TRASY NARCIARSKIE OJCA ŒWIĘTEGO W POLSCE

Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski,
Karol ¯yczkowski
Kraków
TRASY NARCIARSKIE OJCA ŒWIÊTEGO
W POLSCE
W Wadowicach, w latach dwudziestych i trzydziestych minionego stulecia jazda na nartach by³a popularn¹ form¹ uprawiania turystyki. Przyczyni³a siê
do tego bliskoœæ Beskidów, a zw³aszcza Leskowca,
dobrze znanego ówczesnym narciarzom. W tamtych
latach m³odzie¿ w wieku gimnazjalnym mia³a do
dyspozycji narty jesionowe, bez metalowych krawêdzi, lub z krawêdziami wykonanymi przez miejscowych stolarzy. Stosowano wi¹zania paskowe, które
solidnie mocowa³y przód buta, a równoczeœnie umo¿liwia³y podnoszenie piêty przy podejœciu i w skrêcie
telemarkiem.
W Wadowicach jeŸdzi³o siê wtedy spod Parku
w stronê obecnego koœcio³a œw. Piotra i Paw³a (T1). Podobno Ojciec Œwiêty, gdy opisywano Mu po³o¿enie
budowy tego koœcio³a, mówi³, ¿e pamiêta to miejsce
dobrze ze swoich przygód narciarskich. Innym stokiem narciarskim by³a Czumówka (T2), z której zje¿d¿a³o siê w kierunku zachodnim w stronê klasztoru
oo. karmelitów. Informacje o pierwszych konkretnych
trasach narciarskich zjazdów Karola Wojty³y w Jego
czasach gimnazjalnych pochodz¹ od Jego kolegów
z tamtych lat. Popularny by³ pó³nocny stok £ysej Góry
(T3), gdzie jeden z nich wystara³ siê o podk³ad kolejowy i na zbudowanym z niego progu skoczni mo¿na by³o skoczyæ kilka metrów. Jak podaje Eugeniusz
100
95
75
25
5
163
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:22
Plate: 3 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
Mróz w serii artyku³ów By³em koleg¹ i s¹siadem Karola
Wojty³y, publikowanych w „Niedzieli”1, ponad 6-metrowy rekord skoków nale¿a³ do kolegi z maturalnej
klasy – Zygmunta Krêciocha. Z kolei ten ostatni wymieni³ kilka tras narciarskich, po których jeŸdzi³ z póŸniejszym Ojcem Œwiêtym.
Najatrakcyjniejszy by³ z pewnoœci¹ Leskowiec (T4),
a w³aœciwie Jaworzyna pod Leskowcem. W roku 1933
zbudowano tam schronisko, na którego œcianie profesor wadowickiego gimnazjum, Jan Sarnicki, wykona³
plastyczn¹ mapê Beskidu Ma³ego. W roku 1995, w 75.
rocznicê urodzin Ojca Œwiêtego, Jaworzyna zosta³a
nazwana Groniem Jana Paw³a II. Na tym szczycie poœwiêcono kaplicê sanktuarium dla upamiêtnienia Jego
zwi¹zków z górami, którym da³ wyraz w nastêpuj¹cych s³owach: „Góry s¹ wyzwaniem, prowokuj¹ istotê
ludzk¹ do wysi³ku, do przezwyciê¿ania samego siebie. S¹ zachêt¹, by wznosiæ siê coraz wy¿ej. Ku Stwórcy…”. Leskowiec by³ Mu szczególnie bliski. Po raz
pierwszy by³ na nim w wieku lat 10, wraz z ojcem,
w roku 1930, a potem bywa³ tam wielokrotnie jako biskup, a nastêpnie kardyna³.
100
95
75
1
E. M r ó z, By³em koleg¹ i s¹siadem Karola Wojty³y. O dzieciñstwie
i m³odoœci Karola Wojty³y z […] z jego koleg¹ gimnazjalnym, emerytowanym prawnikiem – rozmawia Wac³aw Grzybowski, „Niedziela” 45 :
2002, nr 6A, s. 3 (odc. 34).
25
5
164
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:23
Plate: 4 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
Po dotarciu z Wadowic – szlakiem nazwanym póŸniej, w wiele lat po wojnie, imieniem Czes³awa Panczakiewicza – przez Ponikiew zje¿d¿a³o siê z Leskowca
w kierunku Ponikwi (T5) lub
w kierunku Rzyk (T6). Czes³aw
Panczakiewicz, nauczyciel Ojca
Œwiêtego w Jego latach gimnazjalnych, profesor wychowania fizycznego w gimnazjum wadowickim, dzia³acz turystyki narciarskiej i organizator narciarskich
wycieczek gimnazjalistów, dzia³acz Polskiego Towarzystwa Tatrzañskiego, by³ jednym z inicjatorów budowy schroniska na Leskowcu.
Zjazd z Gancarza w kierunku Kaczyny (T7) by³
tras¹ krótsz¹, lecz trudniejsz¹, któr¹ – jak wspomina³
Zygmunt Krêcioch – póŸniejszy Ojciec Œwiêty te¿ zje¿d¿a³. W przewodniku Andrzeja Matuszczyka Beskid
Ma³y ten zjazd okreœlony jako jeden z najbardziej stromych odcinków w sieci znakowanych szlaków w ca³ym Beskidzie Ma³ym. Zygmunt Krêcioch wspomina³
te¿ zjazd z £ysej Góry (T8) na Prze³êcz pod £ys¹ Gór¹,
a nastêpnie stokiem po lewej stronie szlaku pod koœció³ w Ponikwi. Inna trasa zjazdu z tej prze³êczy prowadzi³a przez BliŸniaki do Kaczyny (T9). Najbli¿ej
z Wadowic by³o do Gorzenia, pod górê Dzwonek (T10),
z której zje¿d¿ano drog¹ podejœcia.
Po maturze Karol Wojty³a móg³ poœwiêcaæ nartom
mniej czasu. Najpierw studia (polonistyka na Uniwersytecie Jagielloñskim) traktowane z pasj¹ i zaanga¿owaniem. Nastêpnie okupacja z ciê¿k¹ prac¹ fizyczn¹ i tajnym uniwersytetem, seminarium duchowne,
wyjazd po wojnie do Rzymu i doktorat, pos³uga kap³añska i praca nad habilitacj¹.
Po raz pierwszy od lat szkolnych Ojciec Œwiêty
znalaz³ siê na nartach dopiero w styczniu roku 1953.
M³odzi fizycy uczestnicz¹cy w wyk³adach i dyskusjach prowadzonych przez ks. Wojty³ê w Katolickim
100
95
75
25
5
165
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:23
Plate: 5 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
Dolina Str¹¿yska, marzec 1953. Od lewej: Joachim Gudel
ks. Karol Wojty³a, ? Ulman sen. Fot. J. Ciesielski
Stowarzyszeniu M³odzie¿y Mêskiej chcieli Go zaprosiæ na kilkudniow¹ wycieczkê narciarsk¹ w Gorce. Nie
bêd¹c pewnym Jego umiejêtnoœci narciarskich, zaprosili Go do Zakopanego, nie wyjawiaj¹c w³aœciwego
celu wyjazdu. Jak wspomina³ prof. Jacek Hennel, przygotowano Mu narty i dopasowano je do zwyk³ych
trzewików w warsztacie Instytutu Fizyki UJ. W Zakopanem uczestniczono w „Ksiê¿ówce” w porannej mszy
œwiêtej i wyruszono na Guba³ówkê (T11). Nastêpnie
grupa posz³a przez Koœcielisko na Halê Pisan¹.
W trakcie wycieczki okaza³o siê, ¿e ks. Karol Wojty³a, który
nie mia³ nart na nogach od czasów gimnazjalnych, szybko
odzyska³ dawne umiejêtnoœci i bardzo dobrze dawa³ sobie
100
95
75
25
5
166
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:23
Plate: 6 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
radê. Tak wiêc Jego egzamin z narciarstwa wypad³ pomyœlnie i mogliœmy œmia³o zaprosiæ Go na wycieczkê narciarsk¹ w Gorce, co zapocz¹tkowa³o ca³¹ seriê dalszych
wypraw narciarskich
– koñcz¹ swoje wspomnienia prof. Hennel oraz pozostali
uczestnicy wycieczki2.
W czasie pobytu w Gorcach,
w lutym 1953, Ojciec Œwiêty
z grup¹ krakowskich fizyków
wêdrowa³ na nartach z Kowañca na Turbacz (T12), potem zjechano przez prze³êcz Borek do Koniny, gdzie przenocowano. Nastêpnego dnia podejœcie na Kud³oñ (T13) i
zjazd do Rzek. Trzeci dzieñ wêdrówki – do £opusznej
– rozpoczêto podejœciem na Gorc (T14). Ojciec Œwiêty
chcia³ koniecznie odprawiaæ codziennie Mszê œw., co –
jak wspomina prof. J. Hennel – by³o znacznym utrudnieniem dla narciarzy, zwi¹zanym z koniecznoœci¹
dostosowania trasy wycieczki do lokalizacji koœcio³ów i kaplic. O odst¹pieniu od Jego decyzji nie by³o
mowy. Rozwi¹zaniem okaza³y siê Msze œw. odprawiane w warunkach turystycznych. Tê innowacjê
(ukrywan¹ przed milicj¹ i lokalnymi w³adzami) wprowadzi³ póŸniejszy Ojciec Œwiêty na wycieczkach pieszych z grup¹ m³odzie¿y „Œrodowiska”.
10 stycznia 1954 r.
ks. Karol Wojty³a w towarzystwie piêciu przyjació³ ze „Œrodowiska”
wyszed³ na Leskowiec,
a w dniu 21 stycznia
2 Cyt. za: ks. A. B o n i e c k i, Kalendarium ¿ycia Karola Wojty³y,
wyd. II popr. i uzup., Kraków 2000, s. 109.
100
95
75
25
5
167
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:24
Plate: 7 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
wêdrowa³ na nartach z Huciska przez Ja³owiec, Kiczorê, Magurkê do Suchej (T15). W trakcie tej wêdrówki
z³ama³ nartê i czêœæ wêdrówki musia³ odbyæ, jad¹c na
saniach3. W nastêpnym miesi¹cu wêdrowa³ z krakowskimi fizykami po Beskidzie Wyspowym i po Gorcach4. Tym
razem trasa prowadzi³a przez
Tymbark, Mogielicê, Jasieñ,
do Rzek (T16). Nastêpnie narciarze przejechali poci¹giem z
Nowego Targu przez Such¹
do Huciska, aby wyruszyæ na
kolejn¹ wêdrówkê. Z Huciska
podeszli po ciê¿kim œniegu do
Koszarawy (T17) i dotarli na
nocleg do stacji turystycznej,
100
95
75
3
Zapis drogi. Wspomnienia „Œrodowiska" o nieznanym duszpasterstwie ksiêdza Karola Wojty³y, wyd. II uzup., Kraków 2005, s. 351.
4 S. S t o l a r c z y k, Papie¿, jakiego ni znamy. Pi³ka no¿na – kajaki –
narty – góry, [wyd. III], Warszawa 2005, s. 82.
25
5
168
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:25
Plate: 8 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
jak wspomina autor artyku³u Z Wujkiem na nartach5.
Kolejnego dnia powêdrowali na prze³êcz Klekociny
oraz na Halê Kamiñskiego (T18). Nastêpnie przez
Prze³êcz Ja³owieck¹ dotarli do schroniska PTTK na
Markowych Szczawinach. Kolejnego dnia na czczo, bo
wówczas przed Msz¹ œw. post eucharystyczny obowi¹zywa³ od pó³nocy, wyruszyli w kierunku Zawoi
(T19). Na pobliskiej polanie póŸniejszy Ojciec Œwiêty
odprawi³ Mszê œw. w drzwiach sza³asu, na o³tarzu
zbudowanym z plecaków. Potem by³o œniadanie i zjazd
nartostrad¹ do Zawoi Wide³.
W tym sezonie Ojciec Œwiêty wêdrowa³ te¿, w mniejszej grupie, po Beskidzie S¹deckim, ze Szlachtowej,
holwegiem w kierunku Przehyby (T20). Kiedy noc¹
droga zaczê³a zbaczaæ z kierunku, z którego dochodzi³ g³os agregatu u¿ywanego wówczas na Przehybie,
porzucili drogê i – id¹c na s³uch – odnaleŸli przed œwitem ma³y schron turystyczny stoj¹cy na miejscu spalonego podczas wojny schroniska. Nastêpnego dnia
udali siê przez Radziejow¹ na Wielki Rogacz, sk¹d powrócili do Szlachtowej (T21).
Rok kolejny 1955 by³ niezwykle bogaty w narciarskie prze¿ycia Ojca Œwiêtego. W dniach 20 stycznia –
2 lutego ks. Karol Wojty³a uczestniczy³ w narciarskim
5 L. N o w o s i e l s k i, Z Wujkiem na nartach, „Á propos kultury
i sportu” (Bielsko-Bia³a) 2001, nr 5, s. 12–13.
100
95
75
25
5
169
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:25
Plate: 9 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
obozie kierowanym przez Jerzego Janika w dolinie
Jamnego w Ochotnicy Górnej. Baz¹ obozu by³o najwy¿ej po³o¿one zabudowanie w przysió³ku Ska³ka – góralska chata Katarzyny i Józefa Janczurów. Pobyt
w niej przysz³ego papie¿a upamiêtniono tablic¹ zamontowan¹ w roku 2004. Wynajêta izba by³a nieopalana, wiêc jeden z uczestników obozu przetransportowa³ z Krakowa ¿elazny piecyk („kozê”), który postawiono w œrodku izby. Pod przeciwleg³ymi œcianami
porozk³adane by³y œpiwory, z jednej strony ch³opców,
a z drugiej dziewcz¹t. Podczas tego obozu Ojciec Œwiêty wyszed³ ze Ska³ki na Turbacz przez Kiczorê (T22)
i wróci³ t¹ sama tras¹. Wiêksz¹ wycieczkê stanowi³o
wyjœcie na Lubañ. Pierwszego dnia zjechano do
Ochotnicy Górnej i po podejœciu na grañ zanocowano w przysió³ku Studzionki (T23), na po³udniowej
100
95
75
Gorce, styczeñ/luty 1955. Od lewej Jerzy Janik,
ks. Karol Wojty³a Fot. J. Ciesielski
25
5
170
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:25
Plate: 10 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
stronie grzbietu. Po noclegu
ca³a grupa wysz³a na czczo
na szczyt Lubania, gdzie
w miejscu oferuj¹cym wspania³y widok na Tatry ustawiono o³tarz z nart, przy
którym ks. Wojty³a odprawi³ Mszê œw. Po posi³ku zjechano przez Prze³êcz Knurowsk¹ do Ochotnicy Górnej (T24), po czym grupa
powróci³a na Ska³kê.
„Dniówek” narciarskich
przebytych w tym czasie
przez ks. Karola Wojty³ê
z pewnoœci¹ by³o wiêcej. Trasy narciarskie mo¿na liczyæ
wed³ug kryterium „dniów- Gorce, styczeñ/luty 1955. Ks. Karol
ki”, tj. ok. 7 godzin na nar- Wojty³a w podejÀciu. Fot. J.Ciesielski
tach w ci¹gu jednego dnia.
Jeœli wyprawa narciarska trwa³a krócej, ks. Wojty³a
czêsto uzupe³nia³ brakuj¹ce godziny, je¿d¿¹c tego dnia
po stoku lub dodawa³ czasy krótszych wypraw. Jak
wspominaj¹ uczestnicy wypraw, niekiedy podsumowywa³ licz¹c: „no to w tym roku mam ju¿ X dniówek
narciarskich”. Podobno lekarze zalecali Mu dla celów
zdrowotnych od 10 do 14 takich „dniówek” rocznie,
a Ojciec Œwiêty zalecenia te stara³ siê wykonywaæ.
Krótko po obozie narciarskim w Ochotnicy Ojciec
Œwiêty przebywa³ z m³odzie¿¹ ze „Œrodowiska” na nartach w Dolinie Chocho³owskiej. Zachowa³o siê wspomnienie z tego okresu, i¿
podczas podchodzenia pod stromy stok
Jarz¹bczego Wierchu
zainicjowa³ odmawianie ró¿añca.
100
95
75
25
5
171
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:26
Plate: 11 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
W dniu 26 lutego wyjecha³ na narty na Leskowiec
z grup¹ „Œrodowiska” na wêdrówkê jedn¹ z tras przebywanych niegdyœ z kolegami gimnazjalnymi. Ale
ten sezon narciarski nie zakoñczy³ siê w Beskidzie
Ma³ym. Wraz z grup¹ fizyków Ojciec Œwiêty pojecha³
tej zimy jeszcze w Pieniny i Beskid S¹decki. Z Czorsztyna podeszli na prze³êcz Chwa³a Bogu (T25), zjechali
do Kroœcienka i podeszli na Dzwonkówkê w Beskidzie S¹deckim, gdzie noc zmusi³a ich do noclegu
w sza³asie, w pobli¿u prze³êczy Przys³op. W nocy przy
100
95
75
Gorce, styczeñ/luty 1955. Pod Bulandow¹ Kapliczk¹ na Jaworzynie
Kamienickiej. Od lewej , ks. Karol Wojty³a, NN, Janusz Rutkowski, Jerzy Janik, Janina Janikowa. Fot. J. Ciesielski
25
5
172
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:26
Plate: 12 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
20-stopniowym mrozie rozpalili wewn¹trz sza³asu ognisko, a rano po Mszy œw.,
odprawionej w sza³asie, wyszli na Przehybê. Zjechali st¹d
do Rytra (T26) i poci¹giem powrócili do
Krakowa. Narciarski
sezon 1955 zamknê³a wiosenna wycieczka narciarska na Kasprowy Wierch.
Uda³o siê zidentyfikowaæ trzy kilkudniowe, tatrzañskie wyprawy, które ks. Karol Wojty³a odby³ w roku
1956. W dniu 7 stycznia wyruszy³ na nartach z Zakopanego przez Gêsi¹ Szyjê do schroniska w Roztoce
(T27). Nastêpnego dnia odprawi³ Mszê œw. w schronisku i powróci³ do Zakopanego (T28). W tym samym
miesi¹cu odby³ trzydniow¹ wycieczkê w Tatry Zachodnie. W pierwszym dniu trasa wiod³a z Zakopanego przez Koœcielisko, Trzydniowiañski Wierch do Doliny Chocho³owskiej (T29). W drugim dniu wyszed³
na Wy¿ni¹ Polanê Chocho³owsk¹ (T30). W trzecim dniu
powróci³ – przez Sto³y – do
Koœcieliska (T31). Kolejna wyprawa narciarska, w dniach
2 i 3 kwietnia, wiod³a tras¹
Polana Chocho³owska –
Grzeœ – Polana Chocho³owska (T32).
W roku 1957 Ojciec Œwiêty
odby³ dwudniow¹ wycieczkê narciarsk¹ w Beskid Œl¹ski. W towarzystwie m³odzie¿y ze „Œrodowiska” wêdrowa³ z Bielska przez Szyndzielniê, Klimczok na B³atni¹
(T33), gdzie przenocowano
100
95
75
25
5
173
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:27
Plate: 13 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
w schronisku PTTK. Nastêpnego dnia grupa przeby³a
trasê z B³atniej przez Szczyrk na Skrzyczne (T34), sk¹d
zjechano do Szczyrku, a stamt¹d powrócono do Krakowa.
W latach 1956–1957 ks. Karol Wojty³a kilkakrotnie
przyje¿d¿a³ z nartami do Krynicy. JeŸdzi³ czêsto na
Górze Parkowej, ale na nartach wyszed³ te¿ na Krzy¿ow¹ i Jaworzynê Krynick¹ oraz przeszed³ przez Huzary do Mochnaczki. Wycieczki narciarskie urozmaicano na ró¿ne sposoby: 4 lutego 1957 wycieczkê powy¿ej S³otwin urozmaici³ ‘skiring’ za saniami ci¹gniêtymi przez konia.
W lutym 1958 ks. Wojty³a uczestniczy³ w obozie
narciarskim na Hali Lipowskiej w Beskidzie ¯ywieckim. Jak podawa³ jeden z nie¿yj¹cych ju¿ uczestników
obozu, organizowano
tam d³ugie wycieczki
narciarskie. Z tras zaliczonych przez póŸniejszego Ojca Œwiêtego
wymieni³ przejœcie z Hali Lipowskiej przez
Halê Miziow¹ na Pilsko i powrót na Halê
Lipowsk¹ (T35), oraz
z Lipowskiej przez Boraczy Wierch na Halê
Boracz¹ (T36) i powrót
t¹ sam¹ drog¹. W tym¿e roku ks. Karol Wojty³a powêdrowa³ na nartach
z Korbielowa na Pilsko (T37) (wyci¹gów wtedy jeszcze nie by³o) i zjecha³ stamt¹d do punktu wyjœcia.
W dniach 9–12 marca odwiedzi³ Dolinê Chocho³owsk¹. Podczas tego wyjazdu wyszed³ na Prze³êcz
Bobrowieck¹ i Grzesia i powróci³ na nartach do Zakopanego przez Dolinê Lejow¹.
Ks. Karol Wojty³a otrzyma³ sakrê biskupi¹ w dniu
28 wrzeœnia 1958 roku. Jak wspomina ks. Mieczys³aw
Maliñski w ksi¹¿ce Droga do Watykanu, od tej pory
obowi¹zki biskupa zezwala³y na pracê z m³odzie¿¹
100
95
75
25
5
174
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:27
Plate: 14 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
Powrót z nart, Dolina Chocho³owska, 1960. Fot. M. Tarnowska
„Œrodowiska” jedynie kosztem w³asnego wypoczynku. Dlatego te¿ w nastêpnych latach liczba wypraw
narciarskich póŸniejszego Ojca Œwiêtego z m³odzie¿¹
„Œrodowiska” zmala³a. Tak liczne pocz¹tkowo wyprawy narciarskie i towarzysz¹ce im dyskusje oraz
dyskretne, nie narzucane prowadzenie m³odych ludzi
w trudnych czasach wojuj¹cego ateizmu uleg³y – si³¹
rzeczy – ograniczeniu.
W styczniu 1959 r. biskup Wojty³a wraz z dwiema
osobami ze „Œrodowiska” odwiedzi³ Dolinê Chocho³owsk¹ i zdoby³ Wo³owiec T38 (szczegó³ów brak).
W tym¿e roku po raz pierwszy wzi¹³ udzia³ w obozie
narciarskim na Przehybie, zorganizowanym przez grupê krakowskich fizyków, którzy zamienili obozy wêdrowne w czasie przerwy semestralnej na obozy stacjonarne. Odbywa³y siê one potem jeszcze przez dziesiêæ kolejnych lat. W poszczególnych latach zmieniano drogê podejœcia
na Przehybê oraz trasê
zjazdu. Tamtego roku
podchodzono z doliny
100
95
75
25
5
175
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:27
Plate: 15 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
Sielskiego Potoku (T39),
a zje¿d¿ano z Przehyby
do Piwnicznej. Podczas
obozów organizowano
liczne wyprawy narciarskie w okolicy schroniska, o których brak szczegó³owych danych.
Tego samego roku, 5
kwietnia, by³ z Jerzym
Ciesielskim w Tatrach.
Przeszli z Hali G¹sienicowej przez Zawrat (T40) do
Doliny Piêciu Stawów Polskich. Kiedy narciarze znaleŸli siê na Zawracie, rozpoczê³a siê zamieæ œnie¿na
z wy³adowaniami oraz brakiem widocznoœci. Dodatkowo istnia³o niebezpieczeñstwo lawin oraz mo¿liwoœæ zab³¹dzenia w rejonie stawów w pobli¿u schroniska. Opis tego wydarzenia w Zapisie drogi ukazuje,
jak wielkim prze¿yciem dla obu narciarzy by³ ten jeden dzieñ w Tatrach6. Nastêpnego dnia wracali ze
schroniska prosto w dó³ do Wodogrzmotów Mickiewicza (T41).
W marcu 1960 r., w czasie wycieczki narciarskiej na
Rakoñ, z podejœciem przez D³ugi Up³az (T42), jeden
z towarzysz¹cych Ojcu Œwiêtemu narciarzy – obecny
S³uga Bo¿y Jerzy Ciesielski – straci³ nartê i zmuszony
by³ zje¿d¿aæ z Rakonia
na jednej narcie.
Kolejne trasy narciarskie Ojca Œwiêtego to
drogi podejœcia i zjazdu
z Przehyby w ramach
wspomnianych obozów, organizowanych
przez krakowskich fizyków. W roku 1963
podejœcie na Przehybê
6 D. C i e s i e l s k a, Ze wspomnieñ najistotniejszych, [w:] Zapis drogi…, s. 65–66.
100
95
75
25
5
176
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
15 lutego 2007 19:10:28
Plate: 16 of 16
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
prowadzi³o ze Szczawnicy przez Koszarki
(T43), a zjazd po zakoñczeniu obozu do Jaworek. Szczegó³y dotycz¹ce wycieczek narciarskich odbywanych podczas obozu na Przehybie
w tym i w kolejnych latach nie s¹ nam znane.
W roku 1966 droga
podejœcia wiod³a równie¿
ze Szczawnicy przez
Koszarki, natomiast zje¿d¿ano do Szlachtowej
(T44). W roku 1968 ponownie podchodzono ze
Szczawnicy przez Koszarki, a zje¿d¿ano do Gabonia (T45). W roku 1969
odby³ siê ostatni obóz na
Przehybie – zarówno droga podejœcia, jak i zjazdu wiod³y ze Szlachtowej (T46).
W roku 1970 Ojciec Œwiêty odby³ dwudniow¹ wyprawê narciarsk¹ ze Z³atnej na Halê Lipowsk¹ (T47),
a nastêpnego dnia z Hali Lipowskiej do Ujsó³ (T48).
W latach szeœædziesi¹tych biskup Wojty³a czêsto
wyje¿d¿a³ na narty w Tatry, w towarzystwie wspó³pracuj¹cych z nim kap³anów. Uczestnicy owych
narciarskich wypraw, opisuj¹c je po latach, mieli
czêsto problem z ustaleniem ich dok³adnych
dat. Natomiast ³atwiej
by³o
ustaliæ
szczegó³ow¹ trasê wycieczek,
znaj¹c zami³owanie póŸniejszego Ojca Œwiêtego
100
95
75
25
5
177
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
16 lutego 2007 08:40:28
Plate: 1 of 69
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
Przehyba, 1960. Od lewej Jerzy Ciesielski, ks. Karol Wojty³a .
Fot. R. Ciesielski
do przestrzegania zasad bezpiecznego i odpowiedzialnego uprawiania turystyki i poruszania siê po
wyznaczonych szlakach turystycznych. Wêdrowanie
takie mia³o te¿ g³êbsze znaczenie, zachowania zasad
w ¿yciu. Tak¹ myœl mo¿na odczytaæ w Jego radach –
dedykacji: „W górach chodŸ tak, by nie zgubiæ znaków. Wujek”, utrwalonej na œcianie schroniska PTTK
na Hali Lipowskiej, a przeznaczonej dla stoj¹cego
u progu ¿ycia i szukaj¹cego wskazówek m³odego
cz³owieka z grona Jego „Œrodowiska”.
W przypadku niektórych narciarskich wycieczek
Ojca Œwiêtego nie uda³o siê ustaliæ szczegó³owej daty
przejœæ. Do tej grupy nale¿y wycieczka z Brzezin przez
Psi¹ Trawkê, Gêsi¹ Szyjê na
Rusinow¹ Polanê (T49) oraz
wariant tej trasy z ominiêciem Gêsiej Szyi lecz z odwiedzinami kaplicy Królowej Tatr
na Wiktorówkach, a nastêpnie zjazdem na Wierch Poroniec (T50). Kolejna wycieczka
prowadzi³a z Jaszczurówki
na Kopieniec przez Dolinê
Olczysk¹ (T51) i powrót t¹
100
95
75
25
5
178
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
16 lutego 2007 08:40:29
Plate: 2 of 69
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
sam¹ drog¹. Trasa (T52 ) ró¿ni siê od poprzedniej drog¹ powrotu – z Kopieñca do
Toporowej Cyrhli.
Biskup Karol Wojty³a wraz ze swym doktorantem, ks. Tadeuszem Styczniem, zje¿d¿a³ z Kasprowego Wierchu dawn¹ nartostrad¹ przez Myœlenickie Turnie (T53). Noc
zasta³a narciarzy na trasie, a to wydarzenie
zosta³o opisane w ksi¹¿ce Papie¿, jakiego nie znamy7.
Z tego samego Ÿród³a pochodzi informacja o dwóch
gorczañskich trasach: z Rdzawki przez Stare Wierchy,
Turbacz i zjazd do Kowañca (T54) oraz z Rdzawki
przez Stare Wierchy, Turbacz do Waksmundu (T55)8.
Ulubionym rejonem wêdrówek narciarskich Ojca
Œwiêtego by³y Tatry Zachodnie, a szczególnie Dolina
Chocho³owska, gdzie wybiera³ siê zarówno w licznym
towarzystwie przyjació³ ze „Œrodowiska” i wspó³pracowników. Wyje¿d¿a³ na kilkudniowe wyprawy, ale
te¿ na kilkugodzinne wycieczki wprost po przedpo³udniowych obowi¹zkach w Krakowie. Wêdrówki
narciarskie w tym rejonie zwykle zaczyna³y siê z Hucisk, dok¹d w tych latach doje¿d¿a³y samochody. Podchodzono do schroniska w Dolinie Chocho³owskiej,
100
95
75
7
8
S. S t o l a r c z y k, dz. cyt., s. 68–72.
Tam¿e, s. 74.
25
5
179
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
16 lutego 2007 08:40:29
Plate: 3 of 69
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
gdzie zatrzymywali siê niekiedy piesi uczestnicy wycieczki, podczas gdy narciarze wêdrowali dalej nartostrad¹ w stronê Grzesia (T56) do koñca lasu i z powrotem. W miarê mo¿liwoœci czasowych i pogodowych
wychodzono na szczyt Grzesia (T57) lub dalej na Czo³o (T58), ze zjazdem na wschód do nartostrady z Wy¿niej Polany Chocho³owskiej. Dalszym wariantem by³o
podejœcie na D³ugi Up³az (T59) ze zjazdem przez Litworowy ¯leb (T60 ) lub wzd³u¿ obecnej nartostrady
na Wy¿ni¹ Polanê Chocho³owsk¹. Inn¹ mo¿liwoœci¹
100
95
75
25
5
180
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
16 lutego 2007 08:40:30
Plate: 4 of 69
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
by³o przeciêcie tej nartostrady i trawers Czerwonego
Wierchu do Doliny Jarz¹bczej (T61), sk¹d nartostrad¹
wracano do Doliny Chocho³owskiej. W czterech ostatnich trasach droga podejœcia wiod¹ca przez Grzesia
bywa³a zamieniana na drogê podejœcia z Wy¿niej
Chocho³owskiej, co stanowi³o dodatkowe cztery trasy
(T62, T63, T64 i T65).
Z Wy¿niej Polany Chocho³owskiej wêdrowa³ Ojciec Œwiêty jeszcze na Dziurawe w kierunku Dziurawej Prze³êczy (T66), sk¹d zje¿d¿ano drog¹ podejœcia.
We wschodniej czêœci rejonu
Chocho³owskiej wêdrowano
od schroniska Dolin¹ Jarz¹bcz¹ pod Nisk¹ Prze³êcz (T67)
i zje¿d¿ano droga podejœcia.
Z tej doliny podchodzono te¿
na grañ £opaty (T68), sk¹d
zje¿d¿ano w kierunku Równi Jarz¹bczej. W s¹siedztwie
Doliny Chocho³owskiej Ojciec
Œwiêty wêdrowa³ na Iwaniack¹ Prze³êcz przez Polanê
Iwanówka (T69) oraz przez
Polanê Iwanówka pod Siw¹
Prze³êcz (T70) ze zjazdami
100
95
75
25
5
181
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
16 lutego 2007 08:40:31
Plate: 5 of 69
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
drog¹ podejœcia. Przez Dolinê Starorobociañsk¹ wiod³y jeszcze dwie trasy narciarskie na Cielêce Tañce ze
zjazdem drog¹ podejœcia, obie ówczesnymi nartostradami, po lewej stronie Potoku Starorobociañskiego
(T71) i póŸniejsz¹, po prawej stronie tego potoku
(T72). W Dolinie Kondratowej Ojciec Œwiêty wêdrowa³ na nartach na Prze³êcz Pod Kop¹ Kondrack¹
(T73), ze zjazdem nartostrad¹ do KuŸnic.
* * *
Z powodu braku czasu nie wszystkie informacje
przytaczane w tym zestawieniu zosta³y autoryzowane przez autorów cytowanych opracowañ lub przez
wspó³uczestników wypraw narciarskich póŸniejszego Ojca Œwiêtego, za co przepraszamy. Planujemy uzupe³niæ ten brak w trakcie poszukiwania dalszych informacji.
Równoczeœnie prosimy obecnych na sesji wspó³uczestników wypraw o korekty tras i dat, jak równie¿
dane o ewentualnych trasach narciarskich Ojca Œwiêtego, nie wymienionych w tym opracowaniu. Bêdziemy wdziêczni za wszelkie informacje.
LISTA TRAS NARCIARSKICH OJCA ŒWIÊTEGO
WYMIENIONYCH W NINIEJSZYM OPRACOWANIU:
T1 Zjazdy w centrum Wadowic, spod Parku w stronê
obecnego koÀcio³a Àw. Piotra i Paw³a
T2 Czumówka
T3 Pó³nocny stok £ysej Góry
T4 Leskowiec
T5-6 Wadowice – Leskowiec – Ponikiew – Rzyki
T7-10 Wadowice – Gancarz, Leskowiec, Gorzeñ
T11 Guba³ówka – Koœcielisko – Hala Pisana
T12-14 Kowaniec – Konina – Rzeki – Gorc – £opuszna
T15 i Hucisko – Koszarawa – Ja³owiec (Sucha) – Marko17-19 we Szczawiny – Zawoja
T16 Tymbark – Mogielica – Jasieñ – Rzeki
T20-21 Szlachtowa – Przehyba – Wielki Rogacz
T22-24 Turbacz – Ska³ka – Ochotnica Górna, Prze³êcz
Knurowska – Lubañ
100
95
75
25
5
182
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
16 lutego 2007 08:40:31
Plate: 6 of 69
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Trasy narciarskie Ojca Œwiêtego w Polsce
T25-26 Czorsztyn – Kroœcienko – Przehyba – Rytro
T27-28 Zakopane – Gêsia Szyja – Roztoka – Zakopane
T29 Zakopane – KoÀcielisko – Trzydniowiañski
Wierch – Dolina Chocho³owska
T30 Polana Chocho³owska – Wy¿nia Polana Chocho³owska
T31 Polana Chocho³owska – Sto³y – Dolina KoÀcieliska
T32 Polana Chocho³owska – GrzeÀ – Polana Chocho³owska
T33-34 Szyndzielnia – B³atnia – Szczyrk – Skrzyczne
T35-37 Hala Boracza – Hala Lipowska – Pilsko – Korbielów
T38 Dolina Chocho³owska – Wo³owiec
T39 Sielski Potok – Przehyba – Piwniczna
TT40-41 Dolina G¹sienicowa – Zawrat – Dolina 5 Stawów
T42 Dolina Chocho³owska – Rakoñ
T43-46 Szczawnica – Przehyba – Jaworki, Gaboñ, Szlachtowa
T47-48 Z³atna – Hala Lipowska – Ujso³y
T49-50 Psia Trawka – Gêsia Szyja (Polana Pod Wo³oszynem) – Polana Rusinowa – Wierch Poroniec
T51-52 Jaszczurówka – Kopieniec – Toporowa Cyrhla
T53 Kasprowy Wierch – MyÀlenickie Turnie – KuÎnice
T54 Obidowa – Turbacz – Nowy Targ
T55 Rdzawka – Stare Wierchy – Turbacz – Waksmund
T56-57 Dolina Chocho³owska – Grzeœ
T58-59 Grzeœ – Czo³o – D³ugi Up³az
T60-61 Grzeœ – D³ugi Up³az – Dolina Choch³owska Wy¿nia, Dolina Jarz¹bcza
T62-65 Dolina Chocho³owska Wy¿nia – D³ugi Up³az, Dolina Jarz¹bcza
T66-68 Dolina Chocho³owska Wy¿nia – Dziurawe, Dolina Jarz¹bcza – £opata
T69 Iwaniacka Prze³êcz przez polanê Iwanówka
T70-72 Dolina Starorobociañska oraz Siwa Prze³êcz
RÓD£A INFORMACJI O WÊDRÓWKACH NARCIARSKICH
OJCA ŒWIÊTEGO:
100
95
A) Wywiady
1. Danuta Ciesielska – 13.09.1995; 1.10.2003
2. Prof. Roman Ciesielski – 12.09.1995; 27.09.1995 (T35–T36,
T47–T48)
3. Prof. Zofia Ciesielska – 18.09.1995
75
25
5
183
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
16 lutego 2007 08:40:31
Plate: 7 of 69
Color profile: Generic offset separations profile
Black 150 lpi at 45 degrees
Magdalena Jaworek, Andrzej Œcigalski, Karol ¯yczkowski
4. Tadeusz Gajczak – ? 02.2003; 1.07.2005 (T2)
5. Karol Hagenhuber – 1.07.2005 (T2)
6. Prof. Jacek Hennel – 22.09.1995; 4.10.1995 – (T11–T14,
T16, T22–T24)
7. Prof. Andrzej Hrynkiewicz – 16.09.1995
8. In¿. Jerzy Kluger – 10.08.2005 (T5–T6)
9. In¿. Zygmunt Krêcioch – 07.1994; 07.1995; lato 1996 (T2 i
T4–T10)
10. Ks. prof. Adam Kubiœ – 8.10.2004
11. Prof. Piotr Malecki – 4.06.1995; 12.09.1995; 19.09.1995;
24.09.2003 (T5, T27–T29, T33–T34, T37, T67)
12. Eugeniusz Mróz – 1.09.2003 (T3)
13. Ks. kard. Stanis³aw Nagy – 20.09.1995; 9.08.2000;
3.10.2000; 30.04.2003; 16.09.2004 (T56–T66, T68–T72)
14. Dr Leszek Nowosielski – 6.02.2005 (T17–T19, T22)
15. Jacek Plater – 28.09.1995 (T20–T21, T38)
16. Ks. Józef Sanak – 7.10.2004 (T59)
17. Ks. prof. Czes³aw Skowron – 5.07.2000 (T1)
18. Ks. prof. Tadeusz Styczeñ – 23.09.1995 (T42, T53, T73)
19. Ks. prof. Krzysztof Szczygie³ – 7.10.2004 (T49 – T52, T67)
20 Dr Teresa ¯yczkowska – 10.2005 (T22–T24, T33–T34,
narty w Krynicy)
B) Archiwalia
Kronika schroniska PTTK na Przehybie (T39, T43–T46)
C) Literatura
Ks. A. Boniecki, Kalendarium ¿ycia Karola Wojty³y, wyd. II
popr. i uzup., Kraków 2000 (T15, T25, T26, T40, T41, T47,
T48)
Pr. zbior., Zapis drogi. Wspomnienia o nieznanym duszpasterstwie ksiêdza Karola Wojty³y, wyd. II uzup., Kraków 2005
(T15, T25–T32, T40, T41)
Ks. M. Maliñski, Droga do Watykanu, Olsztyn 1997
S. Stolarczyk, Papie¿, jakiego nie znamy. Pi³ka no¿na – kajaki –
narty – góry, [wyd. III], Warszawa 2005 (T15, T25, T26,
T45, T53–T55)
100
95
75
25
5
0
C:\Praca\Sympozjum _JPII\sympozjum_JP.vp
16 lutego 2007 08:40:31
Plate: 8 of 69