docInformacja o zawodzie
download 
Reklamacja Transkrypt
Informacja o zawodzie
Informacja Zawodowa JAK TO ROBIĄ W EUROPIE? SYSTEMOWE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE SZKOLNICTWA ZAWODOWEGO, DORADZTWA KARIERY ORAZ EDUKACJI I RYNKU PRACY DLA MŁODZIEŻY WYMAGAJĄCEJ POMOCY INTERWENCYJNEJ LUB PREWENCYJNEJ Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 Wprowadzenie Wszystkie kraje Unii Europejskiej (UE) starają się podejmować działania zapobiegające wczesnemu kończeniu edukacji przez młodzież. Chodzi o to, żeby jak największa liczba młodych osób kontynuowała dalszą naukę na dowolnej ścieżce edukacyjnej. Jednym ze sposobów jest zwiększenie możliwości przechodzenia pomiędzy ścieżkami: ogólną i zawodową (model konstytutywnego kształcenia zawodowego). Innym sposobem jest uświadamianie młodzieży, iż ich atrakcyjność na rynku pracy uzależniona jest od posiadanych umiejętności i kwalifikacji, które mogą nabyć po ukończeniu określonej ścieżki edukacji (ogólną i zawodową). Tworzone są specjalne programy edukacyjne dla młodzieży poniżej 25 roku życia. Ich celem jest umożliwienie młodym ludziom, którzy wypadli ze ścieżki edukacji, zdobycie kwalifikacji i umiejętności niezbędnych do wejścia na rynek pracy. Przykładowo rozwiązania systemowe dla niepełnosprawnej młodzieży wprowadziły wszystkie państwa UE, z wyjątkiem: Cypru, Estonii, Grecji, Hiszpanii, Islandii, Norwegii i Włoch. W wymienionych krajach podejmowane są próby rozwiązywania tego problemu za pomocą aktywnej polityki rynku pracy i wparciu młodzieży niepełnosprawnej we wchodzeniu na rynek przy zastosowaniu działań leżących całkowicie poza konstytutywnym szkolnictwem zawodowym. W pozostałych krajach europejskich systemowe rozwiązania ukierunkowane są na nabywanie podstawowych umiejętności, które są niezbędnych do wejścia na rynek pracy. Specyficzne problemy młodzieży na rynku pracy Dla młodzieży przedwcześnie kończącej edukację szczególną grupą czynników utrudniających im wejście na rynek pracy, a w przypadku zatrudnienia – utrzymanie pracy, są bariery związane z ich sytuacją osobistą i życiową. Są to czynniki o charakterze społecznym i kulturowym powodujące wykluczenie społeczne środowisk, z których pochodzi młodzież, nie potrafiąca odnaleźć się na rynku pracy. Zgodnie z definicją przedstawioną w Narodowej Strategii Integracji Społecznej „wykluczenie społeczne to brak lub ograniczone możliwości uczestnictwa, wpływania, Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 korzystania osób i grup z podstawowych praw, instytucji publicznych, usług, rynków, które powinny być dostępne dla wszystkich”. Wykluczenie społeczne może przybierać charakter fizyczny, gdy dotyczy osób chorych, niepełnosprawnych, strukturalny, gdy wynika z posiadania małych dochodów, bezdomności lub bezrobocia oraz normatywny, gdy dotyczy patologii społecznych, narkomanii, alkoholizmu, osób opuszczających więzienia. Młodzież szczególnie zagrożona wykluczeniem społecznym to przede wszystkim: młodzież pochodząca z rodzin patologicznych i wypadająca z systemu szkolnego, młodzież opuszczająca placówki opiekuńczo – wychowawcze i rodziny zastępcze. Młodzi ludzie zagrożeni wykluczeniem społecznym napotykają na specyficzne bariery, charakterystyczne dla tej grupy osób. Bariery mentalne powodują, iż osoby zagrożone wykluczeniem społecznym często są zamknięte w sobie, mają obawy przed podjęciem pracy. Osoby te mają zaburzoną wizję aktywności zawodowej, upatrując w podjęciu zatrudnienia więcej zagrożeń niż korzyści. Skutkami zjawiska wyuczonej bezradności są najczęściej deficyty poznawcze (przekonanie, że nie mają wpływu na wydarzenia, nazywane zewnętrznym umiejscowieniem kontroli), motywacyjne (postawy bierne) i emocjonalne (apatia, lęk, stany depresyjne). Przyczyną braku aktywności zawodowej i społecznej tych osób może być również analfabetyzm wtórny (funkcjonalny), występujący często u osób posiadających niskie wykształcenie, pozostających dłuższy czas bez pracy lub posiadających różnego rodzaju dysfunkcje psychiczne. Innym rodzajem barier są zaburzenia wtórne związane z pozostawaniem bez pracy. Wskazać tu należy bariery natury psychicznej, polegające na uzależnieniu od pomocy społecznej świadczonej instytucjonalnie. Osoby niepracujące przyzwyczajają się także do pustego schematu dnia, w którym nie ma miejsca na jakiekolwiek obowiązki, wynikające z funkcjonowania w społeczeństwie. U osób długo pozostających bez pracy występuje obniżenie samooceny, co w konsekwencji prowadzi do nadwrażliwości na ocenę innych, lęków społecznych, a nawet wyobcowania. Niskie dochody (lub ich brak) ograniczające zaspokojenie potrzeb, wywołują poczucie winy, prowadzą do frustracji i zachowań patologicznych, takich jak nadużywanie przemocy czy alkoholizm. Rodzice wykluczeni społecznie dają zły przykład, nie ucząc dzieci konieczności i celowości planowania działań oraz kontrolowania wydarzeń, występujących w życiu codziennym. Prowadzi to do Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 dziedziczenia wykluczenia, a w konsekwencji dziedziczenia bezrobocia, powodującego także przedwczesne przerwanie nauki. Specyficzne bariery osób przedwcześnie kończących edukację Niesprzyjające dalszej edukacji środowisko (złe warunki finansowe i bytowe) powodują wykluczenie dużej grupy młodych ludzi z edukacji, niezwłocznie po ustaniu obowiązku szkolnego (do ukończenia gimnazjum) lub obowiązku nauki (do ukończenia 18 lat), uniemożliwiając im zdobycie wiedzy i kwalifikacji wymaganych przez rynek pracy. Stąd kluczową barierą stojącą przed takimi osobami są niewystarczające kwalifikacje. Zbyt wczesne kończenie edukacji powoduje także dodatkowe bariery, takie jak niewystarczająca wiedza ogólna i kultura, kształtowane w standardowej ścieżce edukacyjnej. Stąd już krok do generowania nieprzychylnych postaw związanych ze stereotypami, iż młodzież kończąca zbyt wcześnie edukację jest niewychowana i niekulturalna. Pracodawcy kandydatów do pracy kończących edukację na poziomie gimnazjum, postrzegają często jako osoby leniwe, mało ambitne czy nawet upośledzone umysłowo. Nawet, jeżeli zrozumie, że przyczyną przerwania nauki jest trudne środowisko, z którego wywodzi się kandydat do pracy, to istnieje kolejne ryzyko tworzenia uogólnień i etykietowania. Powszechnie przyjmuje się bowiem, iż młodzież taka pochodzi z marginesu społecznego i dziedziczy wszystkie jego negatywne cechy, łącznie ze skłonnością do przestępstw czy uzależnień. Istnienie takich stereotypów zamyka szczelnie rynek pracy przed osobami przedwcześnie kończącymi edukację. Dodatkowo – obok barier społeczno – ekonomicznych – osoby te napotykają na bariery o charakterze biopsychicznym lub pedagogicznym, będące faktycznymi przyczynami przerwania edukacji. Są to: niższe zdolności, nadpobudliwość, zaburzenia psychiczne czy niedostosowanie społeczne. Czynniki te, generalizowane leżą u podstaw uprzedzeń i stereotypów, jednak w indywidualnych przypadkach mogą stanowić prawdziwy powód przerwania nauki. Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 Specyficzne bariery młodzieży niepełnosprawnej Zrozumienie sytuacji na rynku pracy osób niepełnosprawnych ułatwia analiza specyficznych barier, związanych z wykluczeniem społecznym i przedwczesnym kończeniem wcześniej nauki. Opisane zaburzenia wtórne, związane z pozostawaniem bez pracy, dotyczą w równym stopniu osób niepełnosprawnych, podobnie jak przyczyny biopsychiczne, które często związane są bezpośrednio z niepełnosprawnością oraz dodatkowo powodują przerwanie edukacji, ze wszystkimi konsekwencjami opisanymi w tym przypadku. Jednak specyficzne bariery osób niepełnosprawnych dotyczą także ograniczonej mobilności i związanych z nią barier architektonicznych, które szczególnie dotkliwie odczuwane są przez osoby niesprawne lub z dysfunkcją narządu zmysłu, bez istotnego ograniczenia możliwości intelektualnych. Wykluczenie tych osób z rynku pracy postrzegane jest jako efekt sytuacji niezawinionej, przez co odbierane jest jako fakt społecznej niesprawiedliwości, powodując uzasadnione postawy roszczeniowe, utrudniające niejednokrotnie prowadzenie skutecznych usług doradczych i szkoleniowych na rzecz tych osób. W przypadku osób niepełnosprawnych, kluczowym czynnikiem zamykającym przed nimi rynek pracy, są także stereotypy związane z ich wydajnością i mentalnością. Pracodawcy obawiają się także dodatkowych kosztów związanych z większą absencją, chorobami czy dostosowaniem stanowiska pracy dla niepełnosprawnych pracowników. Chociaż nie zawsze są to uzasadnione obawy, gdyż mamy do czynienia z różnymi rodzajami niepełnosprawności, np. dla osób z cukrzycą czy nadciśnieniem nie trzeba tworzyć specjalnych miejsc pracy. Poza tym brak elastycznych stanowisk pracy związanych z telepracą lub indywidualnym rozkładem pracy zamyka przed osobami niepełnosprawnymi rynek pracy, powodując wtórne efekty czy wykluczenia z rynku pracy, takie jak brak wystarczającego doświadczenia lub zdezaktualizowane kwalifikacje zawodowe. Systemowe rozwiązania w zakresie szkolnictwa zawodowego Systemy szkolnictwa zawodowego i szkoleń w krajach europejskich nie są jednolite. Jednakże konstytutywne szkolnictwo zawodowe – z wyjątkiem Cypru, Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 Francji, Grecji i Polski – posiada prawną definicję. Wynika z niej, iż konstytutywne szkolnictwo zawodowe jest systemem edukacji, którego celem jest wprowadzenie młodzieży na rynek pracy. Jest ono prowadzone na poziomie szkolnictwa ponadgimnazjalnego i trwa około sześciu lat. Szkolenia, kursy i przedmioty nauczania występują również na poziomie szkolnictwa gimnazjalnego, pomaturalnego i wyższego. Celem tej edukacji jest przygotowanie młodych ludzi do wejścia w „świat pracy” poprzez umożliwienie im zdobycia odpowiednich umiejętności i kwalifikacji. W systemie szkolnictwa europejskiego można wyróżnić dwie ścieżki edukacji na poziomie ponadgimnazjalnym, tzn. dla młodzieży do 16. roku życia. Jedna to konstytutywne szkolnictwo zawodowe, gdzie nacisk położony jest na przygotowanie młodzieży do wejścia na rynek pracy po ukończeniu szkoły zawodowej, ponadgimnazjalnej. Na tej ścieżce edukacyjnej możliwy jest dostęp do dalszej edukacji, pomaturalnej i wyższej, chociaż jest on ograniczony i dość trudny. Druga ścieżka to edukacja ogólna, zwana także akademicką. Generalnie nacisk tutaj położony jest na przygotowanie młodzieży do dalszego kształcenia na poziomie wyższym. Obecnie w wielu krajach i przy inspiracji Komisji Europejskiej, czynione są próby integracji tych dwóch ścieżek kształcenia. Chodzi o to, żeby młodzież mogła uczestniczyć zarówno w ścieżce zawodowej, jak i ogólnej, począwszy od kształcenia na poziomie ponadgimnazjalnym, a skończywszy na edukacji wyższej. Jednym z kierunków podejmowanych działań są próby wzbogacenia kształcenia o praktyki zawodowe i inne formy łączenia edukacji szkolnej ze światem pracy. Niemniej w wielu krajach europejskich młodzież preferuje ścieżkę kształcenia prowadzącą do edukacji wyższej. Jest to zatem duże wyzwanie dla konstytutywnego szkolnictwa zawodowego. Różnice w systemach edukacji w krajach Europy są dość duże. Wiążą się z kulturą kształcenia w danym kraju i ogólnym przekonaniem społeczeństwa co do „lepszego” wyboru ścieżki edukacyjnej. Modelowym przykładem może być Austria, gdzie 80% młodzieży wybiera konstytutywne szkolnictwo zawodowe i szkolenia. Jej całkowitym przeciwieństwem jest Portugalia, gdzie zaledwie 8% wybiera tą ścieżkę kształcenia. W Polsce wskaźnik ten wynosi ok. 29%, w Szwecji – 54%, a w Danii – 34%. Dla młodzieży: Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 kończącej przedwcześnie edukację, zagrożonej wykluczeniem społecznym czy kulturowym, zaniedbanej środowiskowo, z marginesu społecznego, młodzieży z mniejszościowych grup etnicznych (koczownicze plemiona Nomadów w Irlandii, Romowie na Słowacji, w: Węgrzech czy w Polsce), młodzieży, która nie potrafi posługiwać się językiem kraju, w którym mieszka tworzone są specjalne rozwiązania systemowe oraz programy prewencyjne i interwencyjne. Określa się je mianem ścieżek kariery dla młodzieży edukacyjnie niepełnosprawnej, która nie znalazła się na żadnej innej ścieżce edukacyjnej na poziomie ponadgimnazjalnym. Poniżej kilka przykładów takich rozwiązań: Austria Systemowe rozwiązania w Austrii ukierunkowane są na nabywanie podstawowych umiejętności niezbędnych do wejścia na rynek pracy dla młodzieży, która ukończyła przynajmniej dwa lata obowiązkowej nauki (gimnazjum) i jej nie kontynuuje, a także nie podjęła praktycznej nauki w zawodzie. Młodzież uczestniczy w alternatywnych ścieżkach edukacji zawodowej, adresowanej do tych, którzy nie uczą się w żadnej szkole i nie mogą znaleźć miejsca na praktyczną naukę zawodu (muszą to udokumentować przedstawiając negatywną odpowiedź na list aplikacyjny). Młodzież uczestniczy w specjalnych programach szkoleniowych (JASG). Są one prowadzone w instytucjach edukacyjnych, które posiadają odpowiednie wyposażenie do prowadzenia szkoleń zawodowych. Instytucją odpowiedzialną za kierowanie młodych ludzi na kursy JAGS są publiczne służby zatrudnienia. Kursy trwają 10 miesięcy i mogą być – w razie potrzeby – wydłużone. Praktyczne szkolenie obejmuje 60% kursu i jest zorganizowane na wzór pierwszego roku praktyki w potwierdzającym szkole nabyte zawodowej. umiejętności. Kurs Młodzi JASG ludzie kończy nie się certyfikatem uzyskują żadnych kwalifikacji, gdyż celem JAGS jest przygotowanie ich do podjęcia normalnych szkoleń praktycznej nauki zawodu. Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 Dania Systemowe rozwiązania nastawione są na nabywanie podstawowych umiejętności, koniecznych do wejścia na rynek pracy dla osób, które ukończyły obowiązkową edukację. Są one – bez ograniczenia wieku przyjmowane do szkół, które prowadzą podstawowe szkolenia zawodowe. Natomiast młodzież do 25. roku życia przyjmowana jest do szkól gospodarczych. Programy nauczania w obydwu przypadkach opracowują szkoły, dostosowując je do indywidualnych potrzeb uczących się. Nie ma wspólnych programów ministerialnych czy regionalnych. Nauka w szkołach prowadzących podstawowe szkolenie zawodowe trwa dwa lata i obejmuje w 30% zajęcia praktyczne, a w 70% szkolenia zawodowe. Każdy cykl szkolenia jest zaliczany i może być podstawą do dalszego szkolenia, a uczeń otrzymuje zaświadczenie ze szczegółowym wypisem swoich osiągnięć. Na zakończenie całego programu wydawane jest świadectwo, na mocy którego absolwent traktowany jest na rynku pracy podobnie, jak absolwent ścieżki zawodowej w konstytutywnym szkolnictwie zawodowym. W trakcie nauki uczniowie otrzymują stałe wynagrodzenie i – w razie potrzeby, dodatkowe wsparcie finansowe. Szkoły gospodarcze prowadzą zajęcia warsztatowe i praktyczne, ukierunkowane na pomoc w znalezieniu optymalnej dla siebie ścieżki kariery. W tym zakresie szkoły prowadzą doradztwo kariery dla młodzieży, która nie ukończyła średniej szkoły zawodowej lub ma trudności w nauce, albo jest niezdecydowana co do wejścia na rynek pracy. Szkoły oferują także zajęcia teoretyczne, ale nie są one obowiązkowe. Nie ma żadnych egzaminów, ale obowiązkowa jest obecność. Absolwent powinien zdecydować się na wybór zawodu lub podjąć naukę w systemie konstytutywnego szkolnictwa zawodowego. Uczniowie otrzymują również wynagrodzenie i inne formy wsparcia finansowego. Niemcy Systemowe rozwiązania w Niemczech skierowane są na nabywanie umiejętności i kwalifikacji niezbędnych do wejścia na rynek pracy przez młodzież, której brakuje przygotowania w tym zakresie. Obejmują one trzy obszary Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 programowe i są alternatywnym rozwiązaniem w stosunku do konstytutywnego szkolnictwa zawodowego. Pierwszy dotyczy młodzieży niepełnosprawnej edukacyjnie, trudnej, wymagającej interwencji i prewencji, która jest objęta obowiązkiem szkolnym do 18. roku życia. Taka młodzież może podjąć jeden rok szkolenia przedzawodowego, który przygotowuje do szkoleń w zakładach pracy. Drugi dotyczy młodych ludzi, którzy nie potrafią znaleźć dla siebie miejsca praktycznej nauki zawodu (szkolenia zawodowego). Trzeci obszar programowy dotyczy pomocy młodzieży, która odbywa praktyczną naukę zawodu, ale w instytucjach, które są poza systemem konstytutywnego szkolnictwa zawodowego. Ponadto prowadzona jest podstawowa edukacja zawodowa dla osób niepełnosprawnych. Przez kilka ostatnich lat zaimplementowano również specjalny program szkoleniowy praktycznej nauki zawodu dla młodych ludzi, którzy nie mogli znaleźć miejsca szkolenia zawodowego na rynku szkoleniowym z powodu sytuacji ekonomicznej we wschodnich Niemczech. Młodzież, poniżej 25. roku życia, która ukończyła obowiązkową edukację podstawową, jest kierowana przez doradców kariery w urzędach zatrudnienia na wstępne szkolenia przygotowawcze, lub na szkolenia zawodowe, prowadzone przez instytucje zewnętrzne. Ponadto – w zależności od potrzeb - może korzystać z kursów wspomagających praktyczną naukę zawodu w czasie trwania szkolenia. Programy nauczania w szkołach zawodowych (BVJ) zawierają w jednej trzeciej przedmioty ogólne, takie jak: język niemiecki, nauki społeczne, religia i sport, a w dwóch trzecich przedmioty ukierunkowane na dany obszar pracy, jak na przykład: technologia, matematyka, rysunek techniczny, przetwarzanie danych itp. Nauka w szkole zawodowej powiązana jest z praktyką, którą odbywa się w konkretnym miejscu pracy, tzw. system dualny. Podsumowanie W krajach europejskich szkolenia obejmujące praktyczną naukę zawodu są integralną częścią konstytutywnego szkolnictwa zawodowego , a także jednocześnie jedną z najważniejszych form pomocy dla młodzieży z problemami edukacyjnymi. Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 Formalnie, w systemie edukacji praktyczna nauka zawodu obejmuje naukę w szkołach zawodowych połączoną ze szkoleniami i doświadczaniem pracy na konkretnych stanowiskach, w różnych firmach i zakładach. Taki program przyjęto w Norwegii, gdzie młodzież spędza dwa lata w szkole zawodowej i kolejne dwa w zakładzie pracy. Natomiast we Francji praktyczna nauka zawodu jest formą kształcenia szkolnego połączonego ze szkoleniami zawodowymi. Jest ona dostępna na wszystkich szczeblach edukacji, łącznie ze szkolnictwem wyższym. W różnych krajach Europy stosowane są odmienne rozwiązania. Najczęściej są to programy mieszane, gdzie młodzież spędza część czas w szkole, a część w zakładzie pracy. Dość częste są także formy praktyk zawodowych w różnych przedsiębiorstwach, jak również praktyczna nauka zawodu wewnątrz szkoły, najczęściej w szkolnych warsztatach zawodowych. Właściwie wszystkie kraje europejskie – za wyjątkiem Estonii, Łotwy, Republiki Czech oraz Słowacji prowadzą jakieś programy praktycznej nauki zawodu. Konstytutywne szkolnictwo zawodowe oferuje generalnie ścieżkę praktycznej nauki zawodu, jako jedną ze ścieżek do wyboru dla młodzieży kończącej ostatni etap obowiązkowej edukacji. Ścieżka ta jest przeznaczona dla młodzieży w wieku 15 – 25 lat, ale np. we Włoszech przesunięto ją do 29. roku życia. W wielu krajach praktyczna nauka zawodu jest traktowana jako alternatywna, albo druga najlepsza opcja dla młodzieży zarówno dla tej, która ją wybiera w ramach dalszej edukacji w konstytutywnym szkolnictwie zawodowym, jak i dla tej, która jest edukacyjnie niepełnosprawna i wymaga pomocy. Pracodawcy są zachęcani do prowadzenia praktycznej nauki zawodu w różny sposób. Na przykład we Francji są oni zwalniani z płacenia podatku za zaangażowanych uczniów, a w wielu krajach prowadzi się subsydiowane szkolenia, gdzie pokrywa się ich koszty i część lub całe uposażenie uczestniczącej w nich młodzieży. Niezwykle ważnym aspektem praktycznej nauki zawodu jest trójstronny kontrakt, który zawiera się pomiędzy młodym człowiekiem, często jego rodzicami, pracodawcą i instytucją odpowiedzialną za szkolenie. Kontrakt zawiera szczegółowe warunki i terminy praktycznej nauki zawodu, które odnoszą się zarówno do praktykanta, jak i pracodawcy. Kontrakt nie gwarantuje zatrudnienia po odbyciu nauki. Jednakże praktyka pokazuje, że wielu pracodawców zatrudnia na stałe uczniów, traktując to jako formę rekrutacji. Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 Systemowe rozwiązania doradztwa kariery w Europie W krajach członkowskich UE nie ma jednolitego systemu doradztwa kariery, pośrednictwa pracy i szkoleń. Zdarza się, że niektóre kraje rozwijają doradztwo kariery i pośrednictwo niezależnie od edukacji zawodowej i szkoleń zawodowych. Komisja Europejska kładzie duży nacisk do tworzenia systemowych rozwiązań i wykorzystywania dobrych praktyk z innych krajów członkowskich w zakresie poradnictwa całożyciowego oraz edukacji i szkoleń zawodowych. Rezolucja Komisji Europejskiej w sprawie lepszej integracji całożyciowego doradztwa kariery ze strategia uczenia się przez całe życie z 2008 r. wyodrębnia cztery obszary, jako istotne dla polityki krajów członkowskich: promowanie zdobywania przez całe życie umiejętności kierowania swoją karierą, zapewnienie dostępu do usług doradczych wszystkim mieszkańcom, rozwijanie systemów zapewnienia jakości usług doradczych, promowanie współpracy pomiędzy różnymi narodowymi, regionalnymi i lokalnymi instytucjami i osobami związanymi z rynkiem pracy. Znaczącym krokiem na drodze budowania całożyciowego i określenia właściwego miejsca dla systemu usług doradczych dla młodzieży było powołanie ELGPN (Europejska Sieć Narodowych Forów Całożyciowego Doradztwa Kariery) 1. Komisja Europejska przywiązuje dużą wagę do rozwijania w krajach członkowskich narodowych forów doradztwa kariery, jako stymulatora budowania systemu usług doradczych, które obejmą wszystkich mieszkańców UE i będą stymulować planowanie oraz rozwój kariery w każdej fazie życia, począwszy od młodzieży, a skończywszy na osobach w wieku emerytalnym, które chcą być aktywne na rynku pracy. Narodowe Forum Doradztwa Kariery w Austrii 1 Noworol Cz., Polityka Komisji Europejskiej w zakresie tworzenia Narodowych Forów Całożyciowego Doradztwa Kariery, Biuletyn Programu Leonardo da Vinci, Warszawa: Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, Narodowa Agencja Programu „Uczenie się przez całe życie”, nr 01, 14 – 16, 2008. Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 Celem Narodowego Forum Doradztwa w Austrii jest budowanie systemu całożyciowego doradztwa kariery, opartego na współpracy wszystkich ważnych w kraju instytucji i osób. Całożyciowe doradztwo kariery jest integralna częścią spójnej narodowej strategii uczenia się przez całe życie. Uczestnicy Forum to np. Federalne Ministerstwo Ekonomii i Pracy, publiczne służby zatrudnienia oraz partnerzy społeczni, co zapewnia rozwój strategii zatrudnienia w powiązaniu z rynkiem pracy. Rząd Austrii wspiera rozwój Forum. Jego członkowie starają się w systematycznie wpływać na decyzje rządu i jego programy oraz implementowania idei całożyciowego doradztwa zawodowego w rządowych programach, projektach i działaniach. Stworzono klarowne zasady współpracy pomiędzy Forum, rządem oraz administracją właściwych sektorów. Panuje przekonanie, że synergia i współpraca pomiędzy wszystkimi instytucjami i osobami zajmującymi się lub mającymi wpływ na całożyciowe doradztwo kariery mają kluczowe znaczenie dla narodowej strategii uczenia się przez dalsze życie, rynku pracy i budowania jedności społecznej. Narodowe Forum Doradztwa Kariery w Danii Duńskie Forum jest wspierane przez Ministerstwo Edukacji, które prowadzi także jego sekretariat. Ma stanowić płaszczyznę dialogu dla ważniejszych instytucji i osób mających wpływ na rynek pracy. W opinii Duńczyków Forum jest zbyt mocno powiązane z Ministerstwem Edukacji i przez to jest mniej niezależne. Brakuje także współpracy z innymi ministerstwami. Wadą jest mała niezależność Forum, a zaletą prawne umocowanie. Rola Forum to przede wszystkim udział w kierowaniu rozwojem polityki w zakresie całożyciowego doradztwa, a nie reagowanie na zmiany zachodzące w polityce rynku pracy. Narodowe Forum Doradztwa Kariery w Niemczech Narodowe Forum Doradztwa Kariery w Niemczech powstało jako ruch oddolny, ale znalazło także wsparcie ministerstw. Powołano Radę Forum, w skład której wchodzą przedstawiciele ważnych instytucji oraz osoby mające wpływ na rynek pracy. W Radzie Forum znajdują się przedstawiciele m.in. Ministerstwa Edukacji, Ministerstwa Pracy i Federalnego Urzędu Zatrudnienia. Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 W publicznej opinii niemieckie Forum nie jest dostatecznie wspierane przez właściwe ministerstwa. Ponadto jako organizacja demokratyczna i niezależna może mieć odmienne poglądy niż ministerstwo, mimo że jest ono też członkiem Forum. Istnieje obawa, że ministerstwo może wycofać swoje poparcie dla Forum i wówczas konieczne jest ponowne przedyskutowanie roli obydwu organizacji i zasad współpracy pomiędzy nimi. Niemieckie Forum – z braku środków finansowych – nie ma sekretariatu i opiera się na pracy wolontariackiej. Niemieckie Federalne Ministerstwo Nauki powołało przy Forum grupę ekspertów zajmujących się problematyką dalszego kształcenia i uczenia się przez całe życie, która opracowała rekomendacje dotyczące doskonalenia całożyciowego doradztwa kariery i strategii jego wdrażania. Głównym celem Forum jest wypracowanie wspólnego rozumienia całożyciowego doradztwa kariery i współpraca w zakresie jego wdrażania pomiędzy resortami edukacji i pracy. Oznacza to lepsze rozumienie potrzeby rozwijanie całożyciowego doradztwa kariery, lepszą obsadę kadrową, większe środki finansowe na doradztwo kariery w sektorze edukacji ze szczególnym uwzględnieniem zmian demograficznych, które stają się priorytetowym wyzwaniem dla całożyciowego doradztwa kariery w Europie. Narodowe Forum Doradztwa Kariery w Norwegii W Norwegii nie ma jeszcze formalnie powołanego Forum doradztwa kariery. Natomiast w zaawansowanym planie utworzenia Forum przewiduje się powołanie między ministerialnego zespołu roboczego, który wypracuje koncepcję, ze szczególnym uwzględnieniem jego demokratycznej niezawisłości, jako organizacji niezależnej od rządu, zgodnie z rekomendacją KE. Narodowe Forum Doradztwa Zawodowego w Polsce Narodowe Forum Doradztwa Kariery w Polsce powstało, podobnie jak w Niemczech, w ramach projektu European Guidance Forum, jako ruch oddolny. Jest organizacją pozarządową, w pełni demokratyczną, utworzoną zgodnie z rezolucją KE. Posiada strukturę zdecentralizowaną, regionalną. Członkami Forum są organizacje i osoby mające wpływ na rynek pracy, a w szczególności doradcy Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010 zawodowi, pracodawcy, pośrednicy pracy, szkoleniowcy, nauczyciele itp. Forum współpracuje z: Komisją Nauki Senatu RP; Ministerstwem Edukacji, Ministerstwem Nauki I szkolnictwa Wyższego oraz urzędami marszałkowskimi we wszystkich województwach. Niestety, Forum nie ma jeszcze wypracowanego formalnego mechanizmu wsparcia Forum przez właściwe ministerstwa i nie ma zapewnionego wsparcia finansowego. Stąd też, podobnie jak w Niemczech, działalność Forum opiera się na wolontariackiej działalności jego członków. Niemniej jednak Forum aktywnie uczestniczy we wdrażaniu idei całożyciowego poradnictwa, jako narzędzie strategii uczenia się przez całe życie, prowadzi szkolenia kadry doradców kariery, funkcjonuje w obszarze ekonomii działania społecznego, prowadzi działalność wydawnicza i realizuje projekty o charakterze krajowy, a także ponadnarodowym, prowadzi działalność ekspercką. W ideę Narodowego Forum Doradztwa Kariery wpisuje się utworzony w ramach OHP system doradztwa kariery, pośrednictwa pracy i szkoleń. Może on być wiodącą organizacją konstytutywnego szkolnictwa zawodowego w Polsce dla młodzieży wymagającej pomocy interwencyjnej lub prewencyjnej w sprawie edukacji i rynku pracy. Literatura: 1. Domagała-Kręcioch A., Powodzenia i niepowodzenia w szkole, Wychowawca, nr 02/2003 2. Kryńska E., Młodzi ludzie a rynek pracy i edukacja , (w:) E. Sulima (red.) Rynek pracy a edukacja, Uniwersytet w Białymstoku, Białystok 2008 3. Narodowa Strategia Integracji Społecznej, MPiPS, Warszawa 2003 4. Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży, red. Czesław Noworol, OHP Komenda Główna, Warszawa 2010 5. Noworol Cz., Polityka Komisji Europejskiej w zakresie tworzenia Narodowych Forów Całożyciowego Doradztwa Kariery, Biuletyn Programu Leonardo da Vinci, Warszawa: Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, Narodowa Agencja Programu „Uczenie się przez całe życie”, nr 01, 14 – 16, 2008 Opracowano w CIiPKZ w Nowym Sączu, XII 2014 r. ,na podstawie źródeł wymienionych w tekście oraz publikacji pod red. Czesława Noworola: „Nowoczesne doradztwo kariery, pośrednictwo pracy, formy szkolenia młodzieży”, KG OHP, Warszawa 2010
