Zioła i ich właściwości

Zioła i ich właściwości
Zioła, ich właściwości i stosowanie
Fitoterapia, czyli leczenie z zastosowaniem ziół, to jedna z najstarszych gałęzi medycyny konwencjonalnej .Wykorzystujemy w niej cale
rośliny (zioła), ich fragmenty (liście ,korzenie, kwiaty itp.) lub izolowane substancje biologicznie czynne (flawonoidy, alkaloidy, kardenolidy).
Obecnie pacjenci coraz chętniej sięgają po sprawdzone kuracje roślinne, które często w schorzeniach przewlekłych okazują się
skuteczniejsze od farmaceutyków kupowanych w aptece. W wielu przypadkach preparaty ziołowe mogą doskonale uzupełniać leczenie
konwencjonalne. O wyjątkowości i szerokich możliwościach ich stosowania decyduje przede wszystkim siła ich naturalnych składników,
które zawarte w ziołach w optymalnych proporcjach mają równie skuteczne działanie jak dobry lek, nie powodując przy tym silnych skutków
ubocznych, medycyna poszukując rozwiązań swoich problemów wraca do korzeni.





















Aloes
Arcydzięgiel litwor
Arnika górska
Babka płesznik
Babka wąskolistna
Bazylia pospolita
Bez czarny
Bobrek trójlistny
Bukwica
Brzoza brodawkowata
Chmiel zwyczajny
Cząber ogrodowy
Czosnek
Czarnuszka
Dziewanna wielkokwiatowa
Dziurawiec zwyczajny
Głóg dwuszyjkowy
Goździki (goździkowiec korzenny)
Imbir
Jałowiec pospolity
Jemioła
Nazwa
ALOES




















Kasztanowiec zwyczajny
Kmin rzymski
Kminek
Kolendra siewna
Kozłek lekarski
Kruszyna pospolita
Krwawnik pospolity
Lawenda lekarska
Lebiodka pospolita
Len zwyczajny
Lipa szerokolistna
Macierzanka piaskowa
Majeranek ogrodowy
Melisa lekarska
Mięta pieprzowa
Mniszek lekarski
Mydlnica lekarska
Nagietek
Pelargonia
Perz















Piołun pospolity
Podbiał pospolity
Pokrzywa
Poziomka pospolita
Róża dzika
Rozmaryn lekarski
Rzepik pospolity
Skrzyp polny
Ślaz leśny
Świetlik lekarski
Szałwia lekarska
Tatarak zwyczajny
Tymianek
Tymol
Wiciokrzew przewierceń
Opis
Wskazania lecznicze na użytek wewnętrzny:
niedomogi miesiączkowania, zapalenia kory mózgu, oskrzelowa dychawica, podostry i przewlekły
nieżyt jelita grubego, stany zapalne i zwyrodnienia rogówki i siatkówki, upoczywe bóle głowy,
nerwobóle, zanik nerwu wzrokowego, zmętnienie rogówki, stany zapalne przewodu pokarmowego,
choroba wrzodowa, zanikowy nieżyt błony śluzowej żołądka, owrzodzenie odbytnicy i okrężnicy,
zaparcia ( gsy ruchy perysaltyczne okrężnicy zanikają, gdy brak jest parcia na zwieracz odbytu u
osób w wieku podeszłym i u otyłych)
Wskazania lecznicze na użytek zewnętrzny:
blizny, odmroziny, uszkodzenia naskórka, owrzodzenia podudzia, nieżyt nosa, zapalenie zatok
bocznych nosa (wkraplanie i przemywanie), owrzodzenie, pęknięcia skóry, wysypki alergiczne i
ropne, źle gojące się rany oraz oparzenia termiczne i promieniami rentgenowskimi, ukłucia
owadów, zapalenie śluzówki jamy ustnej, afty, paradontoza, zapalenie sromu (okłady) i pochwy (
tamponowanie)
Przeciwskazania:
krwotok macicy, menstruacja, dolegliwości maciczne, różne krwotoki, powiększona prostata,
zapalenie pęcherza moczowego, dezynteria, zapalenia okrężnicy, zapalenie trzewi, niepełny skurcz
serca, wiek dziecięcy, ostre lub podostre zapalenie wyrostka robaczkowego i kłębuszków
nerkowych, zaawansowana ciąża (od 7 miesiąca), okres miesiączkowania, bezpośrednio po
1
operacji przewodu pokarmowego, żylaki odbytu, ciężka niedomoga serca i naczyń krwionośnych,
nadciśnienie, krwotoki.
Działania uboczne:
Większe dawki preparatu aloesu mogą być niebezpieczne dla kobiet ciężarnych (groźba poronienia
lub przedwczesnego porodu) oraz w przypadku przekrwienia okrężnicy i narządów miednicy
mniejszej. Przy dużych dawkach występuje ogólne osłabienie, spowolnienie pulsu, obniżenie
temperatury ciała (hipotermia), a przy 8 g proszku śmierć. Antagonistami aloesu są narkotyki i
kwasy.
Niezgodność wywołują garbniki, żelazo, jod, mentol, tymol, fenol, toteż nie powinno się tych
środków używać jednocześnie z aloesem.
ARCYDZIĘGIEL
LITWOR
Wskazania lecznicze na użytek wewnętrzny:
Anemia, blednica, astma nerwicowa, bronchit chroniczny, bóle w okresie miesiączkowania,
zwłaszcza pierwszego dnia, białe upławy, kurcze żołądka i jelit, gruźlica, migreny nerwicowe,
miesiączkowanie zaburzone, nadkwaśność soku żołądkowego, niewydolność i niedomoga wątroby,
nieżyt jelit, niemoc seksualna, osłabienie ogólne, osłabienie (atonia) trawienia u osób słabych,
połykanie powietrza, u nerwicowych spazmatyczne wymioty, wzdęcia, obrzęknięte stawy, szkorbut,
zawroty głowy i omdlenia, zapalenie skóry, zapalenie pęcherza żółciowego i dróg żółciowych,
przewodu trzustkowego, zwalczanie stresów, zaparcia stolca.
Korzeń działa rozkurczowo, kojąco, moczopędnie, wykrztuśnie, pobudza czynności żołądka,
wzmacnia nerwy, naczynia krwionośne, jest środkiem na uspokojenie serca, wzmacnia ogólnie.
Wskazania lecznicze na użytek zewnętrzny:
Do wcierań przeciwbólowych, przeciwzapalnych, przeciwświądowych, na dolegliwości jamy ustnej,
bóle reumatyczne, stłuczenia.
ARNIKA GÓRSKA
Wskazania lecznicze na użytek wewnętrzny:
Pobudza układ nerwowy (kwiaty), pobudza mózg po urazach (skrajne wyczerpanie), ma
właściwości wymiotne, stwardnienie tętnic, kurcze tętnicze, koklusz, kontuzje, siniaki, stłuczenia,
niektóre porażenia (paraliż).
Wskazania lecznicze na użytek zewnętrzny:
wybroczyny krwawe, urazy, kontuzje, krwiaki, zwichnięcia, rozerwanie mięśni.
BABKA PŁESZNIK
Zastosowanie:
Łupiny nasion babki płesznik dostarczają błonnika i dobroczynnego śluzu. Błonnik jest
nierozpuszczalnym i nietrawionym w przewodzie pokarmowym włóknem roślinnym, które ma
zdolność pęcznienia. Zwiększając objętość, pobudza ściany jelit do pracy i przesuwania się
znajdującej się w nich masy. Obecność błonnika w jelitach sprzyja rozwojowi przyjaznych bakterii,
co pośrednio wpływa na prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu. Łupiny babki płesznik nie
tylko chłoną wodę w ilości wielokrotnie przewyższającej ich objętość, ale w obecności wody
uwalniają śluz i tworzą żel ułatwiający przesuwanie mas zawartych w jelitach w sposób skuteczny,
a jednocześnie delikatny ponieważ nie powoduje to otarcia ścian jelit
BABKA
WĄSKOLISTNA
Wskazania lecznicze na użytek wewnętrzny:
biegunka, dezynteria, białe upławy, krwotok, w tym maciczny, krwioplucie, gruźlica, chroniczne
zapalenie oskrzeli, ogólne osłabienie, utrata wagi, opóźnienia rozwojowe u dzieci, zapalenia gardła
i angina, zapalenie krtani, stany zapalne nerek, gorączka, nieżyt dróg oddechowych i zaflegmienie
gardła, astma, koklusz, zaburzenia trawienne, uszkodzenia śluzówki żołądka, bezkwaśność
żołądka i dwunastnicy, endogenne toksyny bakteryjne.
Wskazania lecznicze na użytek zewnętrzny:
Uszkodzenia skóry wszelkiego pochodzenia, stany zapalne i świąd sromu, zapalenie spojówek i
powiek, ukąszenia owadów i żmii, zapalenie dziąseł, liszajec, dermatozy strupiaste, świerzb,
wrzody na nogach.
BAZYLIA POSPOLITA
Działanie lecznicze:
Bazylia działa rozkurczowo, moczopędnie, silnie przeciwroztoczowo, przeciwpierwotniakowo,
przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwwirusowo, przeciwropnie, przeciwzapalnie,
żółciotwórczo, żółciopędnie, przeciwalergicznie moczopędnie, kardiotonicznie (wzmaga skurcze
serca), pobudzajaco ośrodek oddechowy, pobudzająco na krążenie krwi, rozgrzewająco,
regulująco na wypróżnienia, przeciwgorączkowo, napotnie, wykrztuśnie, mukolitycznie,
2
mlekopędnie; pobudza wydzielanie soków trawiennych. Przyśpiesza regenerację skóry.
Wskazania:
Stany zapalne nerek i pęcherza moczowego, zapalenie wątroby, żołądka i jelit, niedobór soków
żołądkowych, niedokwaśność treści żołądkowej, stany zapalne zatok, gardła, krtani, tchawicy i
oskrzeli, kaszel, nieżyt jamy nosowej, biegunka, kolki jelitowe, kolka żołądkowa, kolka żółciowa,
kolka nerkowa, zaburzenia krążenia obwodowego i mózgowego, choroba wieńcowa, reumatyzm,
rzadkoskurcz, spowolniony oddech, zadyszka, przeziębienie, bakteryjne i wirusowe choroby skóry,
stany zkazeniowe odbytu i narządów płciowych, stany zapalne uszu, stany zapalne powiek i gałki
ocznej, kamica żółciowa.
BEZ CZARNY
Wskazania lecznicze :
Owoce (jagody): nerwice, stany zapalne żołądka, biegunka, niedomoga wątroby, niestrawność,
żółtaczka, zaparcia, nerwobóle, kamica moczowa.
Rdzeń biały: reumatyzm, artretyzm, dna, puchlina wodna, zapalenie nerek, kamica moczowa,
padaczka samoistna, gromadzenie się wody w tkankach.
Kwiaty: astma, katar, gorączka podwyższona z wysypką, różyczka, reumatyzm, szkarlatyna,
zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie oskrzeli, gruźlica, choroby skórne, czyraki, dolegliwości
oczu, nerek.
Liście: zewnętrznie - zwiększona przepuszczalność włosowatych naczyń krwionośnych, zapalenie
jamy ustnej i gardła, zapalenie spojówek (okłady), kąpiele kosmetyczne.
Kwiaty działają napotnie, moczopędnie, uszczelniają ściany naczyń włosowatych i zwiększają ich
elastyczność.
Owoce działają rozwalniająco, napotnie, moczopędnie, rozkurczowo, przeczyszczająco,
przeciwbólowo, usuwają z organizmu toksyny i szkodliwe produkty przemiany materii, mają
właściwości przeciwreumatyczne i przeciwzapalne, działają jako środek przeciwbólowy w rwie
kulszowej, zapaleniu nerwu trójdzielnego i bólach neuralgicznych..
Liście mają właściwości moczopędne i napotne, działają słabo żółciopędnie i rozwalniająco,
zwiększają odporność na choroby zakaźne.
Rdzeń białych młodych gałęzi działa moczopędnie, przepuszczająco, antyreumatycznie, zapobiega
dnie, rozpuszcza kamicę nerkową i żółciową, ma właściwości przeciwpadaczkowe.
Dawki lecznicze stosowane z umiarem nie wywołują niepożądanych skutków ubocznych.
BOBREK
TRÓJLISTNY
Właściwości lecznicze:
Ma właściwości przeciwszkorbutowe, przeciwmigrenowe, działa oczyszczająco np na krew,
pobudza przywspółczulny układ nerwowy, spowalnia współczulny układ nerwowy, ma właściwości
przeczyszczające, sprzyja menstruacji, wzmacnia organizm, pobudza wydzielanie soku
żołądkowego i kwasu solnego, poprawia samopoczucie psychiczne, działa przeciwzapalnie,
żółciopędnie, wzmacnia działanie gruczołów wydzielania wewnętrznego, przeciwdziała zaparciom,
wzdęciom, zapobiega niedomogom wątroby.
Wskazania lecznicze:
anemia, brak apetytu, dermatozy, gorączka naprzemienna, niestrawność, krzywica, szkorbut, dna,
reumatyzm, migreny po posiłkach, menstruacja nieregularna, pasożyty jelitowe, osłabienie ogólne.
BUKWICA
Właściwości lecznicze:
wewnętrznie:
oczyszcza drogi oddechowe, leczy błonę śluzową żołądka i jelit, hamuje biegunkę, wstrzymuje
utratę wody i soli mineralnych, pobudza apetyt, zapobiega małym krwawieniom wewnętrznym z
uszkodzonych właśniczek w przewodzie pokarmowym, działa przeciwbakteryjnie, w tym również
wobec szczepów antybiotykoodpornych, niszczy bakterie i ich toksyny, działa przeciwzapalnie na
jelita, dwunastnicę i żołądek, zwiększa krzepliwość krwi, ma właściwości wymiotne i
przeciwnowotworowe ( korzeń), przeciwartretyczne i przeciwreumatyczne, wzmacnia osłabiony
układ nerwowy, działa wykrztuśnie i przeciwgorączkowo, leczy schorzenia kobiece.
wskazania:
astma, bóle głowy, bezsenność, biegunka z obecnością krwinek w kale, artretyzm, reumatyzm,
gościec stawowy przewlekły, dolegliwości płucne, ischias, krwioplucie, nieżyt żołądka i jelit, skąpe
wydzielanie soku żołądkowego, migreny, osłabienie nerwowe, padaczka, paraliż połowiczny,
zawroty głowy, żółtaczka, zaflegmienie dróg oddechowych.
zewnętrznie:
działa przeciwgnilnie, przyspiesza regenerację naskórka, goi rany, niszczy bakterie i wirusy,
odkaża miejscowo i hamuje krwawienie.
wskazania:
rany zakażone bakteriami ropotwórczymi i grzybkami, owrzodzenie skóry nóg, guzy twarde
przechodzące w tkankę nowotworową.
3
BRZOZA
BRODAWKOWATA
BRZOZA OMSZONA
Właściwości lecznicze:
Liście działają moczopędnie, oczyszczająco, napotnie. Pączki usuwają zastój gruczołów
chłonnych, kora oczyszcza (np krew), ma właściwości trawienne i przeciwgorączkowe, świeży sok
działa przeczyszczająco, usuwa kamicę moczową. Świeży sok z liści brzozy pobudza przesączanie
w kłębkach nerkowych i zwiększa wydalanie szkodliwych produktów przemiany materii oraz potu i
żółci. Huba brzozowa a właściwie czyr brzozowy działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie,
wzmacniająco, zwiększa odporność organizmu i zwalcza wirusy szkodliwe dla organizmu, ma więc
znaczenie przeciwnowotworowe, zmniejsza niebezpieczeństwo przerzutów. Odwary podawane
doustnie działają przeciwzapalnie na błony śluzowe przewodu pokarmowego, a w irygacjach - na
błony śluzowe narządów rodnych.
Przetwory z brzozy muszą być dawkowane przez lekarza !
Wskazania lecznicze:
wewnętrznie:
obrzęk pochodzenia sercowo-nerkowego, skąpomocz, nadmiar związków azotowych we krwi
dający zawroty głowy, reumatyzm, nadmiar kwasu poczowego we krwi, kamica moczowa, bóle
nerkowe, puchlina wodna, otyłość, nadmierne wypełnianie naczyń krwią. artretyzm, białkomocz,
nadciśnienie i wywołane przez nie zaburzenia ( mózgowe, zawroty głowy, muszki przed oczami),
pasożyty jelitowe, miażdżyca (stwardnienie tętnic).
zewnętrznie:
choroby skórne, zapalenie węzłów chłonnych, rany.
CZĄBER OGRODOWY
Właściwości lecznicze:
Działa moczopędnie, pobudza czynności żołądka, intelektu i pracę kory nadnerczy. Ma właściwości
przeciwbakteryjne, przeciwgnilne, przeciwrobaczycowe w szczególności u dzieci, przeciwzapalne,
regulujące perystaltykę jelit, rozkurczowe - zwalnia napięcie mięśni gładkich, ma działanie
trawienne, uspokajające, wiatropędne, wykrztuśne, ułatwia przyswajanie pokarmu, znosi wzdęcia i
nadfermentację, zwalnia napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego.
Ziele cząbru ma zapach macierzanki i wchodzi w skład pieprzu ziołowego. Służy jako przyprawa do
konserw mięsnych i jarzynowych.
Wskazania lecznicze:
wewnętrznie:
astenia intelektualna i seksualna, astma, atonia wywołana zwiększonym nacpięciem mięśni
gładkich, biegunki przewlekłe, blednica, bóle gastryczne, glista ludzka, kurcze jelitowe,
nadfermentacja jelitowa, niedokwaśność soku żołądkowego, nieżyt przewodu pokarmowego,
nerwice żołądka i ogólne, osłabienie ogólne, osłabione przyswajanie składników pokarmowych,
pasożyty jelitowe, zapalenie oskrzeli, wzdęcia.
zewnętrznie:
czyraki, guzy, osłabiebie słuchu, rany, stłuczenia, ukąszenia owadów, wrzody.
CHMIEL ZWYCZAJNY
Właściwości lecznicze:
działa moczopędnie, oczyszczająco, pobudza łaknienie, działa przeciwszkorbutowo. Wpływa
regenerująco na krew, uspokaja pociąg płciowy, ma właściwości przeciwskrofuliczne,
przeciwgorączkowe, przeciwrobacze, wspomaga porost włosów, działa nasennie, wskazany jest
przy niedokwaśności, nadmiernej fermentacji jelitowej, wzdęciach i odbijaniu, koi układ nerwowy,
zapobiega zmazom nocnym. Stosowany zewnętrznie łagodzi bóle.
Wskazania lecznicze:
wewnętrznie:
anemia, blednica, brak łaknienia ( zwłaszcza u dzieci), dna, dermatozy ( egzemy, półpasiec,
liszajec), gorączka wiosenna i jesienna, kamica, limfatyzm, puchlina wodna, obrzęki, nieżyt
jelitowy, podniecenie, moczenie mimowolne, nerwowość i bezsenność, niestrawność i zaburzenia
trawienia, pasożyty jelitowe, pobudliwość seksualna, skorfuloza, szkorbut, upławy białe, zapalenie
węzłów chłonnych.
zewnętrznie:
bóle reumatyczne, dna, nowotwór zewnętrzny, wrzody, zapalenia korzonków nerwowych, stany
zapalne skórym, czyraki, trudno gojące się rany, wypadanie włosów.
CZOSNEK
Zastosowanie:
Dezynfekujące, obniżające ciśnienie tętnicze krwi, żołądkowe, poprawiające przemianę materii.
Związki czynne zawarte w czosnku mają silne działanie bakteriobójcze i to w bardzo niewielkich
stężeniach, niszczą grzyby i pierwotniaki. Czosnek spożywany doustnie niszczy drobnoustroje
przewodu pokarmowego, a jeszcze silniej układu oddechowego. Może być używany do leczenia
przewlekłych biegunek bakteryjnych a także zapaleń gardła, krtani i oskrzeli.
4
CZARNUSZKA
Działanie farmakologiczne:
hipoglikemiczne, przeciwbólowe, przeciwzapalne, silnie antybiotyczne (antybakteryjne,
antywirusowe, przeciwgrzybicze), przeciwpasożytnicze, silnie żółciotwórcze, żółciopędne,
rozkurczowe, odkażające układ pokarmowy i oddechowy, moczopędne, przeciwobrzękowe,
odtruwające, uspokajające, immunostymulujące (pobudza proliferację limfocytów, syntezę
interferonu, zwiększa liczbę limfocytów cytotoksycznych, NK i B). Istnieją doniesienia o wpływie
przeciwnowotworowym wyciągów z czarnuszki siewnej. Szwajcarskie prace informują o wpływie
ochronnym czarnuszki na żołądek i wątrobę. Składniki czarnuszki hamują syntezę prostaglandyn.
Tymochinon i nigellina blokują 5-lipooksygenazę i indukowalną syntazę tlenku azotu. Hamują
odczyny autoagresji immunologicznej. Czarnuszka należy do nielicznej grupy roślin mających
zastosowanie w terapii chorób autoimmunologicznych, np. toczeń, łuszczyca, reumatyzm, alergie.
alfa-hederyna posiada właściwości antynowotworowe. Wyciągi z czarnuszki obniżaja poziom
glukozy we krwi i zmniejszają ryzyko powstawania zakrzepów i zatorów. Olej z czarnuszki ochrania
i odtruwa miąższ wątroby. Olejek eteryczny z czarnuszki oraz wyciąg spirytusowy z nasion
czarnuszki rozszerza oskrzela i przerywa atak astmy.
Przeciwwskazania: ciąża. Trująca dla bezkręgowców i ryb.
Wskazania lecznicze:
dermatozy, wypryski, atopowowe zapalenie skóry, łuszczyca, zakażenia Candida, Cryptococcus i
innymi grzybami chorobotwórczymi; trądzik ostry i przewlekły, choroby uczuleniowe, astma
(dychawica), przewlekłe i trudne do wyleczenia zakażenia (infekcje) bakteryjne i grzybowe, niezyt
oskrzeli, tchawicy, krtani i gardła, kaszel, stany zapalne płuc, zapalenie i nieżyt zatok obocznych
nosa, stany nieżytowe układu żółciowego, zastoje żółci, kamica zółciowa, przewlekłe nieżyty nosa,
w tym alergiczne, skąpomocz, obrzęki, cukrzyca, biegunka, nieżyt przewodu pokarmowego,
choroby pasożytnicze układu pokarmowego, płciowego i skóry, bóle różnego pochodzenia, zastoje
żółci, choroba wrzodowa.
DZIEWANNA
WIELKOKWIATOWA
Zastosowanie:
Leki ziołowe zawierające kwiaty dziewanny wykorzystuje się przy leczeniu chorób górnych dróg
oddechowych (kaszel, chrypka, astma oskrzelowa itp.). Oraz jako lek osłaniający w chorobach
przewodu pokarmowego. Surowiec ma zastosowanie głównie wykrztuśne (saponiny), w
mieszankach ziołowych, też jako lek osłaniający dzięki zawartości śluzu. Ostatnio
stwierdzono działanie surowca przeciw wirusom grypy A i B.
DZIURAWIEC
ZWYCZAJNY
Właściwości lecznicze:
działa antyseptycznie, antybakteryjnie ( hamuje wzrost gronkowca złocistego i innych
drobnoustrojów Gram-dodatnich), ściągająco (garbniki), antynadkwaśnie, przeciwskurczowo na
mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i naczynia krwionośne oraz w
mniejszym stopniu na drogi moczowe ( powoduje powolny, stopniowy spadek napięcia ścian w tych
narządach wywołany przez flawonoidy i hiperycynę), moczopędnie, garbniki działają na drobne
naczynia krwionośne, zwłaszcza na włośniczki i tętniczki przedkapilarne. Dziurawiec pobudza
łaknienie, poprawia trawienie, działa balsamicznie, przeciwgorączkowo, robakobójczo,
przeciwdepresyjnie, flawonoidy skutecznie działają przy nadciśnieniu tętniczym.
Stosowany zewnętrznie ułatwia leczenie ropni, zakażonych ran, oparzeń II i III stopnia, wrzodów,
ropnych zapaleń, zakażeń skóry, zapaleń sutka, ostrego nieżytu nosa i zapaleń gardła,
owrzodzenia żylakowego. Bywa stosowany na miejsca pozbawione pigmentu przy bielactwie
nabytym. Działa przeciwzapalnie i ściągająco.
Wskazania lecznicze:
wewnętrznie:
astma, dolegliwości płucne, biegunka, dolegliwości przewodu pokarmowego, nieżyt i stany zapalne
żołądka, jelit oraz przewodu żółciowego, niedokwaśność treści żołądka, przekrwienie wątroby i
zaburzenia czynnościowe, skąpomocz, bezesnność, niedomogi krążeniowe, bóle głowy,
wyczerpanie nerwowe, zarostowe zapalenie tętnic, choroby zakaźne u dzieci, gorączka
przerywana, niestrawność, zapalenie oskrzeli, wywołane przez stresy stany skurczowe wspólnego
przewodu dróg żółciowych i trzustki przy wejściu do dwunastnicy, wrzodziejące zapalenie jelita
grubego, skurcz odźwiernikai naczyń żylnych, dolegliwości miąższu niektórych narządów, upławy
białe, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie nerek, nadciśnienie tętnicze, zapalenie
okrężnicy, grypa, angina, gościec stawowy, skaza limfatyczna, moczenie nocne, czyraki, obfite
menstruacje. Jest używany jako środek uspokajający, na apetyt oraz zmniejszający
przepuszczalność naczyń włosowatych.
zewnętrznie:
rany, oparzenia, owrzodzenia nóg, likwidacja przykrego zapachu z jamy ustnej, zapalenie dziąseł
oraz środek na ich wzmocnienie, zapalenie jamy ustnej, ropne zapalenie skóry.
5
GOŹDZIKOWIEC
KORZENNY
(GOŹDZIKI)
Zastosowanie:
Ma działanie przeciwzapalne, bakteriobójcze, bakteriostatyczne i ściągające.
GŁÓG DWUSZYJKOWY Właściwości lecznicze:
wzmacnia serce, obniża ciśnienie krwi dzięki rozszerzeniu naczyń krwionośnych, działa
przeciwskurczowo, jest środkiem nasennym i przeciwgorączkowym. Korzystny dla naczyń
mózgowych. Ich rozszerzenie umożliwia doprowadzenie z krwią zwiększonej ilości tlenu oraz
składników odżywczych, co przeciwdziała anemizacji mózgu. Rozkurczowe działanie głogu na
drogi moczowe powoduje nieznaczne zwiększenie ilości wydalanego moczu. Występuje spadek
ciśnienia krwi, jeśli nie jest ono pochodzenia nerkowego. Preparaty stosowane w zalecanych przez
lekarza dawkach nie powodują szkodliwego działania ubocznego. Nie są zalecane przy niskim
ciśnieniu tętniczym krwi. Owoce działają ściągająco i rozpuszczają kamicę.
Wskazania lecznicze:
biegunka, bóle serca, bezsenność, częstoskurcz i arytmia serca, dusznica bolesna, kamica
nerkowa i żółciowa, kołatanie serca, kurcze naczyniowe, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze,
nadmierna pobudliwość, niestrawność, przekrwienie narządów, nerwica wegetatywna
przebiegająca z zaburzeniami wywołującymi zawroty głowy, szum w uszach i niepokoje.
IMBIR
Działanie lecznicze:
Imbir jest silnym odkażalnikiem i antyseptykiem, pobudza wydzielanie soków trawiennych i żółci,
zapobiega zastojom żółci, przyśpiesza procesy detoksykacji w wątrobie, poprawia krążenie skórne,
mózgowe, wieńcowe i w kończynach. Przenika do potu i łoju działając odkażająco na gruczoły
łojowe, ekrynowe i apokrynowe. Imbir działa silnie przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo,
przeciwpierwotniakowo, przeciwwirusowo, przeciwroztoczowo, przeciwzapalnie, przeciwłojotokowo
i pojędrniająco na skórę oraz błony śluzowe. Wcierany w skórę działa rozgrzewająco,
przeciwwysiękowo i przeciwbólowo. Pomocny jest w leczeniu chorób skóry troficznych (związanych
z zaburzeniami odżywczymi skóry), chorób wirusowych, grzybiczych i bakteryjnych. Warto wcierać
go w skórę przy przeziębieniach, zmarznięciu, zimnicy kończyn, blednicy i reumatyzmie. Jest
skuteczny w leczeniu trądzików, zwłaszcza po połączeniu z olejem dziurawcowym, olejem
arnikowym, krwawnikowym, wrotyczowym, tatarakowym, nagietkowym, arcydzięglowym,
kolendrowym, kminkowym i rozmarynowym. Zapobiega wypadaniu włosów, łupieżowi, wspomaga
leczenie łuszczycy (psoriasis). Znakomity do leczenia stanów zapalnych i ropnych skóry
owłosionej. Ponadto może być stosowany do leczenia skaleczeń, otarć, obrzęków (po urazie
mechanicznym), wyprysków i owrzodzeń w obrębie narządów płciowych.
Imbir pobudza ukrwienie narządów plciowych przez co wzmaga erekcję u mężczyzn, zwiększa
percepcję (odbiór i analizowanie) wrażeń seksualnych u kobiet i mężczyzn.
Wskazania:
Troficzne (na tle metabolicznym) choroby skóry i włosów, przewlekle stany zapalne zatok
obocznych nosa i uszu (plukanki, krople), zawroty głowy, szum w uszach, częste omdlenia, skąpe i
nieregularne krwawienia miesiączkowe, żółte upławy (imbir doustnie i irygacje z odwaru), niemoc
płciowa, problemy z zajściem w ciążę, zaburzenia trawienia i wchłaniania pokarmu, skapomocz,
obrzęki, miażdżyca, sinica kończyn, blednica, zaburzenia koncentracji, osłabienie mięśniowe,
zastoje żółci i kamica żółciowa, nieżyt oskrzeli i tchawicy, kaszel, przeziębienie, choroby zakaźne,
wirusowe i bakteryjne zakażenia wątroby, nudności, wymioty, choroba lokomocyjna, zaparcia.
JAŁOWIEC POSPOLITY
JEMIOŁA
Wskazania lecznicze:
wewnętrznie:
artretyzm, białkomocz, bolesne miesiączkowanie, cukrzyca, dna, dolegliwości dróg moczowych,
kamienie moczowe, nadfermentacja jelitowa, puchlina wodna, reumatyzm, skąpomocz,
stwardnienie tętnicze, zmęczenie ogólne i organiczne, upławy białe, nadczynność tarczycy.
zewnętrznie:
dermatozy, bóle zębowe, rany (niegojące), owrzodzenie, trądzik, wyprysk moknący, następstwa
paraliżu. Można go również używać do dezynfekcji mieszkań.
Jemioła (ziele) obniża ciśnienie krwi, działa przeciwkrwawnicowo i rozkurczająco, wzmacnia
działanie gruczołów wydzielania wewnętrznego, poprawia obieg krwi, wpływa regulująco na
przemianę materii, wzmaga pracę trzustki, działa ogólnie wzmacniająco.
Macerat z ziela jemioły stosuje się przeciw zaparciu, zwapnieniu żył i innym chorobom na tle
miażdżycowym, przy kurczach, nadciśnieniu, padaczce, przy zbyt obfitych krwawieniach
miesięcznych, krwotokach płucnych, profilaktycznie - jako środek wpływający hamująco na wylewy
6
krwi do mózgu. Jemioła leczy ponadto kolkę w brzuchu, choroby nerek, wątroby i pęcherza
moczowego.
Do celów leczniczych stosuje się ziele jemioły - owoce są szkodliwe i można je stosować
tylko zewnętrznie.
KASZTANOWIEC
ZWYCZAJNY
Właściwości lecznicze:
uszczelnia ściany naczyń włosowatych i dopuszczają ich przepuszczalność do stanu normalnego
dzięki zmniejszeniu kruchości naczyń. usprawnia się przepływ krwi w naczyniach żylnych, co
hamuje krzepliwość krwi i przeciwdziała powstawaniu zajrzepów wewnątrznaczyniowych. Działa
przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie i łagodnie ściągająco. Garbniki zawarte w kasztanowcu
wywierają na przewód pokarmowy działanie rozkurczowe, przeciwzapalne i łagodnie zapierające.
Ułatwia wydalanie moczu przy przeroście prostaty.
Wskazania lecznicze:
hemoroidy, dolegliwości w okresie klimakterium, stany zapalne wątroby, gruczołu krokowego,
miednicy mniejszej, żylaki nóg, żylak powrózka nasiennego, odmroziny, obrzęki skóry i tkanki
podskórnej, obrzęki głośni, płuc, a nawet mózgu, krwiaki, zapalenie ścięgna, zakrzepowe zapalenie
żył.
Zewnętrznie przetwory z kasztanowca podaje się w postaci okładów w leczeniu oparzeń, odmrozin,
ubytków naskórka, zapalenia naczyń włosowatych skóry. Intrakt ze świeżych niedojrzałych owoców
leczy zakrzepy i zastoje żylne, nadmierną przepuszczalność naczyń, jest także stosowany w
stanach zapalnych i nieżytowych żołądka i jelit.
KMIN RZYMSKI
Działanie lecznicze:
Wyciągi wodne, alkoholowe z ziela i olejek eteryczny kuminowy działają przeciwzapalnie,
przeciwgnilnie, mukolitycznie, rozkurczowo (spazmolitycznie), pobudzajaco na serce i ośrodek
oddechowy, pobudzajaco na wydzielanie soków trawiennych, moczopędnie, napotnie, żółciopędnie
i antyseptycznie, fotouczulająco, mlekopędnie. Działa uspokajająco, przeciwreumatycznie i
przeciwartretycznie (zwiększa wydalanie kwasu moczowego).
Wskazania:
Nieżyty układu oddechowego, zaburzenia trawienia, bezsenność, zaburzenia w wydzielaniu soków
trawiennych i żółci, choroby wątroby (np. stany zapalne, wirusowe zakażenia), skąpomocz, obrzęki,
choroby skórne (trądzik, łuszczyca, bielactwo), choroby ropne, przeziębienie, choroby zakaźne,
reumatyzm, niedoczynnośc tarczycy, zapalenie jąder i jajników, skąpe i nieregularne
miesiączkowanie, grzybice skórne i układowe, nieżyt żołądka, jelita cienkiego i jelita grubego,
kamica moczowa i żółciowa.
KMINEK
Właściwości lecznicze:
kminek eliminuje gazy powstałe z powodu nadmiernych procesów gnilnych, w jelitach, działa
mlekopędnie, moczopędnie, pasożytobójczo, napotnie, uspokajająco, wyksztuśnie,
przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, przeciwroztoczowo, przeciwtrądzikowo i przeciwwirusowo.
Pobudza czynności serca i układu nerwowego, poprawia apetyt, reguluje krwawienia miesięczne,
ułatwia przyswajanie składników pokarmu, usuwa stany skurczowe w przewodzie pokarmowym,
wzmacnia ruchy perystaltyczne jelit, wzmacnia procesy przemiany materii przez aromatyzację,
poprawia trawienie, pobudza wydzielanie śliny, soku żołądkowego, soku trzustkowego i soku
jelitowego, działa żółciopędnie. Zwiększa przepływ krwi przez nerki i rozszerza tętniczki nerkowe,
zwiększa przepuszczalność śródbłonków nerkowych.
Wskazania lecznicze:
wewnętrznie:
bóle brzucha, brak apetytu, słaba laktacja u matek karmiących, skąpe i niedostateczne
miesiączkowanie, nadfermentacja, nadmierna wrażliwość na środki pobudzające pracę serca i
naczyń krwionośnych, niedostateczne wydzielanie soków trawiennych, niedomogi wątroby,
niestrawność i zaburzenia trawienia, pasożyty jelitowe, skurcze żołądka, wrzody żołądka i
dwunastnicy, wzdęcia brzucha, zaflegmienie górnych dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli i płuc,
zaparcie z powodu przewlekłej lub przejściowej atonii jelit, sensacje żołądkowo-wątrobowe,
zaburzenia żółciowe ( niewydolność pęcherzyka żółciowego), nerwice wegetatywne, niezyt układu
oddechowego, zapalenie zatok obocznych nosa, przeziębienie, choroby zakaźne, choroby
wirusowe, roztoczowe, grzybicze i bakteryjne skóry, choroby ropne, łuszczyca, bielactwo.
zewnętrznie:
poprawia osłabiony słuch, pędzi pasożyty, działa przeciwświerzbowo, leczy wypryski skórne i
zastoinowe zapalenie sutka.
Z powodzeniem można stosować przy okładach na oczy przy stanach zapalnych i zapaleniach
spojówek, opuchnieciu powiek, zmęczeniu oczu, świądzie oczu.
7
Wpryskiwanie wywaru kminkowego do jamy nosowej i gardła lub roztworu wodnego z olejkiem
kminkowym: stany zapalne zatok obocznych nosa, nieżyt błon śluzowych jamy nosowej i nosowogardłowej, katar alergiczny. Do nosa i gardła wprowadzać wywar za pomoca spryskiwacza 3-6
razy dziennie. Zastępuje calkowicie krople syntetyczne. Brak działań ubocznych.
KOLENDRA SIEWNA
Działanie lecznicze
Składniki olejku kolendrowego działają przeciwbakteryjnie (pinen, cyneol, borneol, limonen, linalol),
przeciwgrzybiczo (felandren), przeciwwirusowo (wszystkie terpeny), ochronnie na miąższ wątroby
(borneol, kwas linolenowy i linolowy, petroselinowy), przeciwzapalnie (flawonoidy, borneol, pinen),
przeciwreumatycznie (cyneol, flawonoidy), przeciwdrgawkowo (koriandrol), przeciwnowotworowo
(kwas oleinowy, linolenowy, geraniol, pinen, linalol, limonen), wykrzytuśnie (olejek kolendrowy),
żółciopędnie i żółciotwórczo (terpeny, aldehydy, flawonoidy, alkaloidy), fotouczulająco (umbeliferon,
skopoletyna), przeciwalergicznie (linalol, flawonoidy); obniżają stężenie cholesterolu we krwi (kwas
oleinowy, kwas linolenowy, kwas palmitynowy), ponadto uspokajająco i rozluźniająco (linalol,
koriandrol), rozkurczowo (borneol, flawonoidy, linalol).
Zwiększa ukrwienie i wrażliwość narządów płciowych, przez co pobudza płciowo.
Olejek eteryczny zwiększa także ukrwienie nerek, przyśpiesza akcję serca, rozszerza nczynia
krwionośne obwodowe polepszając ukrwienie kończyn. Rozszerza drogi oddechowe ułatwiając
oddychanie, upłynnia wydzieliny śluzowe.
Kolendra pobudza wydzielanie soków trawiennych, przyspiesza trawienie i wchłanianie pokarmu.
Wykazuje wpływ przeciwtrądzikowy i przeciwropny. Działa laktogennie (pobudza wytwarzenie
mleka podczas laktacji).
Przeciwwskazania: nie stosować u kobiet ciężarnych i osób nadwrażliwych na promienie
słoneczne.
KOZŁEK LEKARSKI
Właściwości lecznicze:
W niedużych ilościach olejek pobudza ośrodkowy układ nerwowy, zwłaszcza ośrodki oddechowy i
naczyniowo-ruchowy. W dużych dawkach działa hamująco na ośrodkowy układ nerwowy
zmniejszając pobudliwość odruchową i osłabiając wrażliwość zakończeń nerwowych. Ponadto
obniża napięcie mięśni gładkich i rozszerza naczynia wieńcowe. Preparaty kozłka mają działanie
skuteczne jako środek uspokajający, przeciwskurczowy i wzmacniający przy różnych zaburzeniach
czynnościowych ośrodkowego układu nerwowego, a przede wszystkim w ogólnych stanach
nerwicowych ( bezsenność, migreny i histeria)
Działanie lecznicze stwierdzono także przy kołataniu serca i skurczu naczyń wieńcowych w
zespole objawów bólu ( dusznica rzekoma), skurczach mięśni gładkich, napadowych skurczach
jelit, nadczynności tarczycy, nimfomanii, omdleniach, histerii, neurastenii, zapaleniu skurczowym
oskrzeli, gruźlicy płuc.
Kłącze działa uspokajająco, rozkurczowo, przeciwepileptycznie, nasennie, znosi nadfermentację
jelitową i wzdęcia, działa także przeciwcukrzycowo, zmniejsza częstotliwość oddawania moczu i
osłabia poczucia pragnienia, działa przeciwrobaczycowo na owsiki i glisty jelitowe. Zewnętrznie
działa korzystnie na skórę głowy przy łupieżu i łojotoku, przy dermatozach i w stanach zapalnych
oczu.
Preparatu kozłka nie należy stosować przez dłuższy czas ( po miesięcznym stosowaniu należy
zrobić co najmniej dwutygodniową przerwę)
Wskazania lecznicze:
Astma nerwicowa, bezsenność, częstoskurcz napadowy, zaburzenia czynnościowe, przyspieszone
bicie serca na tle nerwowym, bóle głowy, pulsowanie w skroniach, zaburzenia naczyniowoskurczowe, zawroty głowy, napady padaczkowe częściowe, upośledzenie mowy, wzroku, słuchu,
nerwice wegetatywne, przekwitanie u kobiet i u mężczyzn, owsiki, niepokój, nadpobudliwość
psychiczna i czuciowa, konwulsje dziecięce, neurastenia, histeria, przekrwienie czynne, nadmierny
wpływ krwi do narządów, epilepsja, nadfermentacja jelitowa, omdlenia, wzdęcia, kolka jelitowa,
pokrzywka, złe wydzielanie żółci i soku trzustkowego, cukrzyca, dychawica sercowa, świerzb,
wyrzuty skórne, zaburzenia układu krążenia, migrena.
Zastosowanie:
KRUSZYNA
Kora kruszyny jest popularnym środkiem łagodnie przeczyszczającym ze względu na
zawartość antrazwiązków. Używana jest w postaci naparów wyciągów i preparatów
fabrycznych, a także w licznych mieszankach ziołowych. Świeżo zebrana kora działa znacznie
silniej, ale bardziej drażniąco na jelito niż kora przechowywana. Wynika to z większej zawartości
silnie działających zredukowanych form antronowych. Surowiec taki może powodować
nudności i wymioty. Kruszyna jest stosowana także jako lek żółciopędny w schorzeniach wątroby
i pęcherzyka żółciowego.
KRWAWNIK
Właściwości lecznicze:
8
POSPOLITY
Wewnętrznie:
Krwawnik wzmacnia działanie gorzkie i ściągające, wpływa uspokajająco na macicę i jajniki,
sprzyja menstruacji, ma właściwości żółciopędne i moczopędne, hamuje krwawienia, działa
przeciwczerwiowo (robakobójczo), pobudza czynności żołądka, poprawia przemianę materii, działa
wykrztuśnie i przeciwzapalnie.
Zewnętrznie:
Jest znakomitym środkiem dezynfekującym, gojącym i przeciwzapalnym. Stosuje się go jako lek na
upławy, hemoroidy, bóle reumatyczne, zapalenie skóry i śluzówek, dermatozy, owrzodzenia goleni,
pęknięcia sutka i na przetoki oraz na różne rany.
LAWENDA
LEKARSKA
Właściwości lecznicze:
Wewnętrznie:
Kwiaty lawendy mają właściwości antyseptyczne i bakteriobójcze, działają znieczulająco i
antyreumatycznie, hamują nadmierny rozwój flory bakteryjnej, działają moczopędnie, wiatropędnie i
napotnie oraz żółciotwórczo, przeciwdziałają wzdęciom i bólom brzuch spowodowanym
nagromadzeniem gazów, sprzyjają wydzielaniu soków trawiennych, uspokajają akcję serca i
podnoszą jego odporność.
Olejek lawendowy wywiera takie samo działanie jak kwiaty, lecz znacznie silniejsze. Podany
doustnie działa silnie na przewód pokarmowy, jest wydalany częściowo z moczem, częściowo
przez płuca z wydychanym powietrzem.
Zewnętrznie:
Lawenda może być użyta jako środek antyseptyczny, odkażający, gojący, pasożytobójczy i
owadobójczy. Reguluje nerwowy układ skórny. Użyta do okładów bądź kąpieli drażni nieco skórę,
rozszerzając naczynia włosowate, działa przeciwbólowo.
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Astma, bezsenność, biegunka, blednica, choroby infekcyjne, depresja, dolegliwości dróg
oddechowych, gruźlica, drgawki, dur, gorączka z osutką ( z wypryskami na twarzy), grypa, histeria,
kaszel napadowy, migreny, nadciśnienie, nadmierna pobudliwość, pozostałość po paraliżu,
pasożyty jelitowe, miesiączkowanie bolesne i skąpe, reumatyzm, robaki, skąpomocz, rzeżączka,
skrofuły ( gruźlica węzłów chłonnych), skurcze mięśni, wątłość dziecięca, upławy białe, zapalenie
oskrzeli, zawroty głowy, zwiotczenie żołądka i jelit, wzdęcia jelitowe, zapalenie pęcherza
moczowego, zmniejszenie łaknienia, wegetatywne nerwice, pobudzenie nerwowe.
Olejek lawendowy stosuje się rzadko i raczej jako lek pomocniczy w zakażeniach oskrzeli, nieżycie
oskrzeli z rozedmą, nieżycie u palaczy tytoniu i w początkowym okresie ropnia płuc.
Zewnętrznie:
Rany różnego rodzaju, wrzody na nogach, przetoka odbytu, kroczowa, egzemy chroniczna lub
okołoodbytowa, upławy białe, oparzenia, dolegliwości płucne, trądzik młodzieńczy i różowaty,
ukąszenia owadów, ugryzienia zwierząt, żmij (leczenie pomocnicze), wszawica, świerzb, łysienie,
jako środek przeciwko przewlekłym bólom mięśniowym i stawowym, zapaleniu korzonków
nerwowych, do inhalacji lub w areozolu w nieżycie jamy ustnej, gardła, oskrzeli i przewodów
nosowych.
PRZECIWSKAZANIA:
Nie należy stosować olejku lawendowego w ostrych i podostrych zapaleniach żołądka, jelit i
wyrostka robaczkowego, chorobie wrzodowej czynnej, w krwawieniach w przewodzie
pokarmowym, poważnych schorzeniach wątroby i nerek.
LEBIODKA POSPOLITA Działanie lecznicze:
Wyciągi z ziela lebiodki działają uspokajająco, moczopędnie, mlekopędnie, odtruwająco,
przeciwobrzękowo, żółciopędnie, żólciotwórczo, rozkurczowo, silnie odkażająco,
przeciwroztoczowo, przeciwgnilnie, wykrztuśnie, przeciwkaszlowo i przeciwzapalnie.
Seskwiterpeny wykazują również wpływ przeciwnowotworowy.
Wskazania:
Zakażenia i stany zapalne układu oddechowego, zapalenie zatok obocznych nosa, alergie, kaszel,
gorączka, skapomocz, stany zapalne układu moczowego, obrzęki, choroby zakaźne, bakteryjne
choroby skóry (zwłaszcza ropne), kamica żółciowa, kolki żółciowe, zakażenia układu żółciowego,
nadmierne krwawienia miesiączkowe, stany zapalne jąder, jajników, pochwy i macicy, zapalenie
odbytu, atonia jelit. Stany zaplne oczu i uszu, nużyca oczna, płciowa i uszna.
LEN ZWYCZAJNY
Zastosowanie:
Ze względu na to, że śluz znajduje się w skórce surowca nie trzeba rozdrabniać. Stosujemy w
postaci maceratów wodnych jako środek osłaniający w stanach zapalnych dróg oddechowych
9
(chrypce, kaszlu) i przewodu pokarmowego (wrzody żołądka i dwunastnicy oraz zatrucia
substancjami żrącymi. ). Śluz ma właściwości lekko przeczyszczające na skutek pęcznienia w
jelitach. W celu uzyskania tego działania muszą być stosowane duże dawki surowca. Zawarty w
nasionach olej sprzyja w sposób mechaniczny defekacji (właściwości poślizgowe). Surowiec
wpływa również hamująco na procesy gnilne w jelitach. Zewnętrznie surowiec jest stosowany w
postaci okładów, kataplazmów jako środek przeciwzapalny.Do zewnętrznego stosowania nadają
się także wytłoki po wyciśnięciu oleju (Placenta Seminis Lini).
LIPA
SZEROKOLISTNA
LIPA
DROBNOLISTNA
Właściwości lecznicze:
Kwiatostan używany najczęściej w postaci naparu wykazuje właściwości napotne,
przeciwskurczowe, uspokajające, moczopędne, wskazany jest na wzmożenie krzepliwości krwi.
Wskazania lecznicze:
Skurcze, niestrawność, bezsenność, nerwice, histeria, miażdżyca, infekcje dróg oddechowych,
gorączka nosa, gardła.
MACIERZANKA
PIASKOWA
Właściwości lecznicze:
Ziele macierzanki stosowane wewnętrznie działa wykrztuśnie ( drażni błonę śluzową żołądka, co
wywołuje efekt wydzielniczy w oskrzelach), dezynfekcyjnie, ściągająco, przeciwzapalnie, pobudza
serce i nerwy (zalecany przy neurastenii), przy przewlekłym suchym kaszlu (inhalacje z naparu),
blednicy, niedokrwistości, puchlinie wodnej, chorobach pęcherza moczowego, nieżycie żołądka,
nieżycie dróg oddechowych, kurczach jelitowych, niedomodze wątroby, biegunkach, wzdęciach,
niedokwaśności. Stosowane zewnętrznie działa bakteriobójczo, przeciwzapalnie, a na błony
śluzowe jamy ustnej, gardła, sromu i pochwy - nieznacznie ściągająco, co jest zalecane na
uszkodzony naskórek, ukłucie owadów, oparzenia, zranienia.
Ziele macierzanki można stosować do leczenia rozedmy płuc i nieżytu oskrzeli, krztuśca (koklusz),
niewydolności wieńcowej, dusznicy bolesnej, dychawicy sercowej, nerwicy serca, zwiotczenia
żołądka, kamicy nerkowej fosforanowej i węglanowej, mimowolnego moczenia nocnego, świądu,
ostrego swędzenia warg sromowych i przedsionka pochwy (kompresy), zapalenia przydatków.
MAJERANEK
OGRODOWY
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Astma, bezsenność, migrena, kurcze mimiczne, kurcze dróg oddechowych, kurcze trawienne
(połykanie powietrza), lęki, obawy, nadmierna wrażliwość seksualna, neurastenia,
niezrównoważenie psychiczne, nieżyt żołądka i jelit, paraliż, zapalenie tętnic, zapalenie przewodów
nosowych i niedrożności nosa przy oddychaniu.
Zewnętrznie:
Brak sił, nerwobóle reumatyczne, wątłość, ogólne osłabienie, wycieńczenie, przewlekły katar nosa
oraz przewlekłe zapalenie zatok bocznych nosa.
MELISA LEKARSKA
Właściwości lecznicze:
Działa uspokajająco w niektórych postaciach astmy, w neurastenii, nerwicach serca, poprawia
apetyt i trawienie, jest wskazana w chorobach żołądka. Działa wzmacniająco na mózg, serce,
macicę, układ trawienny oraz przeciwskurczowo i rozkurczowo na mięśnie gładkie jelit, zmniejsza
napięcie mięśni jelita grubego, jest środkiem pobudzającym fizycznie i umysłowo, a więc wpływa
na przedłużenie życia. Działa przeciwbólowo, przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo,
przeciwczerwiowo. Jest środkiem napotnym i wiatropędnym, łagodzi bóle menstruacyjne i wpływa
regulująco na menstruację. Zmniejsza nadpobudliwość płciową, wzmacnia pamięć, przeciwdziała
niedokrwistości. Jest środkiem przeciwwymiotnym u kobiet ciężarnych oraz mlekopędnym.
Wykazuje także słabe działanie moczopędne, nasenne oraz przeciwzapalne.
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Migrena wywołana złym trawieniem, nerwobóle twarzy, zębów, ucha, głowy, astma,
niedokrwistość, nadmierne bicie serca, drgawki dziecięce, epilepsja, napady nerwowe,
pobudliwość, choroby żołądka, omdlenie, zawroty głowy, szum w uszach, anemia, menstruacja
bolesna, niestrawność, zaniki pamięci, melancholia, depresja, skurcze, spazmy, bezsenność,
uczucie niepokoju, stany zapalne dróg żółciowych i trzustki, kolka jelitowa, słabe przyswajanie
składników pokarmowych, skąpe miesiączkowanie, zapalenie jajników. Znosi nadmierną
fermentację i wzdęcia.
Zewnętrznie:
Ukąszenia owadów, urazy, wrzody, bóle gośćcowe i reumatyczne, rany.
MIĘTA PIEPRZOWA
Właściwości lecznicze:
Wewnętrznie:
Wyciąg z liści działa pobudzająco na układ nerwowy i wzmaga czynność wydzielniczą żołądka,
wątroby, pobudza wydzielanie soku żołądkowego i żółci w wątrobie, ułatwia trawienie, pobudza
łaknienie, zmniejsza napięcie mięśni gładkich jelit i dróg żółciowych, umożliwia prawidłowy pasaż
10
treści jelitowej i przeciwdziała zastojom żółci w pęcherzyku żółciowym, działa wiatropędnie,
ułatwiając odejście gazów i zmniejszając wzdęcia, działa przeciwskurczowo i antyseptycznie
ogólnie, a w szczególności w jelitach, niszcząc drobnoustroje Gram-dodatnie i Gram-ujemne,
działa uspokajająco, obniża nieco ciśnienie krwi, lekko pobudza popęd płciowy, zmniejsza
wydzielanie mleka, znieczula, osłabia bóle jelitowe, wywołuje miesiączkę. Przy dużych dawkach
ogranicza i hamuje senność.
Zewnętrznie:
Działa antyseptycznie, przeciwpasożytniczo, przeciwskórczowo, łagodzi bóle, odstrasza owady.
Olejek miętowy działa tak samo jak liście, lecz znacznie silniej. W postaci aerozolu jest bardzo
silnym środkiem bakteriobójczym również dla szczepów antybiotykoodpornych, ma właściwości
przeciwbólowe, po zastosowaniu na błony śluzowe nosa także chłodzące i zmniejszające obrzęki w
nieżytach. Na nieuszkodzoną skórę mentol działa przeciwświądowo, drażni zakończenia nerwowe,
wywołuje uczucie chłodu, zmniejsza ból i stan zapalny, niszczy bakterie.
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Liście mięty i ich wyciągi poleca się na zaburzenia trawienne np. bóle brzucha, wzdęcia, utratę
łaknienia, przy utrudnionym trawieniu tłuszczów np. w dwunastnicy, w stanach nieżytowych
przewodu pokarmowego, w kolce jelitowej, przy nieprawidłowej fermentacji w jelitach, przy
zapaleniu pęcherzyka żółciowego i przewodów żółciowych, przy lekkiej niewydolności wątroby i
zbyt małym wytwarzaniu żółci, w kamicy żółciowej, żółtaczce, skurczu mięśni jelit i przewodów
żółciowych, obecności bakterii chorobotwórczych w jelitach, wymiotach, biegunkach, opuchliźnie,
zaburzeniach miesiączkowania, nerwicach wegetatywnych. Olejek mięty stosuje się doustnie tylko
w bakteryjnym zapaleniu dróg żółciowych. W schorzeniach wątroby, jelit i pęcherzyka żółciowego
olejek miętowy jest składnikiem złożonych preparatów ziołowych.
Zewnętrznie:
Płukanie jamy ustnej i gardła naparem, smarowanie maścią lub emulsją przy nieżycie nosa i
obrzęku błony śluzowej i w niektórych chorobach skórnych. Przy bólach nerwowych, migrenowych,
reumatycznych stosuje się smarowanie olejkiem. Jako pasta do zębów i w postaci cukierków do
ssania odkaża i odświeża usta. Inhalacje w nieżytach gardła i oskrzeli. Mentol stosuje się
zewnętrznie w bólach neuralgicznych i mięśniowych, np. zawiesinę olejową w chorobach skórnych
i świądzie, w nieżycie jamy ustnej, gardła i krtani.
MNISZEK LEKARSKI
Właściwości:
Drenuje wątrobę i przewody żółciowe ułatwiając przepływ żółci do dwunastnicy, zwiększa
wydzielanie soku żołądkowego i ułatwia trawienie pokarmów, poprawia krążenie, działa
moczopędnie i wydala związki azotowe z moczem, obniża poziom glukozy we krwi w początkowym
okresie cukrzycy, oczyszcza krew, ma właściwości przeciwgnilne i przeciwszkorbutowe oraz
saluryczne (usuwa z organizmu nadmiar jonów Na i K), wzmacnia i wzbogaca apetyt przez
działanie na wątrobę, zmniejsza przekrwienie w jamie brzusznej i osłabia stany skurczowe w
przewodach żółciowych i w pęcherzyku żółciowym.
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Anemia, astenia, azotemia, dermatoza u wątrobowców (ciemne plamy na twarzy, choroby skórne
jak opryszczka, łupież, egzema, trądzik), czyraki, hemoroidy, kamica żółciowa i nerkowa
(szczawianowa i fosforanowa), atonia mięśni gładkich i skurcze przewodów żółciowych, nadmiar
cholesterolu we krwi, chroniczne nawrotowe zapalenie dróg żółciowych, zapalenie wątroby,
niewydolność oraz marskość wątroby i następcze osłabienie czynności żółciotwórczej komórek
wątroby, niewydolność nerek, zwiększona obecność mocznika i innych ciał azotowych we krwi,
otyłość, paradentoza, reumatyzm, gościec, skąpomocz, szkorbut, stwardnienie tętnic (miażdżyca),
zapalenie jelita cienkiego i okrężnicy, obrzęki i zapalenie tkanki podskórnej, zaparcia,
nadfermentacja jelitowa, zakłócenia w krążeniu krwi, sinica, zatrucie krwi mocznikiem i innymi
ciałami azotowymi, zbytnie przekrwienie naczyń w jamie brzusznej, żółtaczka, żylaki goleni.
Zewnętrznie:
Bielmo rogówki i jej zmętnienie, kurzajki, brodawki, piegi.
MYDLNICA LEKARSKA
Zastosowanie:
Substancje zawarte w korzeniu mydlnicy (szczególnie saponiny) pobudzają przemianę materii i
czynności wydzielnicze. Surowiec bywa stosowany głównie jako składnik ziołowych leków
wykrztuśnych stosowanych przy ostrym i przewlekłym zapaleniu górnych dróg oddechowych.
Wchodzi także w skład mieszanek ziołowych stymulujących metabolizm stosowanych w leczeniu
schorzeń skórnych związanych z zaburzeniami metabolizmu, miażdżycy tętnic, kamicy nerkowej,
chorobach reumatycznych, chorobach wątroby i przewodu pokarmowego.
W większych dawkach działa drażniąco na żołądek i jelita powodując wymioty i inne objawy
zatrucia.
NAGIETEK
Właściwości lecznicze:
11
Nagietek działa moczopędnie, nieznacznie pobudzająco na akcję serca obniżając ciśnienie krwi
poprzez rozszerzenie naczyń obwodowych, rozkurczowo, przeciwnowotworowo, przeciwzapalnie,
antyseptycznie i gojąco. Doskonale leczy rany zewnętrzne, przyspieszając proces ziarninowania i
regeneracji naskórka, działa uspokajająco i stymulująco wywołując nieznaczne zwiększenie
wydzielania się potu i żółci. Działa regulująco na stany skurczowe w przewodzie pokarmowym,
zapobiegająco na uszkodzenie błony śluzowej żołądka, przeciwszkorbutowo, łagodząco na bóle
zębów (używany do smarowania dziąseł).
Stosowany wewnętrznie jest środkiem pomocniczym między innymi w leczeniu stanów lękowych i
depresji, bólów w okresie miesiączkowania, szczególnie u nerwicowych i anemicznych dziewcząt,
stanów przekrwiennych wątroby, owrzodzenia żołądka i jelit, nerwobólów reumatycznych, bólów
szyi, mięśni i pleców.
Stosowany zewnętrznie pomaga leczyć poważniejsze odmrożenia, oparzenia, uszkodzenia skóry
powierzchowne i głębokie, wrzodzianki i brodawki, stany zapalne gardła, jamy ustnej, spojówek,
trądzik, egzemy, opryszczkę itd.
PELARGONIA
Ma właściwości antyseptyczne. Stosuje się przy bólach i kłuciach ucha wewnętrznego. Liść
zwinięty i wsunięty do ucha usuwa ból i stan zapalny. Przy bólach reumatycznych stosuje się
okłady z liści. Przy katarze wąchać liście. Pobudza seksualnie.
Bodziszek cuchnący (Geranium Robertianum)
Napar z ziela bądź świeży sok działają moczopędnie, ściągająco, rozkurczowo, bakteriobójczo,
tamują krwawienie, poprawiają przemianę materii. Dobrze jest stosować napar, sok lub nalewkę
przeciw żółtaczce, kamicy moczowej, puchlinie wodnej, zimnicy, ischiasowi, biegunkom,
czerwonce, w przetokach wrzodowych i krwotokach wewnętrznych. Dobrze działa przeciw
nieżytom dróg oddechowych, krwiomoczu, opuchniętym gruczołom chłonnym. Świeży sok
powstrzymuje krwawienie z nosa, ran zewnętrznych, dobry jest także przeciw rakowatym wrzodom,
stłuczeniom, wyrzutom o najzłośliwszej uporczywości.
Pelargonia francuska (Pelargonium-Geranium odorantissimum)
Jest wyjątkowo korzystnym środkiem do leczenia ran i konsolidującym (łączącym) złamane kości,
przeciwdziała nowotworom. Stosuje się w przypadkach różnego rodzaju osłabień (deficyt
wydzielania przez korę nadnerczy), przy biegunce, nieżycie żołądka i jelit, wrzodach żołądka,
krwotoku macicznym, krwiopluciu, cukrzycy, kamicy moczowej, bezpłodności, owsicy, glistnicy,
nowotworach.
Na użytek zewnętrzny - w zastoju piersi (przekrwieniu), ranach, oparzeniach, owrzodzeniach,
odmrożeniach, zapaleniu jamy ustnej, aftach, nerwobólu nerwu twarzowego i półpaścu,
dolegliwościach pęcherza moczowego, bólach żołądka, bólach lędźwi, chorobach skórnych
(liszajec, egzemy suche), wszawicy, podatności na raka, w nowotworze macicy.
PERZ
Właściwości lecznicze:
Goi tkanki, działa moczopędnie i oczyszczająco, obniża poziom mocznika i chlorków, pobudza
gruczoły wydzielania wewnętrznego, poprawia przemianę materii, działa przeciwgorączkowo i
przeciwczerwiowo, zwiększa odporność błon śluzowych i naskórka, ma właściwości
przeciwcukrzycowe, zmiękczające i żółciopędne, wzmaga procesy utleniania w tkankach.
Wskazania lecznicze:
Artretyzm, egzemy, blednica, gościec stawowy, kamica żółciowa, kamica moczowa, krwawienia
(hemoroidy), nieżyt dróg oddechowych, niedokrwistość, podwyższenie poziomu cholesterolu we
krwi, przekwitanie, przewlekłe schorzenia wątroby, skąpomocz, żółtaczka, zapalenie dróg
moczowych i trawiennych, różne stany zapalne, reumatyzm, przewlekłe niedomogi: błon
śluzowych, narządów wewnętrznych, naczyń krwionośnych, skóry, tkanki łącznej.
PIOŁUN POSPOLITY
Właściwości lecznicze:
Ma właściwości trawienne, działa przeciwgorączkowo, moczopędnie i żółciopędnie,
przeciwczerwiowo, pobudza apetyt, sprzyja menstruacji, olejek ma właściwości odkażające, działa
rozkurczowo na przewód pokarmowy, przewody żółciowe, trzustkowe, moczowe i na macicę,
usuwa owsiki, pasożyty skórne (świerzbowce, wszy)
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Anemia, atonia trawienna (żołądek i jelita), dolegliwości gastryczne, kurcze żołądka, brak apetytu,
gorączkowanie, wzdęcia, opóźnienia miesiączkowania, pasożyty jelitowe, upławy białe, zaburzenia
wątrobowe, zatrucia bielą ołowiową, bolesne miesiączkowanie, biegunka, żółtaczka, reumatyzm,
kolka jelitowa, zaparcia, niestrawność.
12
Zewnętrznie:
Rany zwiotczałe, wrzody, liszaje, ukąszenia owadów.
PODBIAŁ POSPOLITY
Zastosowanie:
Liść podbiału ma zastosowanie w stanach zapalnych i nieżytach dróg oddechowych, jamy
ustnej i krtani. Wywiera działanie osłaniające i ściągające (garbniki).
POKRZYWA
Właściwości lecznicze:
Oczyszcza organizm ze złogów kwasu moczowego, zwęża naczynia krwionośne, hamuje
krwawienie, odprowadza złogi żółciowe z dróg przewodów żółciowych, poprawia pracę wątroby i
dzięki temu odtruwa organizm, wzmacnia żołądek, zmniejsza nadmierną potliwość. Ma działanie
przeciwbiegunkowe, przeciwinfekcyjne, przeciwanemiczne, przeciwkrwotoczne, przeciwgośćcowe i
rewulsyjne. Poprawia ogólną przemianę materii, pobudza wytwarzanie enzymów trzustkowych i
zwiększa produkcję czerwonych krwinek i hemoglobiny.
Pokrzywa stosowana do wewnątrz jest środkiem wspomagającym w leczeniu różnego rodzaju
krwawień (krwioplucie, wymioty krwawe, krwinkomocz, krwawienia maciczne, krwawienia z nosa,
hemofilia, krwawiączka), anemii, krzywicy, ogólnego osłabienia, wyrzutów skórnych, ran
oparzeniowych i zapalenia skóry, dolegliwości związanych z okresem klimakterium, z gośćcowym
zapaleniem stawów, pęcherza, nerek, kamicy wątroby, żółtaczki wrzodów żołądka, stanów
przedcukrzycowych, biegunki, wzdęcia, moczenia mimowolnego i dzieci, nieżytu śluzowobłoniastego jelit.
Zewnętrznie zaleca się stosować pokrzywę przy łojotoku skóry głowy i łupieżu, nadżerkach
(aftach), w infekcji jamy ustnej, grzybicy skóry, błon śluzowych, guzów, narośli i nowotworów.
POZIOMKA POSPOLITA Właściwości lecznicze:
Poziomka (liście) działa ściągająco, moczopędnie, przeczyszczająco, trawiennie,
przeciwbiegunkowo i bakteriobójczo.
Owoce poziomki mają działanie odżywcze i witaminizujące. Sok i owoce mają właściwości
odtruwające, czyszczą krew i regulują przemianę materii.
Wskazania lecznicze:
Dolegliwości nerek, zaparcia, bolesne miesiączkowanie, stany zapalne, niedokrwistość, opryszczka
jamy ustnej, nieżyt dróg oddechowych, kaszel. Liście poziomki mogą wchodzić w skład herbatek
domowych z dodatkiem liści melisy i ziela macierzanki. Taka herbatka z powodzeniem zastępuje
herbatę chińską.
RÓŻA DZIKA
Właściwości lecznicze:
Owoce, które zawierają oprócz wymienionych składników, także taniny, glukozę, żywice, wanilię,
działają ściągająco, hemostatycznie (tamując krwawienie), moczopędnie, oczyszczająco,
przeciwanemicznie, przeciwszkorbutowo i ogólnie wzmacniająco.
Wskazania lecznicze:
Awitaminoza, biegunka, kamica moczowa, krwawienie, osłabienie ogólne, upławy białe, zaparcia,
glisty, nieżyt dróg trawiennych, nieżyt pęcherza i dróg moczowych, bezsenność, stany pobudzenia
nerwowego.
RZEPIK POSPOLITY
Właściwości lecznicze:
Wewnętrznie:
Ma właściwości ściągające i odkażające, działa moczopędnie, przeciwzapalnie,
przeciwcukrzycowo, zapierająco, przeciwkrwawieniowo, przeciwbiegunkowo, hamuje nadmierny
rozwój flory bakteryjnej w jelitach, zapobiega nadmiernemu złuszczaniu, wzmacnia włośniczki,
wzmacnia i reguluje pracę wątroby, pęcherzyka żółciowego, żołądka, jelit, reguluje przemianę
materii.
Zewnętrznie:
Wzmacnia błonę śluzową jamy ustnej i gardła przy awitaminozach, goi rany, łuszczycę, półpasiec,
rozpędza i powoduje rozejście się wrzodu, ma właściwości ściągające, przeciwbakteryjne i
13
przeciwzapalne.
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Biegunka krwawa, krwioplucie, białkomocz, cukrzyca, astma, otyłość, schorzenia wątroby, puchlina
wodna, artretyzm, reumatyzm, przeziębienia, upławy białe, robaki obłe, kolka nerkowa, kamica
nerkowa, hemoroidy, trądzik, zapalenie spojówek, egzemy, zatrucia pokarmowe i dzieci,
profilaktycznie angina, chroniczne schorzenia skóry.
Zewnętrznie:
Zapalenie jamy ustnej, zwiotczałe rany, zwichnięcia, kontuzje, pleśniawki, rany infekcyjne.
SKRZYP POLNY
Właściwości lecznicze:
Ma właściwości moczopędne (co ma znaczenie przy stanach zapalnych dróg moczowych, przy
chorobach serca, wątroby i kamicy nerkowej), remineralizujące i antydegeneracyjne (korzystnie
działa na stan naczyń krwionośnych, narządów wewnętrznych, skóry, włosów, paznokci, kości),
ściągające i hemostatyczne, hamuje wszelkie krwawienie, hemopoetyczne (krwiotwórcze; pobudza
powstawanie czerwonych krwinek i hemoglobiny, sprzyja normalnej miesiączce), gojące. Świeże
ziele jest bardziej aktywne i pobudza przemianę materii.
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Skąpomocz, puchlina wodna, zapalenie pęcherza moczowego, infekcje nerkowe, białkomocz, dna,
krwotok, krwioplucie, wymioty krwawe, krwiomocz, krwawienia z nosa, krwotok maciczny, biegunka
bakteryjna, utrata soli mineralnych (np. odwapnienie), dolegliwości płucne i w początkowych
stadiach gruźlicy, krzywica, tężyczka, astenia (ogólna słabość), złamania, uszkodzenia i rany
kostne, niewydolność miesiączkowania, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca (stwardnienie tętnic),
choroby zwyrodnieniowe stawów (artroza), nerwowość, stany nowotworowe, wypadanie włosów
(łysienie), padaczka (podawać drobno pokrojone suszone ziele skrzypu), środek poprawiający
elastyczność i odporność naskórka tkanki łącznej i błon śluzowych, regulujący przepuszczalność
ścian naczyń krwionośnych, utrudniający zarazem odkładanie się w nich tłuszczów. Skrzyp
poprawia aktywność hormonalną u ludzi starszych i jest skutecznym specyfikiem na skórę dla osób
w podeszłym wieku o obniżonej ilości krzemu.
Zewnętrznie:
Rany, owrzodzenia nóg, nowotwór owrzodzony, afty (płukanie jamy ustnej przy stanach
zapalnych), przemywanie ciężko gojących się ran i przy odmrożeniach. Pomaga w konsolidacji
złamań kostnych, gdyż sprzyja przyswajaniu fosforu, który jest czynnikiem remineralizującym.
Rozpuszczona w wodzie krzemionka jest łatwo wchłaniana przez przewód pokarmowy i wydalana
głównie z kałem, w mniejszym stopniu z moczem, w którym spełnia rolę jednego z ochronnych
koloidów przeciwdziałających krystalizacji składników mineralnych w przewodach moczowych.
Skrzyp błotny jest zakazany do stosowania.
ŚLAZ LEŚNY
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Używany jest jako środek powlekający i osłaniający, a także zmiękczający (również zewnętrznie) w
stanach kataralnych i zapalnych dróg oddechowych, przy nieżytach przewodu trawiennego,
wrzodach żołądka i dwunastnicy, nerwicy żołądka. Śluz zawarty w kwiatach i liściach powleka
błony śluzowe jamy ustnej i gardła chroniąc je przed podrażnieniem, łagodzi kaszel, przywraca
ruch nabłonka rzęskowego, ułatwia odksztuszanie i zmniejsza stan zapalny danego narządu.
Działanie ochronne śluzu jest krótkotrwałe.
Zewnętrznie:
Okłady na wrzody, oparzenia, zapalenie spojówek, stany zapalne jamy ustnej.
ŚWIETLIK LEKARSKI
Zastosowanie lecznicze:
Napar świetlika pobudza czynności wydzielnicze żołądka, wątroby i jelit, działa ściągająco i
przeciwzapalnie. Działa skutecznie przy schorzeniach siatkówki oka, zapaleniu spojówek, tęczówki
i łzawieniu oraz reguluje ciśnienie w gałce ocznej, leczy zapalenie wiosenne spojówek i uporczywe
stany zapalne brzegów powiek i skóry powiek. Poprawia tworzenie się purpury wzrokowej na
siatkówce w plamce żółtej, czyli w czopkach i w pozostałej części siatkówki, ułatwia przyswajanie
witaminy A, która jest głównym czynnikiem decydującym o ostrości wzroku i o widzeniu zarówno w
świetle jak i o zmierzchu.
Świetlik wspomaga pamięć i jest skuteczny w lekkich zakażeniach.
SZAŁWIA LEKARSKA
Właściwości lecznicze:
Wewnętrznie:
14
Liść działa dezynfekująco, przeciwzapalnie, wykrztuśnie, rozkurczowo, ściągająco, pobudza serce i
nerwy, wzmacnia żołądek, zmniejsza przekrwienie błon śluzowych i skóry oraz mikrokrwawienia z
nadmiernie rozszerzonych lub uszkodzonych naczyń włosowatych. W przewodzie pokarmowym
wyciągi z szałwi hamują intensywny wzrost saprofitycznej flory bakteryjnej, przeciwdziałają
nadmiernej fermentacji i bolesnym wzdęciom spowodowanym stanem skurczowym w jelitach i
gromadzeniem się gazów, powiększają ilości wydzielonej żółci. Przetwory z szałwi działają
egzogennie i pobudzają miesiączkowanie w przypadkach, gdy jest ono zbyt skąpe. Nalewka lub
wyciąg płynny hamują wydzielanie potu, nadmierną laktację u karmiących matek, działają też
przecicukrzycowo, pobudzają korę nadnercza, działają moczopędnie, powiększają ciśnienie krwi,
działają tonizująco i uspokajająco, działają przeciwnowotworowo i antyseptycznie, oczyszczająco
na krew, sprzyjają zapłodnieniu.
Zewnętrznie:
Działają ściągająco, gojąco blizny, antyseptycznie, wzmacniają skórę.
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Anemia, astma, biegunka, bezpłodność, brak sił, bóle i zawroty głowy, gorączka z przerwami,
neurastenia, brak łaknienia, apopleksja z krwotokiem, dolegliwości nerwowe, drgawki, paraliż,
chroniczny nieżyt oskrzeli, obfite pocenie się rąk, niedostateczne wydzielanie moczu,
niedociśnienie tętnicze krwi, miesiączkowanie bolesne i zaburzenia miesiączkowania, podatność
na powstawanie raka, okres poprzedzający poród, zapalenie węzłów chłonnych pachy, przerost
układu chłonnego, zapalenie oskrzeli, chroniczny nieżyt żołądka, osłabienie pracy układu
trawiennego, schorzenia wątroby, płuc, dróg moczowych, wzmocnienie rekonwalescentów,
uszkodzenie włosowatych naczyń krwionośnych w ścianie jelit, wrzód żołądka i dwunastnicy,
skurcz jelit, niedokwaśność soku żołądkowego, początkowe objawy cukrzycy, nadmierna
pobudliwość nerwowa, nadczynność tarczycy, zatrucia pokarmowe, dychawica oskrzelowa u osób
starszych, kamica moczowa.
Zewnętrznie:
Afty, angina, astma, atoniczne rany i owrzodzenia, ból zęba, białe upławy, debilność dziecięca,
dermatozy (egzemy), dezynfekcja mieszkań, swędzenia pochwy, ukąszenie osy, łysienie,
zapalenie jamy ustnej, zapalenie krtani, skrofuloza, stany zapalne dziąseł i gardła, swędzące
wypryski, stłuczenia, lekkie oparzenia, żylaki nóg, podudzi, odbytu, czyraki, skaleczenia drobne.
TATARAK ZWYCZAJNY Właściwości lecznicze:
Tatarak (kłącze) stosowany jako lek wzmacnia ogólnie, a więc wpływa na przedłużenie życia.
Poprawia pracę gruczołów wydzielania wewnętrznego, działa krwiotwórczo, moczopędnie, nieco
napotnie, pobudza czynności żołądka, łagodzi bóle menstruacyjne i dolegliwości kostne, uspokaja,
działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo, goi wrzody, jest środkiem przeciwrobacznym,
wiatropędnym, insektycydem, wpływa na wydzielanie śliny i soku żołądkowego. Gryzienie
kawałków kłączy wzmacnia wydzielanie żółci, działa rozkurczowo na drogi moczowe i żółciowe.
Stosowany zewnętrznie na skórę głowy działa przeciwzapalnie, ściągająco i bakteriobójczo. Olejek
tatarakowy zmniejsza dolegliwości reumatyczne, artretyczne, leczy bezkwaśność żołądkową, kolkę
jelitową itp.
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Atonia trawienia, zwiotczenie żołądka, utrudnione trawienie, nieżyt żołądka, zapalenie żołądka i
jelit, wzdęcia, zaburzone miesiączkowanie, gorączki naprzemienne, skąpomocz, artretyzm, dna,
krzywica, skrofuloza, kaszel, reumatyzm, dolegliwości wątroby i pęcherzyka żółciowego,
dolegliwości węzłów chłonnych, bóle nerek, brak łaknienia, stany wyczerpania nerwowego,
niepokoju i trudności w zasypianiu.
Zewnętrznie:
Dolegliwości jamy ustnej i jej błony śluzowej, gardła, łojotokowe zapalenie skóry, wypadanie
włosów, łupież
TYMIANEK
Właściwości lecznicze:
Wewnętrznie:
Jest środkiem pobudzającym organizm fizycznie, psychicznie i wpływa na krążenie krwi w
naczyniach włosowatych (kapilarach), wzmacnia sprawność układu nerwowego i pobudza
sprawność umysłową, pobudza łaknienie, a więc i apetyt, podwyższa ciśnienie krwi, działa
moczopędnie, napotnie, wiatropędnie, lekko hipnotyzująco, przeciwrobaczo, wywołuje
miesiączkowanie, pobudza leukocytozę (powiększa liczbę białych ciałek krwi w przypadku chorób
zakaźnych), oddziałuje dezynfekująco, znieczulająco, przeciwzakrzepowo, przeciwkaszlowo,
przeciwbólowo, ściągająco, przeciwzdęciowo, przeciwwzdęciowo, przeciwkrwawieniowo,
przeciwastmatycznie. Jest afrodyzjakiem. Konserwuje żywność.
Zewnętrznie:
Może być jako antyseptyk, środek bakteriobójczy, przeciwgnilny, przeciwreumatyczny,
przeciwpasożytniczy, przyspiesza zabliźnianie trudno gojących się ran, niszczy drożdżaki i grzybki.
Przeciwdziała jadowi żmij.
15
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Brak sił, ogólna słabość fizyczna i psychiczna, niepokój, lęk, obawa, strach, trwoga. Osłabienie i
wyczerpanie nerwowe, anemia u dzieci, niskie ciśnienie krwi, blednica, kaszel drgawkowy, koklusz,
dolegliwości płucne, grzybica dróg oddechowych, astma oskrzelowa, atonia trawienna
(spowolnione trawienie), infekcje jelitowe i moczowe, nadfermentacja w przewodzie pokarmowym,
wzdęcia, wiatry, dolegliwości przeziębieniowe (grypa, katar nosa, "łamanie", obolałość mięśni,
angina), choroby infekcyjne, czyraki, reumatyzm, zaburzenia w krążeniu krwi, przypadkowy zanik
miesiączki, upławy białe, pasożyty jelitowe (glista ludzka, owsiki, tęgoryjec dwunastnicy),
bezsenność, gościec, zapalenie korzonków błon śluzowych gardła i krtani.
Zewnętrznie:
Choroby skórne, czyraki, rany, upławy białe, dolegliwości jamy ustnej i zębów, ogólne osłabienie
(kąpiele), artretyzm, dna, reumatyzm stawowy i mięśniowy, wypadanie włosów, świerzb, wszawica,
grzyby pasożytnicze, drożdżaki, owrzodzenie wywołane bakteriami ropotwórczymi, powierzchniowe
zakażenia promieniowcami, zapalenie jamy ustnej, dziąseł i migdałków, guzy, siniaki, opuchliny.
TYMOL
WICIOKRZEW
PRZEWIERCEŃ
Wskazania lecznicze:
Wewnętrznie:
Dolegliwości dróg oddechowych, chroniczny bronchit, gruźlica, koklusz (inhalacje i sproszkowany
tymol)
Zewnętrznie:
Antyseptyk jamy ustnej, rany, świąd sromu.
Wiciokrzew zawiera przede wszystkim substancje antybiotyczne niszczące gronkowce złociste i
paciorkowce okrężnicy.
Sosna
W Polsce ma duże znaczenie gospodarcze gdyż jest jednym z najpospolitszych drzew i dostarcza cennego
drewna. Sosna od najdawniejszych czasów była stosowana w medycynie ludowej. Odwary z pączków, igieł
lub zielonych szyszek stosowano do leczenia szkorbutu, puchliny wodnej, reumatyzmu, bólów zębów,
artretyzmu, gruźlicy, chorób skóry, ukąszeń żmii itp. Bursztyn, czyli skamieniała żywica sosny był od
wieków amuletem, lekiem i rekwizytem niezbędnym przy zamawianiu chorób.
Ruta
Działanie: rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych oraz układu
moczowego (działanie wiatropędne, żółciopędne, nieznacznie moczopędne), obniża w niewielkim stopniu
ciśnienie krwi. Dzięki zmniejszeniu oporów w drobnych naczyniach usprawnia się nieco krążenie
obwodowe. Hamuje też wydalanie jodu, podwyższa poziom wapnia we krwi i ma także własności
odtruwające.
Żarnowiec miotlasty
Działanie: zmniejsza wrażliwość i przewodnictwo nerwowe w mięśniu sercowym, a tym samym
częstotliwość i amplitudę skurczów. Leki na bazie sparteiny stosuje się przy migotaniu przedsionków,
częstoskurczu, przy zaburzeniach krążenia obwodowego. Stosowany także w celu wywoływania i
pobudzania skurczów porodowych.
16