docZESPÓŁ SZKÓŁ W SIENIAWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM
download 
Reklamacja Transkrypt
ZESPÓŁ SZKÓŁ W SIENIAWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM
ZESPÓŁ SZKÓŁ W SIENIAWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Justyna Kaciuba Rok szkolny 2013/1014 1. Podstawa prawna: • Statut Zespołu Szkół w Sieniawie • obowiązujące rozporządzenie MEN dotyczące zasad oceniania i klasyfikowania uczniów; • podstawa programowa z biologii; • standardy wymagań egzaminacyjnych z biologii; • programy nauczania: - w klasach realizujących treści w zakresie podstawowym i rozszerzonym:DKOS-4015-5/02 (Operon) 2. Ogólne wymagania edukacyjne: K – wymagania konieczne – zapamiętywanie wiadomości P – wymagania podstawowe – zrozumienie wiadomości R – wymagania rozszerzające – stosowanie wiadomości w sytuacjach typowych D – wymagania dopełniające – stosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych W – wymagania wykraczające – stosowanie wiadomości wykraczających poza program Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: • Posiada wiadomości i umiejętności wykraczające poza program nauczania. • Potrafi korzystać z różnych źródeł informacji wskazanych przez nauczyciela, oraz umie samodzielnie zdobywać wiadomości • Systematycznie wzbogaca swoją wiedzę przez czytanie książek i artykułów o treściach ponadprogramowych. • Wychodzi z samodzielnymi inicjatywami rozwiązywania konkretnych problemów zarówno w czasie lekcji jak i w pracy pozalekcyjnej. • Bierze udział w konkursach przedmiotowych i odnosi w nich sukcesy. • Starannie prowadzi zeszyt przedmiotowy, systematycznie odrabia zadania domowe, sumiennie i samodzielnie wykonuje polecenia nauczyciela, jest zawsze przygotowany do lekcji. • Potrafi udowodnić swoje zdanie używając argumentacji będącej skutkiem nabytej wiedzy. • Sprostał wymaganiom K + P + R + D + W Ocenę bardzo dobry otrzymuje uczeń , który: • Opanował wiadomości i umiejętności określone programem nauczania i wymagania ponadpodstawowe. • Sprawnie korzysta ze wszystkich dostępnych i wskazanych przez nauczyciela informacji. • Samodzielnie rozwiązuje problemy i zadania postawione przez nauczyciela posługując się nabytymi umiejętnościami. • Wykazuje się aktywną postawą w czasie lekcji. • Potrafi poprawnie rozumować w kategoriach przyczynowo – skutkowych wykorzystując wiedzę przewidzianą programem nauczania. • Starannie prowadzi zeszyt przedmiotowy, systematycznie odrabia prace domowe. Jest zawsze przygotowany do lekcji. • Sprostał wymaganiom K + P + R + D Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który: • Potrafi korzystać ze wszystkich poznanych źródeł informacji. • Poprawnie rozumuje w kategoriach przyczynowo – skutkowych. • Jest aktywny na lekcji. • Ma estetyczny zeszyt przedmiotowy, brak zadania zdarza mu się rzadko, jest przygotowany do lekcji, pracuje na lekcji zgodnie ze wskazówkami nauczyciela. • Sprostał wymaganiom K + P + R. Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który: • Potrafi pod kierunkiem nauczyciela korzystać z podstawowych źródeł informacji • W czasie lekcji wykazuje się aktywnością w stopniu zadowalającym • Prowadzi zeszyt przedmiotowy, odrabia zadania domowe. • Sprostał wymaganiom K + P + R Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: • Przy pomocy nauczyciela potrafi wykonać proste polecenia wymagające zastosowań podstawowych wiadomości i umiejętności • Stara się prowadzić zeszyt przedmiotowy • Sprostał wymaganiom K Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który: • Nawet przy pomocy nauczyciela nie potrafi wykonać prostych poleceń wymagających zastosowania podstawowych umiejętności. • Nie wykazuje chęci nadrobienia braków w wiadomościach, nie bierze udziału w lekcji • Nie prowadzi zeszytu, nie odrabia zadań domowych • Nie przejawia najmniejszego zainteresowania przedmiotem, wagaruje. Szczegółowe wymagania na poszczególne oceny z każdego działu programowego, zawarte są w Przedmiotowych Zasadach Oceniania z Biologii dostępnych na stronie internetowej szkoły i u nauczyciela przedmiotu. Kryteria wobec ucznia z obniżonym poziomem wymagań Uczeń: Stara się brać aktywny udział w lekcji Przy pomocy nauczyciela potrafi wykonać proste polecenia wymagające zastosowania podstawowych umiejętności Stara się prowadzić zeszyt przedmiotowy, pisze zadania o obniżonym stopniu trudności adekwatnym do jego rozwoju intelektualnego. Wykonuje czynności zalecone przez nauczyciela i dostosowane do jego możliwości i predyspozycji intelektualnych zgodnie z zaleceniami z Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej. Wykazuje zainteresowanie przerabianymi treściami. 3. Zasady i formy oceniania uczniów a)Przygotowanie do zajęć: 1. Uczeń powinien być przygotowany na każdą lekcję. �obejmuje go znajomość materiału z trzech ostatnich lekcji. �uzasadniona nieobecność ucznia na ostatniej lekcji lub szczególna sytuacja osobista mogą zwolnić ucznia z ww. powinności lecz uczeń powinien usprawiedliwić się przed lekcją nauczycielowi. �uczeń może być w ciągu semestru raz nie przygotowany do lekcji. Uwaga: Za nieprzygotowanie do lekcji rozumie się nie opanowanie materiału z trzech ostatnich lekcji, brak zadania domowego, brak podręcznika czy zeszytu. 2. Uczeń nieobecny na lekcji ma obowiązek uzupełnienia notatki w zeszycie przedmiotowym a także obowiązkowego zadania domowego. Gdy uczeń nie wykona ww. czynności uznawane jest to jako nieprzygotowanie ucznia do zajęć. b) Odpowiedź ustna : o Wypowiedzi ustne obejmują zakres trzech ostatnich lekcji o Pytania są jasno sformułowane. o Pytania przede wszystkim nie będą wymagały tylko odtwarzania wiadomości ale umiejętności ich stosowania w różnych sytuacjach. Odpowiedzi mogą być połączone z analizą schematów, wykresów, rysunków czy modeli. o Ważna jest samoocena ucznia. o Każdy uczeń powinien mieć od 1 do 3 ocen z pytania w czasie jednego semestru o Ocena z wypowiedzi jest zwięźle uzasadniana o Ocenę niedostateczną uczeń ma prawo poprawić w ciągu dwóch tygodni od jej otrzymania, do klasyfikacji semestralnej i rocznej brany jest pod uwagę wyższy stopień. c) sprawdzian lub praca klasowa – zestaw zadań służących do sprawdzenia stopnia opanowania przez ucznia treści działu programowego o Odbywa się po zrealizowaniu działu programowego lub na koniec semestru o Jest zapowiedziany co najmniej tydzień wcześniej i potwierdzony wpisem do dziennika lekcyjnego o Zawiera kryteria uzyskania poszczególnych ocen. o Odpisywanie kończy się dla ucznia otrzymaniem oceny niedostatecznej bez względu na to na jakim etapie został przyłapany na niesamodzielnym pisaniu. o W przypadku nie uczestniczenia w sprawdzianie (bez względu na przyczyny) uczeń ma obowiązek w okresie tygodnia od daty sprawdzianu poddać się tej formie sprawdzenia osiągnięć, w terminie ustalonym przez nauczyciela. Nie poddanie się tej formie skutkuje otrzymaniem oceny niedostatecznej. o Uczeń, który otrzymał ocenę niedostateczną ma prawo ją poprawić w ciągu dwóch tygodni. d) kartkówka: o Niezapowiedziana pisemna forma sprawdzania wiadomości i umiejętności ucznia, pozwalająca na systematyczne sprawdzanie jego postępów o Może obejmować maksymalnie pięć jednostek lekcyjnych i materiał będący pracą domową o Ma krótką formę i przewidziany czas na jej napisanie – do 20 minut (przewiduje się również krótsze). o Częstotliwość sprawdzania wiadomości i umiejętności ucznia – co najmniej raz w miesiącu o Uczeń, który nie był obecny pisze kartkówkę na najbliższej lekcji. e) zadania domowe – forma obowiązkowych zajęć ucznia, której celem jest utrwalenie i pogłębienie wiadomości i umiejętności: o Prace domowe poprawiane są wyrywkowo w formie odpytania, kartkówki lub sprawdzenia. o Przy ocenianiu brana jest również pod uwagę estetyczność wykonania pracy domowej o Brak zadania(brak zeszytu) równoznaczny jest z otrzymaniem oceny niedostatecznej f) aktywność na lekcji – uczestnictwo w lekcji, pomysłowość w rozwiązywaniu sytuacji problemowych, praca w grupie, praca indywidualna, twórczość, postawa świadcząca o trosce o środowisko naturalne i przyrodę, przejawianie inicjatywy, zaangażowanie, postawa cechująca się chęcią zdobywania wiedzy, pomoc innym uczniom o Aktywność na lekcji wyraża się za pomocą plusów, brak aktywności – np. nie uczestniczenie w pracy zespołowej, niespełnianie poleceń nauczyciela, brak zaangażowania skutkuje otrzymaniem minusów. Za trzy plusy uczeń może otrzymać ocenę bardzo dobry, za trzy minusy ocenę niedostateczną. g) referaty, samodzielne przygotowanie lekcji h) wykonanie pomocy dydaktycznej, napisanie pracy teoretycznej, pracy badawczej, opieka nad hodowlami roślin, nad pracownią biologiczną. i) zeszyt przedmiotowy o Każdy uczeń ma obowiązek prowadzenia zeszytu przedmiotowego, prowadzenia w nim starannych notatek, schematów, wykresów, rozwiązywania zadań i pisania prac domowych. o Brak zeszytu skutkuje otrzymaniem minusa. Za trzy minusy uczeń otrzymuje ocenę niedostateczną. o Zeszyt przedmiotowy podlega wyrywkowemu sprawdzeniu przez nauczyciela. o Niestaranne prowadzenie zeszytu oznacza otrzymanie minusa. o Nauczyciel na bieżąco ocenia zeszyt przedmiotowy j) podręcznik przedmiotowy. o Każdy uczeń ma obowiązek posiadania podręcznika obowiązującego na danym etapie kształcenia. o W czasie lekcji dwóch uczniów może korzystać z jednego podręcznika. k) uczestnictwo w zajęciach pozalekcyjnych, olimpiadach i konkursach przedmiotowych, działanie na rzecz środowiska lokalnego, uczestnictwo w akcjach organizowanych przez szkołę. l) KULTURA OSOBISTA, STOSUNEK DO INNYCH UCZNIÓW I DO NAUCZYCIELA, SZACUNEK DLA PRACOWNIKÓW SZKOŁY. m) uczniów obowiązuje zakres materiału obejmujący treści prac domowych Kryteria oceny wypowiedzi pisemnych (sprawdziany i kartkówki): Ocena % uzyskanych punktów Bardzo dobry 91 i więcej Dobry 75 -90 Dostateczny 51-74 Dopuszczający 36 - 50 Niedostateczny Poniżej 35 Warunki i zasady poprawy pisemnych prac oraz ocen. Sprawdziany i kartkówki oceniane i oddawane są w ciągu dwóch tygodni od terminu napisania. Rodzice mają prawo wglądu do prac pisemnych ucznia, zapoznania się z błędami i uzasadnieniem oceny. Prace są udostępnione do wglądu podczas konsultacji i wywiadówek. Uczeń ma prawo raz w ciągu semestru zgłosić nieprzygotowanie do zajęć. Ocenę otrzymaną na sprawdzianie i w wyniku wypowiedzi ustnej uczeń ma prawo poprawić do dwóch tygodni. Ocena uzyskana podczas poprawy jest wpisywana obok oceny prawidłowej. Przy ustaleniu oceny końcowej pod uwagę brana jest ocena wyższa. Zasady klasyfikacji śródrocznej i rocznej. Podczas ustalania oceny śródrocznej i rocznej uwzględniane są oceny cząstkowe uzyskane przez ucznia, przy czym największą wagę mają oceny ze sprawdzianów, odpowiedzi ustnych, kartkówek, pozostałe oceny są wspomagające. Ocena klasyfikacyjna nie jest średnią ocen cząstkowych. Uczestnictwo w konkursach i olimpiadach przedmiotowych nie jest warunkiem uzyskania oceny celującej. Może ją otrzymać uczeń, który wykazuje się opanowaniem treści pozaprogramowych zawartych szczegółowo w przedmiotowym systemie oceniania z biologii. Uczeń, który otrzymał ocenę śródroczną niedostateczną zobowiązany jest do uzupełnienia braków z zakresu pierwszego półrocza i przystąpienia do sprawdzianu w terminie wyznaczonym przez nauczyciela. Uczeń może uzyskać wyższą od przewidywanej ocenę roczną z przedmiotu, jeśli do 3 dni od uzyskania informacji o przewidywanej ocenie rocznej klasyfikacyjnej zgłosi do nauczyciela prośbę o możliwości podniesienia oceny. Z zainteresowanym uczniem zostają ustalone terminy i zasady poprawy oceny. Niedotrzymanie przez ucznia warunków powoduje ustalenie końcowej oceny jak była przewidziana. Pozostałe informacje Rodzice mogą zapoznać się z wymaganiami edukacyjnymi zawartymi z Przedmiotowym Systemie Oceniania, który jest załącznikiem do Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania. Jest on dostępny w bibliotece szkolnej, na stronie internetowej oraz u nauczyciela przedmiotu. W czasie konsultacji rodzice od nauczyciela mogą dowiedzieć się o postępach swojego dziecka oraz o ewentualnych problemach z tym przedmiotem. Wymagania edukacyjne Biologia na czasie, zakres podstawowy, klasa I LO Dział programu I. Od genu do cechy Lp. Temat Poziom wymagań konieczny (K) podstawowy (P) rozszerzający (R) dopełniający (D) • wyjaśnia, z czego wynika komplementarność zasad • przedstawia graficznie regułę komplementarności zasad • wykazuje, że replikacja DNA ma charakter semikonserwatywny • wykazuje związek między kwasami nukleinowymi a cechami organizmów • przedstawia za pomocą schematycznego rysunku budowę nukleotydu DNA i RNA • wyjaśnia różnicę między eksonem a intronem • omawia organizację materiału genetycznego w jądrze komórkowym • wskazuje i nazywa miejsca występowania DNA w komórkach prokariotycznych i eukariotycznych • opisuje budowę chromatyny • charakteryzuje budowę i rodzaje chromosomów w kariotypie człowieka • analizuje schemat przepływu informacji genetycznej • odczytuje kolejność aminokwasów kodowanych przez dany fragment mRNA przy pomocy tabeli kodu genetycznego • określa rolę polimerazy DNA w replikacji DNA • wykazuje rolę replikacji DNA w zachowaniu niezmienionej informacji genetycznej • uzasadnia konieczność zachodzenia procesu replikacji DNA przed podziałem komórki 1 Budowa i funkcje kwasów nukleinowych • określa rolę DNA jako nośnika informacji genetycznej • wymienia elementy budowy DNA i RNA • wymienia zasady azotowe wchodzące w skład obu typów kwasów nukleinowych • definiuje pojęcia: genetyka, nukleotyd • wymienia rodzaje RNA • definiuje pojęcia: inżynieria genetyczna, replikacja DNA • wyjaśnia regułę komplementarności zasad • omawia proces replikacji DNA • określa rolę poszczególnych rodzajów RNA • porównuje budowę i rolę DNA z budową i rolą RNA • rozpoznaje na modelu lub ilustracji DNA i RNA 2 Geny i genomy • definiuje pojęcia: gen, genom, chromosom, chromatyna, kariotyp, pozagenowy DNA • przedstawia budowę chromosomu • wymienia organelle komórki zawierające DNA • definiuje pojęcia: nukleosom, chromosom homologiczny, komórka haploidalna, komórka diploidalna • podaje liczbę chromosomów w komórkach somatycznych i rozrodczych człowieka • oblicza liczbę chromosomów w komórce haploidalnej, znając liczbę chromosomów w komórce diploidalnej danego organizmu 3 Kod genetyczny • wyjaśnia pojęcia: kod genetyczny, kodon • wymienia cechy kodu genetycznego • omawia sposób zapisania informacji genetycznej w DNA • wyjaśnia znaczenie kodu genetycznego • charakteryzuje cechy kodu • uzasadnia różnice w budowie genomów bakterii i organizmów jądrowych • podaje przykłady wykorzystania badań DNA w różnych dziedzinach życia człowieka • oblicza liczbę nukleotydów i kodonów kodujących określoną liczbę aminokwasów oraz liczbę aminokwasów kodowaną przez określoną liczbę genetycznego • nazywa cechy kodu genetycznego na podstawie schematów • wskazuje i nazywa poszczególne etapy ekspresji genów w komórce • określa znaczenie struktury przestrzennej dla funkcjonalności białek • opisuje budowę cząsteczki tRNA • omawia rolę rybosomów w ekspresji genu • omawia badania Mendla • wyjaśnia mechanizm dziedziczenia cech zgodnie z I i II prawem Mendla • wykonuje krzyżówki genetyczne dotyczące dziedziczenia dwóch genów • interpretuje krzyżówki genetyczne, używając określeń homozygota, heterozygota, cecha dominująca, cecha recesywna • omawia przykłady innych sposobów dziedziczenia cech • podaje przykłady mechanizmów dziedziczenia płci u innych organizmów • interpretuje krzyżówki genetyczne dotyczące dziedziczenia chorób sprzężonych z płcią • uzasadnia różnicę między cechami sprzężonymi a cechami związanymi z płcią 4 Ekspresja genów • wymienia etapy ekspresji genów • określa cel transkrypcji i translacji • omawia przebieg transkrypcji i translacji • wyjaśnia rolę tRNA w translacji • rozróżnia etapy ekspresji genów 5 Podstawowe reguły dziedziczenia genów • definiuje pojęcia: genotyp, fenotyp, allel, homozygota, heterozygota, dominacja, recesywność • wymienia i rozpoznaje cechy dominujące i recesywne u ludzi • zapisuje genotypy: homozygoty dominującej, homozygoty recesywnej i heterozygoty 6 Genetyczne uwarunkowania płci. Cechy sprzężone z płcią • wyjaśnia zasadę dziedziczenia płci u człowieka za pomocą krzyżówki genetycznej • wymienia przykłady chorób sprzężonych z płcią • rozróżnia chromosomy płci i chromosomy autosomalne • wykazuje zależność między genotypem a fenotypem • omawia I i II prawo Mendla • na schemacie krzyżówki genetycznej rozpoznaje genotyp oraz określa fenotyp rodziców i pokolenia potomnego • wykonuje krzyżówki genetyczne dotyczące dziedziczenia jednego genu • wymienia inne przykłady dziedziczenia cech • wyjaśnia mechanizm ujawnienia się cech recesywnych sprzężonych z płcią • wykonuje krzyżówki genetyczne dotyczące dziedziczenia chorób sprzężonych z płcią • wymienia przykłady cech związanych z płcią nukleotydów i kodonów • zapisuje sekwencję nukleotydów mRNA oraz sekwencję kodującej nici DNA, znając skład aminokwasowy krótkiego odcinka białka • uzasadnia konieczność modyfikacji białka po translacji • omawia różnicę w ekspresji genów kodujących RNA i białka • omawia rolę polimerazy RNA w transkrypcji • ocenia znaczenie prac Mendla dla rozwoju genetyki • określa prawdopodobieństwo pojawienia się określonych genotypów i fenotypów potomstwa na podstawie genotypów rodziców • uzasadnia różnice w dziedziczeniu genów zgodnie z prawami Mendla i genów sprzężonych • uzasadnia, dlaczego mężczyźni częściej chorują na hemofilię i daltonizm niż kobiety • omawia różnice między chromosomem X a chromosomem Y II. Biotechnologia i inżynieria genetyczna 7 Zmiany w informacji genetycznej • definiuje pojęcie rekombinacja genetyczna • definiuje pojęcie mutacja • rozróżnia mutacje genowe i chromosomowe • wymienia czynniki mutagenne • klasyfikuje mutacje ze względu na ich konsekwencje 8 Choroby genetyczne człowieka • definiuje pojęcie choroba genetyczna • klasyfikuje choroby genetyczne ze względu na przyczynę • wymienia przykłady chorób genetycznych • wyjaśnia, na czym polega profilaktyka genetyczna 11 Biotechnologia tradycyjna 12 Biotechnologia w ochronie środowi- • definiuje pojęcia: chromosomy płci, chromosomy autosomalne • opisuje znaczenie rekombinacji genetycznej w kształtowaniu zmienności genetycznej • wymienia czynniki mutagenne • omawia skutki mutacji genowych • omawia skutki mutacji chromosomowych • charakteryzuje choroby jednogenowe z uwzględnieniem sposobu dziedziczenia, skutków mutacji, objawów i leczenia • charakteryzuje choroby chromosomalne z uwzględnieniem zmian w kariotypie, objawów i leczenia • rozróżnia wybrane choroby genetyczne • definiuje pojęcie biotechnolo• przedstawia zastosowania fermentacji mlekowej gia • wymienia przykłady produk• przedstawia zastosowania tów otrzymywanych metodami fermentacji etanolowej biotechnologii tradycyjnej • wymienia przykłady praktycznego wykorzystania orga- • wyjaśnia mechanizm biologicznego oczyszczania • wyjaśnia, w jaki sposób dziedziczy się hemofilę • opisuje procesy warunkujące rekombinację genetyczną • rozróżnia mutacje spontaniczne i indukowane • klasyfikuje czynniki mutagenne • wyjaśnia, na czym polegają poszczególne rodzaje mutacji genowych i chromosomowych • wyjaśnia, w jaki sposób mutacje prowadzą do chorób nowotworowych • analizuje dziedziczenie wybranej choroby genetycznej jednogenowej • wyjaśnia, na czym polega poradnictwo genetyczne oraz wymienia sytuacje, w których należy wykonać badania DNA • klasyfikuje badania prenatalne oraz dokonuje ich charakterystyki • omawia przebieg procesu crossing-over • analizuje rodowody pod kątem metody diagnozowania mutacji • rozróżnia mutacje w zależności od rodzaju komórki, w której mają miejsce • uzasadnia, że mutacje są źródłem zmienności organizmów • dostrzega wady i zalety badań prenatalnych • omawia znaczenie przeprowadzania testów pourodzeniowych • szacuje ryzyko wystąpienia mutacji u dziecka • wyjaśnia, na czym polega reakcja fermentacji • uzasadnienia różnicę między biotechnologią tradycyjną a biotechnologią nowoczesną • zapisuje reakcje fermentacji • omawia wykorzystanie bakterii octowych • omawia na przykładach znaczenie fermentacji mlekowej • dowodzi pozytywnego i negatywnego znaczenia zachodzenia fermentacji dla człowieka • omawia istotę funkcjonowania biofiltrów • dowodzi roli przetwarzania odpadów komunalnych ska nizmów do rozkładu substancji • definiuje pojęcia: oczyszczanie biologiczne, tworzywa biodegradowalne, biologiczne zwalczanie szkodników • wymienia metody utylizacji odpadów komunalnych ścieków • omawia zastosowanie testów uzyskanych metodami biotechnologicznymi do oceny stanu środowiska • wykazuje rolę mikroorganizmów w biologicznym oczyszczaniu ścieków • charakteryzuje metody utylizacji odpadów komunalnych • opisuje metody zwalczania szkodników z użyciem metod biologicznych 13 Podstawowe techniki inżynierii genetycznej • definiuje pojęcia: inżynieria genetyczna, organizm zmodyfikowany genetycznie, organizm transgeniczny, enzym restrykcyjny, wektor • wymienia techniki inżynierii genetycznej • wyjaśnia, czym zajmuje się inżynieria genetyczna • wyjaśnia, na czym polega: sekwencjonowanie DNA, elektroforeza, łańcuchowa reakcja polimerazy, sonda molekularna • omawia sposoby otrzymania organizmów transgenicznych • wyjaśnia funkcję enzymów restrykcyjnych • porównuje działanie ligazy i enzymów restrykcyjnych 14 Organizmy zmodyfikowane genetycznie • wymienia cele tworzenia roślin i zwierząt zmodyfikowanych genetycznie 15 Biotechnologia a medycyna • definiuje pojęcia: diagnostyka molekularna, terapia genowa • wymienia przykłady molekularnych metod diagnostycznych • wyjaśnia cele tworzenia roślin i zwierząt zmodyfikowanych genetycznie • określa korzyści wynikające ze stosowania zmodyfikowanych genetycznie zwierząt w rolnictwie, medycynie, nauce i przemyśle • określa cel molekularnych metod diagnostycznych • podaje przykłady leków uzyskiwanych dzięki zastosowaniu biotechnologii nowoczesnej • uzasadnia rolę organizmów zmodyfikowanych genetycznie w produkcji biofarmaceutyków • określa rodzaje modyfikacji genetycznych roślin oraz wskazuje cechy, które rośliny zyskują dzięki nim • omawia kolejne etapy transformacji genetycznej roślin i zwierząt • omawia badania prowadzone w ramach diagnostyki molekularnej • omawia techniki otrzymywania biofarmeceutyków • omawia możliwości związane z hodowlą tkanek i narządów w transplantologii • charakteryzuje poszczególne jako alternatywnego źródła energii • analizuje korzyści wynikające z zastosowania tworzyw biodegradowalnych zamiast tradycyjnych tworzyw sztucznych • ocenia zastosowanie metod biotechnologicznych do wytwarzania energii • analizuje poszczególne etapy: elektroforezy, metody PCR i wprowadzenia genu do komórki • określa cel wykorzystania sondy molekularnej • analizuje argumenty za i przeciw genetycznej modyfikacji organizmów • ocenia rzetelność przekazu medialnego na temat GMO • rozróżnia molekularne metody diagnostyczne • dowodzi skuteczności badania prowadzonych w ramach diagnostyki molekularnej w indywidualizacji procesu leczenia • określa znaczenie wykorzystania komórek macierzystych w leczeniu chorób 16 Klonowanie - tworzenie genetycznych kopii • definiuje pojęcia: klonowanie, klon • wymienia przykłady organizmów będących naturalnymi klonami • wymienia cele klonowania DNA, komórek, roślin i zwierząt 17 Inżynieria genetyczna – korzyści i zagrożenia 18 Znaczenie badań nad DNA • podaje argumenty za i przeciw stosowaniu technik inżynierii genetycznej w badaniach naukowych, medycynie, rolnictwie, przemyśle i ochronie środowiska • wymienia argumenty za i przeciw stosowaniu zwierząt w eksperymentach naukowych • podaje przykłady praktycznego zastosowania badań nad DNA w medycynie, medycynie sądowej, biotechnologii nowoczesnej, ewolucjonizmie i systematyce • definiuje pojęcie profil genetyczny • wyjaśnia, na czym polega terapia genowa • wyjaśnia znaczenie biotechnologii w otrzymywaniu materiałów medycznych nowej generacji • udowadnia, że bliźnięta jednojajowe są naturalnymi klonami • wyjaśnia, w jaki sposób otrzymuje się klony DNA, komórek, roślin i zwierząt • uzasadnia swoje stanowisko w sprawie klonowania człowieka rodzaje terapii genowej • rozróżnia rodzaje terapii genowej • ocenia skuteczność leczenia schorzeń metodami terapii genowej • omawia rodzaje rozmnażania bezpłciowego jako przykłady naturalnego klonowania • omawia sposoby klonowania roślin i zwierząt • rozróżnia klonowanie reprodukcyjne i terapeutyczne • formułuje argumenty za i przeciw klonowaniu człowieka • analizuje kolejne etapy klonowania ssakówt metodą transplantacji jąder komórkowych • ocenia przekaz medialny dotyczący klonowania, w tym klonowania człowieka • uzasadnia rolę klonowania w zachowaniu bioróżnorodności gatunkowej • wyjaśnia, w jaki sposób GMO mogą wpłynąć negatywnie na środowisko naturalne • rozpoznaje produkty GMO • ocenia wpływ produktów GMO na zdrowie człowieka • uzasadnia obawy etyczne związane z GMO • omawia sposoby zapobiegania zagrożeniom ze strony organizmów zmodyfikowanych genetycznie • omawia regulacje prawne dotyczące GMO w Unii Europejskiej • ocenia przekaz medialny dotyczący badań naukowych oraz przewiduje skutki nierzetelnej informacji obecnej w mediach • wyjaśnia, na czym polega zastosowanie badań nad DNA w medycynie, medycynie sądowej, biotechnologii nowoczesnej, ewolucjonizmie i systematyce • wyjaśnia sposób wykorzystania DNA do określenia pokrewieństwa oraz ustalenia lub wykluczenia ojcostwa • podaje przykłady organizmów oraz pozyskiwanych od nich genów • omawia metody śledzenia funkcjonowania wybranego genu • omawia wykorzystanie badań DNA w medycynie sądowej • uzasadnia znaczenie analizy sekwencji DNA w badaniach ewolucyjnych i taksonomicz- • analizuje kolejne etapy metody ustalania profilu genetycznego • przewiduje możliwe kierunki rozwoju inżynierii genetycznej na podstawie zdobytej wiedzy III. Ochrona przyrody 19 Czym jest różnorodność biologiczna? • wymienia poziomy różnorodności biologicznej • wskazuje trzy miejsca na Ziemi szczególnie cenne pod względem różnorodności biologicznej • wyjaśnia pojęcie różnorodność biologiczna • omawia wskazany czynnik kształtujący różnorodność biologiczną • wyjaśnia różnice pomiędzy poziomami różnorodności biologicznej • uzasadnia praktyczne znaczenie bioróżnorodności dla człowieka • podaje przykłady działalności człowieka przyczyniającej się do spadku różnorodności biologicznej • wymienia miejsca najbardziej narażone na zanik różnorodności biologicznej • podaje przykłady gatunków inwazyjnych 20 Zagrożenia różnorodności biologicznej • wymienia przykłady gatunków zagrożonych wyginięciem • wymienia przykłady gatunków wymarłych • wylicza czynniki wpływające na stan ekosystemów 21 Motywy i koncepcje ochrony przyrody • wymienia zadania ochrony przyrody • wymienia motywy ochrony przyrody • uzasadnia konieczność ochrony przyrody • omawia wybrane motywy ochrony przyrody 22 Sposoby ochrony przyrody • wymienia sposoby ochrony przyrody • wymienia cele ochrony przyrody • podaje przykłady ochrony in situ i ex situ • omawia wskazany sposób ochrony przyrody • wyjaśnia różnice pomiędzy sposobami ochrony przyrody • podaje przykłady sytuacji, w których niezbędna jest ochro- nych • charakteryzuje poziomy różnorodności biologicznej • porównuje poziomy różnorodności biologicznej • charakteryzuje wybrane miejsca na Ziemi, szczególnie cenne pod względem różnorodności biologicznej • opisuje metody pozwalające na określenie poziomu bioróżnorodności • omawia przyczyny wymierania gatunków • wskazuje działalność człowieka jako przyczynę spadku różnorodności biologicznej • wyjaśnia przyczyny zanikania różnorodności biologicznej na świecie • analizuje wpływ rolnictwa na zachowanie różnorodności biologicznej • ocenia skutki wyginięcia gatunków zwornikowych • omawia motywy ochrony przyrody • charakteryzuje koncepcje ochrony przyrody • uzasadnia konieczność podejmowania działań prowadzących do zachowania różnorodności biologicznej • charakteryzuje sposoby ochrony przyrody • uzasadnia różnicę między ochroną bierną a ochroną czynną • uzasadnia konieczność tworzenia banków nasion • analizuje wpływ różnych czynników na kształtowanie się różnorodności biologicznej • analizuje zmiany różnorodności gatunkowej w czasie • dowodzi istnienia trudności w określaniu liczby gatunków na świecie • dowodzi istnienia różnic pomiędzy współczesnym wymieraniem gatunków a poprzednimi wymieraniami • przewiduje skutki osuszania obszarów podmokłych • omawia wpływ gatunków obcych, w tym inwazyjnych, na ekosystemy • podaje przykłady działań w zakresie ochrony przyrody wynikających z poszczególnych motywów ochrony przyrody • uzasadnia konieczność ochrony gatunkowej • wyjaśnia, dlaczego w stosunku do niektórych gatunków i obszarów stosowana jest ochrona 23 Ochrona przyrody w Polsce 24 Międzynarodowe formy ochrony przyrody • wymienia formy ochrony przyrody w Polsce • wskazuje na mapie parki narodowe • podaje nazwy parków narodowych i krajobrazowych położonych najbliżej miejsca zamieszkania • wymienia po pięć nazw zwierząt, roślin i grzybów podlegających w Polsce ochronie gatunkowej • podaje przykłady działań podejmowanych w ramach ochrony czynnej • wymienia międzynarodowe formy ochrony przyrody • charakteryzuje rezerwat biosfery jako międzynarodową formę ochrony przyrody na czynna • podaje przykłady gatunków, które restytuowano • podaje przykłady działań, które dopuszcza się w przypadku ochrony częściowej • omawia formy ochrony obszarowej przyjęte w Polsce • wyjaśnia różnice pomiędzy formami ochrony indywidualnej • rozpoznaje na ilustracji lub fotografii omawiane wcześniej rośliny, zwierzęta i grzyby podlegające ochronie gatunkowej • wskazuje przykłady chronionych gatunków roślin i zwierząt występujących w najbliższej okolicy • wyjaśnia rolę poszczególnych form ochrony przyrody • charakteryzuje park narodowy położony najbliżej miejsca zamieszkania • klasyfikuje rezerwaty przyrody ze względu na przedmiot ochrony i typ ekosystemu • wymienia działania zakazane i dozwolone na obszarach podlegających ochronie • wylicza parki narodowe w Polsce uznane za rezerwaty biosfery • definiuje pojęcie zrównoważony rozwój • omawia działalność organizacji zajmujących się ochroną przyrody • określa znaczenie Agendy 21 • wyjaśnia, na czym polega zrównoważony rozwój • podaje przykłady międzynarodowych inicjatyw w zakresie ochrony przyrody • charakteryzuje parki narodowe w Polsce uznane za rezerwaty biosfery • rozróżnia typy obszarów sieci Natura 2000 • formułuje sądy dotyczące zasad zrównoważonego rozwoju oraz sposobów i możliwości wdrażania tych zasad ścisła, a do innych – ochrona częściowa • wyjaśnia, czym resystytucja różni się od reintrodukcji • ocenia skuteczność ochrony in situ i ex situ • wyjaśnia znaczenie otulin tworzonych wokół parków narodowych • klasyfikuje parki narodowe według daty założenia lub wielkości • określa znaczenie konwencji: ramsarskiej, CITES, bońskiej w ochronie przyrody • uzasadnia konieczność globalnej ochrony przyrody • ocenia znaczenie projektu Natura 2000 • ocenia działalność organizacji zajmujących się ochroną przyrody • ocenia stopień realizacji postulatów zrównoważonego rozwoju na świecie i w kraju
