biuletyn informacyjny wphi ankara 2/2010

BIULETYN INFORMACYJNY WPHI
ANKARA 2/2010
2010-02-22 08:22:09
2
BIULETYN INFORMACYJNY WPHI ANKARA 2/2010 W wydaniu nr 2/2010 Biuletynu Informacyjnego Wydziału
Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Ankarze prezentujemy bieżące informacje gospodarcze z rynku
tureckiego, w tym prognozy Banku Światowego dla Turcji na 2010 r. Biuletyn zawiera także zestawienie
wprowadzonych w 2009 r. zmian legislacyjnych, najistotniejszych z punktu widzenia współpracy polskich
eksporterów i inwestorów z rynkiem Turcji.
BIULETYN INFORMACYJNY WPHI ANKARA
2/2010
PROGNOZY BANKU ŚWIATOWEGO DLA TURCJI NA 2010 r.: W ślad za ogłoszeniem wyników gospodarki
tureckiej w 2009 r., Bank Światowy obniżył prognozę wzrostu PKB Turcji w 2010 r. z 4,9 do 3,3%. W swoim
raporcie „Global Economic Prospects 2010” BŚ podkreślił jednak, że gospodarka turecka wykazuje nadal
stabilność oraz tendencje do relatywnie szybkiego wychodzenia z kryzysu. Wg. raportu, skurczenie się tureckiej
gospodarki w 2009 r. (o ok. 5,8%) było wynikiem wycofania się inwestorów zagranicznych oraz zahamowania
eksportu wskutek załamania sie rynków (szczególnie europejskich) w następstwie światowego kryzysu
ekonomicznego. Do pogłębienia recesji w Turcji przyczynił się gwałtowny wzrost bezrobocia (16,1% w marcu,
13% w październiku 2009 r.), a co za tym idzie spadek dochodów ludności i konsumpcji prywatnej. Czynniki te
złożyły się na znaczne ograniczenie importu, które przyniosło redukcję deficytu na rachunku bieżącym w 2009 r.
do poziomu 1,9% PKB. Raport chwali politykę Banku Centralnego Turcji, który dążył do podtrzymania popytu
krajowego poprzez kilkakrotne w ciągu roku obniżanie podstawowych stóp procentowych (z 16,75% w
październiku 2008 r. do 6,5% rok później). Raport prognozuje 4,2% wzrost tureckiego PKB w 2011 r. (Today’s
Zaman, 22.01.2010 r.)
EKSPORT: Utrzymuje się trend wzrostowy tureckiego eksportu zapoczątkowany w II poł. 2009 r. Wg. danych
opublikowanych przez Związek Eksporterów Tureckich (TIM), w styczniu 2010 r. wartość eksportu wyniosła 7,91
mld USD, co odpowiada wzrostowi o 12,52% w stosunku do tego samego miesiąca ub.r. Wynik styczniowego
eksportu uprawnia prognozy przekroczenia celu eksportowego przyjętego przez rząd na 2010 r. w średniookresowym programie gospodarczym na poziomie 107,5 mld USD oraz pułapu 111 mld USD, który TIM ustalił na
br. W pierwszym miesiącu br. wzrósł eksport do 121 krajów, w tym w największym stopniu do Chin. Tym
niemniej, wynik stycznia wg. danych TurkStat jest o 21,3% gorszy od grudnia 2009 r., co przypisuje się
czynnikom sezonowej fluktuacji.
W stosunku do grudnia 2009 r., największy wzrost eksportu odnotował w styczniu przemysł motoryzacyjny (o
42,82% osiągając wartość 1,43 mld USD), a w następnej kolejności sektory: odzieżowy (wzrost eksportu o 2,29%
do poziomu 1,17 mld USD) oraz chemiczny (850 mln USD). W styczniu br. produkcja sektora przemysłowego
wzrosła ogółem o 12,98% w porównaniu do grudnia ub.r., a eksport wyrobów przemysłowych zwiększył się o
7,84%, z 4,65 mld USD w grudniu 2009 r. do 5,01 mld USD w styczniu 2010 r. W układzie rocznym jednakże,
eksport sektora produkcji przemysłowej na koniec stycznia był o 24,2% niższy od wyniku 12 miesięcy liczonych
na koniec stycznia 2009 r. (Today’s Zaman, 08.02.2010 r.)
Zgromadzenie Eksporterów Tureckich (TIM) obawia się negatywnego wpływu nadal negocjowanej przez Turcję
umowy kredytu stand-by z IMF. W opinii TIM, znaczny napływ zagranicznych środków walutowych spowoduje
wzmocnienie tureckiej liry, a to z kolei doprowadzi do obniżenia rentowności eksportu. Tureccy eksporterzy
skupują towary z rynku wewnętrznego w lirach tureckich i sprzedają za granicę za waluty obce (USD lub Euro).
Silna lira może także skłaniać firmy do zaprzestania produkcji i zwiększenia zakupów z importu. Obawy te
podzielają również przedstawiciele zarządu Tureckiej Unii Izb Gospodarczych i Giełd Towarowych (TOBB).
Turecka Federacja Producentów Odzieży (THGMF) wystąpiła do rządu z wnioskiem o zapewnienie gwarancji kursu
wymiany tureckiej liry wobec walut zagranicznych. Przedsiębiorcy wskazują, że już same negocjacje umowy z
IMF spowodowały zahamowanie odradzającego się po kryzysie eksportu odzieży tureckiej. (Today’s Zaman,
22.01.2010 r.)
INFLACJA: Bank Centralny Turcji podniósł prognozę inflacyjną na 2010 r. Wg. ostatniej oceny w 2009 r., ustalony
cel inflacyjny zamykał się w przedziale 3,9 do 6,9%, ze średnią 5,4%, natomiast raport Banku Centralnego z 26
stycznia br. prognozuje inflację w 2010 r. na poziomie od 5,5 do 8,3%, ze średnią podwyższoną do 6,9%. Do
3
czynników, które wpłynęły na podniesienie prognozy o 1,4 do 1,6 pp., należało, m.in. podniesienie niektórych
stawek podatkowych od stycznia br. (kontrybucja w wysokości 1,5 pp. do inflacji 2010 r.) oraz wzrost cen ropy
naftowej w końcówce 2009 r. powyżej prognozowanego przez bank pułapu 70 USD/baryłkę (kolejne 0,2 pp.).
Dodatkowo, do podwyższenia prognozowanaej stopy inflacji (o 0,3 pp.) przyczyniło się podniesienie cen żywności
nieprzetworzonej pod koniec 2009 r. (wzrost inflacji w tej grupie towarowej z 6 do 7%). Bank Centralny zamierza
przez najbliższe 3 lata utrzymać stopy procentowe na obecnym, jednocyfrowym poziomie i nie przewiduje aby ta
polityka wpłynęła znacząco na wzrost presji inflacyjnej w średnim okresie. Jednocześnie, w odpowiedzi na
pytania mediów odnośnie przygotowania BC na ewentualność zwiększonego ryzyka inflacyjnego, prezes banku
potwierdził, że bank nie widzi zagrożeń dla utrzymania swej aktualnej polityki monetarnej, ale ma do swej
dyspozycji szereg instrumentów, oprócz zmiany stóp procentowych, które mogą być zastosowane dla
zapewnienia stabilnego poziomu cen. (Today’s Zaman, 27.01.2010 r.) S
EKTOR BANKOWY: Agencja Regulacji i Nadzoru Bankowego (BDDK) planuje podniesienie wysokości
wnoszonego kapitału wymaganego od inwestora przy zakładaniu nowego banku w Turcji. Aktualnie prawo
bankowe wymaga wniesienia, zarówno w przypadku tureckiego jak i zagranicznego inwestora, kapitału w kwocie
30 mln TL, natomiast proponowana zmiana ma zwiększyć dolny limit kapitału zakładowego do 500 mln TL.
Obserwatorzy sądzą, że tak radykalna zmiana warunków inwestowania ma zapobiegać tworzeniu w Turcji
banków nieznanego pochodzenia (określanych zwykle jako “shell banks”), które niejednokrotnie wykorzystywane
są do prania brudnych pieniędzy. Prowadzenie tego typu operacji powodowało w przeszłości dla Turcji poważne
szkody na rynku wewnętrznym oraz na arenie międzynarodowej.
Zwiększone zainteresowanie inwestorów tureckich sektorem bankowym wywołane zostało odpornością, jaką
wykazał on w czasie niedawnego kryzysu. BDDK dąży do utrzymania obecnej dobrej reputacji tureckiego
systemu bankowego zdobytej dzięki reformie wprowadzonej po kryzysie 2001 r. kiedy to upadło wiele słabych
kapitałowo banków. Proponując podwyższenie wysokości wymaganego kapitału zakładowego BDDK powołuje się
na przykład Syrii, gdzie limit dolny kapitału przy zakładaniu nowego banku wynosi 200 mln USD.
Dwa największe banki tureckie – państwowy Halkbank i prywatny Is Bankasi – uruchomiły studia wykonalności
dla utworzenia banków w Syrii. Ponieważ banki te mają swoje centrale i wysoką pozycję w sektorze bankowym
Turcji, nie dotyczą ich wspomniane powyżej wysokie wymagania kapitałowe obowiązujące w Syrii. Placówki
tureckich banków w Syrii będą mieć charakter przedstawicielstw/oddziałów banków macierzystych. Eksperci
sądzą jednak, że taki poziom zaangażowania będzie niewystarczający do prowadzenia większych operacji
bankowych. (Today’s Zaman, 27.01.2010 r.)
ROPA I GAZ: Bułgaria i Turcja osiągnęły porozumienie, na podstawie którego połączenie gazowe pomiędzy tymi
krajami, funkcjonujące dotąd w kierunku północ-południe (tj. pomiędzy Bułgarią a Turcją), mogło w razie
potrzeby zapewnić Bułgarii interwencyjne dostawy gazu przesyłanego z Azerbejdżanu przez terytorium Turcji.
Umowa podpisana pomiędzy państwowymi spółkami gazowymi Bułgarii (Bulgargaz) i Turcji (BOTAS) umożliwia
Bułgarii import gazu z Turcji poprzez wykorzystanie łącza zwrotnego. W ramach porozumienia, Turcja zgodziła
się także na udział Bułgarii w projekcie terminala gazowego (upłynniony gaz ziemny LNG) budowanego na
tureckim wybrzeżu Morza Egejskiego. Nie podano żadnych szczegółów nt. zakresu partycypacji Bułgarii w tym
przedsięwzięciu. Bułgaria dywersyfikuje swoje źródła zaopatrzenia w gaz po ukraińsko-rosyjskim sporze w
styczniu 2009 r., który na wiele tygodni pozbawił Bułgarię dostaw gazu. Dzięki bliskiej współpracy z Turcją,
Bułgaria uzyska także dostęp do dostaw gazu z Turkmenistanu i Egiptu. (Today’s Zaman, 02.02.2010 r.)
ENERGETYKA: W drodze partnerskiej współpracy pomiędzy turecką Radą ds. Badań Naukowo-Technicznych
(TUBITAK) i Zorlu Energy Holding ma powstać pierwszy w Turcji ośrodek badawczo-rozwojowy gazyfikacji węgla,
z przeznaczeniem uzyskanego gazu do wytwarzania energii elektrycznej. Podległy TUBITAK Dyrektoriat
Programu Wsparcia Rozwoju Technologii i Innowacji (TEYDEB) udzieli Zorlu pożyczki w wysokosci 9 mln TL na
stworzenie centrum badań (OBR) nad możliwościami uzyskiwania energii elektrycznej w procesie, w którym
gazyfikacja węgla połączona jest z usuwaniem cząstek zanieczyszczeń normalnie powstających podczas spalania
węgla. Przedsięwzięcie ma na celu redukcję zagrożeń dla środowiska naturalnego (20 grudnia 2009 r. Turcja i UE
otwarły rozdział negocjacji akcesyjnych dotyczący ochrony srodowiska) oraz podniesienie efektywności
4
energetycznej. Budowa ośrodka rozpocznie się w końcu br., z przewidywanym terminem uruchomienia
działalności pod koniec 2011 r. (Today’s Zaman, 02.02.2010 r.)
HYDROENERGETYKA: Eksperci z Ministerstwa Energetyki i Zasobów Naturalnych oraz Ministerstwa Środowiska
i Leśnictwa Turcji są zgodni, że budowa hydroelektrowni jest kluczem do zwiększenia produkcji energii
elektrycznej z krajowych źródeł odnawialnych, a tym samym zmniejszenia zależności Turcji od importowanych i
kosztownych paliw. Aby wygenerować wzrost PKB o 1000 USD w Turcji zużywa się 400 l. ropy naftowej, podczas
gdy średnia w krajach OECD wynosi 200 l., a w uprzemysłowionej Japonii zaledwie 100 l. Turcja marnuje
ogromną ilość energii, która w 75% produkowana jest przy wykorzystaniu drogich nośników z importu.
W ub.r. Turcja zużyła 200 mld kWh energii elektrycznej, z których tylko ok.25% pochodziło z rodzimych
hydroelektrowni lub źródeł opartych na zasobach wodnych. Ok. 60% energii wyprodukowano w elektrowniach
opalanych gazem ziemnym. Dzieje się tak mimo iż potencjał hydroenergetyczny Turcji ocenia się na 180 mld
kWh, z których na obecną chwilę wykorzystuje się 20%. Z tego względu, dostęp do wykorzystania zasobów tego
sektora został otwarty dla prywatnych inwestycji. W okresie ostatnich 2 lat wydano 136 licencji/zezwoleń na
budowę prywatnych elektrowni wodnych, ogółem złożono 1500 wniosków w tej sprawie. (Today’s Zaman,
14.01.2010 r.)
INWESTYCJE: Jak poinformował Minister Stanu Turcji Cevdet Yilmaz, w 2010 r. rządowy Program Inwestycyjny
przewiduje sfinansowanie przez sektor publiczny 2425 przedsięwzięć o wartości łącznej 273,4 mld TL.
Jednocześnie, wzrost inwestycji ze strony tureckiego sektora prywatnego, który dźwiga się ze skutków
ubiegłorocznej recesji, wyniesie 7,7%, osiągając wartość ok. 137 mld TL. Przewiduje się, że ok. 43% tych
inwestycji dotyczyć będzie branży produkcji przemysłowej.
Minister przypomniał, że w Turcji tradycyjnie 80% inwestycji w środki trwałe pochodzi z sektora prywatnego, a
2009 r. był pod tym względem nietypowy, gdyż udział inwestycji rządowych wyniósł aż 25%. Z puli inwestycji
kapitałowych, w 2010 r. rząd planuje przeznaczyć 44,5 mld TL na inwestycje w infrastrukturę transportową,
nawadnianie, edukację i ochronę zdrowia. Inwestycje sektora publicznego stanowić będą 4,3% PKB, tj. o 10,3%
więcej niż w roku ubiegłym. (Today’s Zaman, 26.01.2010 r.)
RYNEK FUZJI I PRZEJĘĊ (M&A): Wg. raportu Ernst&Young („Mergers and Acquisitions 2009”), obroty
tureckiego rynku fuzji i przejęć w ub.r. wyniosły zaledwie 5,7 mld USD, co oznacza 70% spadek wobec 2008 r. W
całym 2009 r. zawarto 116 transakcji, z których wartość ujawniono jedynie w przypadku 51, tj. 44% ogółu
transakcji. W 2009 r. do rekordowo niskiego poziomu spadł również udział inwestorów zagranicznych w tych
transakcjach, a inwestorzy krajowi po raz pierwszy od 2004 r. zawarli większą niż zagraniczni liczbę transakcji.
Wg. raportu, największą transakcją w 2009 r. była prywatyzacja zakładów Korporacji Tureckich Rafinerii Cukru
(TURKSEKER) Kastamonu, Kirsehir, Turhal, Yozgat, Corum i Carsamba (w Samsun) znanych jako Portfolio C na
liście prywatyzacyjnej Podsekretariatu Skarbu, która przyniosła 606 mln USD. Wg. prognozy na 2010 r., wolumen
obrotów tureckiego rynku fuzji i przejęć osiągnie ok. 10 mld USD, przy czy przewiduje się dominację transakcji o
niskiej wartości. Najwięcej inwestorów będzie nadal przyciągać turecki sektor energetyczny. (Today’s Zaman,
15.01.2010 r.)
MOTORYZACJA/OCHRONA ŚRODOWISKA: Po ratyfikacji przez parlament Protokołu z Kyoto, przedstawiciele
Izby Przemysłu Motoryzacyjnego Tureckiej Unii Izb Handlowych i Giełd Towarowych (TOBB) po raz kolejny
zaapelowali do rządu o uruchomienie programu zachęt dla właścicieli pojazdów starszych niż 20 lat do ich
złomowania w zamian za odpowiednią bonifikatę. Pomysłodawcy spodziewają się, że program przyczyni się do
rewitalizacji krajowego rynku motoryzacyjnego, doprowadzi do podniesienia wpływów podatkowych od zakupu
nowych aut oraz poprawy bezpieczeństwa drogowego. Nowe samochody wytwarzają mniej spalin oraz
wyposażone są w katalizatory, które redukują poziom emisji pochodzących ze spalin gazów cieplarnianych do
atmosfery. Przewiduje się, że zachęty wynosić będą od 3500 do 5000 TL za każdy stary pojazd oddany do
złomowania. (Today’s Zaman, 02.02.2010 r.)
RYNEK PRACY/ OPIEKA SPOŁECZNA: Rada Europy/Europejska Komisja Praw Społecznych skrytykowała Turcję
5
w związku z naruszaniem przez ten kraj postanowień ratyfikowanej przez Turcję w 1989 r. Europejskiej Karty
Socjalnej (w 2007 r. Turcja zaakceptowała również zmiany w tym dokumencie). Krytyka RE koncentruje się na
braku zdecydowanych działań ze strony rządu tureckiego dla zapewnienia równych szans zatrudnienia i dostępu
do kształcenia zawodowego oraz opieki medycznej i systemu zabezpieczeń społecznych.
Raport porusza także kwestie utrudnień dla obcokrajowców w odniesieniu do uzyskiwania pozwoleń na
zamieszkanie i podjęcie pracy na terytorium Turcji, w tym restrykcji w dostępie do pewnych kategorii
zatrudnienia. Na mocy ustawy nr. 4817 wnioski o wydanie pozwolenia na pracę w Turcji składane są w
Ministerstwie Pracy i Zabezpieczeń Społecznych, a w przypadku pozwoleń na zamieszkanie na terytorium Turcji do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, cudzoziemcy ubiegający się o ww. pozwolenia muszą zatem aplikować do
2 różnych instytucji wg. 2 odmiennych procedur. Stanowi to pogwałcenie art. 18 Karty, wymagającego
uproszczenia formalności i redukcji obciążeń fiskalnych w traktowaniu obcokrajowców. Raport przypomina
ponadto, że jedyne kategorie zawodów, do których cudzoziemcy mogą mieć ograniczony dostęp to praca w
sektorze ochrony prawa i bezpieczeństwa narodowego (wojsko, policja, itp.) oraz na stanowiskach urzędniczych
związanych z reprezentowaniem władzy państwowej.
Za nieadekwatny uznano zapewniany przez turecki system edukacji poziom dostępu do szkolnictwa
zawodowego oraz opieki zdrowotnej, co skutkuje utrzymywaniem się wysokiej śmiertelności poporodowej kobiet i
noworodków, zaniedbaniem zdrowotnym dzieci i młodzieży, a także niskim poziomem oświaty zdrowotnej.
Komisja uznała, że Turcja spełniła wymagania w 4 punktach Karty, w 10 kolejnych zażądano wyjaśnień i
dodatkowych informacji. Skrytykowano 5-mies. opóźnienie Turcji w przedstawieniu sprawozdania z realizacji
postanowień Karty. (Today’s Zaman, 29.01.2010 r.)
SEKTOR FARMACEUTYCZNY: Najnowszy raport Deloitte (“The Pharmaceutical Industry in Turkey and the
World: Growth Prospects”) plasuje Turcję na 12. miejscu w świecie (pomiędzy Meksykiem i Indiami) pod
względem wielkości rynku. Rynek ten reprezentuje wysoki potencjał wzrostu ze względu na młode, lecz już
starzejące się społeczeństwo tego kraju. Turecki rynek farmaceutyczny charakteryzuje się wysokim stopniem
zależności od importu leków oraz dotkliwym brakiem zaplecza badawczo-rozwojowego. W opinii ekspertów,
rodzimy przemysł farmaceutyczny mógłby wnosić znaczący wkład do gospodarki kraju, ale inwestycje w B+R w
Turcji wynoszą zaledwie 38 mln USD wobec ogólnej kwoty 100 mld USD inwestowanych w badania i rozwój tego
sektora na świecie. Sektor farmaceutyczny, uznawany jest za branżę najbardziej skoncentrowaną na B+R,
wydaje globalnie 16% przychodów na badania i rozwój, co odpowiada 18,5% ogółu światowych nakładów na ten
cel. Turecki sektor farmaceutyczny oczekuje wsparcia politycznego, które zapewni stabilny rozwój tej branży i
zwrot środków zainwestowanych w badania i rozwój, wykorzystanie współpracy z ośrodkami naukowymi, a w
konsekwencji doprowadzi do podniesienia innowacyjności sektora w opracowywaniu nowych leków i zwiększenia
produktywności, co z kolei doprowadzi do zmniejszenia zależności Turcji od importu leków i uzyskania przez ten
kraj stutusu eksportera netto. 26 stycznia br. międzynarodowy koncern farmaceutyczny Pfizer uruchomił w
Ankarze we współpracy z uniwersytetem Hacettepe centrum badań molekularnych, których wyniki
wykorzystywane będą do opracowania nowych leków. (Today’s Zaman, 27.01.2010 r.)
W związku ze sporem jaki sektor farmaceutyczny toczy z Ministerstwem Zdrowia i zakładem ubezpieczeń
społecznych SGK wokół nowego cennika leków i systemu refundacji leków, który powoduje obniżenie przychodów
dla aptek, Związek Farmaceutów Tureckich TEB przeprowadził 4 grudnia 2009 r. jednodniowy strajk branży. W
następstwie zaognienia sporu, SGK wystąpiła do Rady Stanu z wnioskiem o sądowe unieważnienie kontraktu
zbiorowego podpisanego z TEB i domaga się podpisywania kontraktów indywidualnych z aptekami. Ponadto, w
ramach tegorocznego Programu Audytów Podatkowych Ministerstwo Finansów postanowiło przeprowadzić w
2010 r. intensywne kontrole skarbowe aptek, gabinetów lekarskich i innych podmiotów sektora ochrony zdrowia
o wysokich obrotach pod kątem wychwycenia nadużyć podatkowych, także tych związanych z refundacją zakupu
sprzętu i dopłat do leków. Audyty zeznań podatkowych sektora oraz kancelarii prawniczych zajmujących się jego
obsługą prowadzić będzie turecka administracja skarbowa GIB. (Today’s Zaman, 22.01.2010 r.)
SEKTOR TURYSTYKI: Pomimo kryzysu ekonomicznego, w 2009 r. Turcja jako jedyna w grupie
6
najpopularniejszych turystycznie krajów odnotowała wzrost liczby turystów, którzy zdecydowali się na
odpoczynek w tym kraju. Do końca III kwartału ub.r. Turcję odwiedziło 16,3 mln turystów (spadek o 6,9% wobec
2008 r.), ale IV kw. ub.r. był szczególnie udany dla tureckiego sektora turystycznego: liczba turystów zwiększyła
się o 11,2% w porównaniu do tego samego okresu 2008 r., zwiększając ogólną liczbę gości o kolejne 6,9 mln.
Wg. danych TurkStat, w IV kw. przychody z turystyki wzrosły o 11,6% wobec tego samego okresu ub.r., do
poziomu 5 mld USD, z czego 70,4% wpływów pochodziło od turystów zagranicznych, a pozostała kwota - od
obywateli tureckich zamieszkałych za granicą i spędzajacych urlop w kraju. Co ciekawe, zaledwie 17% wpływów
tureckiego sektora turystycznego w tym okresie generowały przyjazdy zorganizowanych grup, dominująca część
kwoty 5 mld USD pochodziła od turystów indywidualnych. Wobec generalnej poprawy sytuacji gospodarczej,
Ministerstwo Kultury i Turystyki prognozuje zwiększenie liczby turystów, którzy odwiedzą Turcję w 2010 r. do 30
mln.
Turcja zajmuje obecnie 10. miejsce na światowej liście krajów najatrakcyjniejszych turystycznie. Tym niemniej,
oprócz dalszej poprawy pozycji, Ankara dąży do zwiększenia wpływów z tej branży, tj. zwiększenia przychodu
generowanego przez pobyty turystyczne, poprzez podniesienie poziomu usług i rozszerzenie dostępnych form
wypoczynku, z ukierunkowaniem ruchu turystycznego na poznawanie obiektów kultury materialnej. (Today’s
Zaman, 08.01 i 29.0.2010 r.)
RESTRUKTURYZACJA ADMINISTRACJI KATASTRALNEJ: Rząd turecki rozważa wprowadzenie zmian w
organizacji systemu rejestrów własności nieruchomości gruntowych, którym zarządza Generalny Dyrektoriat
Rejestru Gruntów i Katastru (General Directorate of Land Registry and Cadastre). Celem planowanej reformy ma
być, oprócz poprawy nienajlepszego wizerunku publicznego tej instytucji, wprowadzenie zmian metodyki wyceny
wartości gruntu pod kątem obliczania należności podatkowych oraz nałożenie na Dyrektoriat obowiązku
dokonywania wyceny wartości nieruchomości i badań jakości gruntu. Ponadto, planuje się dokonanie analizy i
likwidację zbędnych placówek, z jednoczesnym przeniesieniem ich funkcji do najbliżej położonych jednostek. W
analizie uwzględniany będzie stopień wykorzystania danej placówki oraz czynniki związane z poziomem rozwoju
społecznego i ekonomicznego, wzrostem populacji, itp. Dzięki zastosowaniu technologii elektronicznych,
uproszczone zostaną procedury funkcjonowania struktury Dyrektoriatu, a biurokracja ulegnie ograniczeniu.
Petenci będą mogli korzystać z obsługi administarcyjnej dowolnie wybranego biura lokalnego, a tureccy
obywatele mieszkający za granicą oraz cudzoziemcy posiadający nieruchomości gruntowe w Turcji będą mogli
załatwić wszelkie formalności dokumentowe przez specjalnie wyznaczonych urzędników ambasad Turcji.
Restrukturyzacji poddany będzie także personel Dyrektoriatu, który rekrutowany bedzie w oparciu o
uniwersyteckie kwalifikacje w wymaganych specjalnościach. (Today’s Zaman, 29.01.2010 r.)
DEMOGRAFIA: Wg. raportu TurkStat z 25 stycznia br., na koniec 2009 r. liczba mieszkańców Turcji wynosiła
ponad 72,5 mln (wzrost o 1,45% w porównaniu do 2008 r., w którym odnotowano przyrost liczby mieszkańców o
1,31%). Demografowie tureccy są jednak zaniepokojeni faktem kurczenia się populacji młodych ludzi (2. miejsce
pod względem liczbności w Europie, za Rosją). Średnia wieku w Turcji, która w 2008 r. wynosiła 28,5 lat, w 2009
r. wzrosła do poziomu 28,8. Turcja zajmuje 120 miejsce na świecie pod względem dzietności kobiet, która wynosi
2,12 przy średniej światowej na poziomie 2,58. Jednocześnie, powiększa się liczebność grupy osób powyżej 65
roku życia (o 3,88% w 2009 r. w stosunku do roku poprzedniego, o 2,43 pp. powyżej stopnia przyrostu nowych
narodzin). Starzenie się populacji tureckiej to w opinii demografów efekt poprawy zamożności i dobrobytu oraz
większej aktywności zawodowej kobiet.
Kolejnym, niepokojącym zjawiskiem w strukturze demograficznej Turcji jest stałe zmniejszanie się populacji
kobiet: w 2007 r. odsetek kobiet w całym społeczeństwie tureckim wynosił 49,9%, w 2008 r. spadł do 49,8% a w
2009 r. obniżył się do 49,7%. Zjawisko to stoi w sprzeczności z globalnymi trendami w najbardziej rozwinietych
gospodarczo krajach świata, gdzie kobiety stanowią ponad połowę społeczeństwa. Najwyższy Urząd Planowania
Turcji (YPK) obawia się negatywnego wpływu ww. zjawisk demograficznych na perspektywy rozwoju
ekonomicznego kraju. (Today’s Zaman, 26.01.2010 r.)
NOMINACJE: Nowym prezesem/przewodniczącym uważanej za największą i najważniejszą pozarządową
organizację biznesu tureckiego – Stowarzyszenia Tureckich Przemysłowców i Przedsiębiorców (TUSIAD) –
7
wybrano Panią Umit Boyner, członka zarządu Boyner Holding odpowiedzialną za finanse i inwestycje. Boyner
Holding to firma prywatna (www.boyner.com.tr), prowadząca sprzedaż odzieży, sprzętu sportowego, akcesoriów i
art. wyposażenia mieszkań znanych marek światowych, posiadająca sieć 56 sklepów w 23 miastach Turcji.
Wyboru nowej przewodniczącej TUSIAD na 2-letnią kadencję dokonano 21 stycznia br. podczas 40. zwyczajnego
zgromadzenia ogólnego stowarzyszenia. W swoim wystąpieniu po ogłoszeniu nominacji, Pani Boyner podkreśliła,
że Turcja jako członek grupy G-20 powinna wypracować spójną strategię budowania swej gospodarczej
przyszłości oraz odgrywać bardziej aktywną rolę w globalnym systemie ekonomicznym. W skład zarządu TUSIAD
weszli m.in. prezesi czołowych w Turcji koncernów reprezentujących, m.in. sektor budowlany, spożywczy,
elektroniki i telekomunikacji, sektor bankowy i finansowy, sektor ochrony zdrowia, a także prezes tureckiego
oddziału PricewaterhouseCoopers oraz rektor Uniwersytetu Acibadem. (Today’s Zaman, 22.01.2010 r.)
ZMIANY W TURECKIEJ LEGISLACJI W 2009 r.: W II połowie 2009 r. tureckie ustawodawstwo przyspieszyło
wprowadzanie zmian zmierzających do jego dostosowania do międzynarodowych reguł i standardów oraz
potrzeb współczesnego społeczeństwa tureckiego (zmiany wprowadzono m.in. w tureckim kodeksie karnym).
Poniżej omówiono główne zmiany jakie nastąpiły w przepisach dotyczących sfery gospodarczej lub powiązane z
prowadzeniem działalności gospodarczej w Turcji przez podmioty zagraniczne (w tym polskie) oraz spółki z
udziałem kapitału zagranicznego.
Po raz kolejny, w 2009 r. nie doczekała się finalizacji zapowiadana od kilku lat nowelizacja tureckiego kodeksu
handlowego. Prace nad tą nowelą są kontynuowane, w 2009 r. Zgromadzenie Narodowe (parlament turecki)
dyskutowało i przyjęło wstępnie niektóre z proponowanych w projekcie postanowień, a br. wskazuje się jako
nowy termin ich zakończenia. Nadal obowiązuje Kodeks Handlowy ustawa nr 6762, która dostępna jest wyłącznie
w języku tureckim. Wg uzyskanych informacji, nowelizacja polegać będzie nie tylko na zmianie dotychczasowych
regulacji dotyczących m.in. zwalczania nieuczciwej konkurencji, rejestracji działalności oraz zakresu
funkcjonalnego rejestracji podmiotów gospodarczych, ochrony konsumentów, transakcji elektronicznych,
uprawnień mniejszościowych udziałowców i zarządzania spółkami (itp. kwestii istotnych szczególnie dla
zagranicznych inwestorów w Turcji), ale także na wprowadzeniu nowych koncepcji i form prawnych, takich jak
np. korporacje – grupy wielofirmowe (“multi- company groups”).
·
Dekretem o pomocy publicznej dla inwestycji (Monitor/Official Gazette z 16 lipca 2009 r.) i
rozporządzeniem w tej samej sprawie z 28.07.2009 r. przedstawiono zachęty specjalne dla dużych (large scale)
inwestycji dotyczących zakupu maszyn i wyposażenia, budowy nowych zakładów produkcyjnych, nowych metod i
technologii wytwarzania oraz badań wymaganych dla podniesienia jakości produktów lub wdrożenia
nowoczesnych technologii.
·
W uzupełnieniu 3 wcześniejszych rozporządzeń i instrumentów rynku kapitałowego wprowadzonych w
świetle zmian dokonanych w ustawie o rynkach kapitałowych w następstwie nowelizacji przepisów ustawy o
hipotece, Komisja Rynków Kapitałowych CMB (Capital Markets Board) wprowadziła w życie rozporządzenie o
zasadach dotyczących Papierów Wartościowych Zabezpieczonych Aktywami (Monitor/Official Gazette z 13
września 2009 r.), które wyszczególnia aktywa i należności, dla jakich możliwe jest emitowanie papierów
wartościowych zabezpieczonych takimi aktywami oraz omawia inne aspekty tego zagadnienia związane m.in. z
gwarancjami bankowymi, przetargami publicznymi, itp.
·
Ustawa Nr 5911 (opublikowana w Monitorze/Official Gazette z 7 lipca 2009 r.) porządkuje proces obsługi
celnej, harmonizując go ze standardami UE. Nowe Przepisy Celne (Monitor/Official Gazette z 7 października 2009
r.) wprowadzają dodatkową grzywnę za spóźnienia w złożeniu deklaracji celnej lub zaniżanie deklarowanej
wartości celnej
·
Ustawa Nr 5904 (Monitor/Official Gazette z 03.07.2009 r.) zwalnia małe i średnie fimy z podatku od
działalności w roku, w którym dokonały fuzji. Na mocy tej samej ustawy, w okresie kolejnych 3 lat po dokonaniu
fuzji firmy takie podlegają zredukowanym stawkom podatkowym, przez 2 lata mogą także korzystać z odliczeń
podatkowych w związku z przekształceniami majątkowymi i/lub własnościowymi.
8
·
Ustawa Nr 5915 (Monitor/Official Gazette z 07.07.2009 r.) zapewnia zwiększoną ochronę posiadaczy kart
kredytowych poprzez wyszczególnienie ich praw konsumenckich i zakresu obowiązków
·
Nowa ustawa o obywatelstwie Nr 5901 (Monitor/Official Gazette z 12.06.2009 r.) ułatwia uzyskanie
tureckiego obywatelstwa przez osoby, których rodzice posiadają takie obywatelstwo oraz określa metodę
uzyskania tureckiego obywatelstwa przez inwestorów zagranicznych, dokonujących znacznych inwestycji
pieniężnych na rynku tureckiom
·
Z dniem 30 września 2009 r. wprowadzono zmiany w przepisach o regulacji rynku elektryczności,
określające terminy przedstawiania nadzorowi rynku decyzji dot. oceny wpływu na środowisko naturalne
(Environmental Impact Assessment “EIA”) w odniesieniu do inwestycji wymagających wydania EIA, omawiające
postępowanie w przypadku decyzji negatywnych oraz dopuszczalne wyjątki.
·
Rozporządzenie dot. Procedur Administracyjnych w odniesieniu do przepisów o kontroli zanieczyszczeń
wody i zarządzaniu ściekami (Monitor/Official Gazette z 10.10.2009 r.) wprowadza nowe postanowienia w
zakresie zapobiegania skażeń/zanieczyszczenia zasobów wodnych
·
Wraz z publikacją nowej ustawy, dnia 14 kwietnia 2009 r. Turcja ostatecznie ratyfikowała Konwencję ONZ o
kontraktach międzynarodowej sprzedaży towarów
·
21 grudnia 2009 r. weszło w życie nowe prawo czekowe, które w ramach ugody pozwala stronom odstąpić
od sankcji karnych wobec wystawcy czeku bez pokrycia lub je zawiesić. Ponadto, banki zobowiązane zostały do
wystawienia swoim klientom nowych książeczek czekowych do dnia 1 lipca 2010 r. oraz sprawdzania przed
podpisaniem umowy czy zgłaszający się klient nie został pozbawiony prawa do otwarcia rachunku czekowego.
·
Przyjęto nowe regulacje opracowane przez Ministerstwo Energetyki i Zasobów Naturalnych i dotyczące
budowy nowych elektrowni (Monitor/Official Gazette z 16.11.2009 r.), które mają zapewnić realizację takich
przedsięwzięć zgodnie z obowiązującymi przepisami, zasadami i normami. Weryfikację zgodności projektu takich
inwestycji oraz wykonania będą przeprowadzać eksperci z dziedziny elektroniki oraz inżynierii mechanicznej i
lądowej.
·
31 grudnia 2009 r. opublikowano w Monitorze (Official Gazette) przepisy ustawy o biocydach, która określa
zasady i procedury produkcji i zakupu produktów biocydowych oraz środki, jakie winny być zastosowane w
przypadku gdyby takie produkty stanowiły potencjalne zagrożenie dla ludzkiego zdrowia lub dla życia zwierząt,
bądź dla środowiska naturalnego. Ministerstwo Zdrowia uzyskało uprawnienia do wprowadzania restrykcji lub
zakazu stosowania biocydów i ich komponentów w przypadku stwierdzenia zagrożenia. Produkty biocydowe,
które muszą być bezwzględnie zastosowane w pewnych nieuniknionych lub niedających się przewidzieć
sytuacjach awaryjnych/kryzysowych uzyskają stosowne pozwolenie/licencję ograniczające zakres ich stosowania.
·
Rozporządzenie o wspieraniu inwestycji w rolnictwie ogłoszone w ramach Programu Wsparcia dla Inwestycji
w Rozwój Obszarów Wiejskich (Monitor/Official Gazette z 30.10.2009 r.) przewiduje dotacje Ministerstwa
Rolnictwa dla inwestycji obejmujących, m.in. inwestycje w budowę elektrowni wiatrowych, geotermalnych,
słonecznych i w oparciu o biogazownie. Wszystkie inwestycje wpierane ze środków programu muszą być
zakończone do dnia 1 grudnia 2010 r.
A ponadto:
·
Ministerstwo Energetyki i Zasobów Naturalnych opracowało projekt ustawy zmieniającej regulacje rynku
gazu ziemnego, która w rezultacie przyniesie odejście od modelu rynku otwartego, wdrażanego z
umiarkowanym powodzeniem przez ostatnie 8 lat, na rzecz wzmocnienia dominującej pozycji Korporacji
Petronaftowej BOTAS jako importera gazu ziemnego. BOTAS zostanie upoważniony do podpisywania umów
zakupu gazu z importu do 2015 r., zwiększy się też jego udział w rynku dystrybucji gazu kosztem firm sektora
prywatnego. Zakłady przemysłowe o najwyższym zużyciu gazu będą zobowiązane kupować gaz od BOTASu.
9
Ponadto, jak wcześniej zapowiadano, przewiduje się oddzielenie od BOTAS działalności związanej z operacjami
przesyłu i handlu gazem.
·
Po otwarciu 20 grudnia ub.r. rozdziału Środowisko w negocjacjach akcesyjnych Turcja – UE, Turcja
zobowiazała sie do szybkiego przyjęcia pakietu ustaw regulujących kwestie ochrony środowiska naturalnego,
wzorowanych na ustawodawstwie UE. Ustawy te dotyczą m.in. ochrony zasobów wodnych, eliminacji/redukcji
zanieczyszczeń powietrza, ochrony przyrody i powołania agencji ochrony środowiska.
·
W Monitorze z dn. 5 grudnia 2009 r. opublikowano Okólnik Kancelarii Premiera Nr 2009/19 dot. Strategii
wzmocnienia walki z korupcją i promocji transparentności w Turcji. Powołano specjalną komisję, której zadaniem
będzie opracowanie, realizacja, wspieranie i koordynacja strategii walki z korupcją, wskazanie odpowiednich
środków i nadzór nad ich wdrażaniem, zapewnienie koordynacji działań pomiędzy instytucjami publicznymi,
przedsiębiorstwami i organizacjami pozarządowymi, a także przedstawianie okresowych raportów z realizacji.
(Źródło: SDEO Monthly Bulletin, January 2010)
__________________________________________________________________________________________
Opracował: Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Ankarze
Źródła: TODAY‘S ZAMAN, styczeń/luty 2010 r., SDEO Monthly Newsletter, January 2010
10