Propozycje Komisji Europejskiej dotyczące polityki spójności na lata

Propozycje Komisji Europejskiej dotyczące
polityki spójności na lata 2014–2020
Wprowadzenie
W lipcu 2011 roku Komisja Europejska przestawiła swoje propozycje w zakresie kolejnych wieloletnich ram
finansowych Unii na lata 2014–2020, a w październiku 2011 roku — wniosek ustawodawczy dotyczący polityki
spójności na ten sam okres. Powyższy pakiet ustawodawczy jest obecnie (w latach 2012–2013) przedmiotem
dyskusji na forum Parlamentu Europejskiego i Rady.
Polityka spójności odgrywa od samego początku kluczową rolę w promowaniu rozwoju regionów Unii Europejskiej, oferując w tym zakresie jednoznaczne i wyraźnie widoczne korzyści, których osiągnięcie nie byłoby
możliwe na szczeblu krajowym, regionalnym czy lokalnym. Jednym z założeń polityki spójności na kolejny
okres programowania jest ściślejsze dostosowanie objętych nią działań do priorytetów strategii Europa 2020.
Ponadto polityka spójności będzie odgrywać zasadniczą rolę w pobudzaniu inwestycji w inteligentny i zrównoważony rozwój sprzyjający spójności - cel ten zostanie osiągnięty poprzez wspieranie działań służących walce
ze zmianami klimatycznymi i promowaniu bardziej efektywnego wykorzystania energii.
Efektywność energetyczna i energia
odnawialna w nowej polityce spójności
Aby zapewnić skuteczniejsze wspieranie priorytetów zapisanych w strategii Europa 2020, polityka spójności będzie się
koncentrować na kilku wybranych zagadnieniach. Są to: badania i wspieranie innowacyjności, teleinformatyka, zwiększanie
konkurencyjności MSP, gospodarka niskoemisyjna, adaptacja
do zmian klimatycznych, zapobieganie ryzyku i zarządzanie
nim, ochrona środowiska, efektywne wykorzystanie zasobów,
zwiększanie zatrudnienia i wsparcie mobilności pracowników,
integracja społeczna oraz szkolnictwo i kształcenie zawodowe.
W związku z wysiłkami podejmowanymi na rzecz przyspieszenia procesu przechodzenia na model gospodarki niskoemisyjnej istotnym elementem unijnej polityki spójności na
kolejny okres programowania będą działania z zakresu efektywności energetycznej i energii odnawialnej. W projekcie
rozporządzenia w sprawie EFRR na lata 2014–2020 przewidziano wydzielenie środków z Funduszu na tzw. cele tematyczne, związane z badaniami i wspieraniem innowacyjności,
zwiększaniem konkurencyjności sektora MSP oraz gospodarką niskoemisyjną, w tym cele związane z efektywnością
energetyczną, odnawialnymi źródłami energii oraz inteligentnymi sieciami elektroenergetycznymi. W regionach bardziej
rozwiniętych na budowanie gospodarki niskoemisyjnej należy
przeznaczyć co najmniej 20% łącznych środków z EFRR na
szczeblu krajowym, a w regionach mniej rozwiniętych — co
najmniej 6%. Zgodnie z łącznymi kwotami określonymi przez
Komisję w propozycji dotyczącej wieloletnich ram finansowych wydatki na realizację zrównoważonej polityki energetycznej wyniosą około 17 mld EUR. Ponadto na powyższe cele
można również przeznaczyć środki z Funduszu Spójności.
Efektywność energetyczna jest filarem europejskiej polityki
energetycznej, a także jednym z głównych elementów strategii Europa 2020 dotyczącej inteligentnego i zrównoważonego
rozwoju sprzyjającego spójności, mającej na celu zmniejszenie przewidywanego zużycia energii o 20% do roku 2020. Emisje związane z energią stanowią niemal 80% wszystkich emisji
gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej, w związku z czym
efektywne wykorzystanie energii w istotny sposób przyczynia
się do skutecznej walki ze zmianami klimatycznymi. Inwestowanie w ekologiczną gospodarkę ułatwi również Unii pokonanie obecnego kryzysu gospodarczego poprzez tworzenie
miejsc pracy i pobudzanie rozwoju — z najnowszych badań
The European Regional Development Fund (ERDF), the Cohesion Fund (CF) and the European Social Fund (ESF).
1
Propozycje Komisji Europejskiej dotyczące polityki spójności na lata 2014–2020
wynika, że osiągnięcie celu w postaci zmniejszenia emisji o
20% do roku 2020 pozwoli obniżyć wydatki na energię aż
o 200 mld EUR rocznie oraz stworzyć nawet 2 mln nowych
miejsc pracy. Ponadto inwestycje w poprawę efektywności
energetycznej przyczynią się do rozwoju nowych technologii oraz otwarcia nowych możliwości rynkowych dla firm
proekologicznych — zarówno w Europie, jak i w krajach, w
których potencjał w dziedzinie efektywności energetycznej pozostaje jeszcze niewykorzystany. Nie ulega zatem
wątpliwości, że działania UE związane z poprawą efektywności energetycznej i wykorzystaniem energii odnawialnej
w ramach gospodarki europejskiej muszą być postrzegane
jako sposób na zwiększanie konkurencyjności oraz lepsze
wykorzystanie kapitału prywatnego niezbędnego do realizacji powyższych inwestycji. Należy również podkreślić, że
bardziej efektywne korzystanie z energii pozwala zapewnić bezpieczeństwo dostaw i zmniejszyć zależność Europy
od źródeł zagranicznych (patrz opracowanie zatytułowane
„Korzyści związane z efektywnością energetyczną”).
Realizacja nakreślonych powyżej ambitnych celów wymaga
znacznych inwestycji w całym omawianym okresie.
Środki przeznaczone w ramach polityki spójności na
poprawę efektywności energetycznej i wykorzystanie energii odnawialnej w latach 2014–2020 wydatnie przyczynią się do rozwiązania powyższych problemów, a także
pozwolą pozyskać niezbędne dodatkowe fundusze z sektora prywatnego.
Zmiany w polityce spójności
Propozycje Komisji dotyczące polityki spójności na kolejny
okres programowania przewidują wprowadzenie kilku
zmian. W niniejszym opracowaniu przedstawiono jedynie te
elementy propozycji, które są najistotniejsze z punktu widzenia efektywności energetycznej i energii odnawialnej2.
Dotychczasowa klasyfikacja regionów pod względem
konwergencji, konkurencyjności i zatrudnienia zostanie
zastąpiona nową klasyfikacją obejmującą regiony mniej rozwinięte (PKB na mieszkańca poniżej 75% średniej państw
UE-27), regiony w fazie przejściowej (PKB na mieszkańca
od 75% do 90% średniej państw UE-27) oraz regiony bardziej rozwinięte (PKB na mieszkańca powyżej 90% średniej
państw UE-27).
Jak wspomniano powyżej, propozycja dotycząca EFRR
na lata 2014–2020 zawiera wymóg przeznaczenia określonego minimalnego odsetka środków z Funduszu na
inwestycje w poprawę efektywności energetycznej i wykorzystanie energii odnawialnej: 20% środków dostępnych
na szczeblu krajowym w przypadku regionów bardziej
rozwiniętych i regionów w fazie przejściowej oraz 6% w
przypadku regionów mniej rozwiniętych. Powyższe zróżnicowanie wymagań zapewnia regionom mniej rozwiniętym
możliwość bardziej elastycznego dostosowywania sposobów wykorzystania środków do rzeczywistych potrzeb rozwojowych.
Tabela 1. Nowa klasyfikacja regionów oraz proponowane minimalne nakłady ze środków
EFRR na poprawę efektywności energetycznej i wykorzystanie energii odnawialnej
Minimalny odsetek nakładów
na efektywność energetyczną i
energię odnawialną
Polityka spójności na lata 2007–2013
Polityka spójności na lata 2014–2020
Regiony konwergencji
Regiony mniej rozwinięte
(PKB na mieszkańca poniżej 75% średniej 6%
państw UE-27)
Regiony pomocy przejściowej „phasing out”
(wychodzące z fazy konwergencji)
Regiony pomocy przejściowej „phasing
in” (wchodzące w fazę konkurencyjności i
zatrudnienia)
Regiony konkurencyjności i zatrudnienia
Regiony w fazie przejściowej
(PKB na mieszkańca od 75% do 90%
średniej państw UE-27)
20%
Regiony bardziej rozwinięte
(PKB na mieszkańca powyżej 90%
średniej państw UE-27)
20%
Bardziej ogólne informacje na temat polityki spójności na lata 2014–2020
można uzyskać pod adresem
ec.europa.eu/regional_policy/what/future/proposals_2014_2020_pl.cfm.
2
Propozycje Komisji Europejskiej dotyczące polityki spójności na lata 2014–2020
Zgodnie z propozycją Komisji wydzielone środki z EFRR przeznaczone na poprawę efektywności energetycznej i wykorzystanie energii odnawialnej można przeznaczyć na:
•wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii ze źródeł
odnawialnych;
•promowanie efektywności energetycznej i energii odnawialnej w sektorze MSP;
•
wspieranie działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej i wykorzystania energii odnawialnej
w sektorach infrastruktury publicznej i budownictwa
mieszkaniowego (przy czym sektor budownictwa mieszkaniowego jest objęty wyłącznie zakresem działania
EFRR, nie zaś Funduszu Spójności);
•rozwijanie inteligentnych systemów dystrybucji niskiego
napięcia;
•
promowanie strategii niskoemisyjnych dla obszarów
miejskich.
W projekcie rozporządzenia w sprawie EFRR nie określono
limitu wydatków na cele związane z efektywnością energetyczną i energią odnawialną; podobne limity nie będą również obowiązywały w przypadku tego rodzaju inwestycji w
sektorze budownictwa mieszkaniowego.
Co najmniej 5% środków z EFRR należy przeznaczyć na
zrównoważony rozwój obszarów miejskich, przy czym
kwota ta może również obejmować inwestycje w poprawę
efektywności energetycznej i wykorzystanie odnawialnych
źródeł energii w ramach zintegrowanych planów rozwoju
miast. Przykładem takich działań mogą być w szczególności projekty w zakresie centralnego ogrzewania, oświetlenia ulic czy kompleksowego remontu budynków.
Z inicjatywy Komisji Europejskiej EFRR może również wspierać innowacyjne działania w dziedzinie zrównoważonego
rozwoju obszarów miejskich, przy czym w tym przypadku
obowiązuje limit wynoszący 0,2% łącznej kwoty środków
z EFRR przydzielonych w danym roku. Te działania o charakterze innowacyjnym powinny obejmować projekty
pilotażowe mające na celu wskazanie lub przetestowanie
nowych rozwiązań dotyczących problemów istotnych dla
całej Unii.
Do wspierania inwestycji w energię odnawialną można
również wykorzystywać środki z Funduszu Spójności
(dostępnego wyłącznie dla państw członkowskich, których
dochód narodowy brutto w przeliczeniu na mieszkańca jest
mniejszy niż 90% średniej państw UE-27). W tym przypadku
cel wsparcia jest taki sam, jak w ramach EFRR, jednakże z
wyłączeniem wydatków w sektorze budownictwa mieszkaniowego, które są wyraźnie wykluczone (art. 2 i 3 projektu rozporządzenia w sprawie Funduszu Spójności).
Działania z zakresu kształcenia i rozwoju związane z problemami ekologicznymi i społecznymi oraz przechodzeniem na
model gospodarki niskoemisyjnej może również wspierać
Europejski Fundusz Społeczny.
Postanowienia warunkowe
W przedłożonych wnioskach ustawodawczych wprowadzono pojęcie warunkowości. Postanowienia warunkowe
odnoszą się do ram instytucjonalnych i prawnych, w obrębie których realizowana jest dana inwestycja i które są niezbędne do zapewnienia jej efektywności. Kilka z powyższych
postanowień warunkowych dotyczy energetyki niskoemisyjnej i zmian klimatycznych. Obejmują one:
•wprowadzenie minimalnych wymagań i stworzenie systemu świadectw charakterystyki energetycznej budynków (w związku z dyrektywą w sprawie charakterystyki
energetycznej budynków);
•promowanie efektywności w dziedzinie ogrzewania i
chłodzenia zgodnie z dyrektywą w sprawie kogeneracji;
•tworzenie przejrzystych mechanizmów wsparcia w dziedzinie energii odnawialnej.
Wykorzystanie inwestycji sektora
prywatnego
W dokumencie roboczym służb Komisji z marca 2012 roku
w sprawie elementów wspólnych ram strategicznych na lata
2014–2020 podkreślono, że gros inwestycji związanych ze
zmianami klimatycznymi powinien realizować sektor prywatny, natomiast państwa członkowskie i regiony powinny
zadbać o to, aby środki publiczne uzupełniały i stymulowały
inwestycje prywatne zamiast wypierać je z rynku. W sektorze
związanym z efektywnością energetyczną przed podjęciem
decyzji o zaangażowaniu środków publicznych należy rozpatrzyć wariant przewidujący generowanie korzyści z tytułu
oszczędzania energii za pośrednictwem mechanizmów rynkowych (takich jak wyznaczanie zobowiązań do oszczędzania
energii czy tworzenie przedsiębiorstw usług energetycznych).
Jeśli dana sytuacja stwarza partnerom z sektora prywatnego
duże możliwości uzyskiwania przychodów lub oszczędności, należy wspierać stosowanie instrumentów finansowych,
w tym funduszy odnawialnych i systemów gwarancyjnych.
W przypadku inwestycji w infrastrukturę fizyczną dotacje
powinny służyć głównie do podejmowania interwencji w sytuacjach, gdy zawodzą mechanizmy rynkowe, oraz do wspierania innowacyjnych technologii i inwestycji, które wykraczają
poza zapewnienie opłacalności i efektywności energetycznej, a tym samym gwarantują uzyskanie większej oszczędności energii i redukcji emisji gazów cieplarnianych, niż byłoby
to możliwe w normalnych warunkach.
Propozycje Komisji Europejskiej dotyczące polityki spójności na lata 2014–2020
Powiązanie z inwestycjami EFRR w badania
i wspieranie innowacyjności
Sprawozdawczość, monitorowanie, ocena i
wskaźniki
Jak już wcześniej wspomniano, propozycja Komisji na lata
2014–2020 przewiduje zdecydowane ukierunkowanie wysiłków podejmowanych w ramach unijnej polityki spójności zarówno na rzecz poprawy efektywności energetycznej
i wykorzystania energii odnawialnej, jak i wspierania badań
naukowych, rozwoju technicznego i innowacji. Dążąc do uzyskania efektu synergii z przewidzianym do realizacji programem Horyzont 2020, Komisja zaproponowała wprowadzenie
postanowienia warunkowego ex ante dotyczącego opracowania krajowych lub regionalnych strategii w dziedzinie
badań i wspierania innowacyjności (jako elementu tzw. inteligentnej specjalizacji). Powyższe strategie powinny wydatnie
przyczynić się do zwiększenia efektywności inwestycji realizowanych ze środków polityki spójności. W szczególności mają
one zapobiec powielaniu i rozdrobnieniu regionalnych programów wspierania badań naukowych, rozwoju technicznego
i innowacji, a także umożliwić zsynchronizowanie poszczególnych polityk i programów finansowania, udostępnienie zróżnicowanego pakietu dotacji, instrumentów finansowych i
innych środków wsparcia oraz lepsze wykorzystanie inwestycji
prywatnych. Analizując swoją sytuację i aktywa w kontekście
opracowywania i późniejszego wdrażania tego rodzaju strategii, państwa członkowskie i regiony powinny w pełni wykorzystać wiedzę uzyskaną w ramach europejskiego strategicznego
planu w dziedzinie technologii energetycznych (EPSTE). W
wyniku analizy niektóre regiony uznają prawdopodobnie,
że dużą część środków udostępnianych w ramach polityki
spójności w celu wspierania badań naukowych, rozwoju
technicznego i innowacji należy przeznaczyć na poprawę
efektywności energetycznej lub wykorzystanie odnawialnych źródeł energii.
Sprawozdania roczne z realizacji opisywanych programów
muszą zawierać informacje na temat wprowadzania w życie
zasad zrównoważonego rozwoju oraz na temat wsparcia
udzielonego w zakresie walki ze zmianami klimatycznymi.
Ponadto informacje dotyczące wsparcia udzielonego w celu
realizacji założeń dotyczących zmian klimatycznych muszą
się również znaleźć w sprawozdaniach z postępu prac.
W przypadku EFRR i Funduszu Spójności obowiązuje kilka
obligatoryjnych wskaźników produktu, które dotyczą klimatu i energii, takich jak:
•dodatkowe moce wytwórcze związane z odnawialnymi
źródłami energii (w MW);
•zmniejszenie zużycia energii pierwotnej w budynkach
publicznych (w kWh/rok);
•liczba gospodarstw domowych, które uzyskały wyższą
klasyfikację w zakresie zużycia energii;
•liczba użytkowników energii podłączonych do inteligentnych sieci elektroenergetycznych;
•zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych (w tonach
ekwiwalentu CO2).
Dalsze działania
Informacje:
Secretariat EPEC
3 (+352) 43 79 - 85434 or (+352) 43 79 - 87608
5 (+352) 43 79 - 65499
U [email protected]
Zastrzeżenie: Informacje zawarte w niniejszym dokumencie zostały zebrane przez EPEC (www.eib.org/epec), jednakże żaden z członków EPEC (łącznie z EBI i Komisją
Europejską) nie ponosi odpowiedzialności za dokładność informacji zawartych w tej publikacji ani za jakiekolwiek konsekwencje wynikające z korzystania z niej. Wszelkie
ryzyko związane z wykorzystaniem powyższych informacji ponoszą użytkownicy.
© E IB – 07 /2 013 – P L – © E I B G ra phicTe a m
Wniosek ustawodawczy dotyczący polityki spójności jest
obecnie (w latach 2012–2013) przedmiotem dyskusji na
forum Parlamentu Europejskiego i Rady, w związku z czym
postanowienia opisane w niniejszym dokumencie mogą
ulec zmianie. EPEC będzie wnikliwie monitorować prowadzone negocjacje i aktualizować w razie potrzeby stosowne
informacje.