spis_tresci - Wydawnictwo Naukowe Scholar


Recenzja: prof dr hab. Wojciech Witkowski
Redaktor prowadzący: Łukasz Żebrowski
Redakcja i korekta: Anna Kaniewska
Projekt okładki: Katarzyna Juras
Na okładce wykorzystano zdjęcie fresku Ambrogia Lorenzettiego
Alegoria dobrych rządów, Palazzo Pubblico w Sienie, Google Art Project
IA
AWA DMI
N
PR
JI
AC
TR
IS
WY
DZ
IA
Ł
Publikacja dofinansowana przez Wydział Prawa i Administracji
Uniwersytetu Warszawskiego
TE
TU
SK
ER
IW
IE
GO
UN
SY
Z
WAR S
AW
Copyright © 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.
Copyright © 2015 by Marek Wąsowicz
ISBN 978-83-7383-743-0
Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.
ul. Wiślana 8, 00-317 Warszawa,
tel./fax 22 828 93 91, 22 826 59 21, 22 828 95 63
dział handlowy: jak wyżej w. 105, 108
e-mail: [email protected]
www.scholar.com.pl
Wydanie pierwsze
Skład i łamanie: WN Scholar (Stanisław Beczek)
Druk i oprawa: Mazowieckie Centrum Poligrafii, Marki
Nikt też u nas żadnego rządu nie uznaje,
jeżeli mu się sam dobrowolnie nie poddał…
Jan Zamoyski na elekcji w 1575 r.
Tego wolnością nie mamy zwać, iż kto podług swej woli żyje,
ale to jest prawdziwa wolność a swoboda, żyć podług prawa.
Łukasz Górnicki
Spis treści
Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Europejski standard ustrojowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
Konstytucjonalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
Rozdział I
Geneza konstytucjonalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tradycja praw fundamentalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Konstytucja jako przekształcony mit założycielski . . . . . . . . . . . .
Prawo jako narzędzie konstytucjonalizacji państwa . . . . . . . . . . . Filozoficzne podstawy konstytucjonalizmu . . . . . . . . . . . . . . . Dwa modele regulacji konstytucyjnych –
amerykański i francuski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II
Głowa państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Doświadczenia antyku: princeps, cesarz . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tradycja germańska: wódz i sędzia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Władza królewska w średniowieczu: od patrymonium
do pojęcia Korony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Reguły następstwa tronu: elekcja i sukcesja dynastyczna . . . . . . . . Król jako władca absolutny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monarcha jako konstytucyjna głowa państwa . . . . . . . . . . . . . .
Republikańska głowa państwa – prezydent . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział III
Tworzenie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Doświadczenia antyku: leges, senatus consulta,
konstytucje cesarskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tradycja germańska: dominacja prawa zwyczajowego . . . . . . . . . .
Król w parlamencie: przykład równowagi między władcą
i zgromadzeniem stanowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Król jako wyłączny prawodawca – przykład Francji . . . . . . . . . . .
Ustawa jako wyraz woli powszechnej – dorobek oświecenia . . . . . . .
Struktura parlamentu – jednoizbowość czy dwuizbowość . . . . . . . .
Skład parlamentu – zasada reprezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . Tok ustawodawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
25
27
30
36
50
72
87
88
93
98
105
110
114
117
131
132
136
139
147
153
158
162
169
7
Spis treści
Rozdział IV
Zarządzanie państwem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Doświadczenie antyku – polis i cesarstwo . . . . . . . . . . . . . . . . Tradycja germańska – ustrój rodowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
System lenny jako sposób zarządzania państwem . . . . . . . . . . . . Zarząd państwa stanowego – rozwój służb publicznych . . . . . . . . .
Administracja w dobie absolutyzmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rozwój zarządu lokalnego w czasach nowożytnych . . . . . . . . . . .
Rozbudowa zarządu państwa w XIX wieku –
jurydyzacja administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
177
179
184
188
194
200
210
216
Rozdział V
Wymiar sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Doświadczenia antyku – obywatelska heliaia i rzymska procedura . . . Tradycja germańska – wiec . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Król jako najwyższy sędzia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kształtowanie się niezawisłości sędziów – przykład angielski . . . . . .
Oświeceniowa krytyka wymiaru sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . Sądownictwo jako trzecia władza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Edukacja prawników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227
228
231
232
234
238
242
248
Rozdział VI
Obywatel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Doświadczenie antyku – obywatel na agorze i na Forum Romanum . . Tradycja germańska – od wiecu do przedstawicielstwa stanowego . . . Przedstawicielstwo stanowe jako współuczestnik rządów . . . . . . . . Miasto jako przestrzeń publicznej aktywności . . . . . . . . . . . . . .
Doświadczenie absolutyzmu – próba ograniczenia reguły reprezentacji
Obywatel i jego prawa podmiotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pierwsze deklaracje praw człowieka i obywatela . . . . . . . . . . . . .
261
262
274
280
289
299
302
313
Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317
Zestawienie bibliograficzne prac
przywoływanych bezpośrednio lub cytowanych . . . . . . . . . . . . 333
Źródła ilustracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339
Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341