż w 2009 r. Zyski netto
THY za 2010 r. osiągnęły 183,8 mln USD, natomiast przychody ze sprzedaży wzrosły o 20% w stosunku do roku
poprzedniego. THY zdołały w ub.r. zwiększyć poziom wykorzystania miejsc pasażerskich o 2,8 pp. i o 32%
wolumen przewiezionego cargo (314 tys. t.). THY z siedzibą w Stambule są członkiem Star Alliance. (TODAY’S
Zaman 25.03.2011 r.)
B+R: W najnowszym raporcie pt. „Knowledge, Networks and Nations: Global Scientific Collaboration in the 21st
Century” Brytyjska Royal Society zwraca uwagę na szybkie, porównywalne z Chinami, tempo wzrostu bazy i
możliwości tureckiej nauki oraz instytucji badawczo-rozwojowych. Po uznaniu przez rząd Turcji w latach 1990tych badań i rozwoju za jeden z narodowych priorytetów, w latach 1995-2007 nakłady w tej dziedzinie
zwiększono w Turcji 6-krotnie, a obecnie Turcja wydaje na ten cel corocznie więcej niż Dania, Finlandia czy
Norwegia.
We wspomnianym okresie, udział wydatków na badania i rozwój względem PKB zwiększył się z 0,28 do 0,72%,
liczba naukowców wzrosła o 43%. W 2008 r. przedstawiono 4 razy więcej opracowań naukowych niż w 1996 r.
Wg raportu, rośnie znaczenie współpracy międzynarodowej w dziedzinie wykorzystania badań naukowych w
zwalczaniu globalnych problemów, takich jak bezpieczeństwo energetyczne, zmiany klimatyczne czy zachowanie
10
różnorodności biologicznej na świecie, a Turcja również może odegrać ważną rolę w tym procesie. Wzrost
gospodarczy w grupie państw rozwijających się pochodzi głównie od Chin, które zajmują 2. miejsce na świecie
(za USA) pod względem innowacyjności i efektów działalności B+R, a ich udział w ogóle nowych praw autorskich
wzrósł z 4,4 do 10,2%.
Wg danych raportu “Turkish Economy” (Podsekretariat ds. Skarbu, marzec 2011 r.), w latach 2002-2008 nakłady
Turcji na B+R wzrosły o 137%, z poziomu 3 mld USD do 7,1 mld USD, liczba personelu zatrudnianego w pracach
badawczo-rozwojowych zwiększyła się w okresie 2002-2009 o 154% (73,5 tys. osób w 2009 r.), a liczba
pracowników naukowych wyniosła w 2009 r. blisko 57,8 tys. osób. Statystyki wskazują, że pod względem liczby
publikacji w latach 2002-2008 odnotowano wzrost o 142% (blisko 25 tys. w 2008 r.), natomiast liczba tureckich
wniosków o patenty międzynarodowe w omawianym okresie zwiększyła się o 325% (85 w 2002 r., 361 wniosków
w 2008 r.). (TODAY’S Zaman 30.03.2011 r., strona Podsekretariatu ds. Skarbu)
REGIONALNA WSPÓŁPRACA GOSPODARCZA: Turcja odgrywa ważną rolę w Organizacji Współpracy
Gospodarczej Regionu Morza Czarnego (BSEC), jest także największym udziałowcem utworzonego przez BSEC w
1999 r. banku wspierania wymiany handlowej i rozwoju krajów w obrębie M. Czarnego – BSTDB. Organizację
tworzy 11 krajów: Albania, Armenia, Azerbejdżan, Bułgaria, Gruzja, Grecja, Mołdawia, Rumunia, Rosja,Turcja i
Ukraina, które również współtworzyły bank. Obecnie trwają konsultacje związane z wdrażaniem 4-letniego planu
strategii na lata 2011-2014 oraz ustalanie listy przedsięwzięć, które będą finansowane ze środków BSTDB.
Aktualnie bank wspiera realizację 105 projektów o wartości ogółem 1,1 mld Euro. Przedsięwziecia finansowane
przez BSTDB dotyczą kluczowych sektorów w krajach członkowskich BSEC – infrastruktury, energetyki,
transportu, produkcji przemysłowej, telekomunikacji i finansów. Przykłady inwestycji tureckich, które wsparły
realizację projektów finansowanych przez BSTDB obejmują albańską spółkę telekomunikacyjną Albtelecom i
hutę stali w Albanii. Do zwiększenia współpracy regionalnej przyczyniła się także realizacja w Turcji takich
projektów jak budowa międzynarodowych portów lotniczych Sabiha Gokcen w Stambule i Esenboga w Ankarze,
budowa autostrady „Black Sea” wzdłuż wybrzeża oraz nowe połączenia promowe w basenie M. Czarnego.
(TODAY’S Zaman 12.03.2011 r.)
Turcja, Syria, Jordania i Liban – kraje uczestniczące w tworzeniu wspólnego obszaru regionalnej integracji
gospodarczej – planują podpisanie umowy o współpracy w dziedzinie bankowości, która ma ułatwić wymianę
handlową i inwestycje pomiędzy krajami członkowskimi. Umowa stanowić będzie uzupełnienie podpisanych w
czerwcu ub.r. umów o wolnym handlu (FTA) i o zniesieniu obowiązku wizowego, zapewniających swobodny
przepływ towarów i osób w obrębie wspólnego obszaru ekonomicznego – Shamgen. „Shamgen” nawiązuje do
wspólnotowej idei Shengen, przy czym „Sham” oznacza sposób wymowy nazwy stolicy Syrii Damaszku w j.
arabskich oraz tureckim. Na koniec ub.r. łączne aktywa banków tureckich przekroczyły poziom 641 mld USD,
corocznie o 2% rośnie wolumen udzielanych pożyczek. Porozumienie o współpracy bankowej przewiduje
harmonizację standardów i regulacji dot. sektorów bankowych w 4 krajach członkowskich, która usunie
przeszkody w ich zintegrowanym funkcjonowaniu.
Zainteresowanie nabyciem państwowego banku tureckiego zadeklarowały duże banki z krajów arabskich: Al
Rajah Bank, Qatar National Bank i Abu Dhabi Islamic Bank. Wzrasta poziom współpracy gospodarczej Turcja-Irak,
od 8 lat Turcja wspiera także Irak politycznie na arenie międzynarodowej. Podczas najblizszej wizyty w Iraku,
premier Turcji otworzy konsulat generalny, międzynarodowy port lotniczy zbudowany przez tureckie firmy oraz
zagraniczny oddział tureckiego banku Vakifbank w mieście Irbil. Obecnie w Iraku działa ponad 260 tureckich firm
budowlanych, które realizują projekty o wartości ogółem blisko 11 mld USD. Turcja zapowiada zwiększenie do
końca br. wolumenu bilateralnej wymiany handlowej z Irakiem do poziomu 12 mld USD (7,4 mld USD w 2010 r.).
(TODAY’S Zaman 29 i 30.03.2011 r.)
FUZJE I PRZEJĘCIA (M&A): Podmiot dominujący na tureckim rynku naziemnych sieci telefonicznych Turk
Telekom zakupił Pantel International, do którego należy 30 tys. sieci światłowodowych w 16 krajach, głównie w
11
Europie Środkowej i Wschodniej oraz w krajach Kaukazu. Tym samym Turk Telekom stał się właścicielem i
operatorem tych sieci. Turk Telekom, który do prywatyzacji w 2005 r. był aktywny wyłącznie w dziedzinie
naziemnych sieci telefonicznych, obecnie stanowi grupę 9 przedsiębiorstw technologii telekomunikacyjnej. W
okresie ub. 5 lat Turk Telekom zainwestował 5,6 mld USD w budowę infrastruktury telekomunikacyjnej i rozwój
technologii związanych z telekomunikacją. Liczba użytkowników sieci ADSL w Turcji wzrosła do 7 mln, a
wykorzystanie danych osiągnęło 15 GB/os. ( 6 GB 2 lata temu). Zyski netto grupy TT w 2010 r. osiągnęły poziom
2,4 mld USD. (TODAY’S Zaman, 3.03.2011 r.)
SEKTOR TURYSTYKI: W latach 2002-2009 liczba turystów odwiedzających Turcję wzrosła o 117% i osiągnęła
poziom blisko 29 mln osób, co należy przypisać 3,5-krotnemu wzrostowi nakładów budżetowych na zagraniczną
promocję atrakcji turystycznych w Turcji. W 2010 r. na promocję zagraniczną sektora wydano 153 mln TL, a z
budżetu centralnego na rozbudowę bazy turystycznej władzom lokalnym przekazano 203,7 mln TL. W ub.r.
tureckie plaże sklasyfikowano na 4. miejscu na świecie pod względem czystości i poziomu przygotowania („blueflagged beaches”).
W związku z zamieszkami w regionie turystycznym Afryki Płn. (Egipt, Tunezja, Maroko), w pierwszych 2 mies.
br. odnotowano w Turcji 16,5% wzrost liczby turystów w porównaniu do tego samego okresu 2010 r.
Ministerstwo Kultury i Turystyki wspiera także rewitalizację obiektów muzealnych i prowadzenie wykopalisk
archeologicznych (111 w 2010 r.), które podnoszą atrakcyjność turystyczną Turcji. Od 17 kwietnia 2011 r.
obywatele tureccy i rosyjscy będą mogli podróżować w ruchu bezwizowym, co w opinii Unii Tureckich Hoteli i
Inwestorów w Turystyce (TUROB) przyniesie w br. wzrost liczby rosyjskich turystów spędzających urlopy w Turcji
do 3,5 mln (3,1 mln w 2010 r.). W 2010 r. nieco ponad 33 mln turystów zagranicznych zostawiło w Turcji 20,8
mld USD, podczas gdy ponad 6,5 mln Turków podróżujących za granicę wydało blisko 5 mld USD. (TODAY’S
Zaman 21 i 28.03.2011 r.)
Jak wynika z badań kondycji turystyki medycznej w Turcji przeprowadzonych przez Departament Turystyki
Medycznej Generalnego Dyrektoriatu Podstawowych Usług Medycznych tureckiego Ministerstwa Zdrowia oraz
wydział edukacji handlowej i turystycznej Uniwersytetu Gazi, dzięki inwestycjom w infrastrukturę medyczną,
które przyniosły wzrost liczby doskonale wyposażonych prywatnych szpitali, klinik i zakładów leczniczych, na
przestrzeni ub. 3 lat Turcja zdołała przyciągnąć ogółem ponad 275 tys. turystów medycznych (operacje
chirurgiczne, w tym chirurgii plastycznej, zabiegi SPA, dentystyczne, itp.) i sięga po coraz wyższe udziały w
szacowanym na 100 mld USD światowym sektorze turystyki medycznej.
94% spośród z ww. zagranicznych turystów medycznych skorzystało z usług szpitali prywatnych, pozostałe 6%
leczyło się w szpitalach publicznych. Badania wskazują ponadto, że pacjenci zagraniczni wybierają kurację w
Turcję ze względu na umiarkowany poziom kosztów leczenia, wysoką jakość usług medycznych, przyjemny
klimat, bogatą ofertę atrakcji turystycznych i krótkie okresy oczekiwania na zabiegi. Ankietowani pacjenci
wskazują również na wysoki poziom infrastruktury medycznej, kompetencje lekarzy i dobrą reputację szpitali.
Największa liczba pacjentów korzysta z usług specjalistów chirurgii oka i mózgu (operacje neurochirurgiczne),
ortopedii i kardiologii. Turcja cieszy się szczególną popularnością u pacjentów z Niemiec, Holandii i Francji,
krajów bałkańskich i tzw. republik tureckich, co należy przypisać wysokiej liczbie osób pochodzenia tureckiego
zamieszkujących te kraje. (EDI Fortnightly 31.03.2011 r., TODAY’s Zaman 23.03)
MIGRACJE: Zaburzenia polityczno-społeczne, jakie od początku br. mają miejsce w krajach arabskich Afryki Płn. i
Bliskiego Wschodu oceniane są w Turcji jako efekt autokratycznych rządów lokalnych przywódców, które
doprowadziły do głębokich nierówności w dostępie ludności do dóbr publicznych i źródeł dochodów. Rosną obawy
odnośnie negatywnych skutków tych wydarzeń dla ulokowanych w dotkniętych nimi krajach inwestycji i
interesów tureckiego biznesu, jak również w odniesieniu do wzrostu liczby nielegalnych imigrantów. Basen M.
Śródziemnego stanowi obszar intensywnych ruchów migracyjnych. Mimo, iż Turcja nie należy do krajów
preferowanych przez nielegalnych imigrantów, dane Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców ONZ (UNHCR) i
12
Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM) wskazują, że do końca br. Turcja powinna liczyć się z
wzmożonym napływem imigrantów z sąsiednich krajów arabskich. Liczba nielegalnych imigrantów zatrzymanych
przez tureckie służby graniczne i straż ochrony wybrzeża spadła w ub.r. o 58% w stosunku do 72 tys. osób
przechwyconych w 2009 r. W Turcji przebywa obecnie 11.970 nielegalnych imigrantów – uchodźców
pochodzących głównie z Afganistanu, Iraku, Palestyny i Iranu. (TODAY’S Zaman 21.03.2011 r.)
EDUKACJA: W niedzielę 27 marca w ponad 95 tys. punktach na terytorium Turcji do egzaminu uprawniającego
do wstępu na wyższe uczelnie (the Transition to Higher Education Examination – YGS) przystąpiło ogółem blisko
1,7 mln absolwentów szkół średnich. Egzamin organizuje Ośrodek Selekcji i Typowania Studentów (OSYM), który
w br. wprowadził dodatkowe środki zabezpieczające przed powtórzeniem się przypadków oszukiwania podczas
egzaminu jakie odnotowano podczas egzaminów dla kandydatów na stanowiska w administracji publicznej (State
Personnel Examination – KPSS). Wstęp na salę egzaminacyjną odbywał się na podstawie dokumentu tożsamości
ze zdjęciem, a przystępujący do egzaminu musieli zostawić przed wejściem telefony komórkowe, aparaty
fotograficzne, laptopy, zegarki, kalkulatory itp. przedmioty metalowe, na sali otrzymywali arkusze egzaminacyjne
i przybory do pisania. Egzamin trwał 160 min. i obejmował 160 pytań – 40 z j. tureckiego, 40 z nauk społecznych,
40 z matematyki i 40 z dziedziny nauk fiz.-chem.-biol. Egzamin wzbudza w Turcji wiele emocji ponieważ ich
wynik przesądza o przyszłej karierze zawodowej i sznsach uzyskania wysokiej pozycji społecznej. (TODAY’S
Zaman 28.03.2011 r.)_________________________________________________________________________________
Źródła: Materiały udostępnione przez Delegaturę KE/UE w Turcji dla wydziałów ekonomiczno-handlowych
placówek dyplomatycznych krajów UE akredytowanych w Ankarze (http://www.avrupa.info.tr), dziennik Today‘s
ZAMAN – marzec 2011 r., EDI Fortnightly (http://www.atid-edi.com), wyd. 16.03 i 30.03.2011 r.
13