student/files/01. Zarzadzanie srodowiskiem w

Zarządzanie środowiskiem w
przezdsiębiorstwie
Tomasz Poskrobko
Etapy rozwoju modelu ochrony
środowiska w przedsiębiorstwie
strategia
zarządzania
obciążeniem
strategia czystszej
produkcji
strategia filtracji
strategia
rozcieńczania
strategia
zarządzania
środowiskiem
Etapy rozwoju modelu ochrony
środowiska w przedsiębiorstwie
• strategia rozcieńczania (do 1960 roku), np.
rozcieńczanie ładunków zanieczyszczeń
odprowadzanych ze ściekami, poprzez
zwiększanie wielkości przepływów;
• strategia filtracji (lata 1961-1980), stosowanie
urządzeń „końca rury”, czyli różnego rodzaju
filtrów i oczyszczaczy;
Etapy rozwoju modelu ochrony
środowiska w przedsiębiorstwie
strategia
zarządzania
obciążeniem
strategia czystszej
produkcji
strategia filtracji
strategia
rozcieńczania
strategia
zarządzania
środowiskiem
Etapy rozwoju modelu ochrony
środowiska w przedsiębiorstwie
• strategia czystszej produkcji (od 1981 roku),
czyli ograniczanie powstawania w procesach
produkcyjnych zanieczyszczeń, które
dotychczas były emitowane do środowiska;
Program „Czystsza Produkcja”
• Czystsza Produkcja jest prewencyjną strategią ochrony środowiska
polegającą na:
– eliminacji lub minimalizacji u źródła powstawania:
•
•
•
odpadów stałych,
ścieków,
zanieczyszczeń pyłowo-gazowych,
– oszczędności:
•
•
•
materiałów i surowców,
wody, paliw i energii,
innych zasobów naturalnych,
• w procesach produkcyjnych, w usługach i w każdej innej działalności
człowieka.
• Czystsza Produkcja może funkcjonować jako efektywny ekonomicznie i
ekologicznie systemem zarządzania środowiskowego, jeśli jest realizowana
przez:
– odpowiednie zarządzanie organizacją,
– stosowanie nowoczesnych - czystszych technologii,
– szeroko rozumianą edukację ekologiczną.
Stowarzyszenie „Polski Ruch Czystszej
Produkcji
• Stowarzyszenie "Polski Ruch Czystszej Produkcji", jest
dobrowolnym, samorządnym i trwałym zrzeszeniem
mającym przede wszystkim na celu:
– rozwijanie i propagowanie inicjatyw, postaw i działań,
sprzyjających wprowadzeniu idei zrównoważonego
rozwoju poprzez wdrażanie i rozwijanie zasad CP,
– promocję i wprowadzanie Świadectwa CP,
– organizowanie systematycznych szkoleń Ekspertów CP,
– doradztwo i konsulting w zakresie ochrony, zarządzania
środowiskiem i Czystszej Produkcji,
– zbieranie informacji i wymianę doświadczeń w
wymienionych dziedzinach z innymi instytucjami polskimi i
zagranicznymi.
UŚWIADOMIONA POTRZEBA
MINIMAL IZACJI ODPADÓW
PLANOWANIE I ORGANIZACJA
Uzyskanie poparcia kierownictwa
Ustalenie celów programu oceny
Zorganizowanie grupy p roblemowej
Zorganizowanie oceny
i zgoda na kontynuacje
Raport oceniający
wybrane warianty
Raport ostateczny
zawierający sugerowane
rozwiązania
FAZA OCENY
Zebranie danych o procesie i urządzeniach
Ustalenie priorytetów i wybranie celó w oceny
Wybór zespołów oceniających
Przegląd danych i inspekcja na miejscu
Tworzenie wariantów rozwiązań
Przegląd i wybór wariantów do dalszego
opracowania
FAZA ANALIZY WYKONALNOŚCI
Ocena techniczna
Ocena ekonomiczna
Wybór wariantów do realizacji
WDROŻENIE
Uzasadnienie projektu i uzyskanie fu nduszy
Instalowanie (sprzęt)
Wdrożenie (procedura) i ocena efektów
POMYŚLN IE WDROŻONY PROJEKT
MINIMALIZACJI ODPADÓW
Wybór nowych
cwlów podlegających ocenie
i ponowna ocena poprzed nich
Powtórzenie
pr ocesu
Etapy rozwoju modelu ochrony
środowiska w przedsiębiorstwie
strategia
zarządzania
obciążeniem
strategia czystszej
produkcji
strategia filtracji
strategia
rozcieńczania
strategia
zarządzania
środowiskiem
Etapy rozwoju modelu ochrony
środowiska w przedsiębiorstwie
• strategia zarządzania obciążeniem ekologicznym
produktu (od 1991 roku) opierająca się na prostej
fakcie, że na wszystkich etapach życia produkt może
oddziaływać na środowisko. W związku z tym, we
wszystkich fazach istnienia wyrobu (projektowanie,
wytwarzanie, użytkowanie i poużytkowe
przetwarzanie) występują możliwości ich
proekologicznej racjonalizacji.
Strategia zarządzania obciążeniem
• Eksperci wyróżniają dwie podstawowe zasady
zmniejszania obciążenia środowiska podczas
cyklu istnienia wyrobu:
– przejście wyrobu przez wszystkie fazy cyklu istnienia,
co warunkuje minimalizację ilości pobieranych
zasobów
– dążenie do minimalizacji pobieranych zasobów i emisji
zanieczyszczeń w każdej fazie cyklu istnienia oraz do
maksymalizacji efektu użytecznego spełnianego przez
wyrób
Strategia zarządzania obciążeniem
• Istnieje wiele narzędzi i metod oceny wpływu na
środowisko, m.in.:
– Ocena Oddziaływania Na Środowisko (Environmental
Impact Assessment)
– Ślad Ekologiczny (Ecological Footprint) - ocena
oddziaływania inwestycji na środowisko
– Rachunek Przepływów Materiałowych (Material Flow
Accounting ) ekologiczna analiza wejść i wyjść
– Analiza Śladów Energii (Environmental Input-Output
Analysis)
– Ekologiczna Ocena Cyklu Życia (Life Cycle Assessment) oddziaływania produktu/technologii/procesu na
środowisko.
Ocena cyklu życia LCA
• Ocena cyklu życia LCA jest techniką zarządzania
środowiskowego, w której ocenia się zagrożenia
środowiskowe związane z wyrobem w całym okresie jego
życia – „od kołyski po grób”.
• Dzięki temu nie zostaje pominięty żaden aspekt
wytwarzania, funkcjonowania i likwidacji wyrobu. W LCA
bierze się pod uwagę wszystkie ekosystemy i ich elementy,
identyfikuje się transfer oddziaływania na środowisko z
jednego komponentu środowiska na inny, dlatego możliwa
jest pełna ocena wpływu wyrobu na środowisko.
• Prawidłowo przeprowadzone badanie LCA ułatwia podjęcie
decyzji i wskazanie produktu
lub procesu, który w najmniej szkodliwy sposób wpływa na
środowisko.
• LCA obejmuje kilka etapów, do
których należy:
– określenie celu i zakresu badań,
– inwentaryzacja zbioru istotnych
wejść i wyjść w systemie wyrobu
(LCI),
– ocena potencjalnych wpływów na
środowisko związanych z
wejściami i wyjściami systemu
(LCIA),
– interpretacja rezultatów analizy
zbioru oraz fazy oceny wpływu w
odniesieniu do celów badań.
Struktura oceny cyklu życia
Określenie celu
i zakresu
Analiza
zbioru
Ocena
wpływu
Interpretacja
Zastosowanie:
doskonalenie wyrobu,
Planowanie strategiczne,
Marketing,
Polityka społeczna, inne.
Zakup
surowego
materiału
• ← M, E
• → Odpady
Przetwarzanie • ← M, E
• → Odpady
materiału
Produkcja
• ← M, E
• → Odpady
Użycie
• ← M, E
• → Odpady
Serwis
• ← M, E
• → Odpady
Faza
poużytkowa
• ← M, E
• → Odpady
Składowanie
przepływ materiałów i energii
• ← M, E
• → Odpady
Etapy rozwoju modelu ochrony
środowiska w przedsiębiorstwie
strategia
zarządzania
obciążeniem
strategia czystszej
produkcji
strategia filtracji
strategia
rozcieńczania
strategia
zarządzania
środowiskiem
Etapy rozwoju modelu ochrony
środowiska w przedsiębiorstwie
• strategia zarządzania środowiskowego (od 1993
roku) według normy ISO 14 001 oraz Regulacji UE
EMAS. Opiera się na wdrażaniu przez jednostki
organizacyjne, zintegrowanego z ogólnym
systemem zarządzania jednostką, systemu
zarządzania środowiskowego, polegającego na
identyfikacji aspektów środowiskowych
działalności, opracowaniu, wdrożeniu i
utrzymaniu polityki środowiskowej
przedsiębiorstwa
Program „Odpowiedzialność i
Troska”
• Do programu może przystąpić każde przedsiębiorstwo
bez względu na wielkość, czy uciążliwość środowiskową
o ile tylko publicznie zadeklaruje wolę „ciągłej
poprawy” w obszarach:
–
–
–
–
–
ochrona środowiska,
ochrona zdrowia,
bezpieczeństwo procesów,
obrót chemikaliami,
komunikacja wewnętrzna i zewnętrzna
• Przedsiębiorstwo samo określa zakres i tempo
realizowanych zmian w zależności od swoich
możliwości finansowych i organizacyjnych
Program „Odpowiedzialność i Troska”
• W 2010 roku 32 firm realizujących Program
„Odpowiedzialność i Troska” zrealizowało w pełni
81% zadań zadeklarowanych do wykonania tj.
316 zadania.
• Ilość ta jest o 35 % większa w stosunku do roku
2009.
• Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że
wzrost zrealizowanych działań w stosunku do
roku ubiegłego odnotowano we wszystkich
obszarach tematycznych Programu.
Ilość i rodzaj działań zrealizowanych w ramach
Programu „OiT” w latach 2004–2010
120
100
80
60
40
20
0
Komunikacja
wewnętrzna i
Obrót chemikaliami
zewnętrzana dot. Pr.
"OiT"
Ochrona środowiska
Bezpieczeństwo
procesowe i pracy
Ochrona zdrowia i
profilaktyka
2004
69
31
23
19
66
16
2005
87
69
40
27
54
9
2006
75
62
37
13
55
10
2007
72
60
38
11
55
3
2008
97
101
50
18
53
4
2009
61
70
44
15
40
4
2010
83
100
51
19
59
4
Inne działania
Nakłady poniesione na realizację działań w
ramach Programu „OiT” w latach 2004–2010
500 000 000
450 000 000
400 000 000
350 000 000
300 000 000
250 000 000
200 000 000
150 000 000
100 000 000
50 000 000
0
Ochrona
środowiska
Bezpieczeństwo
procesowe i pracy
Ochrona zdrowia i
profilaktyka
Obrót
chemikaliami
Komunikacja
wewnętrzna i
zewnętrzana dot.
Pr. "OiT"
Inne działania
2004
70 642 675
4 608 741
1 216 061
8 273 242
286 063
1 402 565
2005
431 103 894
15 667 362
418 040
10 773 063
590 966
1 995 222
2006
88 059 765
18 127 992
452 634
6 489 332
3 003 392
444 686
2007
84 053 475
9 965 417
529 577
937 327
312 546
300 000
2008
253 340 687
31 202 859
1 702 672
9 028 965
751 308
73 200
2009
123 214 093
52 997 521
1 051 352
2 218 304
218 963
32 000
2010
265 365 014
25 788 754
997 271
1 532 787
246 960
1 025 000
Geneza zarządzania środowiskowego
• Audyty finansowe – weryfikacja bilansów
spółek przez akredytowanych audytorów
(biegłych rewidentów).
• Audyty środowiskowe – weryfikacja zgodności
z wymogami prawnymi ochrony środowiska;
• BS 7750: 1992 roku, w 1997 roku normę
wycofano po wprowadzeniu ISO 14001;
• EMAS UE 1993 rok, wersja EMAS II 2001;
• ISO 14001: 1996
23
Geneza norm ISO 14001
• W 1991 roku w ramach Międzynarodowej Organizacji Standaryzacji
(International Standarisation Organisation - ISO) wyłoniono
Strategiczną Grupę do Spraw Środowiska (Strategic Advisory Group
of Environment - SAGE). Celem powołanego zespołu było określenie
obszarów w zarządzaniu środowiskiem dla których należy
opracować międzynarodowe normy. Grupa strategiczna
zarekomendowała powołanie w ramach ISO nowego komitetu
technicznego (Technical Commitee TC) mającego za zadanie
opracowanie standardów w zakresie zarządzania środowiskowego.
• W 1993 roku powołano TC 207, który podzielił się na sześć
podkomitetów (Sub-commitee SC) i jedną grupę roboczą (schemat),
• W chwili obecnej Komitet Techniczny 207 jest reprezentowany przez
55 kraje z całego świata, wśród jego członków znajdują się
przedstawiciele krajowych instytucji normalizacyjnych oraz
przedstawiciele biznesu.
24
Rodzina norm ISO 14000
TC 207
ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE
SC1
System
zarządzania
środowiskowego
SC2
Audity
środowiskowe
SC3
Ekoetykietowanie
SC4
Ocena
wyników
ekologicznych
SC5
Analiza
cyklu życia
SC6
Słownictwo
i definicje
WG1
ISO 14001
WG1
ISO 14010
WG1
ISO 14020
WG1
ISO 14031
WG1
ISO 14040
WG1
ISO 14050
WG2
ISO 14004
WG2
ISO 14011
WG2
ISO 14 021
-23
WG2
ISO 14032
WG2
ISO 14041
WG3
ISO 14012
WG3
ISO 14024
WG3
ISO 14041
WG4
ISO 14015
WG4
ISO 14025
WG4
ISO 14042
ISO 19011
WG5
ISO 14043