7 pytań do - Kancelaria PMR

nr 72
GAZETAC)PRAWNA
T Y G O O N l K
P R A W A
O S P Ó DAR
7 pytań do
Kiedy warto stosować zarząd przymusowy
nad przedsiębiorstwem dłużnika
Odpowiada Maciej Roch Pietrzak, syndyk licencjonowany
ZADAJ PYTANIE EKSPERTOWI [email protected]
pd 2005 r. wierzyciele mogą korzystać
z dwóch dodatkowych sposobów
egzekucji poprzez zarząd przymusowy nad
przedsiębiorstwem dłużnika. Co może zyskać
wierzyciel, decydując się na odzyskiwanie
należności w taki sposób?
I
W ramach pierwszego trybu przeciwko dłużnikowi
prowadzącemu działalność gospodarczą w formie
przedsiębiorstwa jest dopuszczalna egzekucja z dochodów uzyskiwanych z tej działalności przez ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem.
Z kolei drugi sposób, również w ramach zarządu
przymusowego, polega na sprzedaży w całości funkcjonującego przedsiębiorstwa. Wierzyciele mogą więc
zyskać zabezpieczenie swoich praw przy jednoczesnym zachowaniu przedsiębiorstwa w całości. Poza
tym mogą oni otrzymać pełną spłatę swoich należności poprzez wyegzekwowanie ich z dochodów przedsiębiorstwa lub z ceny jego sprzedaży, która jest korzystniejsza niż suma cen poszczególnych składników. Jest to bardzo ważne w czasach kryzysu.
Te postępowania prowadzą bezpośrednio do zaspokojenia wierzycieli w stopniu wyższym niż w przypadku egzekucji singularnej z poszczególnych składników przedsiębiorstwa oraz w przypadku egzekucji
uniwersalnej, czyli upadłości likwidacyjnej. Co prawda w upadłości również dochodzi często do sprzedaży
przedsiębiorstwa w całości, lecz jest to przedsiębiorstwo, które utraciło już pozycję rynkową, zasoby
ludzkie.
Kiedy egzekucja poprzez ustanowienie
Q zarządu
przymusowego nad
przedsiębiorstwem dłużnika jest
najskuteczniejsza?
Ważne jest, by egzekucja nie zniszczyła przedsiębiorstwa, a jednocześnie wierzyciele zostali spłaceni.
Zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem dłużnika
godzi w interesy tych dwóch grup, mimo że są one na
przeciwległych biegunach. Jest to doskonały środek
egzekucyjny dla świadomego wierzyciela, racjonalnie
oceniającego sytuację dłużnika i jego możliwości zaspokojenia wszystkich wierzycieli. Często egzekucja
z dochodów przedsiębiorstwa, choć niekiedy dłużej
trwająca, pozwoli jednak na zaspokojenie wszystkich
wierzycieli w całości, do czego nie doprowadzi sprzedaż wymuszona poszczególnych składników.
Zarząd przymusowy jest skuteczny przede wszystkim w przypadku tych przedsiębiorstw, które pomimo kłopotów finansowych nadal rentownie funkcjonują. Jego zastosowanie ma znaczenie przede wszystkim z punktu widzenia działalności operacyjnej
przedsiębiorstwa. Ten rodzaj egzekucji nie stanowi
dla niej zagrożenia. Inaczej jest w przypadku egzekucji upadłościowej zwykle ogłaszanej zbyt późno.
Z kolei egzekucja syngularna, zarówno sądowa, jak
i administracyjna, zawsze negatywnie wpływa na bieżącą działalność operacyjną. Zajęcie środków pieniężnych, zapasów czy maszyn uniemożliwia dalszą produkcję, dokończenie realizacji kontraktów, skutkuje
karami umownymi, utratą przychodów i może nawet
doprowadzić do likwidacji przedsiębiorstwa.
Czy o wyborze tego rodzaju egzekucji
Q decyduje
wierzyciel czy dłużnik?
Inicjatywa w tym zakresie należy do wierzyciela,
chociaż w przypadku egzekucji przez sprzedaż przedsiębiorstwa w całości wniosek taki może złożyć również dłużnik, który upatruje w tym trybie możliwość
uzyskania wyższej ceny za sprzedane przedsiębiorstwo (a tym samym spłaty wierzycieli i uwolnienia się
od odpowiedzialności osobistej).
Na podstawie tytułu wykonawczego należy złożyć
do sądu wniosek o wszczęcie egzekucji przez zarząd
przymusowy, wybierając egzekucję z dochodów
przedsiębiorstwa lub przez sprzedaż w całości. We
wniosku należy określić przedsiębiorstwo oraz załączyć informację komornika.
jaki sposób ustanawia się zarządcę? Kto
Q Wmoże
pełnić tę funkcję?
We wniosku o wszczęcie egzekucji przez zarząd
wierzyciel wskazuje jednocześnie kandydata na zarządcę. Sąd jest związany wskazaniem stron. Zarząd
przymusowy może sprawować osoba fizyczna lub
prawna posiadająca licencję do wykonywania obowiązków syndyka, nadzorcy lub zarządcy w postępowaniu upadłościowym i naprawczym. Wymóg licencji
zawodowej ma związek z charakterem wykonywanej
przez nich pracy.
Zarządcom i syndykom powierza się zarządzanie
niejednokrotnie przedsiębiorstwami o wartości wielu
milionów złotych, dlatego też muszą to być osoby
z wiedzą nie tylko prawniczą, ale i ekonomiczną. Powinny mieć przygotowanie menedżerskie do zarządzania kryzysowego przedsiębiorstwem.
Pamiętajmy, że w rozporządzeniu w sprawie klasyfikacji zawodów syndyk nie jest umiejscowiony wśród
zawodów prawniczych, lecz w kategorii wyższej kadry kierowniczej. Tak więc syndyk czy też zarządca
przymusowy nie powinien być postrzegany przez
przedsiębiorców jako grabarz przedsiębiorstwa, lecz
jako jego uzdrowiciel mający na celu ochronę integralności i bytu zadłużonego przedsiębiorstwa, a nie
jego likwidację i sprzedanie go w kawałkach.
Na czym polega rola zarządcy
Q przymusowego?
Czego mogą od niego
oczekiwać wierzyciele?
Podstawowym zadaniem zarządcy przymusowego
jest zaspokojenie wierzycieli przez prowadzenie
przedsiębiorstwa w celu uzyskania dochodów lub
w celu sprzedaży przedsiębiorstwa w całości.
Z uwagi na ten cel oczywiste jest, iż wyłącza się,
a co najmniej znacznie ogranicza - wszelką działalność inwestycyjną, ogranicza się koszty związane
z majątkiem niewpływającym bezpośrednio na wytwarzanie dochodu. Zarządca przymusowy może za
zgodą sądu zbyć lub wydzierżawić takie składniki majątku. W innych przypadkach zarządca może dokonywać czynności mieszczące się w zakresie zwykłego zarządu.
Po ustanowieniu zarządcy przymusowego dotychczasowy zarząd przedsiębiorstwa zostaje odsunięty
od podejmowania decyzji i działań zarządczych.
W żadnym razie nie oznacza to jednak, iż załoga zostanie zwdlniona.
Dotychczasowe służby zaopatrzenia, produkcji,
zbytu itd. nadal będą pracować. Jest tak głównie dlatego, że jedynie z uzyskanych przychodów mogą zostać pokryte ich wynagrodzenia i inne koszty, a pozostały dochód zostanie przeznaczony na zaspokojenie
wierzycieli. Jedno jest pewne, nie będzie możliwe
ewentualne wyprowadzanie pieniędzy czy składników majątkowych z przedsiębiorstwa. Na tym polega
między innymi dodatkowa ochrona przedsiębiorstwa,
pracowników i oczywiście wierzycieli przed działaniami nieuczciwych dłużników. Ewentualne czynności nieuczciwego zarządu są z mocy prawa nieważne.
Jest to nieważność bezwzględna, a czynność nią dotknięta nie wywołuje żadnych skutków prawnych i nie
może być konwalidowana.
Czy zastosowanie zarządu przymusowego
Q wyklucza
inne sposoby egzekucji? Co się
dzieje w przypadku, gdy toczy się już inne
postępowanie egzekucyjne?
Po wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy
inne postępowania egzekucyjne sądowe i administra-
cyjne ulegają umorzeniu. Umorzenie wszczętych egzekucji następuje z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o wszczęciu egzekucji przez zarząd
przymusowy, a dotychczasowi wierzyciele z mocy
prawa wstępują do tej egzekucji. Zwykle dłużnik będący przedsiębiorcą ma rozpoczęte różne projekty
mające związek z jego działalnością operacyjną. Jeśli
wierzyciel z własnych partykularnych powodów (niezwiązanych bezpośrednio z sytuacją dłużnika) wypowie mu np. kredyt, lub co gorsza egzekucję administracyjną podejmą organy państwowe - to inni wierzyciele zmuszeni są do rozpoczęcia wyścigu, kto
pierwszy, ten lepszy - kto ostatni, przegrywa i nie dostaje nic. Taka eskalacja czynności egzekucyjnych jest
często nieuzasadniona, wywołana tylko przejściowym
brakiem płynności.
Zakończenie choćby jednego kontraktu przez rentowną firmę umożliwiłoby spłatę zobowiązań, lecz
nie pozwolą na to wycelowane w działalność operacyjną egzekucje singularne. Zarząd przymusowy
chroni przed takimi nieproporcjonalnymi działaniami, a przedsiębiorstwo i inni wierzyciele chronieni są
przed np. jednym radykalnym, niezważającym na innych wierzycielem.
Czy w ramach zarządu przymusowego
będzie można sprzedać część
przedsiębiorstwa?
B
Tak. Jest wiele przypadków gdy mimo nierentowności przedsiębiorstwo nadal pozostaje zorganizowanym organizmem gospodarczym. Ma swoje rynki zbytu oraz zespół pracowników posiadających doświadczenie zawodowe. Jest więc atrakcyjniejsze i więcej
warte od przedsiębiorstwa znajdującego się w stanie
upadłości. Z punktu widzenia potencjalnych nabywców lepiej jest kupić przedsiębiorstwo funkcjonujące
na rynku. Mogą w ten sposób uzyskać lepszą stopę
zwrotu.
Są też sytuacje, kiedy wystarczy sprzedać tylko
część przedsiębiorstwa czy też składniki jego majątku. W szczególnie uzasadnionych wypadkach zarządca może sprzedać nieruchomości, ruchomości lub
prawa wchodzące w skład zarządzanego przedsiębiorstwa w części przekraczającej zakres zwykłego
zarządu oraz oddać je w najem lub dzierżawę wyłącznie za zgodą sądu. W razie zarządzenia sprzedaży sąd
określa warunki sprzedaży. Do wyceny sprzedawanych składników majątkowych sąd może powołać biegłego.
Nadwyżkę dochodów, po pokryciu określonych
w przepisach wydatków, zarządca wypłaca wierzycielowi. W razie wielości wierzycieli wyplata następuje
z zachowaniem stosowanych odpowiednio przepisów
ogólnych o podziale sumy uzyskanej z egzekucji oraz
przepisów o podziale sumy uzyskanej z egzekucji
z nieruchomości. Kwoty niewypłacone zarządca
umieszcza na rachunku depozytowym sądu.
Poza tym czasem wystarczy sprzedać tylko jedną
z posiadanych przez przedsiębiorstwo marek, np.
markę odzieżową. To też jest możliwe w ramach zarządu przymusowego. •
Rozmawiała MONIKA BURZYŃSKA
PODSTAWA PRAWNA
• Art. 10641-106423 ustawy z 17 listopada 1964 r.
- Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, póz. 296
zpóźn.zm.).
MACIEJ ROCH PIETRZAK
syndyk licencjonowany, partner
w Kancelarii Syndyków,
Zarządców i Likwidatorów PMR