Ekonomia Społeczna

Ekonomia Spo łeczna
– zarys problematyki
Magdalena Zimoch
Waldemar Żbik
Stowarzyszenie Współpracy Regionalnej
Kwiecień, 2008 r.
Plan prezentacji
1. Ekonomia społeczna – ujęcia definicyjne
2. Stan i kierunki rozwoju ES w Polsce
3. Projekt ustawy o przedsiębiorstwie
społecznym
4. Fundusz Inicjatyw Obywatelskich jako
narzędzie rozwoju ES
Ekonomia społeczna
Trzy perspektywy ekonomii
Ekonomia (w ujęciu liberalnym)
Ekonomia polityczna
Ekonomia społeczna
Brak jest jednej jednolitej definicji ekonomii
społecznej
Ekonomia społeczna
Ujęcie szerokie:
ES to III sektor w szerokim ujęciu (tzw. trzeci
system), czyli wszystko poza I i II sektorem
(rynkiem i państwem) – fundacje,
stowarzyszenia oraz tzw. stara ekonomia
społeczna, czyli spółdzielnie i towarzystwa
wzajemne.
Ekonomia społeczna
Ujęcie wąskie:
ES ogranicza się do tzw. przedsiębiorstw
społecznych (zwanych też przedsiębiorstwami
ekonomii społecznej – PES)
Ekonomia społeczna
Przedsiębiorstwo społeczne zdefiniować można jako
prywatną, autonomiczną organizację dostarczającą
produktów lub usług na rzecz szerszej społeczności,
której założycielem albo zarządzającym jest grupa
obywateli i w której zakres korzyści materialnych
podlega ograniczeniom.
Źródło: www.emes.net
Ekonomia społeczna
Przedsiębiorstwo społeczne to instytucja prowadząca
działalność gospodarczą, która wyznacza sobie cele ściśle
społeczne i która inwestuje wypracowane nadwyżki zależnie
od wyznaczonych sobie celów w działalność lub we
wspólnotę, zamiast kierować się potrzebą osiągania
maksymalnego zysku na rzecz akcjonariuszy lub właścicieli.
za: Krzysztof Herbst Tezy do „Ekspertyzy w zakresie wzmocnienia instytucji Ekonomi Społecznej”
Ekonomia społeczna
Cechy upodobniające PES do tradycyjnych przedsiębiorstw:
• Inwestycje. Nie ma przedsiębiorstwa bez inwestycji. Trzeba
zdobyć kapitał początkowy i obrotowy.
• Ryzyko. Działanie każdego przedsiębiorstwa oparte jest na
swoistym ryzyku, które może w konsekwencji oznaczać jego
upadek. Dotyczy to również przedsiębiorstw społecznych.
• Zysk. Przedsiębiorstwo dobre to takie, które w bliższej lub
dalszej perspektywie przynosi zyski.
za: Piotr Frączak, Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, „Przedsiębiorstwo społeczne (tezy do
dyskusji)” ekonomiaspołeczna.pl
Ekonomia społeczna
Różnice PES i tradycyjnego przedsiębiorstwa:
• Cel działania przedsiębiorstwa społecznego – nie jest
wyłącznie komercyjny, a misja społeczna przedsięwzięcia
stawiana jest wyżej, niż jego wartość ekonomiczna
(„pierwszeństwo człowieka w stosunku do kapitału”).
• Forma własności przedsiębiorstwa społecznego – nie jest to
typowa własność prywatna (raczej członkowstwo niż
własność).
• Metody zarządzania przedsiębiorstwem społecznym –
wynikają z formy własności („jeden człowiek jeden głos”).
za: Piotr Frączak, Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, „Przedsiębiorstwo społeczne (tezy do dyskusji)” ekonomiaspołeczna.pl
Ekonomia społeczna
Definicje - podsumowanie
ES może być traktowana bądź jako część nauki
zwanej ekonomią bądź jako pojęcie wymienne
z terminem "gospodarka społeczna"
ES to zastosowanie instrumentów
ekonomicznych i rynkowych dla realizacji
celów społecznych .
Ekonomia społeczna – systemowe
usytuowanie
Gospodarka rynkowa
Sektor prywatny
Ekonomia
społeczna
Źródło: Jerzy Hausner, Norbert
Naurisz, Stanisław Mazur,
„Przedsiębiorstwo społeczne –
konceptualizacja”, Zarządzanie
podmiotami ekonomii
społecznej, MSAP UE, Kraków
Przedsiębiorstwo
społeczne
Trzeci sektor
Społeczeństwo obywatelskie
Ekonomia społeczna – formy prawne
Tradycyjne:
• organizacje spółdzielcze i spółdzielnie pracy
• bankowość spółdzielcza
• Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe
• Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych
Nowoczesne:
• spółdzielnie socjalne
• organizacje pozarządowe – stowarzyszenie i fundacje
• centra aktywności społecznej i zakłady aktywności zawodowej
• spółki non-profit i not-for-profit
…Działalność gospodarcza indywidualna i w postaci spółki cywilnej…
Stan przedsiębiorczości społecznej w
Polsce
Od 2004 r. pojęcie ES zaczyna być obecna w
polskim ustawodawstwie
Jest także traktowane jako element nowego
modelu polityki społecznej (workfare kontra
welfare state), której wyróżnikami są m.in.
wzmacnianie w życiu społecznym zasady
pomocniczości państwa oraz samorządności
jako alternatywny sposób dla pozyskania
pełnego zatrudnienia.
Stan przedsiębiorczości społecznej w
Polsce
Według danych statystycznych (stan na dzień
25 lutego 2008 r.) liczba organizacji
pozarządowych działających w obszarze
integracji i aktywizacji społecznej w Polsce
wynosi 12 808 jednostek organizacyjnych
(www.ngo.pl)
Stan przedsiębiorczości społecznej
w Polsce
Wg. danych z 2006 r.:
• 1 na 5 organizacji zatrudnia płatny personel,
• 1 na 10 pozyskuje więcej niż 20% swoich
przychodów dzięki formalnie zarejestrowanej
działalności gospodarczej lub odpłatnej,
• mniej więcej 1 na 20 spełnia oba te warunki
Źródło: Jan Herbst, Kondycja ekonomii społecznej w Polsce w
2006, Ekonomia Społeczna Teksty 2006.
Kierunki rozwoju przedsiębiorczości
społecznej
Rozwój przedsiębiorczości wymaga przede
wszystkim:
a.
skoncentrowanie wysiłków w okresie 2008
– 2013 na wykorzystaniu możliwych do
pozyskania środków finansowych, zarówno ze
źródeł krajowych, jak i unijnych (EFS),
Kierunki rozwoju przedsiębiorczości
społecznej
b. ustawicznej edukacji osób zainteresowanych
bezpośrednio zakładaniem PES oraz
pracowników służb zatrudnienia, pomocy
społecznej, centrów integracji społecznej oraz
już działających spółdzielni socjalnych
c. modyfikacji rozwiązań prawno –
ekonomicznych ujętych w aktach prawnych
określających ramy działania podmiotów ES
Projekt ustawy o przedsiębiorstwie
społecznym
Za podstawowe cechy wyróżniające przedsiębiorstwo społeczne uznać
należy:
1. wytwarzanie produktów lub usług, wiążące sie z ryzykiem
gospodarczym i ekonomiczną weryfikacja efektów tej działalności;
2. ukierunkowanie działalności na integracje społeczna w skali
społeczności lokalnej;
3. zarządzanie osadzone na partnerstwie i partycypacji;
4. demokratyczna kontrole ze strony interesariuszy;
5. regułę, że wytworzona nadwyżka i zakumulowany kapitał nie są
przywłaszczane indywidualnie, lecz służą wypełnieniu określonej
misji społecznej.
Projekt ustawy o przedsiębiorstwie
społecznym
Wybrane regulacje szczegółowe:
Przedsiębiorstwo społeczne może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, w
związku z czym stosuje sie do niego przepis art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego.
Podmiot, który utworzył przedsiębiorstwo społeczne, ponosi odpowiedzialność
subsydiarna za zobowiązania przedsiębiorstwa społecznego; odpowiedzialność ta
powstaje, gdy egzekucja przeciwko przedsiębiorstwu społecznemu okazała sie
bezskuteczna.
Przedsiębiorstwem społecznym może być, utworzona na podstawie odpowiednich
dla niej przepisów prawa, osoba prawna, jeżeli spełnia ona warunki określone w
ustawie i uzyskała, na swój wniosek, status przedsiębiorstwa społecznego, w
szczególności spółdzielnia socjalna i spółka z ograniczona odpowiedzialnością.
Przepisy dotyczące przedsiębiorstwa społecznego stosuje sie odpowiednio do tych
osób prawnych.
Projekt ustawy o przedsiębiorstwie
społecznym
Wybrane regulacje szczegółowe:
Przedsiębiorstwo społeczne prowadzi działalność gospodarczą na
obszarze jednostki samorządu lokalnego lub nie więcej niż trzech
sąsiadujących ze sobą jednostek samorządu lokalnego, mającą na celu
wyłącznie:
1) zawodowa reintegracje:
a. pracowników znajdujących sie w szczególnie niekorzystnej sytuacji
b. pracowników niepełnosprawnych w rozumieniu
2) wytwarzanie lub wymianę dóbr i usług, wytworzonych lub
wymienionych w
zakresie: pomocy społecznej, opieki zdrowotnej, ochrony środowiska,
usług o charakterze użyteczności publicznej na rzecz społeczności
lokalnych, usług na rzecz przedsiębiorstw społecznych w zakresie ich
działalności, o której mowa w niniejszym punkcie1.
Projekt ustawy o przedsiębiorstwie
społecznym
Wybrane regulacje szczegółowe:
Pracownicy zaliczani do grup znajdujących się w szczególnej
sytuacji stanowią więcej niż połowę pracowników
przedsiębiorstwa społecznego bez względu na podstawę
zatrudnienia, a w przypadku prowadzenia działalności w celu, o
którym mowa w 2 – więcej niż 1/3 takich pracowników.
Zarządzanie przedsiębiorstwem społecznym opiera sie na
partnerstwie i partycypacji oraz demokratycznej kontroli ze
strony interesariuszy. W przedsiębiorstwie społecznym jest organ
zarządzający oraz ogólne zebranie, w skład którego wchodzą
pracownicy, jak równie, na zasadach określonych w statucie,
przedstawiciele innych interesariuszy.
Projekt ustawy o przedsiębiorstwie
społecznym
Preferencje przyznane przedsiębiorstwom społecznym:
a. zwolnienie od podatku dochodowego od osób prawnych
b. ulgi w składkach na ubezpieczenie społeczne
zatrudnionych w nim osób
c. prawo uzyskiwania, na zasadach i w trybie określonych w
przepisach odrębnych, 1% podatku dochodowego (PIT i
CIT)
d. możliwość korzystania ze świadczeń wolontariuszy
e. możliwość udzielania zamówień publicznych PS w zakresie
odpowiadającym jego celowi, na zasadach i w
szczególnym trybie określonm w przepisach odrębnych.
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich
FIO jest odpowiedzią na potrzeby III sektora,
który:
• wykazuje chęć współpracy z administracją
publiczną w realizacji zadań publicznych
• posiada ograniczone zdolności finansowe oraz
techniczno organizacyjne.
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich
Celem FIO jest zwiększenie udziału sektora
organizacji pozarządowych w realizacji zadań
publicznych
Przykłady działań w ramach FIO:
• Zabezpieczenie społeczne np. aktywizacja
seniorów, promocja zdrowia,
• Integracja i aktywizacja społeczna np. rozwój
potencjału organizacji pozarządowych
Przydatne linki:
•
•
•
•
http://www.ngo.pl/
http://ekonomiaspoleczna.pl/
http://www.barka.org.pl/
http://www.swr.pl/
Wybrana literatura
1.
2.
3.
4.
5.
Informacja o stanie i kierunkach rozwoju w Polsce
przedsiębiorczości społecznej, Ministerstwo Pracy i Polityki
Społecznej, Warszawa, luty 2008.
Raport Otwarcia projektu W poszukiwaniu polskiego modelu
ekonomii społecznej, Fundacja Inicjatyw Społeczno
Ekonomicznych, Warszawa, wrzesień 2006 r.
Kwartalnik Ekonomia Społeczna nr 1/2008(2), MSAP UE, Kraków
2008 r.
Zarządzanie podmiotami ekonomii społecznej, praca zbiorowa
pod. red. Jerzego Hausnera, MSAP UE, Kraków 2008 r.
Przedsiębiorstwo społeczne w rozwoju lokalnym, praca zbiorowa
pod red. Ewy Leś i Małgorzaty Ołdak, Tom 2 Zeszytów Gospodarki
Społecznej, Warszawa 2007
Dziękujemy za uwagę!
Magdalena Zimoch
Waldemar Żbik
Stowarzyszenie Współpracy Regionalnej
Tel. 032 273 26 62
[email protected], [email protected]