Rodzaje ćwiczeń i zabaw z muzyką

Rodzaje ćwiczeń i zabaw z muzyką
Głównymi elementami muzyki, będącymi podstawą ćwiczeń i zabaw, są: rytm, metrum,
tempo i dynamika.
Ćwiczenia ruchowe
Deficyt sprawności ruchowej u dzieci może obejmować różne sfery motoryki. Przejawia się
on w zaburzeniach różnych rodzajów koordynacji, orientacji przestrzennej, kierunkowej i czasowej
oraz napięcia neuromięśniowego. Ruch wykonywany przy muzyce wykorzystywany jest dla celów
kinezyterapeutycznych. Usprawnienie dzieci, u których występują zaburzenia ruchowe łącznie z
zaburzeniem mowy, jest wiodącym zadaniem logorytmiki. 1 Muzyka towarzysząca ćwiczeniom
organizuje ruch w czasie, a swoją dynamiką reguluje napięcie mięśniowe. Charakter muzyki wyznacza
rodzaj ekspresji ruchowej. Ponadto może wyciszać nadmierne napięcie psychiczne, a w sytuacji
odwrotnej aktywizować dziecko do spontanicznego lub zorganizowanego rytmem ruchu. Podczas
ćwiczeń ruchowych, poza kształtowaniem orientacji przestrzennej i kształtowaniem poczucia
kierunku w odniesieniu do własnej osoby (pamięci ruchowej), wyrabiamy także umiejętność
gospodarowania siłą i napięciem mięśni oraz koordynację wzrokowo-ruchową. Poza tym ruch przy
muzyce stanowi doskonałe ćwiczenie słuchowo-ruchowe. Warunkiem prawidłowego funkcjonowania
koordynacji słuchowo-ruchowej jest gotowość do percepcji zróżnicowanych bodźców muzycznych.
Nadrzędnym zaś celem ćwiczeń słuchowo-ruchowych jest takie wykształcenie u dzieci wrażliwości
słuchowej, która pozwala na odbiór poprawnego wzorca, aparat mowy, poczucie rytmu, poczucie
metrum, tempa i dynamiki. 2 Ważną grupę ćwiczeń stanowią te, które wyrabiają szybką reakcję
ruchową na sygnały optyczne, muzyczne i słowne. Są to ćwiczenia i zabawy inhibicyjno-incytacyjne
(hamującopobudzające). Elementem kształcącym tych ćwiczeń jest świadome i celowe kierowanie
reakcjami ruchowymi oraz powodowanie u dziecka stałej gotowości psychicznej i ruchowej do
wykonania polecenia. Ważna też jest konieczność zapamiętania różnych sygnałów, które mają
pobudzać lub hamować reakcję ruchową, kształci pamięć. Powiązanie tych ćwiczeń z muzyką uczy
słuchania i słyszenia, czyli pobudza aktywność słuchu.3 Mowa rytmizowana, śpiewanki, piosenki
Mowa jest jednym z przejawów czynności ruchowych człowieka. Jednocześnie jest zjawiskiem
zbliżonym do muzycznego - ma swój rytm, melodię, frazę. Narzucanie mowie wyraźnego wzoru
rytmicznego powoduje pobudzanie i sterowanie zarówno ruchami dziecka, jak i jego mową. Elementy
rytmiczne i ekspresyjne czynią mowę atrakcyjną, co zachęca dziecko do aktywizowania aparatu
mowy. Szczególnym elementem, który mobilizuje dziecko do ćwiczeń, jest akompaniament naturalny
1
Kilińska-Ewertowska E., Logorytmika, Lublin 1980, s.13.
Stadnicka J., Terapia dzieci muzyką, ruchem i mową, Warszawa 1998, s.191
3
Dasiewicz-Tobiasz A., Umuzykalnienie w przedszkolu, Warszawa 1977, s.28.
2
i perkusyjny zaznaczający rytm słów, podkreślający metrum i pełniący funkcje ilustracyjne. W
rytmizowaniu mowy wykorzystuje się teksty różnej długości - sylaby, jeden wyraz, grupę wyrazów,
zdanie, wyliczanki. Umożliwia to stosowanie zasady stopniowania trudności. Treść zabaw i ćwiczeń
słowno-rytmicznych powinna łączyć się z doświadczeniami dzieci. Wskazane jest stosowanie zasady
poglądowości, tj. prezentowania przedmiotów w naturze lub ich ilustracji, o których mowa. Dla
rozumienia czynności nazywanych w recytacji należy je z dzieckiem wykonywać. 4 W ćwiczeniach
logorytmicznych poza rytmem (czas trwania poszczególnych sylab) i metrum (częstotliwość
rozłożenia akcentów) można wykorzystać także elementy muzyczne o charakterze ekspresyjnym zmienne tempo i dynamika. Funkcje terapeutyczne tekstu mówionego, obok zadań wynikających
z koncepcji metodycznej Orffa, są takie same jak w typowych ćwiczeniach logopedycznych.5
„Jednym z pierwszych kontaktów dziecka z muzyką jest jego własny śpiew, a najprostszą
formą muzyczną - piosenka.”6 Walory terapeutyczne śpiewu w odniesieniu do dzieci z zaburzoną
mową, wadami wymowy i jąkającymi się są niewątpliwe. Wydłużanie sylab w śpiewie umożliwia
dokładniejsze ukształtowanie samogłosek. Rytm i tempo piosenki przyczyniają się do płynnej
wymowy tekstu. Śpiewanie piosenek wpływa na pogłębianie oddechu, aktywniejsze działanie
przepony oraz wzmocnienie narządu głosowego. Treść piosenek rozwija wyobraźnię i
zainteresowania dziecka, wzbogaca jego słownictwo, a piosenki ze specjalnie dobranym tekstem
ortofonicznym w sposób spontaniczny wpływają korzystnie na wymowę. Piosenka ortofoniczna
stanowi materiał, na podstawie którego wdrażamy dziecko do prawidłowej wymowy głosek. Piosenki
te muszą posiadać nieco inne walory. Powinny mieć (...) „łatwy i melodyjny tekst muzyczny ze
względu na to, iż tekst słowny sprawia dziecku trudności artykulacyjne.”7 Niektóre elementy piosenki
można wykorzystać w zabawie rytmicznej i ćwiczeniach ruchowych. Śpiew powiązany z ruchem
dużych grup mięśniowych ułatwia przenikanie bodźców i rozbudzanie aktywności wszystkich mięśni
narządów mowy.
Wykorzystany materiał pochodzi z internetowego czasopisma ,, Logopeda” nr2.
Przygotowała –logopeda Anna Charubin
4
Stadnicka J., dz.cyt. s.192.
Kilińska-Ewertowska E., dz.cyt., s. 18.
6
Podolska B., Z muzyką w przedszkolu, WSiP, Warszawa 1980, s. 31
7
Nowak J., Piosenka w usprawnianiu wymowy dzieci z trudnościami w uczeniu się, Bydgoszcz 1993, s. 5.
5