PU£APKI - Czuwaj

DLA DRU¯YNOWYCH
Adwent i nadchodz¹ce œwiêta to czas bardzo bogaty w wydarzenia i wzruszenia, zarówno w ¿yciu rodzinnym, jak i harcerskim. Wigilia szczepu, jase³ka w domu dziecka, harcerskie
stoisko na szkolnym kiermaszu œwi¹tecznym, wyprawa po Betlejemskie Œwiat³o Pokoju i warta przy ¿³óbku w koœciele zape³niaj¹ nam ca³y harcerski grudzieñ. Warto wiêc pamiêtaæ
na ka¿dym kroku, jakie naturalne sytuacje wychowawcze i jakie pu³apki czekaj¹ na nas w czasie tych dni.
Adwent – czas radosnego oczekiwania
Na lekcjach religii i podczas rorat dzieci zachêcane s¹ co roku do
podjêcia postanowieñ roratnych, wyrzeczenia siê a¿ do Wigilii jakiejœ
przyjemnoœci lub walki z jak¹œ swoj¹ s³aboœci¹. Warto równie¿ w dru¿ynie czy gromadzie wykorzystaæ ten czas na wzmo¿on¹ pracê nad sob¹.
Pomó¿ swojemu harcerzowi czy zuchowi wybraæ tak¹ sprawnoœæ do zdobywania, która wzmocni jego adwentowe postanowienie. Zachêæ go do
pracy nad charakterem. Porozmawiajcie w krêgu o tym, dlaczego warto
stawiaæ przed sob¹ kolejne zadania, zachêæcie do tego, aby czas adwentu
wykorzystaæ do „spróbowania siê” z samym sob¹. Je¿eli dziecko ma problem z wymyœleniem postanowienia, na pewno pomo¿e mu Prawo Harcerskie, Prawo Zucha. Wystarczy zastanowiæ siê, który z tych zapisów
jest dla niego najtrudniejszy do wype³nienia. Pamiêtaj, aby nie zmuszaæ
nikogo do wyjawiania swojego postanowienia. To prywatna sprawa ka¿dego zucha czy harcerza. Je¿eli w dru¿ynie panuje przyjazna atmosfera
i wszyscy czuj¹ siê w niej bezpiecznie, wówczas i tak pewnie wiêkszoœæ
postanowieñ nie bêdzie stanowiæ tajemnicy.
Przygotowania do œwi¹t
W grudniu, zw³aszcza w gromadach zuchowych i dru¿ynach harcerskich, du¿o majsterkujemy. Trzeba przygotowaæ wypieki na wigiliê dru¿yny, kartki œwi¹teczne dla harcerskich przyjació³, stroiki na szkolny
jarmark czy anio³ki z masy solnej do ozdobienia harcówki. Wszystkie te
czynnoœci s¹ zazwyczaj ¿mudne, ucz¹ wiêc cierpliwoœci i dok³adnoœci.
Stanowi¹ te¿ œwietn¹ okazjê do swobodnych rozmów. Ile¿ mo¿na siê
dowiedzieæ od swoich podopiecznych, lepi¹c z nimi setnego anio³ka czy
klej¹c piêædziesi¹ty metr choinkowego ³añcucha. A skoro ju¿ mowa o produkcji seryjnej – zadbaj o to, aby w ka¿dy drobiazg by³o wk³adane serce,
aby iloœæ (pierników, pocztówek, witra¿y) nie zdominowa³a nigdy jakoœci. Wa¿ne jest, aby twoje zuchy, twoi harcerze zrozumieli, ¿e czas, cierpliwoœæ i praca, któr¹ poœwiêcaj¹ na przygotowanie drobiazgu czy nawet
na jego piêkne, niecodzienne zapakowanie – te¿ s¹ prezentem. Byæ mo¿e
nawet wa¿niejszym od pierniczka, kartki, bombki, bo kosztowa³y wiêcej
trudu, wyrzeczeñ i czasu.
:: PSYCHOLOGIA :: PEDAGOGIKA ::
PU£APKI
PRZEDŒWI¥TECZNE
20
CZUWAJ | 12.2006
Akcje zarobkowe
Okres przedœwi¹teczny to czas chêtnie wykorzystywany przez dru¿yny na zarobkowanie. Wielu harcerzy mo¿na w³aœnie wtedy spotkaæ
w supermarketach przy pakowaniu zakupów czy podczas jarmarków
œwi¹tecznych organizowanych przez szko³y i parafie. A skoro jest to
czas na pracê, jest to te¿ czas na uczenie szacunku do pracy i pieni¹dza.
Zadbaj o to, aby ka¿da praca by³a wykonywana z dba³oœci¹ i by³a szanowana przez innych. Nie ka¿dy podczas kiermaszu bêdzie móg³ sprzedawaæ wasze wypieki, ale przecie¿ te harcerki, które na zapleczu
zmywaj¹ naczynia, zas³uguj¹ na takie samo uznanie. Pakowanie zakupów w supermarkecie nie jest pewnie najtrudniejszym zadaniem, na
jakie móg³ natrafiæ harcerz starszy, ale nawet to zadanie mo¿na wykonaæ dobrze lub byle jak. I chocia¿ jest to dopiero namiastka pracy zawodowej, i tu mo¿na zwracaæ uwagê na punktualnoœæ, odpowiedni strój,
umiejêtnoœæ pracy w zespole itd. Decyduj¹c siê jednak na pracê harcerzy w supermarkecie, zw³aszcza w okresie przedœwi¹tecznym, trzeba
pamiêtaæ równie¿ o minusach tego pomys³u. Po pierwsze, dzieciom
pochodz¹cym z ubogich rodzin mo¿e byæ bardzo trudno pakowaæ ko-
DLA DRU¯YNOWYCH
lejne torby wielkich zakupów, smako³yków, s³odyczy, których one nigdy, nawet w œwiêta, nie jad³y, oraz prezentów, o których mog¹ tylko
pomarzyæ. Po drugie grudzieñ – czas przygotowañ do œwi¹t – powoduje, ¿e twoi harcerze maj¹ równie¿ wiêcej zajêæ w domu i to tam przede
wszystkim powinni oni pomagaæ.
Zuchy równie¿ czêsto chc¹ zarobiæ trochê pieniêdzy dla gromady w³aœnie w okresie przedœwi¹tecznym. Bardzo popularne s¹ kiermasze ozdób
œwi¹tecznych i wypieków. Jest to bardzo fajna, lubiana i podejmowana
przez dzieci inicjatywa, nale¿y jednak pamiêtaæ, ¿e je¿eli ma ona uczyæ
gospodarnoœci i wychowywaæ ekonomicznie najm³odszych, musi byæ
przemyœlana. Zuchy musz¹ zastanowiæ siê nad tym, co bêd¹ przygotowywaæ na jarmark, i wspólnie zadecydowaæ, jaki towar bêdzie „mia³
wziêcie”. Powinny te¿ skalkulowaæ, jakie bêd¹ koszty, a jakie zyski, przewidzieæ, kto bêdzie klientem itd.
Na pewno nie rozwijamy ekonomicznych zdolnoœci dziecka, kiedy
najpierw oczekujemy od niego, ¿e przyniesie z domu masê materia³ów
papierniczych czy spo¿ywczych, które przecie¿ kosztuj¹, a potem podczas jarmarku gotow¹ ozdobê czy wypiek sprzedamy zachwyconemu
rodzicowi tego¿ zucha. Tak mo¿na zarobiæ tylko „na niby”, a przecie¿
my chcemy przygotowywaæ dzieci do prawdziwego ¿ycia.
i o tym, czego oni potrzebuj¹, by byæ szczêœliwym. A dopiero potem zachêcaæ ich do sk³adania ¿yczeñ z op³atkiem w d³oni.
Wœród rodziców, babæ i dziadków
Bardzo czêsto wigilia dru¿yny jest okazj¹ do spotkania z rodzicami
naszych zuchów czy harcerzy, a czasem nawet z ich dziadkami. Odœwiêtna atmosfera, przygotowany poczêstunek, œwiece, kolêdy i jase³ka powoduj¹, ¿e naprawdê stajecie siê sobie jeszcze bardziej bliscy. Jest to
doskona³a okazja do pochwalenia siê dorobkiem i osi¹gniêciami dru¿yny, porozmawiania o planach obozowych na przysz³y rok, pozyskania
sojuszników. Pamiêtaæ jednak trzeba, ¿e w grudniu czasem trudno rodzicom wykroiæ trochê czasu na harcerskie kolêdowanie, bo przed œwiêtami
maj¹ mnóstwo pracy w domu. Mo¿e warto wiêc takie spotkanie zaplanowaæ raczej na „po œwiêtach”? Nadal jest œwi¹tecznie, a o wiele spokojniej. Koniecznie te¿ sprawdŸ, jakie s¹ szanse, aby przyszli krewni
ka¿dego zucha, ka¿dego harcerza. Chocia¿ brat czy dziadek, jeœli rodzice nie mog¹.
Ciekawym pomys³em jest te¿ wyprawa do domu opieki spo³ecznej
czy domu starców i wspólne kolêdowanie z ludŸmi, którzy s¹ samotni
i opuszczeni. Sprawicie im zapewne niebywa³¹ radoœæ, a czêœci waszych
harcerzy stworzycie mo¿liwoœæ poznania uroku spêdzania czasu z dziadkami. Dziœ rodziny wielopokoleniowe s¹ coraz rzadsze, wiele dzieci ma
dziadków daleko, bardzo zajêtych albo nie ma ich wcale. Kontakt z osobami starszymi, pamiêtaj¹cymi ró¿ne ciekawe historie, maj¹cymi wiele
czasu i serca dla dzieci, bêdzie wartoœciowym prze¿yciem dla wszystkich i nauczy budowaæ miêdzypokoleniow¹ wiêŸ.
Wspólne prze¿ywanie
To chyba najwa¿niejsza wartoœæ wychowawcza œwi¹t. Skupienie, radoœæ, cisza, modlitwa prze¿ywane wspólnie, bardzo zbli¿aj¹ ludzi do siebie. Dr¿enie g³osu przy sk³adaniu ¿yczeñ, ³za wzruszenia podczas wspólnej
pasterki powoduj¹, ¿e czujemy siê jak jedna rodzina. Warto wiêc wspólnie czekaæ na Œwiêta, kolêdowaæ Ma³emu, wybraæ siê na pasterkê, usi¹œæ
przy wigilijnym stole.
Pamiêtaj jednak, ze œwiêta to g³ównie czas dla rodziny – ty masz go
mieæ dla swojej rodziny, twoi harcerze – dla swoich. Planuj¹c jakiekolwiek zajêcia w okresie bo¿onarodzeniowym, zawsze bierz to pod uwagê!
Inn¹ przestrog¹ niech bêdzie szeœæ wigilii w jednym roku – klasowa,
zastêpu, dru¿yny, szczepu, kursu zastêpowych i na koñcu ta w³aœciwa,
domowa. Co za du¿o, to niezdrowo, a zasiadanie w jednym tygodniu co
chwila do niby wigilijnego sto³u i œpiewanie kolêd od pocz¹tku grudnia
przy okazji ró¿nych spotkañ na pewno nie ma nic wspólnego z g³êbokim
prze¿ywaniem. W rezultacie spotkanie, które mog³o mieæ swój niepowtarzalny, magiczny charakter, staje siê tylko powszechnie stosowanym
w szko³ach, harcerstwie, zak³adach pracy sposobem spotykania siê wszystkich ze wszystkimi.
Ciekawoœæ œwiata, otwarcie na innych
Ile polskich rodzin, tyle ró¿nych tradycji œwi¹tecznych i potraw wigilijnych. Stwarzaj¹c okazjê do skosztowania specja³ów z domów waszych
harcerzy i do snucia opowieœci o rodzinnych œwiêtach ka¿dego z nich,
pokazujesz dzieciom, ¿e œwiat, nawet ten najbli¿szy, jest nies³ychanie
ciekawy i ró¿norodny. ¯e to, co normalne w twoim domu, mo¿e byæ
bardzo ciekawe i cenne dla kogoœ innego. Uczysz w ten sposób zrozumienia innych ludzi, rozbudzasz ciekawoœæ poznawcz¹, budujesz wiêzi
miêdzyludzkie. Interesuj¹cym tematem na zbiórkê przedœwi¹teczn¹ s¹
tak¿e zró¿nicowane tradycje bo¿onarodzeniowe z ró¿nych stron œwiata.
Chilijski Stary Pascha zamiast naszego poczciwego Miko³aja, tañce Tahitañczyków z ukelele i naszyjnikami z kwiatów, islandzkie „Œwiêto
œwiec” czy odprawiana o czwartej nad ranem przez dziewiêæ dni pasterka
na Filipinach na pewno zaciekawi¹ nie tylko najm³odszych.
Doskona³¹ okazj¹ do uwra¿liwienia naszych wychowanków na potrzeby drugiego cz³owieka jest sk³adanie, a raczej obmyœlanie ¿yczeñ
œwi¹tecznych. Mo¿na oczywiœcie ka¿demu z³o¿yæ te same, „oklepane”
¿yczenia w stylu „zdrowych i weso³ych œwi¹t, fajnego prezentu”, du¿o
trudniej jednak spróbowaæ odkryæ prawdziwe pragnienia i marzenia drugiego cz³owieka i ¿yczyæ mu w³aœnie ich spe³nienia. Takie ¿yczenia, tylko dla tej konkretnej drugiej osoby pokazuj¹, jak bardzo j¹ szanujesz
i jak bardzo chcesz naprawdê jej szczêœcia. Warto wiêc zachêciæ cz³onków dru¿yny, aby przez chwilê posiedzieli w ciszy, pomyœleli o innych
Umiejêtnoœæ dawania, dzielenia siê z innymi
Podobna zasada, jak przy sk³adaniu ¿yczeñ, powinna obowi¹zywaæ,
kiedy organizujemy w gromadzie czy dru¿ynie wrêczanie prezentów.
Dajemy komuœ taki prezent, jaki ucieszy jego, nie mnie. Osobiœcie jednak zachêcam do zrezygnowania z kupowania prezentów na rzecz w³asnorêcznie zrobionych drobiazgów. Dzieci i ich rodzice w grudniu maj¹
wystarczaj¹co du¿o wydatków, aby wymagaæ od nich kolejnego. Lepiej
zadbaæ o to, aby ka¿dy wrzuci³ do wspólnego worka z prezentami jakiœ
starannie wykonany podarunek.
Innym dzia³aniem o znaczeniu wychowawczym jest zbieranie darów
czy prezentów dla biedniejszych dzieci czy osób bezdomnych. Takie bezinteresowne dzielenie siê swoimi ubraniami, zabawkami, s³odyczami jest
bardzo cennym doœwiadczeniem i umiejêtnoœci¹ nabyt¹ na ca³e ¿ycie.
Zw³aszcza gdy nie oddajemy ubrania dlatego, ¿e jest za ma³e, zabawki,
bo jest zepsuta, a s³odyczy – „bo takich nie lubiê”. Uwra¿liw dzieci na to,
¿e prawdziwe dawanie to oddawanie drugiemu czegoœ, co i dla mnie jest
cenne.
···
¯yjemy w czasach, kiedy œwiêta s¹ przede wszystkim doskona³ym
towarem handlowym. Od pocz¹tku listopada ogl¹damy piêkne wystawy
sklepowe i s³uchamy kolêd. Bo¿e Narodzenie dla dzieci, a czasem równie¿ dla doros³ych, to g³ównie Miko³aj, renifery, choinki, gwiazdy betlejemskie, skarpety na s³odycze i kalendarze adwentowe. Aby œwiêta
kojarzy³y siê nie tylko z telewizyjnymi reklamami i gwarem sklepów,
warto trochê poszperaæ, aby odkurzyæ i uchowaæ od zapomnienia typowo polskie tradycje bo¿onarodzeniowe. Zadbaj o to, aby twoi harcerze
wiedzieli, co to jest pod³aŸniczka, sk¹d siê wzi¹³ zwyczaj przystrajania
choinki, co oznaczaj¹ na niej ozdoby z orzechów, jab³ek, wydmuszek, na
pami¹tkê czego wk³adamy siano pod obrus itd. Ale to wszystko nie mo¿e
spowodowaæ, ¿e zapomnimy, i¿ przecie¿ s¹ to œwiêta religijne i to prze¿ycie duchowe powinno byæ ich podstaw¹. Nam, instruktorom, te¿ czêsto zdarza siê zapomnieæ, „o co chodzi w tych œwiêtach”. Czasem
zachowujemy siê tak, jakby ta szczególna grudniowa noc by³a tylko rocznic¹ pierwszej wigilii dru¿yny albo pierwszego ustrojenia choinki w naszym domu, czy pierwszego Betlejemskiego Œwiat³a Pokoju. Zajêci
celebrowaniem kolejnych tradycji nie zapomnijmy, co naprawdê wydarzy siê, kolejny ju¿ raz, w TÊ NOC.
HM. ANNA PORAJ
instruktorka Hufca ZHP Ruda Œl¹ska
pedagog opiekuñczo-wychowawczy
[email protected]
21
CZUWAJ | 12.2006