PN-EN ISO 11611

Odzież chroniąca przed gorącymi czynnikami termicznymi
Na wielu stanowiskach pracy m.in. w hutach i zakładach
metalurgicznych, podczas spawania, akcji przeciwpożarowych
pracownik narażony jest na działanie czynników gorących, które
mogą występować w jednej lub jednocześnie kilku postaciach tj.:
płomienia, ciepła kontaktowego, ciepła konwekcyjnego,
promieniowania cieplnego, iskier, dużych ilości stopionych metali
lub ich drobnych rozprysków. Konieczne jest wtedy stosowanie
odzieży ochronnej zabezpieczającej przed działaniem określonych
czynników gorących. Właściwy dobór odzieży ochronnej do
zagrożeń występujących na „gorących” stanowiskach pracy
wymaga zidentyfikowanie wszystkich niebezpiecznych i
szkodliwych czynników będących źródłem ryzyka, narażonych osób
jak również warunków i intensywności ich narażenia.
Obecnie polskie normy przedstawiają wymagania dla
poszczególnych parametrów charakteryzujących właściwości
odzieży chroniącej przed czynnikami gorącymi w postaci klas
ochrony, opartych na wynikach badań laboratoryjnych materiałów.
Efektywna ochrona pracowników przed czynnikami gorącymi może
być zapewniona jedynie wtedy, gdy zastosowana odzież ochronna
jest dobrana odpowiednio do poziomu zagrożeń jak i rodzaju
wykonywanej pracy.
Odzież ochronna przeznaczona dla pracowników przemysłu
narażonych na działanie czynników gorących.
Wymagania dotyczące odzieży ochronnej dla pracowników
narażonych na działanie czynników gorących (z wyłączeniem
gorących cieczy) są zawarte w normie PN-EN 531:1999 .
Przedstawiono w niej wymagania i metody badań odnoszące się
do materiałów odzieżowych oraz podano wskazówki dotyczące
konstrukcji odzieży chroniącej przez dużymi rozpryskami
płynnych metali. Norma obejmuje swoim zakresem również
kaptury i getry, natomiast inne rodzaje ochron głowy, rąk i stóp
są
z
niej
wyłączone.
Odzież ochronna spełniająca wymagania normy PN-EN
531:1999 jest przeznaczona do ochrony pracownika przed
krótkim kontaktem z płomieniem i przynajmniej jednym
rodzajem innego czynnika gorącego (ciepło konwekcyjne,
promieniowanie cieplne, duże rozpryski płynnego metalu) lub
kombinacją tych czynników. Odporność odzieży na każdy
rodzaj czynnika jest określona za pomocą kodu literowego
(odporność na ciepło konwekcyjne – litera B, odporność na
promieniowanie cieplne – litera C, odporność na duże rozpryski
płynnych metali: aluminium – litera D, żelazo – litera E) i
podawana w klasach. Wyższa klasa oznacza wyższy poziom
ochronny
wyrobu.
Każdy rodzaj odzieży chroniącej przed czynnikami gorącymi
powinien zawsze charakteryzować się ograniczoną zdolnością
do rozprzestrzeniania płomienia i powinien być oznaczony
literą A.
Oznacza, to że podczas badania odporności na zapalenie próbki
materiałów nie powinny się palić (czas palenia i żarzenia nie
może być dłuższy od 2 s), topić ani dawać płonących lub
stopionych szczątków, nie mogą tworzyć się na nich dziury.
Wyroby odzieżowe lub układy odzieżowe, które są
przeznaczone do ochrony przed ciepłem konwekcyjnym,
powinny charakteryzować się przynajmniej klasą ochrony
B1 wg tabeli 1 (HTI w tabeli oznacza wskaźnik przenikania
ciepła, badanie wg PN-EN 367:1996 ).
Tabela 1. Klasy ochrony odzieży chroniącej przed ciepłem
konwekcyjnym
Zakres wartości HTI [s]
Klasa ochrony
min.
max.
B1
3
6
B2
7
12
B3
13
20
B4
21
30
B5
31
Wyroby odzieżowe i/lub układy odzieżowe, które są
przeznaczone do ochrony przed promieniowaniem cieplnym,
powinny charakteryzować się przynajmniej klasą ochrony C1
wg tabeli 2, przy gęstości promieniowania cieplnego równego
20 kW/m2 (badanie wg PN-EN 366:1995 ).Odporność odzieży
na promieniowanie cieplne jest definiowana za pomocą stopnia
przenoszenia ciepła t2.
Tabela 2. Klasy ochrony odzieży chroniącej przed
promieniowaniem cieplnym
Średni czas dla poziomu t2 [s]
Klasa ochrony
min.
max.
C1
8
30
C2
31
90
C3
91
150
C4
151
Wyroby odzieżowe i/lub układy odzieżowe, które są
przeznaczone do ochrony przed rozpryskami stopionego
aluminium, powinny charakteryzować się przynajmniej
klasą ochrony D1 wg tabeli 9.4 (badanie wg PN-EN 373 ).
Tabela 3. Klasy ochrony odzieży chroniącej przed rozpryskami
stopionego aluminium [1]
Wskaźnik rozprysku płynnego
Klasa
aluminium [g]
ochrony
min.
max.
D1
≥ 100
< 200
D2
≥ 200
< 350
D3
≥ 350
Wyroby odzieżowe i/lub układy odzieżowe, które są
przeznaczone do ochrony przed rozpryskami stopionego
żelaza, powinny mieć przynajmniej klasę ochrony E1 wg
tabeli 4, klasy ochrony odzieży chroniącej przed rozpryskami
innych metali powinny być przedstawione w podobny sposób.
Tabela 4. Klasy ochrony odzieży chroniącej przed rozpryskami
stopionego żelaza
Wskaźnik rozprysku płynnego żelaza
Klasa
[g]
ochrony
min.
max.
E1
≥ 60
< 120
E2
≥ 120
< 200
E3
≥ 200
Właściwości ochronne odzieży przeznaczonej dla
pracowników narażonych na działanie czynników gorących
uzyskuje się, stosując w zależności od ryzyka pojedyncze
materiały, materiały wielowarstwowe lub
układy
materiałów.
Jeżeli przy niskim poziomie promieniowania cieplnego (do 2
kW/m2 ) i temperaturze poniżej 50 °C istnieje ryzyko zapalenia
odzieży, można stosować tkaniny z przędz aramidowych itp.
(np. Nomex®) lub tkaniny chemicznie modyfikowane: odporną
na zapalenie bawełnę czy wełnę (impregnacja technologią
Pyrovatex®) lub Proban®). Przykład odzieży wykonanej z
bawełny odpornej na zapalenie przedstawiono na rys. 1.
Rys. 1. Odzież wykonana z bawełny odpornej na zapalenie –
przykład
W środowisku pracy, w którym występuje wyższy poziom
promieniowania cieplnego (do 20 kW/m2), stosowana jest
odzież wykonana z materiałów aluminizowanych, odbijających
promieniowanie podczerwone (cieplne). Konstrukcja tego typu
odzieży jest dostosowana do zagrożenia i warunków pracy
(fartuch,
ubranie,
ochrony
głowy
i
karku).
Na stanowiskach pracy, na których natężenie promieniowania
jest wyższe niż 20 kW/m2, jest stosowana odzież z
wielowarstwowych materiałów lub układów materiałów, np.:
--zewnętrzna warstwa – aluminizowany materiał z
włókien szklanych, aramidowych, wełny, bawełny lub
wiskozy impregnowanej niepalnie,
--wewnętrzna warstwa – wełna lub bawełna
impregnowane niepalnie.
Szczególne wymagania konstrukcyjne stawiane są odzieży
przeznaczonej do ochrony przed rozpryskami stopionych
metali. Jedną z ważniejszych jej cech jest konstrukcja, która
zapewnia, że bluza odzieży jest na tyle długa i szeroka, że
pokrywa górę spodni nawet wtedy, gdy użytkownik się pochyla,
a nogawki spodni są na tyle długie, by zachodziły na obuwie.
Wszystkie metalowe zapięcia w zewnętrznym wyrobie
odzieżowym powinny być przykryte, aby zapobiec adhezji
stopionego metalu.
Przykłady takiej odzieży przedstawiono na rys. 2 i 3.
Rys. 2. Odzież wykonana z tkaniny aluminizowanej– przykład
Rys. 3. Wyroby
aluminizowanych
odzieżowe
wykonane
z
tkanin
Odzież ochronna spełniająca wymagania PN-EN 531:1999 [1]
powinna być oznakowana znakiem graficznym przedstawionym
na rysunku 4.
Rysunek 4. Znak graficzny dla odzieży spełniające wymagania
normy PN EN 531:1999
Na znaku graficznym umieszczony jest zawsze kod A gdyż
właściwości związane z rozprzestrzenianiem płomienia są
zawsze badane i ten typ odzieży musi charakteryzować się
niepalnością. Ponadto na znaku graficznym przy pomocy kodu
literowego (A, B, C, D, E) charakteryzowane są te właściwości
które są istotne dla danego wzoru odzieży i zostały przebadane.
W tabeli 5 podano przykłady doboru odzieży w zależności od
poziomu
ryzyka
na
stanowiskach
gorących.
Tabela 5 Przykłady doboru odzieży w zależności od poziomu
ryzyka na stanowiskach gorących2)
Zagrożenie
Przykładowa
Proponowany
sytuacja
rodzaj odzieży
ochronnej,
rękawic i
obuwia
ochronnego
Niski poziom ryzyka:
ograniczona ekspozycja na czynniki gorące
Małe płomienie fartuch laboratoryjny
– kontakt
w kontakcie z
przypadkowy
płomieniem z palnika
Bunsena
odzież wykonana
z materiałów
spełniających
wymagania
normy PN-EN
533 i rękawice
spełniające
wymagania
normy PN-EN
407
Większe
płomienie i
ciepło
konwekcyjne
odzież
spełniająca
wymagania
normy PN-EN
531, poziomy: A,
B1 i C1,
kontakt z małym
ogniem (proces
produkcyjny),
Promieniowanie praca w bliskiej
odzież
cieplne
odległości od pieca
spełniająca
(proces produkcyjny) wymagania
normy PN-EN
531 od poziomu
C1 w zależności
od natężenia
promieniowania
cieplnego
Iskry i drobne
rozpryski
stopionych
metali
-spawanie i
cięcie,
-odlewnictwo
aluminium i
żelaza
-odzież
spełniając
a
wymagani
a normy
PN-EN
470-1
-odzież
spełniając
a
wymagani
a normy
PN-EN
531,
poziom
D1 i E1,
Średni poziom ryzyka:
ekspozycja na wysokie poziomy czynników gorących
Promieniowanie
cieplne
-praca w
bliskiej
odległości
od pieca,
-obróbka
cieplna
Promieniowanie prace wewnątrz
cieplne i
pieców
przypadkowy
płomień
-odzież
spełniająca
wymagania
normy PNEN 531,
poziom B2 i
C2,
-odzież
spełniająca
wymagania
normy PNEN 531,
poziom B1,
C3, E1,
odzież spełniająca
wymagania normy
PN-EN 531,
poziom B2 i C2.
Wysoki poziom ryzyka :
ekspozycja na gorąco i/lub płomień oraz duże ilości
płynnego metalu
Intensywne
ciepło i płomień
oraz duże ilości
płynnego metalu
-hutnik,
-odlewnik,
rdzeniarz
-odzież
spełniająca
wymagania
normy PNEN 531,
poziomy: A,
B2, C2, E3,
-odzież
spełniająca
wymagania
normy PNEN 531,
poziomy: A,
B2, C1, E3.
Tabela jest oparta na aktualnych wersjach norm (lipiec 2005 r.).
Niektóre z wymienionych norm podlegają obecnie rewizji.
Literatura
1. PN-EN 531:1999 Odzież ochronna dla pracowników
narażonych
na
działanie
czynników
gorących.
2. PN EN 367: 1996 Odzież ochronna. Ochrona przed ciepłem i
płomieniem. Metoda wyznaczania przenikania ciepła przy
działaniu
płomienia.
3. PN-EN 366:1995 Odzież ochronna - Ochrona przed gorącem i
ogniem - Metoda badania - Ocena materiałów i zestawów
materiałów poddanych działaniu promieniowania cieplnego.
4. PN-EN 373:1999 Odzież ochronna -- Ocena odporności
materiału na działanie rozprysków płynnego metalu
5. PN EN 470-1:1999 Odzież ochronna dla spawaczy i osób
wykonujących
zawody
pokrewne
–
Wymagania.
6. PN EN 469:2006(U) Odzież ochronna dla strażaków Wymagania dotyczące odzieży ochronnej przeznaczonej do akcji
przeciwpożarowej.
7. PN-EN ISO 6942:2005 Odzież ochronna -- Ochrona przed
gorącem i ogniem -- Metoda badania: Ocena materiałów i
zestawów materiałów poddanych działaniu promieniowania
cieplnego.
8. PN EN 31092:1998 Tekstylia - Wyznaczanie właściwości
fizjologicznych - Pomiar oporu cieplnego i oporu pary wodnej w
warunkach stanu ustalonego (metoda pocącej się zaizolowanej
cieplnie
płyty)
9. PN EN 471:2005 Odzież ostrzegawcza o intensywnej
widzialności do użytku profesjonalnego -- Metody badania i
wymagania.
10. PN-EN 1486:2001 Odzież ochronna dla strażaków. Metody
badania i wymagania dla odzieży odbijającej promieniowanie
cieplne
do
specjalnej
akcji
przeciwpożarowej
11. PN-EN ISO 11611:2007 (U) Odzież ochronna dla spawaczy i
pracowników w zawodach pokrewnych.
Materiał jest kopią materiałów ze strony CIOP