Baibil tânka ba ¿ani sa ki?
Transkrypt
Baibil tânka ba ¿ani sa ki?
ˆ Baibil tanka ba ¿ANI SA KI? ˆ Baibil tanka ba ¿ANI SA KI? LALKA NANI ˆ PISKA ˆ 1 Gad upla ra paradais kum yaban [wahia 4] 2 Paradais ba tiwan [wahia 5] 3 Lisamra tara wina swakwi takan [wahia 6] ˆ PISKA ˆ ˆ 14 Gad ai prapitka nani bak aisan [wahia 17] ˆ ˆ 15 Gad prapit kum ra win dıa takbia ba [wahia 18] 16 Misaya ba balan [wahia 19] ˆ 4 Gad Ebraham ra pramis tara kum daukan [wahia 7] ˆ 5 Gad Ebraham bara ai pamalika ra blisin munan [wahia 8] ˆ 6 Job kasak laka ra bapi buan [wahia 9] ˆ 7 Gad Israel uplika nani ra swaki sakan [wahia 10] 8 Israel nisanka Kenan ra diman ˆ ˆ 17 Jisas ba Gad Kingka laka smalkan [wahia 20] 18 Jisas sainka nani [wahia 21] 19 Prapit aisanka kum naiwa aimaki ba [wahia 22] 20 Kraist pruanka [wahia 23] 21 ¡Jisas ba kli raya takan! [wahia 24] ˆ 22 Apastil nani ba sibrin apu [wahia 11] 9 Israel nani king kum makaban [wahia 12] 10 King Salaman sinskira kan [wahia 13] smalkan [wahia 25] 23 Sturi yamni ba kau smalkan [wahia 26] 24 Pal kangrigisan nani ra ulban 11 Lawana nani wan maisa nihki [wahia 27] bara wan smalki ba [wahia 14] ˆ 12 Gad wan smalkisa sinskira kaia [wahia 15] ˆ 25 Kasak lukan laka, wan 13 King pain bara King saura 26 Tasba na kli paradais kum nani [wahia 16] daukanka pain, bara latwan ˆ laka [wahia 29] takbia [wahia 30] 5 2012 WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIA Derechos reservados Ulbi sasakra nani ´ LA TORRE DEL VIGIA, A.R. ´ Heraldo 104, Col. Claverıa ´ 02080 Mexico, D.F. ´ Impresion de 2012 Naha ulbi saki yakabi lakaia ˆ ba, tasba aiska ra Baibil tanka ˆ smalkaia warkka ba taka kum sa, bara prisantka wilinkira yabi ni daukisa. Wahwi atkaia ˆ adar apu. Diara wala mapara wiras sa kaka, Baibil tikska nani ulbi sakanka nahara taki ba Dawan ˆ Bıla ba wina brin. The Bible—What Is Its Message? Miskito (bm-MIS) ´ Impreso en Mexico ˆ ¿Dıa muni Baibil ba laki kaikaia sa? Baibil ba buk nani sut tila wina kau ulbi sakan sa. ¿Man naha bukka painkira ba pat aisi kaikram? Patitara piua wina, upla ˆ ˆ nisan satka bani wina naha bukka ra maisa nihkanka bara bıla ˆ kaikanka laka sakisa. Baku sin, ai smalkanka nani wina yamnika sakan. Sakuna, upla manis naha bukka kau aisi kaikras, bara upla wala nani —kristian kum apia kaka kristian apia kabia sin— kau ˆ pain kakaira takaia want sa. Man baha sat uplika kum sma kaka, ˆ naha wauhkataya ba hilp mai munbia ta krikaia dukiara. ˆ AIBIL ba kau aisi kaikras kainara, diara tanka kum kum pliki kaikaia sa. Baibil ba Ulbanka ˆ Holikira nani nina makisa bara buk 66 brisa. Pas ˆ bukka ba Blasi Sturka bara las bukka ba Param Marikanka. B ¿Baibil ba ya wina sa? Naha ba makabi walanka pain kum sa. Mani 1.600 bilara, waitna 40 naha bukˆ ka 66 ba ulban. Sakuna, aıulbra kum sin wiras kan ˆ silp ai lukanka wina saki ulban. Kau ni, aıulbra kum ˆ win: “Ulbanka aiska ba Gad wingka puhbra mita sika” (2 Timoti 3:16). Bara wala sin aisan: “Jehova ˆ ˆ ˆ Spiritka ba yang bıli bak aisisa; ai bıla aisinka ba yang twisi ra sa” (2 Samuil 23:2). Yawan kaikan ˆ ˆ baku, Baibil aıulbra nani ba win Jehova Gad, wan Papaskra ba, Ulbanka Holikira nani ba paskan. Baibil ra ˆ wan marikisa Gad baha bukka ba wankan Witin ra kau pain kakaira takaia dukiara. ˆ ˆ Baku sin, Baibil ba dıa dukiara aisi ba tanka briaia ˆ ˆ sa: Gad ba king laka kum heven ra bri ba wal daukbia Witin king aimakaia raitka bri ba upla sut kulkbia. Aisi kaiki wama ba ra nu takma Blasi Sturka bukka wina Param Marikanka ba kat naha dukiara aisisa. ˆ Mai paiwisa Baibil tanka painkira laki kaiki wama taim baha dukiara lukma. ¿ NAHA PAT NU SMA KI? ˛ Baibil ba 1.610 mani bilara ulban, mani 1513 y.p.n. wina 98 y.p. ba kat.1 ˛ Pas Baibil bukka nani 39 ba —Hibru ˆ ˆ bıla ra ulban, bara pıska kum kum ˆ Arameo bıla ra— Hibru Ulbanka nani ˆ apia kaka Testament Almuk makisa. ˆ ˆ ˛ Las Baibil bukka 27 ba —Grik bıla ra ulban— Grik Ulbanka nani apia kaka ˆ Testament Raya makisa. ˛ Baibil ba sapta bara borska nani brisa. Sampla baku, Matiu 6:9, 10 ba ˆ tanka sa Matiu, sapta 6, borska nani 9 bara 10. 1 Naha wauhkataya ra manka nani dukiara aisabia taim, Yawan Piua Ninara (y.p.n.) apia kaka Yawan Piua ra (y.p.) yus munbia. Wahia mina ra mani nani ba nina prahni ra ulbia. 3 ˘ ˆ 1 Gad upla ra paradais kum yaban Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka ˆ Gad ba heven bara tasba ra sin rayaka paskan; waitna bara mairin kasak ba paradais kum ˆ ra swih Ai laka nani yaban “K AU diara wala nani sut paskras kan ˆ ˆ ba taura, Gad bui kasbrika pura ba bara tasba ba wal pas paskan.” (Blasi ˆ Sturka 1:1.) Naha bıla nani ba upla sut kakaira sa. Baku sin, naha sturka painkiˆ ra wal Baibil ba wan marikisa Gad ba karnika sut brisa bara wan Papaskra ba mita diara sut paskan. Baha wina, Baiˆ bil ba tanka marikisa piua ailal bilara ˆ Gad tasba na yawan dukiara ridi daukan ˆ bara diara satka manis sin paskan. Baibil ˆ ra naha piua nani ra yua nani makisa. ˆ Tasba ra diara kau tara Gad mita pasˆ kan ba sika upla. Pas waitna ba Gad ˆ mita tasba yuya ni paskan. Gad ai lilka talia kat paskan, naha wiaia want sa ˆ ˆ waitna ra latwan laka, sinska laka bara daukanka painkira wala nani sin yaban. ˆ Waitna ba Gad mita nina kum yaban, Adam, bara paradais kum ra Eden nina ˆ bri ba ra mangkan. Baha pliska ba Gad mita giadin kum baku paskan bara dus ˆ ˆ ˆ ma auhni satka manis bara kan. ˆ Yu kum, Gad aitani lukan waitna ba ai maritka bribia. Baha mita, waitna tnaya dusa kum brih pas mairin ba paskan, ai nina Iv bara waitna ra yaban witin ai maritka kabia dukiara. Adam uba lilia takan. Baha mita, sturi painkiˆ ra kum aisan: “¡Naha lika yang wınˆ ki wina wınka sa bara dusi nani wina ˆ dusa!” Gad sin win: “Baku bamna mairin ba dukiara waitna ba ai aisika bara ai yaptika sin swibia, bara ai mairka ra asla ˆ prawbia, bara witin nani wal ai tanka ˆ brih, wal ai wına kumi takbia” (Blasi Sturka 2:22-24; 3:20). ˆ ˆ ˆ Adam bara Iv ba Gad laka wal alki daukaia kan. Pas ba, tasba ba main kaikaia, saumuk mangkaia bara luhpa ailal baikaia kan. Wala ba, giadin dusa sut wina kumi baman piaia apia ˆ kan: “Diara yamni bara saura tanka ˆ kaikaia dusa ma ba” (Blasi Sturka 2: ˆ 17). Witin nani ba naha laka nani alki ˆ daukras kaka, ¿dıa takbia? Witin nani ˆ prubia. Naha ba sanska kum kan Gad ra marikaia Witin ra rispik muni, latˆ wan kaiki kan bara tingkika laka sin yabi kan. Rait pali naha uplika nani ba ˆ ai Papaskra bıla walaia sip kan. Witin nani saurka luha kan, kan Baibil ra ˆ wisa: “Gad kaikan diara nani witin paskan ba sut yamni pali kan” (Blasi Sturka 1:31). (Blasi Sturka sapta 1 bara 2 wina sakan sa.) ˛ Heven bara tasba nahki paskan ba dukiara, ¿Bai- ˆ bil ba dıa aisisa ki? ˆ ˆ ˆ ˆ ˛ ¿Gad ba Adam Iv wal ra dıa laka nani yaban? ˛ ¿Gad upla nani rayaka ba nahki kabia want kan? ˆ G AD NINA ˆ ˆ Baibil ba Gad ra nina prana sat ˆ ˆ sat makisa, sampla baku, Papaskra apia ˆ kaka karnika sut bri ba Gadka. Baha nina prana nani ba Witin holikira sa, ˆ ˆ ˆ karnika laka, kasakka laka, sinska laka, ˆ bara latwan laka bri ba wan marikisa. ˆ Sakuna, Gad ai nina pali brisa: Jehova. Patitara Baibilka nani ra, naha nina ba aima 7.000 baku takisa. Pas ba Blasi ˆ Sturka 2:4 ra takisa. Naha nina ba tanka sa “Witin Daukisa Diara nani Takbia”. Baha uba painkira sa, kan naha wiaia ˆ ˆ want sa Gad baman dıa luki bara pramis muni ba kat daukaia sip sa. 4 ˆ “Kau diara wala nani sut paskras kan ba taura. . .” Adam ra paskan 4026 y.p.n. 2 Paradais ba tiwan Blasi Sturka ˘ Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Insal mapa babura kum yaban Adam Iv wal ˆ ˆ ˆ ba Gad bıla lulkbia. Baha wina, saurka laka ˆ bara prura ba ta krikan ˆ AD upla nani kau paskras kainara, insal nani ba paskan. Yawan sip witin nani ra kaikras. Baha nani tila wina kum, ˆ ˆ ai nina Sitan bara Dibil maki ba, Gad mapara buan bara Iv ra kunin munan. Bara ˆ mairin ba Gad mita pibia apia win dusa ˆ ma ba wina pin. Sitan mita daukan piuta kum Iv ra aiˆ sabia. Piuta ba win Gad mita Iv bara ai maritka waitna ba ra diara pain kum yabaia want apia kan. Baku sin win baha dusa wina pibia kaka, prubia apia; baku ˆ natka ra win Gad ba witin nani ra kunin aisan kan. Sitan witin nani ra pramis muˆ ˆ ˆ nan Gad laka nani krikbia kaka, tanka kaˆ sak ba bribia bara silp ai kupia laka daukbia. Sakuna baha sut kunin kan: naha ˆ sika kunin laka pas ba. Sitan ba naha maˆ kabi walanka nani daukan: ¿Rait pali Gad ai raitka brisa upla nani ra king aimakaia ˆ dukiara? ¿Ai laka nani ba kasak pali sa? ˆ ˆ ¿Gad laka nani alki daukbia kaka, hilp wan munisa? Iv ba Sitan kunin win ba kasak lukan. ˆ Dus ma ba auhni kaikan bara pin. Baha wina ai maritka ra sin yaban. Bara witin sin pin. Naha daukan ba diara sirpi baku G ˆ SAURKA L AKA BARA PRURA BA ˆ Adam Iv wal ra Gad mita kasak pali paskan. Witin nani ba paradais ra ban kaia ra iwaia kan. Sakuna, witin nani ˆ ˆ Gad mapara buan ba saurka laka kum kan. Baha mita ai rayaka kasak ba lus ˆ ˆ ˆ tiwan bara Gad wal panika laka bri kan ba sin. Baha piua wina, Adam Iv bara ai ˆ ˆ luhpia nani ba ai wına ra saurka laka brin, baha mita pruisa (Roman 5:12). kaikaia sip sa, sakuna rait pali witin nani ˆ ba Gad mapara buan. Naha sika saurka ˆ laka ba. Adam Iv ba naha ba nu si dauˆ ˆ kan. Gad laka ba bahki kulkan, sakuna Jehova witin nani ra diara sut, ai rayaka kasak ba sin yaban kan. ˆ Gad ba mapa babura nani ra makabi ˆ ˆ walan dıa daukan ba. Pas ba Gad win ˆ naika piua ra Witin upla kum blıkbia bara piuta ba ikbia, piuta ba sika Sitan. ˆ Baha wina, Gad ba Adam Iv ra lahtubi win witin nani prubia. Sakuna Adam Iv ˆ wal luhpia nani Gad mita umpira kaikan bara iki ti- “Witin bui man lamla kras kan. ¿Adam Iv luhpia ra insauhkbia, bara ˆ ˆ nani ba dıa bıla kaikanka man pana witin ai mina ˆ laka bribia? Jehova praplakura ra sami kama.” ˆ mis munan Witin blıkbia Uplika ba —pramis (Blasi Sturka 3:15) munan Kiamka ba— Eden ra takan trabilka nani sut Matiu wapnika mangkbia. Sakuna, Swaki sasaMark ˆ kra ba, ¿ya kabia, bara nahki muni Gad Luk ˆ Jan dıa aisan ba daukbia? Ansika ba kau klir Apastil Nani takan Baibil ba ulbi auya kan piua ra. Sturka Roman Jehova Adam Iv wal ra paradais wina 1 Korint kangbi sakan. Bara witin nani ba wark 2 Korint Galesha karna takaia kan ai nitka nani dukiara. Epesus Piu luan ningkara, Iv kwihra takan bara Pilipai Kolosi luhpa waitna kum baikan, ai nina ba 1 Tesalonaika Ken. Baha wina, Adam Iv wal ba luhpa 2 Tesalonaika 1 Timoti waitna bara mairin wala nani baikan. 2 Timoti Baha nani tilara Abel bara Set. Noa ba Set Taitus Pilimon kiamka wina balan. (Blasi Sturka 3 wina 5 bara Param Marikanka 12:9 wina sakan sa.) ˛ ¿Ya ba pas kunin aisan, bara ani kan? ˆ ˆ ˛ ¿Dıa muni Gad Adam Iv wal ra paradais wina kangbi sakan? ˆ ˆ ˆ ˛ Gad ba mapa babura nani laka daukan taim, ¿dıa pramiska daukan? Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka 5 Adam pruan 3096 2500 y.p.n. ˘ 3 Lisamra tara wina swakwi takan Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti ˆ Gad upla saura nani ba sauhki tikan, sakuna Noa bara ai pamalika ra swaki sakan U PLA nani ba naha tasba ra kau ailal ˆ ˆ taki kan piua ra, saurka laka bara la ˆ ˆ krikanka laka kau pawan. Ban kra Henoc ˆ baman Gad napakanka kan baha piua nani ˆ ra. Witin win Gad mita upla saura nani ra ˆ sauhki tikbia. Sakuna upla nani ba bıla walras kan, kau ni ban saura dauki kan. ˆ Baha wina, Gad insalka kum kum ba Jehova mapara buan bara ai pliska heven ra kan ba swin. Naha tasba ra balan, upla baku taki ai laikka ba kat mairin ailal wal marit takan. Insal nani mairin wal marit takan taim, luhpa tarka tara nani baikan. Naha waitnika karnakira nani ra Nefilim ˆ nina makisa. Witin nani ba uba saurakira ˆ kan. Gad naha sut kaikan taim ai kupia ra ˆ sari laka tara brin. ˆ Henoc pruan ningkara, waitna wala Gad ˆ kupia laka daukan. Ai nina ba Noa. Naha ˆ waitnika bara ai pamalika wal Gad kupia ˆ laka dauki kan. Yu kum, Jehova aitani lukan lisamra tara kum brih balaia upla saura nani sut sauhki tikaia dukiara. Sakuna ˆ Gad want apia kan Noa bara daiwan nani sin prubia. Baha mita Noa ra win ark kum paskbia, naha ba, baks tara kum baku kan. Bahara Noa ai pamalika wal bara daiwan nani ba sin dimbia swaki takbia dukiaˆ ˆ ra. Noa ba Gad bıla walan. Baha mita mani 40 apia kaka 50 baku bilara baha arkka ba paskan. Baha piua nani ra, Noa “upla nani ra smalkan” (2 Pita 2:5). Witin upla nani ra maisa pakan lisamra tara aula ba ˆ G AD WAL TAUKI KAN Adam Iv wal luhpia aihkika ba Jehova king ˆ aimakaia laka ba want apia kan. Sakuna upla kum kum ˆ sat wala kan, sampla baku, Abel. Baha wina, Henoc ˆ bara Noa Gad wal tauki kan. Naha wiaia want sa witin ˆ ˆ nani ba Gad kupia laka dauki kan (Blasi Sturka 5:22; ˆ 6:9). Baibil ra waitna bara mairin ailal takisa Gad ai Kingka baku bri kan ba. ˆ dukiara, sakuna upla nani ba bıla walras kan. Piua ba aimakan taim, Noa bara ai pamalika wal ark bilara diman bara daiwan ˆ ˆ ˆ sat sat nani dingkan. Baha wina, Gad ark ˆ durka ba prakan bara lı ba mahka auhan. ˆ Kakna bara tihmia 40 bilara lı karna auhan bara tasba sut lisamra dingkan. Upla saura kumi sin swakwi takras kan. Kati nani luan ba ra, lisamra ba kau buhni taki kan, bara ark ba il kum purara takaskan. Noa bara ai pamalika wal ark wina takan taim, mani kum pat luan kan. Noa ba uba ˆ ˆ ai tingkika laka marikaia dukiara Gad ra saˆ kripais kum yaban. Gad ba Noa ra pramis munan kli lisamra kum wal tasba na sauhki tikbia apia. Bara ai pramiska tnata aimakaia dukiara kumadura kum yaban. Upla nani ba kumadura ba kaikbia taim ai auya ˆ tikbia apia Jehova dıa pramis munan ba. ˆ ˆ Lisamra luan ningkara, Gad upla ra la ˆ raya nani yaban. Sampla baku, Gad win ˆ upla nani ba sip kan daiwan nani wına piaia, sakuna tala lika apia. Baku sin win upla nani ba luhpa sahwi tasba na banhbia. Saˆ ˆ kuna upla ailal ba Gad mapara bui tawan tara kum ra asla takan. Bara waitna kum ai nina Nimrod ba Babel tawanka ra —piu ˆ luan ba ra, Babilon nina makan— tawer ˆ tara kum paskan. Sakuna Gad mita baha ˆ warkka takaskan. ¿Nahki muni? Gad dauˆ kan baha uplika nani ba ban wina bıla aisanka wala wala aisabia. Witin nani ba ˆ pana pana sip ai tanka briras kan ba ra, tawer ba danh paskras kan, bara upla sut ba plis wala wala ra wih iwan. (Blasi Sturka sapta 6 wina 11 bara Judas 14, 15 wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿Nahki natka ra saurka laka ba tasba ra kau ailal takan? ˆ ˆ ˆ ka laka ba marikan? ˆ ˆ ˛ Lisamra luan ningkara, ¿Gad upla nani ra dıa daukbia apia win? ˛ ¿Noa ba nahki natka ra Gad bıla walan bara kasak- 2500 y.p.n. ˆ Lisamra tara ta krikan 2370 ˆ 4 Gad Ebraham ra pramis tara kum daukan ˆ ˆ ˆ Ebraham Gad bıla walan. Ai kasakka lukan laka mita, Jehova pramis munan ai kiamka ba tara kabia L ISAMRA takan wina, 350 mani luan. Ebraham ba Ur tawanka ra iwi kan. Baha pliska ba naiwa piua ra Irak kuntrika tilara sa. Witin ba waitna kum kasak ˆ pali kan, sakuna ai kasakka laka traika kaikan. Kaisa kaikaia nahki takan. Jehova Ebraham ra makaban ai kuntrika ba swibia bara Kenan tasbaya ra waˆ ˆ bia. Ebraham Gad bıla walan. Witin ai maritka bara ai tubani Lot bara ai watla uplika nani wal piu wihka impaki kan. Baha wina, Kenan tasbaya ra wan. Sakuna plis kumi ra baman takaskras kan. ˆ ˆ Witin plis sat sat ra utla papakni kum ra iwi kan. Jehova Ebraham ra pramis tara ˆ kum daukan: Ebraham taka mita upla nani sut yamni munan kabia, bara Ebraham kiamka ba sin tawan tara kum kabia bara Kenan tasbaya ba ai dukia bribia. ˆ ˆ Ebraham bara Lot ba bıp bara sıp ailal pali bri kan. Ebraham kupia pihnikira kan ba mita, ai tubani ra win tasba kau pain ba bribia. Lot ba plis kau pain ba brin. Baha mita Jordan awalka lamara wih iwan. Naha pliska ba Sodoma tawanka lamara kan. Sakuna bahara iwi uplika nani ba uba saura pali kan bara Jehova kupia sari dauki kan. Ebraham Lot wal dakwi takan ningkara, Jehova witin ra pramis munan ai luhpia nani ba slilma nani heven ra ba baku kabia. Ebraham Jehova ra kasak luki kan, sakuna ai maya mairin Sara ba biarapara kan. Ebraham 99 mani ˆ bara Sara 90 baku bri kan piua ra, Gad witin nani ra win luhpa kum baikbia. Bara baku takan: Sara ba bibi kum baikan, ai nina ba Aisak. Ebraham luhpa wala nani sin baikan, sakuna Jehova win Swaki sasakra ba Aisak kiamka wina takbia. Lot ba ai pamalika wal Sodoma ra iwi ˆ kan. Sakuna, witin ba rug laka nina blikras kan. Lot ba upla pain kan. Baha mita, Jehova Sodoma sauhki tikaia lukan taim, insal nani blikan Lot ra maisa pakbia dukiara. Insal nani ba Lot ra win ai pamalika wal baha pliska wina plapbia bara ai ninara kaikras kabia. Ningkara, ˆ Gad ba heven wina pauta klahwan sulpa wal blikan bara Sodoma bara Gomora tawanka nani sauhki tikan. Lot bara ai luhpia mairin nani wal ai rayaka swaki takan. Sakuna, Lot maya ba ai ninara kaikan. Ban kra ai ninara swin dukia nani ra uba luki kan. Baha mita pruan. (Blasi Sturka 11:10-19:38 wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿Dıa muni Ebraham Kenan tasbaya ra iwi kan? ˆ ˆ ˛ ¿Dıa muni Jehova Sodoma bara Gomora tawanka nani sauhki tikan? ˛ ¿ Jehova Ebraham ra dıa pramiska daukan? ˆ G AD PRAMISKA NANI BA Baibil ulbi kan piua ra, upla kum upla wala ra diara kum yabia win ˆ kaka, pramis tara kum kan. Gad upla nani ra pramis tara ailal daukan. ˆ ˆ Naha pramiska nani bak Jehova tanka ˆ mariki kan Swaki sasakra kum blıkbia pramis munan ba ya kabia. Bara naha tasba ra balbia piua ra, nahki natka ra ˆ Gad warkka daukbia ba sin marikan. ˆ Sampla baku, Gad Ebraham ra pramis kum daukan taim win Swaki sasakra ba Ebraham kiamka wina ˆ kabia. Baku sin, Gad pramiska wala ˆ nani daukan ba Swaki sasakra tanka ba kau klir marikan. Blasi Sturka ˘ Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka 7 Ebraham aisubi takan 2018 1943 Ebraham wal pramiska 1800 y.p.n. ˘ ˆ 5 Gad Ebraham bara ai pamalika ra blisin munan Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka ˆ Ebraham kiamka ba kau ailal takan bara Gad mita Josep ba Idsip ra main kaikan nu kan ai Luhpia latwankira JEHOVA ba ai rayaka yabia. Blasi Sturka 3:15 ra ˆ baha dukiara aisi kan. Jehova dıa pitka ˆ kat panis wauhbia ba upla nani ai tanˆ ka bribia dukiara, Gad daukan Ebraham ˆ ra dıa makaban ba Baibil ra ulbia. Jehova Ebraham ra makaban ai luhpia Aisak ba sakripais baku yabia. ˆ Ebraham kasak lukan laka tara bri kan. ˆ Gad witin ra pramis munan Swaki sasakra ba Aisak kiamka wina takbia. Ebraham kasak luki kan Jehova mita Aisak ra prura wina bukaia sip kan. Baha mita, ai luhpia sakripais baku yabaia wilin kan. Sakuna Jehova insal kum blikan bara Ebraham ba takaskan. Baha wina, ˆ ˆ Gad Ebraham kasakka lukan laka dukiara ˆ pain aisan bara dıa pramis munan ba daukbia win. ˆ Piu luan ba ra, Aisak luhpa wal baikan: Isau bara Jekob. Sakuna Jekob baman Jehova dukia holikira nani kulki kan, baha ˆ mita Gad witin ra blisin munan. Jehova Jekob ra nina wala yaban, Israel, bara ai luhpia 12 ba Israel kiamka nani takan. Sakuna, ¿naha pamalika ba nahki natka ra nisan tara kum takan? Josep muihnika kau almuk nani ba witin ra tumi kan. Baha mita alba baku upla wala ra atkan. Baha uplika nani ba Idsip ra brih wan. Bahara Josep trabil ailal bri kan. Sakuna Jehova witin ra hilp munan, ˆ ˆ kan Josep ba sibrin apu kira Gad ra kasak luki kan. Yu kum, Fero Josep ra kulkanka tara yaban. Naha ba Josep ra sanska yaban ai pamalika ra hilp munaia. Tasba aiska ra plun wahwan tara kum takan taim, Jekob ai luhpia nani ba Idsip ra blikan plun atkbia dukiara. ¿Ya Idsip ra plun nani ba yabi kan? ¡Josep baha dauki kan! 8 1800 y.p.n. Josep ra alba baku atkan 1750 Ai muihnika nani kaikan taim Josep lilia takan. Nanara ai muihnika nani ba ai kupia lakan kan. Baha mita, Josep witin nani ra padin munan bara win pamali sut Idsip ra brih balbia. Fero, Josep pamalika ra tasba kau pain ba yaban, bara witin nani bahara kau ailal takan. Josep ai ˆ tanka brin Jehova witin ra hilp munan ai pramiska nani tnata aimakbia dukiara. Jekob Idsip kuntrika ra ai pamalika sut ˆ wal iwi kan. Witin bara pruan. Pruaia lamara kan taim, Jekob win Swaki sasakra ba king karnakira kum kabia bara ai luhpia Juda kiamka wina takbia. Piu luan ba ˆ ra, Josep win Gad mita Jekob pamalika ˆ ba Idsip wina pri sakbia. (Blasi Sturka sapta 20 wina 50 bara Hibru Nani 11: 17-22 wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿ Jehova Ebraham ra dıa makaban, bara naha ba ˆ upla ra dıa marikan? ˆ ˆ ˆ tin ra dıa takan bara dıa yamnika nani brin? ˆ ˛ Jekob pruaia lamara kan taim, ¿dıa aisan? ˛ ¿ Josep ba dıa muni Idsip ra iwi kan? ¿Bahara wi- ˆ 6 Job kasak laka ra bapi buan ˆ Sitan ba Gad ra win Job kasakkira apia kan, sakuna rait pali baku apia kan ˆ AD uplika nani ba traika kaikanka tara bri kabia sin, ban kasak kaia sip sa? Bara baha daukbia kaka, ¿yamnika briaia sip sa? Waitna kum ai nina Job ˆ baha makabi walanka nani dıa trabilka ai rayaka ra brin ba wal ansika yaban. Kaisa ˆ kaikaia witin ra dıa takan. Job ba Ebraham wal ai pamalika kan, bara Arabia tani ra iwi kan. Baha piua ra, Israel uplika nani ba Idsip ra iwi kan. Yu ˆ kum, heven ra Gad insal nani wal aidrubanka kum daukan, bara Sitan witin nani tilara kan. Witin nani sut mawanra, Jeˆ hova Job kasakka laka dukiara pain aisi kan. Baku natka ra Jehova marikan Job ra kasak luki kan. Sakuna, Sitan win Job ˆ ba Gad mita diara manis yabi kan bara ˆ main kaiki kan ba tawan Witin kupia ˆ laka dauki kan. Sakuna Job diara sut bri ˆ kan ba lus tiwbia kaka, Gad mapara bubia. ˆ Gad swin Sitan ba Job ra diara sut bri kan ba mihta dakbia. Sampla baku, ai yuyaka nani dakban, ai luhpia nani ikan bara Sitan daukan Job ba siknis takan. ˆ Job ba nu apu kan ya naha trabilka nani ˆ sut yabi kan. Baku sin, Job ai tanka briras ˆ ˆ kan dıa muni Gad swin naha sut takan. Sakuna Jehova mapara buras kan. ˆ Job panika yumhpa bri kan ba witin ra kaikaia balan bara lawi daukan. Ai aisanka nani Baibil ra taki ba wal Job ra win ˆ Gad mita witin ra klala yabi kan, yukuˆ wan ra diara saura daukan ba tawan. ¡Sakuna naha sut kunin kan! Naha waitnika ˆ nani win Gad ai napakanka nani ra lukras bara witin nani ra kasak lukras. Sakuna Job baha kuninka nani ra kasak luˆ kras kan, kau ni win prubia ba kat Gad ra kasak kabia. ¿G mani 1613 kainara Job traika kaikanka nani 1600 y.p.n. Job mistik kum daukan, kan witin ai raitka bri kan ba uba marikaia want kan. ´ Elihu wahma kum kan, bara naha sut wali kan. Baha mita, Job ra lawi daukan, kan Job ba Jehova ra bara ai karnika ra ˆ kasak lukaia dukiara uba silp ai wına ˆ ra luki kan. Baku sin, Job panika kuninkira nani ra kau lawi daukan. Piu luan ba ra, Jehova Job ra lawi dauˆ kan. Gad witin ra win ai paskanka painkiˆ ra ba kaikbia. Baku sin tanka marikan ˆ ˆ waitna ba Gad karnika ba wal kau mayaˆ ra sa. Job bawikira kan ba mita, Gad smalkanka alki daukan. Jehova “kupia swapni bara sin pihni pali sa”. Baha mita daukan Job ai sikniska wina rawbia, kli yuyaka manis yaban bara luhpa 10 brin ˆ ( Jems 5:11). Job kasakka laka ba wal Jehova Sitan ra marikan witin ba kuninkiˆ ra kum sa. Baku sin, tanka marikan upla nani ba traika kaikanka tara bri kabia sin, ˆ ban Gad ra kasak kaia sip sa. (Job bukka wina sakan sa.) ˆ ˛ Job ra traika kaikan taim, ¿Sitan dıa makabi wa- lanka nani daukan? ˆ ˆ ˛ Job ai kasakka laka bri kan ba mita, ¿dıa yamnika nani brin? MAKABI WAL ANKA TARA KUM ˆ Job ba Gad napakanka kau kasakkira ˆ kan, naha tasba ra. Sitan aisan Gad Job ˆ ra diara yabi kan ba tawan Witin kupia ˆ laka dauki kan. Witin wiaia want kan ˆ upla sut, insal nani sin, rait pali Gad ra latwan kaikras. Naha Sitan aisan ba Eden giadinka ra sin aisan. ¿Rait pali ˆ Gad ai raitka brisa upla nani ra king ˆ aimakaia dukiara? ¿Gad ba king pain kum sa? Job bukka ra naha makabi walanka nani ansika yaban. Bara naiwa ˆ ˆ piua ra ya Gad ra kasak laka mariki ba sin ai rayaka ra naha makabi walanka nani ansika yabaia sa. Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job ˘ Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka 9 ˘ ˘ ˆ 7 Gad Israel uplika nani ra swaki sakan Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka ˆ Gad Idsip uplika nani ra klala blikan, bara Moses Israel uplika ˆ ˆ ˆ nani pri sakan. Moses bak, Gad witin nani ra La ba yaban ˘ Kulki Kaikanka ˘ Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti I DSIP kuntrika ra Israel uplika nani ba kau ailal takan. Sakuna king Fero raya kum aimakan. Naha waitnika ba uba saura bara Josep ra kakaira takras kan. Israel uplika nani ba kau ailal taki kan. Fero baha kaikan taim adar yaban witin nani ba alba kabia bara tuktan lupia nani ba Nilo awalka ra lulkbia. Israel mairka kum ai bibika ba baks kum bilara dingkan bara awala un ra dus nani tilara yukukan. Fero luhpia mairin ba tuktika ba sakan. Ningkara tuktika ra Moses nina ˆ makan. Baha mita Moses ba Fero waˆ tla ra pawan. Moses 40 mani bri kan piua ra, Israel waitnika kum ra hilp munaia dukiara ˆ pat ra diman. Idsip waitnika kum mihta wina swaki sakan. Baha mita, Moses plis laihura plapan. Witin 80 mani bri kan ˆ piua ra Gad mita win kli Idsip ra wabia bara Fero ra makabia Israel uplika nani ra swika wabia. ˆ ˆ Fero win Gad dıa makaban ba daukbia ˆ apia. Baha mita Gad klala 10 ba Idsip ra blikan. Klala kumi bani kau blikras kainara, Moses Fero ra sanska yabi kan ai kupia lakbia. Sakuna Fero uba tara puli kan. ˆ Baha mita Gad bara Moses mapara buan. ˆ Klala 10 ba Gad blikan piua ra Witin win insal kum Idsip luhpia tawahkia nani sut iki tikbia. Israel uplika watla nani ra baman insal ba dimras kan. Witin nani ba ai ˆ L A KAU TARA BA ˆ ˆ Gad Moses ra la 600 baku yaban. Baha sut tila wina ˆ upla nani kau pain nu ba sika La Matawalsip ba. Naha nani ba Impakan Sturka 20:1-17 ra takisa. Sakuna ani ˆ laka ba kau tara sa Jisas ra makabi walan taim, witin ˆ win: ‘Man Jehova Gadkam ra latwan kaikma kupiam aiska, sulkam aiska, lukankam aiska, bara karnikam aiska ni’ (Mark 12:28-30; Kli Smalkanka 6:5). ˆ watla durka tnaya nani sıp luhpia talia wal yukan. Baha yua kulkaia dukiara Israel uplika nani ba insal luan yua ba (Pascua) kulki kan. Fero ai luhpia tawahkia pruan ningkara, Moses ra win Israel uplika nani Idsip wina brih wabia. Isti pali Israel uplika nani asla taki Idsip wina plapan. Sakuna Fero ai lukanka chens munan bara ai suldawika bara ai waginka nani wal witin nani ra nina blikan. Israel uplika nani kabu Pauni un ra wan taim sip anira waras kan. Jehova kabu ba baiki yabal kum ˆ paskan bara Israel uplika nani bak wapan. ˆ Idsip uplika nani nina blikan taim Gad daukan kabu laya nani ba kli prawbia bara ˆ Fero ai uplika nani aikuki lı dih pruan. Piu luan ba ra, Israel uplika nani ba Sainai ilka ra wan bara Jehova witin nani ra ˆ pramis kum bahara daukan. Moses bak ˆ Jehova witin nani ra ai laka nani yaban. ˆ Baku natka ra witin nani ra ta bribia bara ˆ ˆ main kaikbia. Gad bıla walbia kaka, witin nani wal kabia bara nisan wala nani ra blisin munbia. ˆ Israel uplika aihkika ba Gad ra kasak lukras kan. Baha mita, Jehova daukan witin nani ba 40 mani upla iwras tasbaya ra tauki kabia. Ningkara, Moses Jasua ra wahbi ˆ sakan Israel uplika nani ta bribia dukiara. Piu luan ba ra, Jehova Ebraham ra tasba kum yabaia pramis munan ba ra Israel ˆ uplika nani ba bara wan. ˆ (Impakan Sturka, Libait Laka, Kulki Kaikanka, Kli Smalkanka, Lawana 136:10-15 bara Apastil Nani Sturka 7:17-36 wina sakan sa.) ˛ ¿Nahki muni Moses Israel uplika nani ra pri sasa- kra kum takan? ˆ ˛ ¿Dıa muni Israel uplika nani insal luan yua ba kulkan? ˛ ¿Nahki muni Jehova Israel uplika nani ra Idsip wina pri sakan? 1600 y.p.n. Israel uplika ba Idsip wina takisa 1513 8 Israel nisanka Kenan ra diman Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua ˘ Wihta Nani ˘ Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya P I N Jasua bara ai uplika nani pruan ningkara, Israel uplika nani ba Jehova mapara ˆ buan bara gad bahki nani ra mayunan. ˆ ˆ Mani 300 bilara, witin nani ba Gad laka nani krikan. Bara saura dauki kan piua ra, Jehova mita filisteo nani mihta ra swin bara waihla wala nani ra sin. Sakuna Israel uplika nani ba ai kupia laki kan piua ra, Jehova swaki sasakra kum yabi kan. Sut ba ˆ ra, swaki sasakra 12 bara kan. Witin nani ˆ ra wihta nani nina maki kan. Wihta Nani bukka ra naha swaki sasakra nani dukiara wan aisisa. Pas ba wihta Otoniel bara wihta kau karnakira ba sin takisa: wihta Samson. Naha bukka diara kum ˆ wan marikisa: Jehova bıla walbia kaka, wan rayaka ba pain kabia; sakuna baku daukras ˆ kaka, pat nani bribia. (Jasua, Wihta Nani bara Libait ˆ Laka 18:24, 25 wina sakan sa.) A I L I S T A I N N bara ai pamalika ba swakwi takan? ˛ Jasua pruan ningkara, ¿Israˆ el uplika nani ba dıa daukan? ˛ ¿Wihta Nani bukka wina ˆ yawan dıa lan takisa? N ˆ ˛ ¿Dıa muni Jehova swin Rahab Jeriko Jerusalem E P SRAEL uplika nani ba Kenan tasbaya ra dimras kainara, Jehova Ebraham ra pramis munan baha tasbaya ba yabaia. ˆ Jasua Israel uplika nani ra ta bri kan Pramis Tasbaya ra dimbia dukiara. ˆ Gad aitani lukan Kenan uplika nani ba sauhki tikan kabia, kan witin nani ba uba ˆ ˆ upla ra rau muni kan bara rug laka satka manis dauki kan. Baha mita, Israel uplika nani ra adar yaban Kenan tawanka nani sut sauhki tikbia. Baha tasbaya ra kau dimras kainara, Jaˆ sua ba biki kakaira wal blikan. Naha nani ba Jeriko tawanka ra diman bara Rahab watla ra takaskan. Naha mairka ba nu kan witin nani ba Israel uplika kan, baha ˆ mita yukukan. ¿Dıa muni? Ai uplika nani ˆ swaki sakaia dukiara Jehova dıa sainka nani daukan dukiara walan kan. Baha mita, Rahab ba Jehova ra kasak luki kan. Rahab witin nani ra makaban pramis munbia witin bara ai pamalika ba iki tikbia apia Jeriko tawanka sauhki tikan kabia piua ra. Piu luan ba ra, Israel uplika nani ba Kenan tasbaya ra wan bara Jeriko mapara war aiklaban. Jehova daukan Jeriko kutbanka nani ba kauhbia, bara Israel war aiklaklabrika nani ba tawan uplika nani iki tikan. Sakuna Rahab bara ai pamalika ba swakwi takan. Mani 6 bilara Jasua bara ai uplika nani ba war aiklabi Pramis Tasbaya aihkika ba pura luan. Baha wina, Israˆ el kiamka kumi bani ra ai tasbaya pıska nani yaban. Yu kum, Jasua pruaia lamara kan piua ra, Israel uplika asla daukan. Jasua witin ˆ ˆ nani ra win Gad dıa daukan ba patitara napakanka nani dukiara. Baku sin witin nani kupia bukan Jehova ra kasak kaia. K I I S I A Jasua Israel uplika nani Kenan tasbaya ra brih wan. Jehova wihta nani ba mangkan Israel uplika nani swaki sakaia dukiara Kenan tasbaya ra diman ˆ Kenan tasbaya pura luaia ta krikan 1473 Jasua Israel ra Kenan tasbaya ra brih wisa 1467 Israel uplika ba Kenan tasbaya ba sauhki tikisa 11 1200 y.p.n. 9 Israel nani king kum makaban Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut ˘ 1 Samuil ˘ 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani ˘ 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya ´ ˆ Israel nani pas kingka ba, Saul, witin Jehova bıla walras kan. Jehova Debit ra pramis tara kum daukan, ˆ ˆ witin kingka laka ban bara kabia S AMSON pruan ningkara, Israel tasbaya ra wihta bara prapit raya kum takan, ai nina Samuil. Israel uplika nani ba nisan wala nani baku kaia want kan. Baha mita, king kum makaban. Jehova naha ba pain ´ kaikras kan, sakuna Samuil ra win Saul ba king baku mangkbia. Naha waitnika ba bawikira kan, sakuna baha wina tara ˆ ˆ pulan laka brin bara Jehova bıla walras ´ kan. Baha mita, Jehova Saul ra pain kaikras bara Samuil ra win ´ ˆ “Ai kingka laka ba ban Saul sirka ra wahma Debit ba king baku mangkkarna kaia daukamni.” bia. Mani ailal luan ba ra, (2 Samuil 7:13.) Debit king aimakan. Yu kum, Debit ai muihni nani ra kaikaia wan. ´ Nahum Witin nani ba Saul war aiklaklabrika nani Abakuk ´ tilara kan. Debit bahara wan taim kaiSofonıas ˆ Hageo kan Israel uplika nani ba si bri kan. ¿Dıa Sakaraya ´ muni? War aiklaklabra kum ai nina Goliat Malaquıas Matiu Pilistain wina kan ba Israel uplika nani ra ˆ ˆ Mark si brin dingki kan, bara Gad mapara bui Luk kan. Debit ai kupia baikan. Baha mita Jan Apastil Nani waitnika mapara war aiklabia win, sakuna Sturka Roman witin ba wahma lupia kum kan. Debit ai 1 Korint mihta ra walpa kum kum brih prauk2 Korint praukia ra mangkan. Baha wina, waitna Galesha Epesus tarka tara mapara buan. Naha waitnika Pilipai ˆ ba 9 pıt pura bri kan. Goliat Debit ra kaiKolosi 1 Tesalonaika kan taim lawaska kikan, sakuna Debit wi2 Tesalonaika tin ra win Jehova nina brih war aiklabi 1 Timoti 2 Timoti kan. Debit walpa kumi Goliat ra lulkan Taitus bara lalkamhka ra diman. Bara waitnika Pilimon Hibru Nani ba kauhan taim, Debit ba wih filisteo puJems rara buan bara sordka ba alki lal dakban. 1 Pita Filisteo wala nani ba baha kaikan taim, si2 Pita 1 Jan brin taki mahka plapan. 2 Jan ´ 3 Jan Debit si briras naha daukan ba Saul kaiJudas kan piua ra, war aiklaklabra nani tilara Param Marikanka kulkanka yaban. Sakuna piu luan ba ra, Debit war aiklabanka ailal pura lui kan ba ´ mita, Saul mahka witin ra tuman bara ikaia want kan. Debit ai rayaka swaki sakaia dukiara plis wala ra plapan. Bara De´ bit plis kum wina plis wala ra Saul ikbia ´ apia dukiara tauki kan, sakuna ban Saul ra ˆ kulki kan. ¿Dıa muni? Kan witin nu kan ´ Jehova mita Saul ba king baku mang´ kan. Piu luan ba ra, Saul war aiklabanka kum ra pruan. Baha mita, Debit king takan Jehova mita pramis munan kan baku. Debit want kan Jehova dukiara tempel ˆ kum paskaia. Gad win Debit baha daukbia apia, ai luhpia Salaman ba daukbia. Debit tempel ba sip paskras kan, sakuna Jehova witin ra pramis munan ai kingka ˆ ˆ ˆ laka ba sat wala kabia king laka wala nani ba wal. Debit kiamka wina Swaki sasakra kum takbia. Naha ba Eden giadinka ra Jehova pramis munan kan. Naha waitnika ba Misaya kabia, wibia sa kaka, Wahbi ˆ Sakan Uplika ba. Bara Jehova Kingka laka ra aimakbia. Naha ba ban kaia ra ban kabia. ˆ Debit Jehova ra tingkika laka yabaia dukiara, lalah pauni bara pihni ba apahkan bara naha nani wal tempel watla ba paskan. Baku sin, lawana ailal paskan, Jehova ra mayunaia dukiara. Debit pruaia lamara kan piua ra, Jehova ra kulkanka tara yaban. Witin naku aisan: “Dawan spiritˆ ˆ ˆ ka ba yang bıli bak aisisa; ai bıla aisinka ba yang twisi ra sa” (2 Samuil 23:2). (1 Samuil, 2 Samuil, 1 Kronikas, Aiseya 9:7, Matiu 21:9, Luk 1:32 bara Jan 7:42 wina sakan sa.) ˆ ´ ˛ ¿Dıa muni Jehova Saul ra pain kaikras kan bara witin sirka ra Debit king baku mangkan? kanka nani bri kan? ˛ ¿Debit kiamka wina Swaki sasakra takbia ba ya kabia? 12 1200 y.p.n. ˆ ˛ Debit kau king baku takras kainara, ¿dıa dau- ´ Saul ba king baku mangkan 1117 10 King Salaman sinskira kan ˆ Jehova king Salaman ra sins laka yaban. King aimaki ˆ kan piua ra, Israel uplika nani kupia kumi laka ra iwi blisin manis bri kan N ISAN kum bara ai kingka ba Jehova ˆ kupia laka daukisa kaka, ¿nahki iwbia? Salaman 40 mani king aimaki kan piua ra, naha makabi walanka ansika yaban. Debit kau pruras kan piua ra, ai luhpia Salaman king baku mangkan. Yu kum, ˆ Gad ba Salaman ra yaprisauhkanka kum ˆ ra param takan bara witin ra win dıa maˆ kabia ba yabia. Salaman ba sins laka bara ˆ kasakka laka wal king aimakaia dukiara makaban. Jehova naha ba pain kaikan. ˆ Baku sin win, Witin bıla walbia kaka, yuyaka manis, kulkanka tara bara ai rayaka ba yari kabia. ˆ Salaman sins laka tara bri kan ba mita, upla sut witin ra kakaira kan. Yu kum, ˆ ˆ mairin wal witin ra balan. Mairka walsut ba aisi kan bibi kum yaptika kan. ¿Salaˆ man dıa daukan? ¡Witin win bibika ba ˆ klaki lilak baikbia! Pas mairka ba au win, sakuna wala ba win pas mairka ra bibika ba yabia. Baku natka ra Salaman nu takan ya rait pali yaptika kan. Upla wala nani ba ˆ naha nu takan taim, ai tanka brin Salaˆ man Jehova sinska laka bri kan. Salaman diara kau painkira daukan ba sika tempel pranakira kum paskaia. Naha ba Jerusalem ra paskan. Naha pliska ra Israel nani Jehova ra mayunaia sip kan. Bara tempel ba paski danh takan taim liliaka kum daukan. Bahara Salaman ai pura suni naku win: “Bara kaiks kasbrika pura ba bara yahpika ba sip alki briras sa, bara nahki sip kabia naha tempel yang bui paski maikri na” (1 King Nani 8:27). Salaman upla sut kakaira kan ba mita, plis laihura uplika nani sin, sampla baku ´ Saba kuntrika (naha ba Arabia kuntrika sa) kat witin dukiara walan kan. Naha ˆ ˆ 1070 Gad Debit ra King laka pramis munisa ˆ Salaman king aimakaia ta krikisa 1037 kuntrika kwinka ba Israel tasbaya ra impakan, kan witin kaikaia want kan Salaman prana bara yuyaka nani ba. Baku ˆ sin, Salaman sinska laka ba traika kaikaia want kan. Sakuna naha kwinka Salaman ˆ ˆ sinska laka kaikan ba mita ta iwan, bara ˆ Jehova ra kulkanka laka yaban, kan waitna sinskira kum king baku mangkan. Jeˆ hova hilpka wal Salaman kingka laka ra ˆ Israel uplika nani ba kupia kumi laka bara ˆ ˆ ai auyapah laka ra iwi kan. Sari sa wiaia, sakuna Salaman ban Jeˆ hova sinska laka briras kan. Sampla baku, ˆ Gad adar kum yaban mairin ailal bribia apia, sakuna witin mairin handat handat wal marit takan. Bara naha mairka nani ˆ ba gad bahki nani ra mayuni kan. Baha ˆ taka mita, tawa tawa naha mairka nani ba witin kupia lakan bara Salaman aidul nani ra mayuni kan. Jehova Salaman ˆ ra win ai kingka laka ba baiki sakan kabia. Sakuna Jehova Debit ra pramis kum daukan kan ba mita Salaman ai kingka ˆ laka sut tiwbia apia. Rait ˆ pali Salaman Gad mapara buan, sakuna Jehova Deˆ bit ra dıa pramis munan ˆ ba ai auya tikras kan. (1 King Nani sapta 1 wina 11, 2 Kronikas sapta 1 wina 9 bara Kli Smalkanka 17:17 wina sakan sa.) ˛ Salaman makabanka ba, ¿Jehova nahki kaikan ki? ˛ ¿Nahki muni Salaman mariˆ kan sins laka tara bri kan? ˆ ˛ ¿Dıa muni Salaman Jehova ra ˆ mayunanka laka lulki swin bara ˆ dıa trabilka nani brin? 1020 lamara Yamni Kulki Lawana bukka ulban 1027 Jerusalem tempelka paskaia danh takisa 1000 y.p.n. Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani ˘ 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas ˘ Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya 11 Lawana nani wan maisa nihki bara wan smalki ba Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job ˘ Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra ˘ Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka ˆ Debit bara aıulbra wala nani Jehova ra mayunaia dukiara lawana paskan. Lawana Nani bukka ba 150 lawana brisa B AIBIL bukka kau tara ba sika Lawana Nani. Bahara lawana holikira nani brisa bara 1.000 mani bilara ulban. Naha lawaˆ ˆ na aiulbra nani ba ai kasakka lukan laka ˆ ba dukiara bıla painkira ulban. Baku sin, daukanka painkira wala nani dukiara ulˆ ˆ ban, sampla baku, lilia laka, latwan laka, ˆ ˆ ˆ tingkika laka, wan kupia lakaia laka, Gad ra ˆ ˆ mayunaia laka, bara sari laka ba dukiara sin ulban. Naha waitnika nani ba Jehova ra latwan kaiki kan bara Witin lamara baku ai dara wali kan. Kaisa kaikaia Lawana Nani ˆ bukka ba dıa dukiara aisi ba. Jehova diara sut purara King aimakisa; Witin ra baman mayunaia sa. Lawa- na 83:18 ra wisa: ‘Bara mika ai dara walbia, ˆ man yakan, man ninam Jehova makisma ba, Lai Purara pali sma wan tasba aiska purkara’. (Salmo Lawana Nani, 1960.) Lawana ailal ba Jehova ra kulkanka tara yabisa, kan Witin heven ba, slilma nani, naha tasba ra ˆ ˆ ˆ rayaka satka manis bara ba, wan wına tara pranakira ba sin paskan sa (Lawana Nani 8, 19, 139 bara 148). Upla ailal ba Jehova ra mayunisa, kan Witin ba ai napakanka nani ra main kaikisa bara swaki sakisa (Lawana YAMNI KULKI L AWANA Naha lawana pranakira ba Salaman ˆ Gad spiritka wal ulban mairin painkira kum dukiara. Salaman naha tiarika ba laik takan. Sakuna tiarika ba sepad kum ra latwan kaiki kan. Naha bukka ba wan marikisa lalah ailal bri ˆ kabia sin, rait aihwa latwanka laka ba atkaia sip apia. Baku sin, yawan lan takisa waitna mairin kum wal uba ˆ latwan kaiki kabia sin, tanka apia sa ˆ rug laka ra kauhbia. Tiarika bara sepadka ba ai brinka nani alki ˆ takaskan. Baha mita rispik laka wal pana pana kaiki kan. 14 1000 y.p.n. 997 Israel ba kuntri walˆ ra baiki sakisa Nani 18, 97, 138). Upla wala nani Jehova ra ˆ ˆ aiwanisa, kan Witin ba kasakka laka Gadka ˆ kum sa, upla patkas nani ra hilp munisa bara saurakira nani ra klala yabisa (Lawana Nani 11, 68 bara 146). ˆ ˆ Ya Gad ra latwan kaiki ba Witin ta baikisa bara maisa nihkisa. Sip sa wiaia, lawana kau upla nu ba sika: Lawana 23. Nahara Debit Jehova sepad kum wal prakan. ˆ Kan Gad ba ai uplika nani ra sepad kum ˆ ˆ baku ai sıpka nani ra ta brisa, main kaikisa bara kan kahbisa. Lawana 65:2 wan kupia kraukisa Jehova ‘wan pura sunra nani ba walisa’. Ya saurka tara daukan ba sin, Lawana Nani 39, 51 wina hilpka kum sakan. Bahara, Debit marikan ai saurka nani wina ai ˆ kupia lakan, bara witin kasak luki kan Gad mita padin munaia sip kan. Lawana 55:22 ra wan kupia bukisa Jehova ra kasak lukaia bara yawan swiaia sa Witin wan wirhika nani twilkaia hilp wan munbia. ˆ ˆ Jehova Misaya Kingka laka bak tasba raya kum brih balbia. Lawana nani ra Mi- saya dukiara aima ailal ra aisisa, naha ba ˆ sika Gad mita pramis munan Kingka ba. Sampla baku, Lawana 2 ba dahra aisisa nahˆ ki witin ba tasba gabamintka nani sut apu daukbia. Lawana 72 ba wan marikisa plun ˆ ˆ wahwan ba, la krikanka laka bara diara sauˆ ra wala nani sin apu kabia. Lawana 46:9 ba ˆ wan marikisa Gad ba war aiklabanka ba bara aiklabaia dukia nani sut ba sauhki tikˆ bia. Lawana 37 ba aisisa tasba raya kum bara ˆ kabia. Bahara upla saura apu kabia bara kaˆ sakkira nani ba kupia kumi laka ra iwbia. (Lawana Nani bukka wina sakan sa.) ˛ ¿Nahki Lawana Nani bukka ba Jehova king aima- ˆ kaia raitka bri ba ta baikisa? ˆ ˛ ¿Dıa lawanka nani wan marikisa Jehova ai naˆ pakanka nani ra maisa nihkisa bara ta brisa? ˛ Lawana nani ra mariki baku, ¿tasba raya ba nahki kabia? ˆ 12 Gad wan smalkisa sinskira kaia ˆ Sins Laka bukka ra —saptika aihkika ba Salaman ulban— ˆ ˆ Gad wina smalkanka pain ba ailal bara sa ˆ EHOVA bıla walaia ba hilp wan muniˆ sa? Naha tanka briaia dukiara, Baibil ra taki smalkanka nani laki kaikaia sa. Sakuna, ¿naha smalkanka nani rait pali sins ˆ laka brisa? ¿Wan rayaka ra hilp wan muniˆ sa? Sins Laka bukka ra king Salaman ba kupia kraukanka ailal wankisa, baku sin wan rayaka ra hilp wan munisa. Kaisa laki kaikaia. ˆ ˆ ˆ Gad wal panika laka ba. Jehova wal ˆ ˆ panika laka kum briaia dukiara, Witin ra kasak lukaia sa. Salaman win: ‘Jehova ra kupiam aiska ni kasak luki bas, bara man ˆ sinskam laka ba kat tniwi kapara. Diara ˆ ˆ daukisma nani sut ra, Gad ba tamra bri bas, bara Witin mai brih wabia yabal wapˆ ˆ ni bak’ (Sins Laka 3:5, 6). ¿Yawan nahki marikisa Jehova ra kasak luki ba? Witin ˆ ˆ bıla walaia sa bara Ai laka nani alki daukaia sa. Baku daukbia kaka, wan rayaka ba pain kabia. Jehova kupia lilia daukbia bara marikbia Dibil ba kuninkira kum sa (Sins ˆ Laka 27:11). ¿J ˆ Pamali bara wan panika nani ba. Pamali nani ba naiwa piua ra Jehova hilpka nit sa. Maya waitna ba ai maya mairin wal baman iwaia sa. Baha mita, ˆ Gad win: “Wahma kapram mairka kan ˆ ba wal, liliam bris” (Sins Laka 5:18-20). ˆ Maya mairin dukiara Sins Laka sapta 31 ba smalkanka painkira kum yabisa: nahki risˆ pik laka ba ai maya waitna bara ai luhpia nani wina briaia sip sa. Luhpa nani ra ˆ sin kupia bukisa ai aisa yapti bıla walˆ ˆ bia (Sins Laka 6:20). Naha bukka ba tanka ˆ ˆ wan marikisa pana laka ba diara kum tara sa. Baku sin, wan wisa upla wala nani ˆ wal pana takaia want apia sa kaka, yawan ˆ dukiara baman lukbia (Sins Laka 18:1). ˆ ˆ ˆ Pana pain nani briaia sa, sakuna dıa sat ˆ panika nani bri ba laki kaikaia sa, kan baku daukras kaka, wan daukanka painkiˆ ra nani ba sauhkaia sip sa (Sins Laka 13: 20; 17:17). ˆ Wan rayaka ba. Sins Laka bukka ra kuˆ pia kraukanka manis bara sa. Sampla baku, lukanka saura nani ba tnaya ra laki swiaia sa, uba laya tahpla diaia apia, lukanka pain nani briaia bara wark tatakra kaia sa (Sins ˆ Laka 6:6; 14:30; 20:1). Baku sin, naha bukˆ ˆ ka ba wan kupia kraukisa Gad laka nani ˆ mapara dukia nani ba nina blıkbia kaka, ˆ saura wan takaia sip sa (Sins Laka 14:12). Bara wan kupia ba main kaikaia sa —naha ˆ tanka sa wan lukanka nani—, “kan witin ˆ ˆ sika rayaka karma” (Sins Laka 4:23). Naha smalkanka nani upla ailal ai rayaka ra hilp munan. Witin nani kasak luˆ kisa Jehova bıla walaia ba diara kau tara sa. ˆ (Sins Laka bukka wina sakan sa.) ˆ ˆ ˛ Sins Laka bukka ba, ¿dıa kulkanka tara brisa? ˆ ˆ ˛ ¿Dıa smalkanka nani hilp wan munisa Gad ra kaˆ sak lukaia, wan pamalika bara panika nani wal pain iwaia, bara upla kau pain kaia dukiara? Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk SMASMALKRA BUKKA BA ˆ ˆ ¿Dıa dukiara wan paskan? ¿Lilia laka nahki pliki sakaia sip sa? ¿Yuyaka nani, karnika ba bara uba diara ˆ ˆ ailal tanka briaia ba lilia laka wankisa? Salaman naha makabi walanka ansika yaban, kan witin yuyakira, sinskira bara karnika tara bri kan. Baku sin, ai rayaka ra diara ailal bri kan, mairin painkira ailal wal marit takan bara liliaka kau painkira nani bri kan. Diara ailal paskan ˆ ˆ bara tanka manis bri kan. ¿Sakuna lilia laka bri kan? Ansika ba Smasmalkra bukka ra takisa: “¡Sut ba bahki ˆ baman!” Baha mita, ¿dıa baman wan rayaka ra lilia ˆ laka wankaia sip sa? Salaman ba diara sut laki kaiki ˆ ˆ win: “Gad ra kulks bara ai laka nani ba dauks, kan baha ba upla sut daukaia sa” (Smasmalkra 12:8, 13). ˆ Sins Laka bukka ba paskisa 717 lamara ˘ Smasmalkra ˘ Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas 700 y.p.n. 13 King pain bara King saura nani Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil ˘ 1 King Nani ˘ 2 King Nani 1 Kronikas ˘ 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas ˘ ˆ Israel uplika nani nisan wal ra baiki sakan. King aihkika ba Jehova mapara buan. Babilon uplika nani ba Jerusalem ba sauhki tikan S Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ALAMAN Jehova mapara buan ningkaˆ ˆ ra, Israel kingka laka ba nisan wal ra baiki sakan. Jehova naha dukiara kaina ˆ manis aisan kan. Rehoboam, uba la karna bri kan ba mita, Israel kiamka 10 yahbra tani ra iwi kan ba silp ai gabamintka ˆ mangkan. Bara kiamka wal waupasa tani ˆ ˆ ra iwi kan ba Debit kingka laka ta baiˆ kan. Baha mita, Juda kingka laka mangkan. ˆ Israel kingka nani ba Jehova bıla walras bara kasak lukras kan. Baha mita, kuˆ ˆ ˆ pia kumi laka bara auyapah laka ba danh ˆ takan. Sakuna, king laka kau saura kan ba sika Israel gabamintka yahbra tani ra iwi kan ba. Kan ai kingka nani ba riliˆ ˆ dian kuninkira nani ta baiki kan. Gad ai ´ prapitka nani blikan, sampla baku, Elıas bara Eliseo —naha nani ba upla pruan kum kum bukan— sakuna witin nani JONA ˆ ˆ Israel kingka laka ba dakwi takan taim, Gad prapit Jona ra wark kum yaban: Ninibi tawanka ra waia. Naha pliska ba laihura kan bara uplika nani rau mamunra ˆ kan ba mita sauhki tikan kabia. Sakuna Jona sıa bri kan. Baha mita, duri tara kum ra aimaki plis wala ra wan. ˆ Witin baha pliska ra kau waras kan ba ra, Gad daukan inska tarka tara kum Jona ra langkbia. Sakuna inskika ba Jona ra ikras kan. Jona inska biara wina Jehova ra ai ˆ pura sunan bara Gad daukan inskika ba Jona ra kabu ˆ un ra aikabi sakbia. Jona naha sainka kaikan ningkara, ˆ Ninibi tawanka ra wan bara Gad adarka daukan. ˆ ˆ ˆ Jona Gad bıla walan, sakuna daukanka wala apu kan: upla nani ra umpira kaikras kan. Ninibi uplika nani ˆ ˆ Gad bıla walan mita, Witin padin munan. Sakuna Jona ai kupia baikan. Baha mita, Jehova sain wala kum ˆ ˆ daukan. Naha bak Gad Jona ra smalkan upla nani ra ˆ umpira kaikaia. ¿Dıa sainka kan? Jona bukka aisi kaikma kaka, silp nu takaia sip kama. 700 y.p.n. ˆ ˆ bıla walras kan. Baha wina, Gad swin Asiria uplika nani ba Israel uplika nani ra sauhki tikbia. Mani 100 luan ba ra, Juda kingka wauˆ pasa tani ra iwi kan ba sin Gad mita klala yaban. Jehova prapitka nani ba naha kingka nani ra maisa pakan bara hilp munaia trai munan. Sampla baku, king ´ Josıas aitani lukan aidul nani ba sauhki tikaia bara tempel ba kli paskan. Baha ˆ paski kan piua ra, Moses Laka ba sakan. ´ Josıas liliakira taki aidul mapara buan. Sari sa wiaia, sakuna king wala nani ba ´ Josıas baku apia kan. Baha mita, Jehova swin Babilon uplika nani Juda tasbaya ra war aiklabi pura lubia. Jerusalem sauhki tikan bara swaki takan nani ba alba baku ˆ Babilon ra brih wan. Gad win 70 mani Israel uplika nani ba Babilon tasbaya ra iwbia, sakuna baha wina kli ai tasbaya ra ˆ iwbia. Sakuna Juda tasbaya ba upla apu takaskbia. ˆ Gad mita pramis munan Kingka ba —Misaya— balbia ba kat, Debit kingka ˆ laka ba upla kumi sin bribia apia. Debit kiamka wina takan kingka nani ai daukanka nani wal marikan upla nani ˆ ba king aimakaia ai raitka apu sa. Misaya baman baha daukaia sip sa. Baha mita, ˆ Jehova las kingka ra win ai kraunka ba ˆ sakbia bara ya rait pali bribia uplika ra yabia (Isikiel 21:26, 27). (1 King Nani bara 2 King Nani, 2 Kronikas 10 wina 36 bara Jirimaya 25:8-11 wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿Dıa muni Israel kingka ba baiki sakan, bara king ˆ ˆ ˆ laka wal takan ba ra dıa takan? ˆ ˛ ¿Debit kiamka wina kingka nani ra dıa takan, ˆ bara dıa muni? ˛ ¿ Jona rayaka ra takan sturka ba Jehova dukiara ˆ dıa wan smalkisa? (Bakska ba kaiks.) Jerusalem sauhki tikan bara Ju nani Babilon ra priski brih wan 607 ˆ ˆ 14 Gad ai prapitka nani bak aisan Jehova prapit nani ra yus munan maisa pakanka nani yabaia, baku sin mayunra kasak bara Misaya balaia kan dukiara sin I SRAEL bara Juda kiamka kingka nani ˆ iwi kan piua ra, waitna kum kum bara kan: prapit nani ba. Naha waitnika nani ˆ ˆ sibrin apu bara kasak lukan laka karna ˆ bri kan ba mita, Gad maisa pakanka nani ˆ yaban. Witin nani dıa aisan ba dukiara laki kaikbia. 1. Jerusalem sauhki tikanka ba. ˆ Gad prapitka nani sut ba —kau pali ba Aiseya bara Jirimaya— witin nani kaina manis win Jerusalem ba sauhki tikan kabia bara upla iwras takaskbia. Baku sin, ˆ ˆ dıa muni Gad Israel uplika nani mapara ai kupia baikan bara witin nani ra sauhˆ ki tikaisa win. Israel uplika nani ai bıla ˆ ˆ wal baman Gad ra kulki kan, sakuna gad ˆ bahki nani ra mayuni kan, saurka laka tara dauki kan bara upla nani ra rau muni kan (2 King Nani 21:10-15; Aiseya 3:1-8, 16-26; Jirimaya 2:1–3:13). ˆ 2. Mayunanka klin ba kli bara kabia. Israel uplika nani Babilon tasbaya ra 70 mani iwi kan. Baha wina kli ai tasbaya ra waia kan, Jerusalem ra tempel ba ˆ paskaia bara mayunanka laka klin ba bapaia ( Jirimaya 46:27; Emus 9:13-15). Mani 200 naha ba kau takras kainara, Aiseya ba win waitna kum ai nina Ciro ˆ maki ba Babilon sauhki tikbia bara Israˆ el uplika nani ba pri sakbia. Baku sin win nahki daukbia ba (Aiseya 44:24–45:3). ˆ 3. Misaya balbia bara dıa daukbia. Misaya ba Betlehem ra aisubi takbia (Miqueas 5:2). Witin ba bawikira kabia. Baha mita, Jerusalem ra muyul lupia kum purara uli dimbia (Sakaraya 9:9). Upla sut ra latwan kaikbia, sakuna upla nani mita witin ra misbara kaikbia (Aiseya 42:1-3; 53: 1, 3). Misaya ba natka saura kum ra pruaia kan. Sakuna Misaya ba kli raya takaia kan. Witin ba bukan kabia ai rayaka ba sakripais daukaia. Baku natka ra upla sut saurka nani ba ban swih tikan kabia (Aiseya 53:4, 5, 9-12). ˆ 4. Misaya kingka laka ba. Upla nani ˆ ba ai karnika apu king aimakaia dukiara. Misaya baman King kaia sip sa. Baha miˆ ta, witin ra “kupia kumi laka Kingka” ˆ nina makisa (Aiseya 9:6, 7; Jirimaya 10: 23). Misaya ba naha tasba ra king aimakˆ ˆ bia piua ra, kupia kumi laka bara kabia, bara upla nani ba daiwan nani wal ˆ asla laka ra iwbia (Aiseya 11:3-7). Siknis ˆ nani ba apu kabia (Aiseya 33:24). Bara ˆ prura ba sin apu kabia (Aiseya 25:8). Upla pruan milian milian kli raya takbia (Daniel 12:13). (Aiseya, Jirimaya, Daniel, Emus, Miqueas bara Sakaraya wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿Prapit nani ba dıa dukiara aisi kan? ˛ ¿Prapit nani ba Jerusalem sauhki tikanka bara mayunanka klin ba ˆ dukiara dıa aisan? ˛ ¿Misaya bara ai daukanka nani ˆ dukiara dıa ulban? ˆ ˛ ¿Misaya kingka laka ba nahki kabia? Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya ˘ Jirimaya ˘ Inanka Nani ˘ Isikiel ˘ Daniel ˘ Oseas ˘ Joel ˘ Emus ˘ ´ Abdıas ˘ Jona ˘ Miqueas ˘ Nahum ˘ Abakuk ˘ ´ Sofonıas ˘ Hageo ˘ Sakaraya ˘ ´ Malaquıas ˘ Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka 539 Ciro ba Babilon sauhki tikan 537 Ju nani kli Jerusalem ra balan 17 Jerusalem kutbanka kli paskisa; 455 y.p.n. ˆ wikka 69 ba ta krikisa ˆ ˆ 15 Gad prapit kum ra win dıa takbia ba Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas ˘ Esdras ˘ Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel ˘ Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka 18 ˆ ˆ Daniel ba Misaya balaia bara Gad Kingka laka dukiara ulban. Babilon sauhki tikan D ANIEL ba prapit pain kum kan. Jerusalem kau sauhki tikras kan piua ra, Daniel ba wahma lupia kum kan. Witin bara Israel uplika wala nani ba priski brih ˆ wan kan, sakuna Babilon ra pri laka wira bri kan. Daniel, Babilon tasbaya ra iwi ˆ kan piua ra, Gad mita main kaikan. Sampla baku, layan nani untika wina swaki ˆ sakan bara naika piua ra dıa takbia ba marikan. Daniel prapit aisanka kau tara ˆ nani ba Misaya bara King laka ba dukiara aisisa. Misaya ba balbia. ¿‘Misaya Kingka’ ba ˆ ahkia balaia kan? Daniel ra Gad mita win Jerusalem kutbanka nani kli paskaia adarka yabia ba wina 69 wik lubia ba ra Misaya ba balbia. Naha ‘wikka nani’ wik aihwa kum yua 7 bri ba dukiara aisaras. Baha ba dahra aisanka kum sa. Baha mita, 7 mani dukiara aisisa. Jerusalem kutbanka kli paskaia adarka ba 455 manka, yawan piua ninara yaban. Daniel pruan ningkara pat mani ailal luan kan. Baha piua wina 69 “wik nani” —483 mani— kulkbia kaka, mani 29 yawan ˆ piua ra wabia. ¿Baha manka ra dıa takan? ˆ Kainara baha dukiara aisabia. Gad Daniel ra win Misaya ba “ikan kabia” upla saurka nani aibapaia dukiara (Daniel 9:2426). Misaya ba heven ra King kum kabia. Daniel yaprisauhkan painkira kum kaikan “upla luhpia waitna” —naha ba ˆ Misaya kan— Gad iwaika lamara wan. Bara Jehova naha ‘waitnika’ ra “yan karˆ nika, prana ba bara king laka ba sin” bara witin ban kaia ra king iwbia. Baha wina, ˆ Daniel ba Misaya Kingka laka dukiara diara kum nu takan: naha Kingka ba upla wala aikuki king aimakbia. Witin nani ra ˆ ˆ “Gad Laih Purara iwi ba uplika nani” makisa (Daniel 7:13, 14, 27). ˆ King laka ba gabamint wala nani ˆ ra sauhki tikbia. Gad daukan Daniel ba Nabucodonosor yaprisauhkanka kum ˆ ˆ dıa tanka bri kan ba wibia. Naha waitnika ba Babilon kingka kan. Witin kaikan upla lilka tarka tara, lal ba gul ni paskan, lama dusa bara klahkla nani ba silbar ni paskan, biara bara kuhma nani lika bras ˆ ni, wayata nani ba ayan ni, bara mina wal ba ayan bara slaubla ni sin paskan kan. Baha wina, il kum wina walpa kum takan bara lilka tara mina nani ra prukan bara yuya man daukan. Daniel ba king ra win ˆ lilkika lal ba tanka sa Babilon tawanka, ˆ bara lilka pıska wala nani ba gabamint wala nani tasba aiska ra king aimakbia ba ˆ tanka kan. Naha gabamintka nani Babilon sauhki tikan kabia ningkara takbia. ˆ ˆ ˆ Gad Kingka laka ba gabamint las nani —lilka mina ayan bara slaubla ni paskan ba— piua ra takbia bara gabamint nani sut ra sauhki tikbia. Baha wina ban kaia ra king aimakbia (Daniel, sapta 2). Daniel ba Babilon sauhki tikanka ba ˆ kaikan. Kainara Gad win kan baku, Ciro Babilon tawanka ba sauhki tikan. Baha wina, Israel uplika nani Babilon ra brih wan 70 mani aimakan piua ra, Ju uplika nani Babilon wina takan. King nani, wihta nani bara prapit nani hilpka wal tempel bara Jerusalem ba kli paskan. Sakuna 483 mani nani tnata aimakan piua ra, ˆ ¿dıa takan? (Daniel bukka wina sakan sa.) ˆ ˆ ˛ ¿Daniel ba dıa lan takan Misaya bara Gad Kingka ˆ laka dukiara? ˆ ˆ ˆ ˛ ¿Gad Kingka laka ba tasba gabamintka nani ra dıa daukbia? ´ 443 y.p.n. ningkara Malaquıas ai bukka ba danh takisa 455 y.p.n. Wikka 69 ba taˆ krikisa 16 Misaya ba balan ˆ Jehova tanka marikan Jisas Nasaret tawanka wina ba Misaya kabia ¿U PLA nani Misaya ba ya sapa nahˆ ki nu takaia sip kan? Gad kaina manis win Misaya nahki kabia ba. Mani 400 Hibru Ulbanka nani ulban ˆ ningkara, insal kum Gabriel nina maki ba Meri ra param takan. Naha mairka ba Nasaret tawanka ra iwi kan, naha ba Galili tawanka lamara kan. Meri ba waitna kum wal kau prawras kan, sakuˆ na Gad spiritka holikira wal kwihra takbia. Meri luhpia waitna ba ban kaia ra king aimaki kabia. Jehova Luhpia ba ai Aisa wal heven ra iwi kan, sakuna Jisas rayaka ba brih Meri plauya ra laki mangkan. ˆ Meri ba Gad warkka daukaia ba aitani lukan. Meri ba kiamda Josep wal marit takaia kan. Baha mita, insal kum Joˆ sep ra win dıa taki kan ba. Sakuna kaina manis dahra aisan kan Misaya ba Betlehem ra aisubi takbia, Nasaret ra lika apia (Maika 5:2). Betlehem ba Nasaret wina 150 kilumita bri kan. Baha mita, dahra aisanka ba, ¿nahki aimakbia? Roman kingka ba win upla sut aisuban tawanka kat ai nina wih ulbia. Josep Meri wal Betlehem wina kan. Meri ba luhpa baikaia lamara kan, sakuna ai tawanka ra waia kan ai nina ulbaia duˆ kiara (Luk 2:3). Jisas bıp nani watla kum ra aisubi takan; bahara Meri ai luhpia aitnikan. Baha pliska lamara insal daknika kum sepad kum kum ra param taki win Misaya apia kaka Kraist ba aisubi takan. Upla wala nani sin Jisas Misaya kan ˆ tanka marikan. Prapit Aiseya ba win Jisas aisubi takan mani 2 lamara y.p.n. 1 y.p.n. 1 y.p. Ulbanka: ˆ Mani 0 apu sa 29 y.p. Jisas aihtabi takan upla kum Misaya yabalka ba ridi daukbia (Aiseya 40:3). Baha waitnika ba Jan Tatahbra kan. Yu kum Jan Jisas ra kaikan taim, win: “Naha waitnika aula na ˆ ˆ sika Gad Sıpka Luhpia, naha tasba saurka bri saki ba”. Minitka ra Jan nina blablikra kum kum ba Jisas disaipilka takan. Witin nani tila wina kum aisan: “Yang nani Misaya ba sakri”( Jan 1:29, 36, 41). Sakuna maisa pakanka kum takaia kan Jisas Misaya kan. Jan Tatahbra Jisas ra tahbi daukan taim, Jehova ai spiritka holikira wal Jisas ra Misaya mangkan. ˆ Gad win: “Naha sika Luhpi laitwankira; ˆ witin sika bak saki briri ba” (Matiu 3: 16, 17). ¡Misaya ba pat balan kan! ¿Sakuna Misaya ba ahkia balan? Mani 29 yawan piua ra balan. Baha piua ra Daniel mita aisan kan mani 483 tnata alkan. Naha laki kaikan ba wiria baman sa bara wan marikisa Jisas ba ˆ Misaya sa. Sakuna, ¿witin ba upla ra dıa smalkbia ki? (Matiu sapta 1 wina 3, Mark sapta 1, Luk sapta 2 bara Jan sapta 1 wina sakan sa.) ˛ ¿Insal nani ba nahki muni Misaya dukiara aisan? ˛ ¿ Jan Tatahbra ba nahki marikan Jisas ba Misaya kan? ˛ ¿ Jehova nahki marikan Jisas ba Misaya kan? Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu ˘ Mark ˘ Luk ˘ Jan ˘ Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika ˆ G AD LUHPIA Jisas tasba waitnika kum luhpia apia kan. Jehova ˆ Gad Jisas ra paskan ba mita, witin Aisika kan. Jisas ba ˆ ˆ Gad paskanka pas ba (Kolosi 1:15-17). Gad mita Jisas ˆ ra ai rayaka yaban ba mita, sip sa wiaia Jisas ba Gad Luhpia sa. Baha wina, Jehova Jisas ra yus munan ‘hilp mamunra’ kum baku heven bara diara wala nani sut ˆ paskaia dukiara (Sins Laka 8:30). ˆ ˆ 17 Jisas ba Gad Kingka laka smalkan Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka ˆ Jisas ai disaipilka nani ra diara tanka ailal smalkan, ˆ ˆ ˆ sakuna Gad Kingka laka ba taura mangkan ˆ ISAS dıa dukiara naha tasba ra balan? Witin win: “Yang tawan wala ˆ ˆ nani ra sin Gad King aimaki ba laka sturka ba wiaia, kan baha dukiara ai blikan ˆ sa” (Luk 4:43). Kaisa tanka walhwal Jisas ˆ ˆ Gad Kingka laka dukiara smalkan ba kaikaia. Naha ba ai smalkanka lalka kan. ¿J “Jisas tawan tara nani bara tawan sirpi nani ˆ ra sin impaki, Gad ˆ Kingka Laka sturka ba smalki kan.” (Luk 8:1) Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas ˘ Matiu ˘ Mark ˘ Luk ˘ Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka 1. Jisas ba King kabia. Jisas win witin ba Misaya kan ( Jan 4:25, 26). Baku sin win Daniel dahra aisanka ra taki Kingka ba witin kan. Witin ai apastilka nani ra win yu kum “king iwaika pranakira ra” iwbia. Witin nani ba dakni sirpi tilara kabia bara witin wal king aimakbia (Matiu 19:28). Naha upliˆ ka nani ra ‘dakni sirpi’ ba makan. Baku ˆ sin, Jisas win “sıp wala” nani bribia bara witin nani ba pas daknika tilara kabia apia (Luk 12:32; Jan 10:16). ˆ ˆ 2. Gad Kingka laka ba kasakka ˆ ˆ laka daukbia. Jisas win King laka ba ˆ Gad nina ba holi daukbia, kan Sitan ˆ ba taski daukan. Eden giadinka piua ˆ ˆ wina Gad nina ba taski daukan sa (Maˆ ˆ tiu 6:9, 10). Jisas tanka marikan Gad ˆ Kingka laka ba aimakbia piua ra, upla nisan wala wala wina pana pana latwan kaikbia, kan witin ba waitna bara mairin lalahkira nani, baku sin upla umpira nani ra smalkan. Bara Israel uplika nani ra smalkaia dukiara Jisas balan, sakuna Sameria bara nisan wala uplika nani ˆ ra sin smalkan. Jisas sat wala kan riliˆ dian ta bri uplika nani ba wal. Witin nani upla ra misbara kaiki kan bara upla lalahkira nani ra baman pain kaiki kan. ˆ ˆ 3. Gad Kingka laka ba naha tasba Sitan mihta ra ba wina sait ra kabia. Ju uplika nani pulitik dukiara unsabi banhwi kan piua ra Jisas iwi kan. Sakuna witin pulitik tilara dimras kan ( Jan 6:14, ˆ 15). Jisas ba ta bri uplika kum wal aisi ˆ kan piua ra win: “Yang kingki laka ba naha tasba wina apia sa”( Jan 18:36). Bara ai disaipilka nani ra win: “Man nani lika naha tasba wina uplika apia sma”( Jan 15:19). Ai disaipilka nani ra win war aiklabaia dukia nani ba yus munbiara, witin ra hilp munaia want kabia sin (Matiu 26:51, 52). ˆ 4. Jisas latwan laka wal king aimakbia. Jisas pramis munan ai nina blablikra nani wirhika ba ingni daukaia (Matiu 11:28-30). Bara baku daukan. Witin nani ra smalkan wari takaia apia dukiara, lalah ra latwan kaikaia apia, upla wala nani wal pain iwaia bara nahˆ ki lilia laka pliki sakaia (Matiu, sapta 5 wina 7 ba kat). Jisas ba waitna kum latwankira kan bara upla sut witin wal aisaia sip kan. Upla sut, umpira nani ba kat sin, Jisas ra wih kaiki kan, kan witin ˆ ˆ ba latwan laka bara rispik laka wal kaiki kan. ¿Rait apia naha Kingka ba painkira sa? ˆ ˆ Jisas Kingka laka ra dıa daukbia mariˆ kaia dukiara, sain nani daukan. ¿Dıa muni naha nani daukan? Kaisa kaikaia. (Matiu, Mark, Luk bara Jan wina sakan sa.) ˛ ¿ Jisas nahki ai disaipilka nani ra marikan witin ba Misaya Kingka kan? ˆ ˛ ¿Nahki natka ra Jisas ba kasakka laka wal king ai- makbia marikan? ˆ ˛ ¿ Jisas nahki marikan King laka ba naha tasba wina apia sa? ˆ ˆ ˛ ¿Dıa muni yawan kasak lukisa Jisas ba latwan laka wal king aimakbia? 20 ˆ ˆ 29 y.p. Jisas King laka smalkaia ta krikan Jisas disaipil 12 wahbi sakan bara Il kum purara smalkan 31 18 Jisas sainka nani Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut Jisas ai sainka nani wal marikan King baku ˆ dıa daukbia ba ˆ AD ai Luhpia ra karnika yaban sain nani daukaia. Jisas naha sainka nani upla ailal mawanra daukan. Baku natka ra witin marikan upla trabilka nani wapnika mangkaia sip sa. Kaisa sampla kum kum kaikaia. G Jisas upla ra plun bara diaia laya ˆ yaban. Jisas sainka pas ba lı ba wain ˆ ra lakan. Aima wal ra brit bara insˆ ka wiria wal baman upla kwara tara kum ra dakakan. Bara plun ailal takaskan. ˆ ˆ Siknis nani. Jisas “siknis sat sat upla nani bri kan ba sut sin raki kan” (Matiu 4:23). Jisas ba upla blain, kiama prawan, skahwa, lipar sikniska bri ba bara lasa pruki sikniska bri uplika nani ra sin rakan. Witin ai karnika ba ˆ tnata apu kan. ˆ Pasa karna nani alki takaskan. Tihmia kum, Jisas bara ai disaipilka ˆ nani wal Galili kabuka bak impaki tauˆ ki kan piua ra, pasa tara kum takan. Disaipil nani ba sirang iwan, sakuna Jisas ba ai lal buki kasbrika purara kaiki win: ˆ “¡Sap bas! ¡Mahka lamni taks!”. (Mark ˆ 4:37-39.) Yu wala pasa karna kum pruˆ ki kan taim, Jisas lı purara wapan (Matiu 14:24-33). Lasa nani ba. Naha spiritka saura ˆ nani ba, lasa nani maki ba, kau karnakira sa yawan ba wal. Witin nani ba upla ailal ra nais munan sa, bara ˆ naha uplika nani karnika apu mapara buaia. Sakuna Jisas lasa nani ra si briras kan. Kau ni, witin nani ba Jisas mawanra kan taim sibrin bla tatatwi kan bara Jisas lasa nani ra aisi kan taim, minitka ra ˆ witin bıla wali kan. Prura ba. Baibil ra ˆ naha ba “waihla las” ˆ nina makisa, kan upla kumi sin witin mihta wina sip swakwi takras (1 Korint 15:26). Sakuna Jisas mapara pruˆ ra ba karnika apu kan, kan witin piarka mairin kum luhpia pruan kan ba wina kli bukan bara tuktan mairin kum ra sin pruan wina bukan. Sakuna samplika kau tara ba ˆ sika Jisas ai panika Lasarus ra kli bukan. Naha waitnika ba pruan wina yu walhwal bri kan, sakuna Jisas upla ailal mawanra bukan. Jisas wailhka nani sin ˆ ai tanka brin witin ba ai karnika tara bri kan ( Jan 11:38-48; 12:9-11). ˆ ¿Dıa muni Jisas naha sainka nani daukan? Jisas rakan uplika nani kli siknis taki pruan. Sakuna witin naha dauˆ kan ba wal tanka marikan ai Kingka ˆ ˆ ˆ laka piua ra dıa daukbia ba. Gad mita mangkan Kingka ba plun wahwanka, ˆ siknis nani, pasa karna nani, lasa nani ˆ bara prura kat sin apu daukbia. Jehova Jisas ra karnika yaban sa naha sut daukaia. (Matiu, Mark, Luk bara Jan wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿ Jisas dıa sainka nani ba wal marikan witin ai karˆ nika brisa plun wahwan, siknis nani, pasa karna, lasa ˆ nani bara prura ba apu daukaia? ˆ ˆ ˛ ¿ Jisas sainka nani ba dıa wan marikisa Gad Kingka ˆ laka dukiara? Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu ˘ Mark ˘ Luk ˘ Jan ˘ Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka 21 32 Jisas Lasarus ra pruan wina bukan Nisan kati 1, 33 y.p. manka ra 19 Prapit aisanka kum naiwa aimaki ba Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas ˘ Matiu ˘ Mark ˘ Luk Jan Apastil Nani Sturka Jisas win nahki yawan nu kabia witin pat king aimakisa bara tnata yua ba baila sa J ISAS Olivet ilka ra kan piua ra, Jerusalem bara ai tempelka ba pain kaikaia sip kan. Baha mita, ai apastilka ˆ walhwal balan bara makabi walan tanka kum kum dukiara. Jisas win tempel ba sauhki tikan kabia, bara ‘tnata yua ba’ dukiara ai disaipilka nani ra aisan (Matiu 13:40, 49). Witin wani win: “Naha na ahkia kabia sapa yang nani ra ai wis. ¿Man balaia sma ba bara tasba tnata sainka ba sin ani kabia ki?” (Matiu 24:3). Ansika yabaia dukiara, Jisas ai disaipilka nani ra win Jerusalem bara tempel ˆ ba sauhki tikras kabia kainara dıa takbia ˆ ba. Sakuna Jisas dıa aisan ba naiwa piua kat tasba aiska ra aimakisa. Jisas ahkia ˆ naha tasba ra kli bara kabia upla nani ˆ nu kabia dukiara sainka kum ai tanka bri kaia kan: tasba aiska ra diara nani takbia ba baha sainka kabia. Baku sin, naha ba marikbia Jehova Jisas mihta ra ˆ ˆ pat Gad Kingka laka ba mangkan. Bara ˆ ˆ ˆ naha Kingka laka ba saurka laka ba apu ˆ JISAS B ARA KABIA SAINKA ˆ ˆ Jisas win dıa sainka ba wan marikbia Gad upla saura nani ra mahka sauhki tikbia. Upla nani ba naha sainka ba War Aiklabanka Kau Tara (Primera Guerra Mundial) ˆ takan manka wina kaikan. Rilidian nani ra dıa takbia ˆ ba, pulitik dukia nani nahki kabia bara upla nani dıa daukbia ba marikbia tnata yua ba pat aula sa, bara upla kumi sin naha aula ba sip alki takaskras. Jisas disaipilka nani swakwi takaia dukiara, ridi banhwi bara ˆ ˆ ˆ tanka marikaia sa Gad king aimakaia ai raitka bri ba ta baikisa (Matiu 24:3-14; Luk 21:36).1 ˆ 1 Jisas dahra aisanka kau tanka briaia dukiara, Rait pali Baibil ba Dia Smalkisa ki? bukka, wahia 86 wina 95 ba kat laki kaiks. Naha ba Jehova Witniska nani ulbi sasakra sa. ˆ daukbia, sakuna kupia kumi laka ba ˆ naha tasba ra brih balbia. Jisas dıa aisan dukia nani ba tasba saurakira na —gabamint nani, upla saura nani, bara rilidian nani sin— tnata yua nani sainka ˆ kabia, baha wina tasba raya kum bara kabia. Jisas win witin heven ra king aimaˆ kaia ta krikbia piua ra, tasba aiska ra war aiklabanka nani, plun wahwanka, tasba ˆ nikbanka bara siknis nani ba sin bara ˆ kabia. Upla ba la nani ba rispik munbia apia. Baku sin, ai disaipilka nani ba niˆ ˆ san sut ra Gad Kingka laka sturka nani ba smalki kabia. Jisas aisan sainka ba ˆ ‘pat wahwanka tara’ ba wal danh takbia, naha piua ba tasba paskan piua wina piua kau saura kabia (Matiu 24: 21). ¿Kristian nani ba nahki nu kabia baha piua ba pat aula sa? Jisas ai disaipilka nani ra win: “Kwah damni dusa maprika lilka na lan taki banhs” (Matiu 24:32). Kwah damni dusa kum ai wahia nani sakuya taim, mani piua aula ba ˆ tanka sa. Sim baku, naha diara nani Jisas aisan ba takbia piua ra, yawan sut nu kabia tnata yua ba aula sa. Jisas sin ˆ win Aisa ba baman nu sa ahkia pat wahˆ wanka tara bara awarka ba ta krikbia. Witin win: “Baha mita, man nani aihˆ waki, bıla kaiki bas, kan man nani kaikras sma ahkia piua ba aimakbia sapa” (Mark 13:33). (Matiu 24 bara 25, Mark sapta 13 bara Luk sapta 21 wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿Disaipil nani ba Jisas ra dıa makabi walan? ˆ ˛ ¿ Jisas aisan sainka ba dıa marikbia bara nahki ka- bia? ˆ ˛ ¿ Jisas ba dıa kupia kraukanka yaban? 22 Nisan kati 1, (Nisan kati ba Kakamuk kati bara 33 y.p. manka ra Lih Wainhka kati ba tilara kauhisa) Jisas dus ra sabi ikan Nisan kati 14 ba Nisan kati 16 ra Jisas pruan wina buan 20 Kraist pruanka Jisas kulkanka raya kum swin; witin ra waihla mihta ra mangkan, bara dus kum ra ikan J ISAS mani yumhpa pura bakriki bilara smalki tauki kan ningkara ai rayaka ˆ mahka yabaia kan. Ju rilidianka ta bri uplika nani ba natka kum plikan Jisas ra ikaia dukiara, sakuna witin nani ba upla nani ra ˆ sıa bri kan, kan upla sut mapara Jisas ba prapit kum kan. Sitan Judas kupia nikban Jisas ba upla saura nani mihta ra mangkbia. Naha waitnika ba apastil 12 tila wina ˆ kum kan. Rilidian ta bri uplika nani ba silˆ bar lalahka ma 30 wal witin ra aibapan. Insal luan yua tihmika ra, Jisas ai apastilka aikuki asla takan naha yua kulkaia dukiara. Naha wina Jisas Judas ra makaban baha wina taki wabia. Ningkara, kulkanka raya kum daukan: Dawan Tutnika Pata. Jisas ai mihta ra brit kum brih ai pura sunan ningkara, ai disaipilka 11 ra laki yaban. ˆ Witin win: “Naha sika wıni tara, man nani sut dukiamra yan kabia ba. Naha na yang ra luki, dauki bas”. Baha wina, kap kum ra wain laiki ai disaipilka nani ra yaban ˆ ningkara win: “Naha kapka na sika la raya ˆ daukan ba yang tailia mita, bara sut dukiamra laiwi ba” (Luk 22:19, 20). Baha tihmika ra Jisas ai apastilka nani ra ˆ ˆ diara tanka manis smalkan. La raya kum witin nani ra yaban: pana pana latwan kaikaia kan. Jisas win: “Man nani pana pana walkam ra latwan kaikisma kaka, upla sut kaikbia man nani ba yang disaipilki nani sma”( Jan 13:34, 35). Jisas ai apastilka nani ra win sari takbia apia witin ˆ ra dıa takbia ba dukiara. Baha wina Jisas witin nani dukiara ai pura sunan. Ningkaˆ ra, lawana nani Gad dukiara aiwanan bara Getsemani giadinka ra wan. Baha pliska ra Jisas ai lula kriki Jehova ra ai pura sunan. Ban wina suldawa daknika kum balan, war aiklabaia dukia manis ˆ bri kan. Baku sin, prıs nani balan Jisas ra Nisan kati 30, 33 y.p. manka ra y.p. priski brih waia. Jisas ya sapa nu takaia dukiara, Judas Jisas ra kiawalan. Suldawa nani ba Jisas ra priskan, bara apastil nani ba taki plapan. Ju wihtika nani mawanra Jisas win wiˆ tin ba Gad Luhpia kan. Wihta nani ba win Jisas kunin tara kum aisi kan. Baha mita, pruaia kan. Baha wina Pailat mawanra ˆ brih wan. Naha waitnika ba Rom ta uplika ˆ kum kan. Witin mapara Jisas patkas kan, sakuna upla nani Jisas ra ikbia makabi ˆ kan ba bıla walan. Jisas ra plis kum ra brih wan, ai nina ˆ Golgota maki ba. Bahara Rom suldawika nani mita dus kum ra saban. Ban wina, yu lapta ingnika ba tihmia takan. Jisas pruan tutnika ra tasba nikbanka tara kum takan. ˆ Jisas wına tara ba tasba untika kum ra biˆ kan bara yauhkika kan taim, prıs nani ba untika ba prakan bara suldawa nani swin main kaikbia dukiara. ¿Jisas baha pliska wina takaia sip apia kan ki? Apia pali. Baha yua ra sain kau pranakira ba mahka takaia kan. (Matiu 26 bara 27, Mark 14 bara 15, Luk 22 bara 23 bara Jan 12 wina 19 wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿ Jisas dıa kulkanka raya swin? ˆ ˛ ¿ Jisas kau pruras kainara dıa takan ki? Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu ˘ Mark ˘ Luk ˘ Jan ˘ Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus JISAS WARKKA BA ˆ Gad lukanka nani aimakbia dukiara, Jisas ba pruaia kan. Sakuna Jisas ai saurka bri kan mita pruras kan. Witin spirit holikira wal aisubi takan bara kasak pali kan. Jisas ai rayaka yabaia wilin kan, baku yawan ban kaia ra lilia iwaia sip kabia. Naha sanska ba Adam lus tiwan ba mita yawan sip briras kan (Matiu 20:28; Luk 1:34, 35; Jan 3:16, 36; 2 Pita 3:13).1 ˆ 1 Jisas sakripaiska kau tanka briaia dukiara Rait pali Baibil ba Dia Smalkisa ki? bukka, wahia 47 wina 56 ba kat laki kaiks. Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas ˘ Matiu ˘ Mark ˘ Luk ˘ Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 21 ¡Jisas ba kli raya takan! Jisas ai disaipilka nani kupia bukaia dukiara param takan bara adar raya nani yaban yu yumhpa pruan kan wina JISAS buan taim, witin disaipilka mairin kum kum ba anira bikan pliska ra wan ˆ bara kwakan kan. Upla kum tasba untika pura prakan walpaya ba sakan. Baha ˆ mita untika bilara diara apu kan. ˆ Mairin nani ra insal wal param takan. Insal kum win: ‘Man nani Jisas Nasaret wina plikisma ba. Witin buan sa’ (Mark 16:6). Minitka ra, mairin nani ba apastil nani ra wih win. Yabal ra auya kan taim Jisas wal prawan. Jisas win: “Man nani si bripara. Muihki nani ra wih maisa paks Galili ra wabia, bara bahara ai kaikbia” (Matiu 28:10). ˆ Sim yua ra, disaipil wal Jerusalem wina Emus ra wapi auya kan taim, tringˆ sar kum witin nani ra makabi walan dıa dukiara aisi kan sapa. Baha uplika ba Jiˆ sas kan, sakuna wına daukra wala bri kan ˆ ba mita, witin nani ba ya sapa nu apu ˆ kan. Disaipil nani ba sari laka wal win ai Smasmalkra dukiara aisi kan ba. Bara tringsar uplika ba Ulbanka nani Misaya ˆ dukiara aisi kan ba tanka witin nani ra smalkan. Jisas ra Misaya dukiara aisi kan dahra aisanka nani sut sitnika kat aimakan.1 Disaipil nani ba Jisas wal aisi 1 Misaya dukiara aisanka kum kum naha wauhkataya wahia 17 wina 19; baku sin Rait pali Baibil ba Dia Smalkisa ki? bukka, wahia 199 wina 201 ba kat laki kaiks. SPIRIT HOLIKIRA BA ˆ Gad spiritka holikira ba karnika kau tara sa. Jehova spirit holikira ba yus munan heven bara tasba paskaia ˆ dukiara, baku sin Ai lukanka nani Baibil aiulbra nani sinska ra mangkan. Jehova ai spiritka holikira yus munan sain nani daukaia dukiara, baha nani tilara kau tara ba sika: Jisas ra ai rayaka ba kli yaban bara spirit uplika karnakira kum baku bukan (Blasi Sturka 1:2; 2 Samuil 23:2; Apastil Nani Sturka 10:38; 1 Pita 3:18). kan nu takan taim, witin ba spirit uplika kum kan ba mita, kau sip kaikras kan. ˆ Disaipil nani wal ba apastil nani ra Jeˆ rusalem ra wih win dıa takan ba. Apastil nani ba utla kum ai durka nani praki biˆ lara kan. Bara disaipil nani kata ba dıa takan ba dukiara aisi kan taim, Jisas ˆ kli param takan. Jisas win: ‘¿Dıa muni man nani kupiam ra namhpa namhpa baman lukisma ki?’. Baha wina aisan: “Baku ulban sa, Misaya ba pruaia kan, bara yu yumhpa kat pruan nani wina kli buaia” (Luk 24:38, 46). Yu 40 bilara, Jisas aima kum kum ra param takan. Yu kum, upla 500 pura Jisas ra kaikan. Ban kra baha piua ra ai disaipilka nani ra win: ‘Bamna man nani was, bara yang disaipilki nani dauki banhs; ˆ ˆ bara smalki banhs dıa dıa man nani ra ˆ adar maikri ba bıla wali kaia. Bamna kaiki bas yang na man nani aikuki yu bani kamna, tasba tnata kat’ (Matiu 28: 19, 20). Jisas ai apastilka kasak nani wal aima ˆ las asla takan taim pramis munan: ‘Man nani puramra spirit holikira balbia ba ra karnika brima, bara yang dukira witnis nani kama ban wan tasba wala ra kau laihura ba kat sin’ (Apastil Nani Sturka 1:8). Baha wina, Jisas heven ra uli wan bara kasbrika kum pura prakan bara disaipil nani ba kli kaikras kan. (Matiu sapta 28, Mark sapta 16, Luk sapta 24, Jan 20 bara 21 bara 1 Korint 15:5, 6 wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿Disaipil nani ba nahki nu takan Gad mita Jisas ra bukan? ˆ ˆ ˆ ¿Jisas mita dıa tanka marikan? ˆ ˛ ¿ Jisas ai disaipilka nani ra dıa adarka yaban? ˛ Disaipil nani wal Emus tawanka ra auya kan ba ra, 36 Cornelio kristian takan Nisan kati 30, 33 y.p manka ra ´ Siv an kati 6, 33 manka Pentikus; ˆ ´ Gad spirit holikira laikan (Sivan kati ba ˆ Lih Mairin kati bara Lı kati tilara kauhisa) ˆ 22 Apastil nani ba sibrin apu smalkan ˆ ˆ Nina bliki rau sauhkan laka tilara, kangrigisan ba kau isti pawan Y U 10 Jisas heven ra uli wan ningkara, 33 manka, Ju nani liliaka Pentiˆ kus maki ba kulki kan piua ra, disaipil nani 120 baku Jerusalem tawanka ra utla kum ra asla takan. Ban wina, bin tara ˆ kum walan, pasa krawi baku binka takan, ˆ bara disaipil nani ba bıla raya nani aisan. ˆ ˆ ¿Dıa muni? Gad ai spiritka holikira witin nani ra yabi kan. ˆ ˆ Jerusalem ra plis sat sat wina upla nani ˆ bara kan, naha liliaka kulkaia dukiara. ˆ Upla sut ta iwan disaipil nani ba tringsar ˆ ˆ bıla nani ra aisi kan ba mita. Tanka mariˆ kaia dukiara, Pita witin nani ra win Gad ai ˆ prapitka Joel bak kaina manis wina aisan kan Witin spirit holikira Ai napakanka nani purara laikbia bara karnika yabia ( Joel 2:28, 29). Naha sainka nani ba wal ˆ marikan kangrigisan ba nanara Gad blisinka bri kan, sakuna Israel uplika aihwa ˆ nani ba lika apia. Baha piua wina ya Gad ˆ kupia laka daukaia want kan ba kristian takaia kan. Kraist wailhka nani disaipil sut ra nina bliki rau sauhki kan. Yu kum disaipil kum kum ba silak watla ra mangkan, sakuna insal kum balan bara pri sakan. Baku sin, witin nani ra win kau smalki kabia. Titan ra ingni takan taim, disaipil nani ba tempel ra dimi Jisas dukiara smalkan. Rilidian ˆ ta bri uplika nani ba ai kupia baikan bara adar yaban kau smalkaia apia dukiara. Saˆ ˆ kuna apastil nani ba sibrin apu laka wal ˆ ˆ win: “Yang nani Gad bıla ba kau walaia sna, upla nani ra lika apia” (Apastil Nani Sturka 5:28, 29). Waihla nani ba disaipil nani ra kau nina bliki rau sauhkan. Ju uplika kum kum ba Stiben dukiara win witin kunin tara kum aisan kan. Baha mita, walpa ni sabi ikan. Baha uplika nani tilara Saulo Tarso tawanˆ ka wina kan ba bara kan. Witin kristian nani ra misbara kaiki kan. Baha sut luan ningkara, Saulo ba Damaskus tawanka ra wan kristian nani sut silak watla ra dingkaia dukiara. Sakuna yabal ra auya kan taim, ingni kum heven wina takan bara ˆ Saulo ba blain takan. Baha wina bıla baiˆ kra kum walan: “Saulo, Saulo, ¿dıa kan man rau ai sauhkisma ki?” Saulo ba pana makabi walan: “¿Man ba ya sma ki, Daˆ wan?” Bara bıla baikra ba win: “Yang sika Jisas” (Apastil Nani Sturka 9:3-5). Yu yumhpa ningkara, Jisas ai disaipilka ´ kum blikan, naha waitnika nina Ananıas, bara Saulo ra rakan kli kaikbia dukiara. Baha wina, naha waitnika ba apastil kum ˆ takan, bara ai nina ba Pal makan. Witin ba misan uplika kum baku takaskraskira smalkan. Pas ba, disaipil nani Ju uplika nani bara Sameria uplika nani ra baman smalki kan. Sakuna yu kum, insal kum Cornelio ra param takan. Naha waitnika ba Roman suldawika nani wihtika kum kan bara ˆ Gad ra kasak luki kan. Naha waitnika ba Pita ra balbia win. Pita ba disaipil wala aikuki wan bara Cornelio bara ai pamalika ˆ ra smalkan. Pita ba aisi kan taim, bara kan uplika nani spirit holikira brin, bara Pita adar yaban Jisas ninara tahbi daukan kaˆ bia. Baha piua wina, ani uplika, dıa nisanˆ ka wina kabia sin, raya ban kaia laka briaia sip kan. Rait pali sturi yamni nani ba tasba aiska ra smalkan kabia. (Apastil Nani Sturka 1:1–11:21 wina sakan sa.) ˆ ˛ ¿Pentikus liliaka ra dıa takan? ˛ Jisas disaipilka nani smalki tauki kan taim, ¿ai ˆ waihla nani ba dıa daukan? ˆ ˛ ¿Nahki muni upla sut ra raya ban kaia laka sanska ba yaban? Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani ˘ Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka 25 mani 47-48 lamara mani 49-52 lamara mani 52-56 lamara Pal misan baku ai impakanka pas daukisa Pal misan baku ai impakanka wala daukisa Pal misan baku ai impakanka yumhpa daukisa 60 y.p. 23 Sturi yamni ba kau smalkan Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana Aiseya Jirimaya Inanka Nani Isikiel Daniel Oseas Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan ˘ Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti ˆ ˆ ˆ Apastil Pal tasba bara kabu bak impaki Gad Kingka laka smalkan ˆ AL kristian takan taim, Gad Kingka ˆ laka ba smalki kan. Sakuna nanara witin ra nina bliki rausauhkaia kan. Naha ˆ apastilka ba plis laihura wan Gad Kingka ˆ ˆ ˆ laka smalkaia. Naha bak Gad upla nani duˆ kiara dıa luki ba daukbia. Pal misan baku Listra tawanka ra pas trip wan ba ra, waitna skahwa kum ra rakan. Upla nani baha kaikan taim, win Pal bara ˆ ´ ˆ ai panika Bernabe gad nani kan. Sakuna witin nani ba alki takaskan sakripais nani daukbia apia dukiara. Baha wina sim upliˆ ka nani Pal waihla nani ba bıla walan bara witin ra walpa ni sabi ikra luan. Witin nani ba lukan Pal ba pruan kan, sakuna witin ba ˆ kli ai mina ra bui swakwi takan. Baha wina kli tawan ra dimi disaipil nani ra maisa nihkan. Piua luan ningkara, Ju kristian kum kum ba win kristian apia uplika nani ba ˆ Moses Laka nani alki daukaia kan. Naha blahwanka wapnika mangkaia dukiara, Pal ba Jerusalem ra kangrigisan almukka bara apastil wala nani ra wan. Ulbanka nani ba laki kaikan bara spirit holikira hilpka wal kangrigisan nani ra ulbi adar yaban aidul ˆ laka ba wina sait ra kaia, tala apia kaka daiˆ wan wına nani tala bri kaka, piaia apia win. ˆ Baku sin rug laka ba daukaia apia win. Naha dukia nani ba ‘kupia kraukanka nani ˆ baman’ kan, sakuna tanka apia kan Moses ˆ Laka ba alki daukaia (Apastil Nani Sturka 15:28, 29). P Pal ba misan warkka wala ba dauki kan taim, Berea tawanka ra wan. Naha pliska ba Grecia kuntrika ra sa. Ju uplika nani bahara iwi kan ba smalkanka liliakira walan. ˆ Sakuna Ulbanka Holikira nani ra tanka pliki kan naha ba rait kan sapa. Baha wina, Pal kli ai waihla nani wina plapaia kan. Witin Atenas tawanka ra wan. Bahara upla sinskira nani mawanra aisanka painkira kum yaban. Pal ba misan warkka yumhpa daukan taim, Jerusalem ra wan. Tempel ra diman ˆ taim, upla kwara tara kum mita witin ra ikaia munan. Sakuna, Rom suldawika nani ba swaki sakan bara Pal ra brih wan diara makabi walaia dukiara. Pal ba Rom uplika ´ kum kan ba mita, wihta tara Felix mawanra aisaia adar yaban. Ju uplika nani ba Pal duˆ kiara dıa aisi kan rait sapa sip marikras kan. ´ Sakuna Festo —naha ba Felix ningkara wihta baku aimakan— wilin kan Pal ba ai waihla nani mihta ra mangkaia. Pal ai rayaka swaki sakaia dukiara makaban Sisar wal aisaia. Baha mita Festo mita win: ‘Rom kingka ra waia sma’ (Apastil Nani Sturka 25:11, 12). ˆ Pal ra Rom tawanka ra laka daukan. Baha mita, witin duri tara kum ra Italia kuntrika ra wan, sakuna dwarka ba rungˆ ˆ wan bara lı piua lubia kı kum ra Malta nina ˆ maki ba ra takaskan. Rom tawanka ra wan ˆ taim, utla kum rent munan bara mani wal bahara iwan. Suldawa nani mita main kaiki kan, sakuna Pal ba takaskraskira smalki ˆ kan bara ya ai watla ra wi kan ba King laka dukiara smalkan. (Apastil Nani Sturka 11:22–28:31 wina sakan sa.) ˛ ¿Pal waitna kum skahwa kan ba rakan ningkara, ˆ dıa takan? ˆ ˛ Moses Laka kulkaia apia sapa blahwanka takan ba, ¿nahki wapnika mangkan? ˆ ˛ ¿Dıa muni Pal ba Rom tawanka ra wan, bara baˆ hara wan taim dıa daukan? 60 y.p. 24 Pal kangrigisan nani ra ulban Pal kristian nani ra karna daukaia dukiara wauhtaya ulbi blikan Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut K ANGRIGISAN raya ba ˆ ˆ MACEDONIA Pal ulban wauhkataya nani Gad kupia laka dau2 Korint ˆ (50-65 y.p. lamara) 1 Timoti kaia warkka ba ta baikaia ROM Taitus (?) ITALI Pilipai Epesus kan. Sakuna kristian nani Kolosi Tesalonaika ba nina bliki rau sauhkan Pilimon ˆ GALESHA Pilipai GRIK laka wahwi kan, kangrigiHibru Nani EPESUS 2 Timoti san uplika nani wina bara 1 Korint ANTIOK Sisilia kristian apia kan upliKORINT Kolosi Galesha (?) 1 Tesalonaika ka nani wina sin. ¿Nahki 2 Tesalonaika ˆ Roman muni ban kasak laka ra Krit Saiprus kan? Grik Ulbanka nani K A B U ra wauhkataya ulbi bliM E D I T ˆ I R I N Y A N kan 21 bara sa. Naha ba kristian nani ra karnika Jerusalem bara kupia kraukanka yaNaha pliska nani ra Pal ai wauhkataya nani ulban IDSIP (?) Ban kra bahara ulban ban. Pal ba wauhtaya 14 ulbi blikan. Roman wauhkataˆ Hageo ya wina Hibru Nani ba kat ulban. Pal bia dukiara, kasak lukan laka wal dauSakaraya ´ mita ulban yaura bliki kan: upla kum ra kaia sa (Hibru Nani 11:6). Malaquıas ˆ Matiu apia kaka kangrigisan kum ra. Kaisa kai¿Pal ba pamali nani dukiara dıa ulMark ˆ kaia dıa dukiara Pal ba ulban. ban? Maya waitna nani ba ai maya maiLuk Jan Daukanka pain briaia bara rug rin ra latwan kaikaia sa. Baku sin, maya Apastil Nani ˆ ˆ Sturka mairin ba ai maya waitna ra rispik mulaka wina sait ra kaia. Ya rug laka ra ˆ ˆ Roman ˘ kauhan, apia kaka marit laka wina sait naia sa. Gad makabisa luhpa nani ba ai 1 Korint ˘ ˆ ˆ 2 Korint ˘ ra rug laka dauki ba bara ai kupia lakras aisa yapti bıla walbia. Bara aisa yapti ba ˆ Galesha ˘ ˆ kaka, “Gad king aimaki tasbaya ai dukia Baibil ra dıa wi ba kat smalkaia sa (EpeEpesus ˘ Pilipai ˘ bribia apia” (Galesha 5:19-21; 1 Korint sus 5:22–6:4; Kolosi 3:18-21). Kolosi ˘ ˆ ˆ ˆ 6:9-11). Gad napakanka nani ba nisan Gad lukanka ba. Moses Laka ba Is1 Tesalonaika ˘ 2 Tesalonaika ˘ wala uplika nani ra latwan kaikaia sa rael uplika nani ra main kaikan Misaya 1 Timoti ˘ (Roman 2:11; Epesus 4:1-6). Kristian balan piua ba kat. Sakuna kristian nani 2 Timoti ˘ ˆ ˆ Taitus ˘ nani ba dıa bri ba wina upla wala nani ba Moses Laka ba nina blikaia apia sa Pilimon ˘ ra yabaia sa, bara kau pali ba muihni la- (Galesha 3:24). Pal ba Hibru kristianka Hibru Nani ˘ Jems kri nani ra (2 Korint 9:7). Apastil Pal ba nani ra ulban taim —witin nani Ju upli1 Pita ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ kristian nani ra win ai kupia kwaki Je- ka kan— dıa muni Gad Laka yaban tan2 Pita 1 Jan hova ra ai pura sunbia: “Piu bani puram ka marikan. Baku sin, Pal ba marikan 2 Jan ˆ ˆ suni banhwi bas” (1 Tesalonaika 5:17; Gad lukanka ra Kraist dıa warkka dauki3 Jan ˆ Judas 2 Tesalonaika 3:1; Pilipai 4:6, 7). Baku sa. Pal win diara manis Moses Laka Param Marikanka ˆ ˆ sin, Gad witin nani pura sunra ba wal- ra taki kan ba maprika bıla ra aisan. 27 Pal Rom tawanka ra silak watla ra kan, bara kangrigisan ra wauhtaya ulban 61 y.p. ¿ PRAMIS MUNAN BAL AIA KIAMKA BA YA SA ˆ ˆ Adam Iv wal saurka laka daukan ningkara, Gad ˆ ba piuta ra, maprika tanka ra win: ‘Man kiamkam ba mairin kiamka ba wal sin ai waihla kabia; witin bui man lamla ra insauhkbia, bara man pana witin ai mina plakura ra insauhkma’ (Blasi Sturka 3:15). Param Marikanka 12:9 ra marikisa “piuta almuk ba” sika Dibil. Bara pramis munan balaia Kiamka ˆ ba mita piuta lal ra insauhkbia tanka ba yukukan ˆ ra kan. Sakuna Baibil ba naha tanka ba mani ailal bilara tawa tawa marikan. Adam Iv wal saurka daukan mani 2.000 luan ba ra, Jehova win Pri sasakra ba Ebraham kiamka wina takbia (Blasi Sturka 22:17, 18). Mani ailal luan ˆ ningkara, apastil Pal ba tanka marikan pramis munan balaia kiamka ra upla kau tara ba Misaya kan, wibia sa kaka, Jisas (Galesha 3:16). Kraist ˆ pruanka ba maprika tanka ra Blasi Sturka 3:15 ra marikan. Jisas ba “mina plakura” ra insauhkbia. Joel Emus ´ Abdıas Jona Miqueas Nahum Abakuk ´ Sofonıas Hageo Sakaraya ´ Malaquıas Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka ˘ Roman ˘ 1 Korint ˘ 2 Korint ˘ Galesha ˘ Epesus ˘ Pilipai ˘ Kolosi ˘ 1 Tesalonaika ˘ 2 Tesalonaika ˘ 1 Timoti ˘ 2 Timoti ˘ Taitus ˘ Pilimon ˘ Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas Param Marikanka KI? ˆ Jisas pruan taim, naha ba aimakan. Sakuna, Gad ba Jisas ra kli bukan bara “spiritka mapara lika kli raya takan” (1 Pita 3:18). ˆ Gad sin aitani lukan pramis munan balaia ˆ kiamka ba tilara upla wala nani sin bara kabia, 144.000 upla nani Jisas wal heven ra king aimakbia (Galesha 3:29; Param Marikanka 14:1). Naha uplika nani prubia ningkara, spirit uplika baku heven ra kli bukan kabia bara Jisas wal king aimakbia (Roman 8:16, 17). Heven ra Jisas ba King kum kabia. Baha mita Dibil kiamka ba sauhki tikbia. Naha ba sika lasa ˆ ˆ nani bara upla nani Sitan ra ta baiki ba tanka sa ˆ (Jan 8:44; Epesus 6:12). Jisas Kingka laka ba kupia ˆ ˆ kumi laka bara lilia laka naha tasba ra brih balbia. Baha wina, Jisas piuta “lal ba” insauhkbia, wibia sa kaka, sauhki tikbia (Hibru Nani 2:14). Sampla baku, daiwan nani iki sakripais ˆ daukaia ba Jisas sakripaiska tanka kan. ˆ Naha sakripaiska bak wan saurka nani sut swih tikan kabia (Hibru Nani 10: ˆ 1-4). Baha mita, Jisas pruanka bak Jeˆ hova Moses Laka ba almuk daukan. ˆ Naha Laka kau nina blikaia apia kan (Kolosi 2:13-17; Hibru Nani 8:13). Kangrigisan ba asla daukan. Waitna nani kangrigisan ra wark nani dauki ba ai daukanka nani pain bri kaia sa, ˆ bara spirit laka ra sin dutki kaia sa (1 Timoti 3:1-10; 12, 13; Taitus 1:5-9). ˆ Baku sin, Gad napakanka sut aidrubanˆ ka nani ra wisa, bahara spirit laka ra diara manis lan takisa bara pana pana ai kupia bukisa (1 Korint 14: 26, 31; Hibru Nani 10:24, 25). Pal ba 2 Timoti ulban piua ra, Rom tawanka ra kan. Bahara silak watla ˆ ra mangkan bara Pal bıla kaiki kan wihta nani mawanra buaia. Kristian kum ˆ kum baman sibrin apu Pal ra wih kaikan. Pal nu kan pruaia lamara kan. Baha mita, ulban: “Aiklabanka pain ba yang aiklabri, yabal ba aisˆ ka tnata kat plapri, kasak lukan laka ba ban alki bri kapri” (2 Timoti 4:7). Ban kra piu wiria luan ningkara Pal ra ikan. Baha wauhkataya nani kristian rait aihwa nani ra naiwa piua kat hilp munisa. (Roman, 1 bara 2 Korint, Galesha, Epesus, Pilipai, Kolosi, 1 bara 2 Tesalonaika, 1 bara 2 Timoti, Taitus, Pilimon bara Hibru Nani wina sakan sa.) ˆ ˆ bara sa? ˆ ˛ ¿Pal ba nahki marikan Gad lukanka ra Jisas warkka dauki ba? ˆ ˛ ¿Pal ba dıa win kangrigisan ra warkka nani dukiara? ˛ ¿Pal wauhkataya nani ra dıa kupia kraukanka nani 28 61 y.p. mani 62 kainara Jems, Jisas muihnika ba, ai wauhkataya ulban ˆ daukanka 25 Kasak lukan laka, wan ˆ pain, bara latwan laka Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Jems, Pita, Jan bara Judas kangrigisan nani ra wauhtaya ulban J EMS bara Judas ba Jisas wal ai muihnika nani kan. Pita bara Jan ba Jisas apastilka nani kan. Naha waitnika nani ba kangrigisan nani dukiara Grik Ulbanka wauhtaya 7 ba ulbi blikan. Wauhkataya kumi ˆ bani ba ya ulban uplika nina brisa. Aiulbra nani ba naha wauhkataya ˆ nani bak kristian wala nani ra hilp muˆ nan kasak lukan laka ra dutki kaia bara ˆ ˆ Gad Kingka laka ra lukaia. ˆ Kasak lukan laka marikaia. Yaˆ wan kasak lukan laka brisa wiaia baman apia sa, wan daukanka nani wal mariˆ ˆ kaia sa. Jems bıla: “Kasak lukan laka daukanka yamni ba maikras kaka, baha sin pruan sa”( Jems 2:26). Ya kasak lukan ˆ ˆ laka wal traika kaikanka nani mapara bui ˆ ba spirit laka ra kau karna takisa. Baku ˆ ˆ sin, Gad ra sins laka makabaia sa, bara Witin mita yabia. Ya kasak sa kaka, Jehova mita pain kaikbia ( Jems 1:2-6, 12). ˆ Ya Gad ra kasak ba Witin mita hilp muniˆ sa. Baha mita, Jems win: ‘Gad lamara was, bara Witin lamamra wabia’( Jems 4:8). Kristian nani ba ai kasakka lukan ˆ laka ba karna daukaia sa. Baku traika kaikanka nani bara diara saura nani ba ˆ pura lubia. Judas piua ra rug laka ailal ˆ bara kan. Baha mita witin kristian nani ra win “kasak lukankam ba dukiara aiklabi kama”( Judas 3). Wan daukanka pain briaia. Jehova makabisa ai napakanka nani ba diara sut ra holikira ba klin kabia. Pita ulˆ ban: “Man nani dıa daukisma ba sut ˆ holikira laka ra dauki bas, [...] kan Ulbanka ra wisa: ‘Man nani holikira bas, yang [Jehova] holikira sna bamna’ ” (1 Pita 1: 15, 16). Naha daukaia dukiara, kristian nani ba Kraist samplika nina blikaia sa. Kan Pita aisan baku, Jisas ‘ai mina waˆ panka nani nina blıkbia dukiara’ ai samˆ ˆ plika wankan (1 Pita 2:21). Gad laka nani alki daukaia karna kabia sin, diara kau pain ba sika wan kupia dara walra pain kum bri kaia (1 Pita 3:16, 17). Pita win aiSmasmalkra tani sa wan daukanka yamni bri kaia bara Yamni Kulki wan warkka pain kum ba wal marikaia sa Lawana ˆ Aiseya tasba raya aula ba bıla kaikisa. Bahara kuJirimaya ˆ ˆ pia kumi laka bara kabia (2 Pita 3:11-13). Inanka Nani ˆ Isikiel Latwan laka marikaia. Jan win: Daniel ˆ ˆ “Gad ba latwan laka sa”. Jehova ai latOseas ˆ wanka laka tara wan mariˆ kan ai Luhpia wan “saurka ‘Gad lamara was, nani sut” dukiara naha tas- bara Witin lamamra ba ra blikan piua ra. Baha wabia.’ (Jems 4:8) ˆ mita, ¿yawan dıa daukaia ˆ sa? Jan ba tanka marikan: ˆ Sakaraya “Gad mita baku latwan wan kaikan ´ Malaquıas kaka, yawan sin pana pana wan walka ra Matiu Mark latwan kaikaia sa” (1 Jan 4:8-11). Natka Luk kum muihni lakri nani ra wan latwanJan ˆ ˆ Apastil Nani ka laka marikaia sip ba sika yawan dıa Sturka bri ba wina witin nani ra yabaia (3 Jan Roman 1 Korint 5-8). 2 Korint ¿Kristian nani ba nahki marikisa JeGalesha Epesus hova ra latwan kaiki ba? Jan ba ansika ˆ Pilipai wankisa: “Gad ra latwan kaikaia ba lika ai Kolosi ˆ ˆ laka bıla nani sin wali daukaia sa; bara ai 1 Tesalonaika ˆ ˆ 2 Tesalonaika laka bıla nani ba mita wirha wan taibras 1 Timoti ˆ ˆ sa” (1 Jan 5:3; 2 Jan 6). Ya Gad bıla wali 2 Timoti ˆ Taitus dauki ba Witin latwanka laka bara “raya ˆ Pilimon ban kaia laka ba” sin bribia ( Judas 21). Hibru Nani (Jems, 1 bara 2 Pita, 1, 2 bara 3 Jan bara Judas wina sakan sa.) ˆ ˆ ˆ ˛ ¿Dıa sat daukanka nani ba Jehova ai napakanka nani ra makabisa? ˛ ¿Kristian nani ba nahki marikisa Jehova ra latwan kaiki ba? ˛ ¿Kasak lukan laka ba nahki marikisa? Jems ˘ 1 Pita ˘ 2 Pita ˘ 1 Jan ˘ 2 Jan ˘ 3 Jan ˘ Judas ˘ Param Marikanka 29 66 Ju uplika nani Rom mapara buan Rom uplika ba Jerusalem bara ai tempelka ba sauhkan 70 71 y.p. Blasi Sturka Impakan Sturka ˆ Libait Laka Kulki Kaikanka Kli Smalkanka Jasua Wihta Nani Rut 1 Samuil 2 Samuil 1 King Nani 2 King Nani 1 Kronikas 2 Kronikas Esdras Nihimaya Ester Job Lawana Nani ˆ Sins Laka Smasmalkra Yamni Kulki Lawana 26 Tasba na kli paradais kum takbia ˆ ˆ ˆ Misaya bak, Jehova ai nina ba klin daukan, saurka laka ba apu daukan bara king aimakaia Ai raitka bri ba marikan ˆ AIBIL bukka las ba sika Param Maˆ ˆ rikanka bara bıla kaikanka laka wankisa. Apastil Jan naha bukka ba ulban, bara prapit aisanka manis brisa. Baku sin ˆ ˆ Gad nahki ai kupia laka daukbia wan marikisa. Pas prapit aisanka ra, Jisas pruan wina buan ba, kangrigisan nani ra kupia bukisa bara smalkisa. Prapit aisanka wala ra wan B “BABILON TARA BA” Param Marikanka bukka ra rilidian kuninkira ba (ani ˆ ˆ ˆ rilidianka Gad bıla walras ba) “Babilon Tara ba” makisa bara “mairin rugkira” baku marikisa. Naha mairka ba ˆ gabamint nani wal rug laka daukisa. Param Marikanka ˆ ra mariki baku, Gad ba daukbia naha gabamintka nani ba naha mairka rugkira mapara bubia bara sauhki tikbia (Param Marikanka 17:1-5, 16, 17). Matiu Mark Luk Jan Apastil Nani Sturka Roman 1 Korint 2 Korint Galesha Epesus Pilipai Kolosi 1 Tesalonaika 2 Tesalonaika 1 Timoti 2 Timoti Taitus Pilimon Hibru Nani Jems 1 Pita 2 Pita 1 Jan 2 Jan 3 Jan Judas ˘ Param Marikanka ˆ marikisa Gad iwaika pliska bara spirit uplika nani ba Jehova ra mayunisa. ˆ ˆ Gad kupia laka daukaia lamara sa piua ra, ˆ Sıp Luhpia ( Jisas Kraist) ba wauhkataya kum ˆ ˆ brisa bara naha ba sıl 7 brisa. Sılka nani ˆ 4 kwakuya taim, aras nani uli waitnika 4 takisa. Pas waitnika ba sika Jisas. Witin ba King baku mangkan sa bara aras pihni kum purara ulisa. Baha wina, waitnika yumhpa wala ˆ ˆ nani ba kalatka sat sat brisa. Naha nani ba ˆ tanka sa war aiklabanka, plun wahwanka, siknis nani sin. Naha sut ba naiwa piua nani ˆ ra kau kaikisa, kan tnata yua ba lamara sa. Sıl ˆ numba 7 kwakan taim, trumpit binka nani ˆ ˆ aima 7 puhban ba walisa. Naha tanka sa Gad ˆ laka nani daukbia ba. Naha nani ba wina klaˆ la 7, apia kaka Gad lawanka 7 ba takan sa. Ningkara, Jan ba tuktan lupia kum aisubi ˆ ˆ takan ba kaikisa. Naha ba Gad Kingka laka ˆ ˆ ba heven ra ta krikan ba tanka sa. Baha wina, war aiklabanka kum takan, Sitan ai la- sika aikuki heven wina kangbi sakisa bara ˆ naha tasba ra lulkan. Baha wina, bıla baikra kum walisa: “Tasba ra iwi nani ba mapaˆ ra alai pali kabia”. ¿Dıa muni? Kan Dibil ai kupia baikan sa piu wiria baman brisa bamna (Param Marikanka 12:12). ˆ Jisas sıp luhpia kum baku heven ra takisa ˆ bara witin wal upla 144.000 bara sa bara ‘witin wal aimaki kabia’. Param Marikanka ra yawan lan takisa naha uplika nani pramis munan balaia kiamka tilara sa bara upla 144.000 banhwisa (Param Marikanka 14:1; 20:6). Baha wina, tasba gabamintka nani ba Arˆ magedan dukiara asla takisa, naha sika ‘Gad witinka karnika sut bri ba war aiklabanka’. Baku sin, tasba gabamintka nani ba Jisas aras pihni purara uli bara insal nani mapara buisa. ¿Ya nani win takisa? Tasba gabamintka nani ba war aiklabanka ba lus tiwisa bara Sitan ra priskisa. Jisas bara 144.000 uplika nani wal tasba ra 1.000 mani king aimakbia, bara naha piua danh takbia taim, Sitan sin sauhki tikan kabia (Param Marikanka 16:14; 20:4). ¿Jisas 1.000 mani king aimakbia piua ra, ˆ upla nani dukiara dıa daukbia? Jan ansika wankisa: “[Jehova] witin nani nakra laya ba ˆ sut dikbia, bara prura kau apu kabia, inanka, ˆ pura mata inaia laka, latwanka sin; kan diara almuk nani ba sut lui wan sa” (Param Marikanka 21:4). ¡Rait pali tasba na paradais kum takbia! Baku natka ra, Param Marikanka bukka ba Baibil ulbanka lalka wankisa: Misaya ˆ ˆ Kingka laka bak Jehova ai nina ba holikira daukbia, bara marikbia Witin baman ai raitka brisa king aimakaia. (Param Marikanka wina sakan sa.) ˆ ˆ ˛ ¿Waitnika walhwal aras purara uli ba, dıa tan- ka sa? ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ˛ ¿Armagedan ba dıa tanka sa, bara nahki danh takbia? ˛ ¿Gad kupia laka daukbia piua ra, dıa takbia? Jan Param Marikanka bukka ulban mani 96 lamara 30 71 y.p. ˆ Jan pruisa, witin apastil las kan mani 100 lamara y.p. ˆ ¿Baibil ba dıa dukiara aisisa? ˆ TANKA PRAHNI RA 1 Jehova Adam Iv wal ra paskan bara paradais kum ra ban kaia ra iwaia ˆ sanska yaban. Sitan ba Gad nina dukiara saura aisan, bara king aimakaia raitka ˆ ˆ ba Gad apu win. Adam Iv wal Sitan wal asla takan. Baha mita upla nani ˆ ba saurka laka brin bara pruan ˆ Gad mita Adam Iv ra lahtuban bara pramis munan Kiamka kum balbia. Naha ba Sitan ra sauhki tikbia, ˆ ˆ bara saurka laka apu daukbia 2 7 Jehova Jisas ra blikan naha tasba ra king aimakaia. Naha ba gabamint nani ra sauhki tikbia, paradais kum paskbia, ˆ bara upla bıla wawalra ba kasakkira takbia. Jehova king aimakaia ai raitka bri ba upla ˆ kumi sin mapara bubia apia, Gad nina holi ban kaia ra daukbia ˆ Gad Ebraham bara Debit ra pramis munan witin nani wina balaia Kiamka ba takbia, bara ban kaia ra king aimakbia 3 ˆ Jehova prapit nani bak pramis munan Misaya ˆ ˆ saurka laka bara prura apu daukbia, bara King kum kabia. Misaya wal upla kum kum king aimakbia bara aikuki war aiklabanka, siknis bara prura ba ˆ apu daukbia ˆ Gad ba Jisas ra King mangkan heven ra. Tnata ˆ yua nani ba ta krikisa. Jisas ba ˆ ˆ Gad Kingka laka smalkaia warkka ba pura kaikisa 6 4 5 Jehova marikan Jisas ba ˆ Misaya kan. Gad ba Jisas ra ˆ naha tasba ra blikan Gad Kingka ˆ laka smalkaia bara upla nani dukiara pruaia. Jisas pruan taim, Jehova mita kli rayaka ba spirit uplika kum baku yaban ¿ KAU NU TAKAIA WANT SMA KI? ˆ ˆ ˆ Naha wauhkataya ba Baibil dıa dukiara aisi ba bıla prahni ra tanka marikisa. Sakuna Baibil smalkanka nani sut nahara takras sa. ˆ Sampla baku, Baibil ba naha makabi walanka nani ansika wankisa: ¿Gad ˆ yawan dukiara lukisa? ¿Upla pruan nani ba anira sa? ¿Lilia laka ba nahki pliki sakaia sip sa? Baibil ba naha dukiara aisisa bara diara wala nani dukiara sin. Jehova Witniska nani ba Rait pali Baibil ba Dia Smalkisa ki? bukka ba sakan sa. Sapta ˆ kumi bani tanka kum dukiara aisisa. Bahara sin tiks nani takisa. Naha bukka ba briaia want sma kaka, bara Baibil stadika kum dukiara kau nu takaia want sma kaka, naha bakska mununhtara ba ulbi banhks bara ani dairiksanka kau ˆ lamamra ba naha wahia ra taki ba ra blıks. ˆ O Pramis apu kira, Rait pali Baibil ba Dia Smalkisa ki? bukka ba kum brin ai daukisa. ˆ Ani bıla ra want sma ba mangks. O Upla watla kat Baibil stadika yabi banhwisma ba dukiara maisi pakma want sna. Nombre ´ Direccion Rait pali BAIBIL BA DIA SMALKISA KI? ´ Ciudad Estado Codigo postal ´ ´ La Torre del Vigıa, A.R., Apartado Postal 896, 06002, Mexico, D.F. www.jw.org/miq ¿Kau nu takaia want sma? Naha ulbi sakanka purara taki ba alahbaia sip sma www.jw.org/miq apia kaka naha wahia lupia ba ulbi banhkaia sip sma bara dairiksanka kum kau lamamra ba ra blikaia www.jw.org/datos-de-contacto. bm-MIS