110 Jagier.qxp - Medycyna Sportowa

Transkrypt

Medycyna Sportowa
© MEDSPORTPRESS, 2006; 2(6); Vol. 22, 83-89
Zak³ad Medycyny Sportowej, Uniwersytet Medyczny, £ódŸ
tio
np
roh
ibit
CZYNNIKI ZAPALNE I FUNKCJA
ŒRÓDB£ONKA DOROS£YCH MÊ¯CZYZN
O RÓ¯NEJ AKTYWNOŒCI RUCHOWEJ
Author’s Contribution
A – Study Design
B – Data Collection
C – Statistical Analysis
D – Data Interpretation
E – Manuscript Preparation
F – Literature Search
G – Funds Collection
INFLAMMATORY FACTORS AND ENDOTHELIUM FUNCTION
AMONG ADULT MEN WITH DIFFERENT PHYSICAL ACTIVITY
S³owa kluczowe: hs-CRP, sICAM-1, sE-sel, wydolnoœæ ogólna, aktywnoœæ ruchowa
Key words: hs-CRP, sICAM-1, sE-sel, cardiorespiratory fitness, physical activity
ibu
-d
istr
Summary
3233
4
3
44
op
Word count:
Tables:
Figures:
References:
y is
-
for
pe
rs
on
al
us
This copy is for personal use only - distribution prohibited.
-
eo
nly
Background. Favourable influence of physical activity on prevention of future cardiovascular events was proven. The origin of this phenomenon hasn't been yet explicitly defined. Probably one of the most important factors is the beneficial influence of
physical activity on endothelium function. The main goal of the study was to determine
the correlation between endothelial function, the presence of the chronic inflammatory state in blood vessels and physical activity and cardiorespiratory fitness among
clinically healthy men.
Material and methods. The study included 60 adult men, divided in two groups,
according to energetic expenditure on leisure time physical activity. The border line
was 1000 kcal/week. The mean age of the two groups was similar: 54,0±8,5, 53,8±6,1
years (p>0,05). Physical activity assessment was carried out by The Seven Day Physical Activity Recall. Endothelium function and the presence of inflammatory state
were estimated by hs-CRP, sICAM-1, sE-sel assignment in serum using standard
ELISA kits. Some selected risk indicators of chronic cardiovascular and metabolic
diseases like: glycaemia, total cholesterol, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol, triglycerides were estimated as well as basic anthropometric parameters. The results of the
study were correlated with cardiorespiratory fitness determined by VO2max indirectly
calculated using Astrand-Rhyming nomogram.
Results. hs-CRP concentration as well as sICAM-1 and sE-sel among men having week energy expenditure above 1000 kcal was lower than among man not undertaking regular physical activity (week energy expenditure below 1000 kcal), however the difference was not significant: 1,4±1,3 vs 1,9±1,5 mg/l (p>0,05), 308,5±79,5
vs 343,6±86,3 ng/ml (p>0,05), 48,7±25,8 vs 49,0±24,3 ng/ml (p>0,05). The correlation between physical efficiency and concentration of hs-CRP, sICAM-1 and sE-sel
was not observed.
Conclusions. Based on the results it may be assumed that systematic physical
activity influences to some extent endothelium function and chronic inflammatory state
in blood vessels among adult men.
Th
is c
Adres do korespondencji / Address for correspondence
prof. dr hab. med. Anna Jegier
91-230 £ódŸ, Pl. Gen. J. Hallera 1
tel./fax: (0-42) 639-32-15, e-mail: [email protected]
Otrzymano / Received
Zaakceptowano / Accepted
15.12.2005 r.
07.02.2006 r.
-
ed
.
Anna Jegier(A,B,D,E,G), Monika Nonas(A,B,C,D,E,F)
Zaanga¿owanie Autorów
A – Przygotowanie projektu
badawczego
B – Zbieranie danych
C – Analiza statystyczna
D – Interpretacja danych
E – Przygotowanie manuskryptu
F – Opracowanie piœmiennictwa
G – Pozyskanie funduszy
-
-
ARTYKU£ ORYGINALNY / ORIGINAL ARTICLE
83
tio
np
roh
ibit
ibu
-d
istr
nly
eo
al
us
Zapobieganie chorobom uk³adu sercowo-naczyniowego sta³o siê dla wspó³czesnej medycyny wa¿nym celem dzia³añ. Programy profilaktyczne powstaj¹ce w celu walki z tym problemem siêgaj¹ po ró¿ne dzia³ania prozdrowotne, wœród których niew¹tpliwie jednym z istotniejszych jest regularny wysi³ek fizyczny.
Choæ jego wp³yw na zapobieganie incydentom sercowo-naczyniowym zarówno u ludzi zdrowych, jak
i z chorobami uk³adu kr¹¿enia nie budzi w¹tpliwoœci,
to przyczyn tej zale¿noœci jednoznacznie nie okreœlono [1,2,3]. Mechanizm pozytywnego wp³ywu systematycznej aktywnoœci ruchowej na zapobieganie chorobom uk³adu kr¹¿enia prawdopodobnie opiera siê
o œródb³onek [1,4,5,6,7]. Narz¹d ten, poprzez uczestnictwo w procesach krzepniêcia i fibrynolizy, adhezji
krwinek bia³ych, adhezji, agregacji i aktywacji p³ytek
krwi, proliferacji miêœni g³adkich naczyñ krwionoœnych,
oraz produkcji czynników decyduj¹cych o napiêciu
œcian naczyñ krwionoœnych, utrzymuje homeostazê
wewn¹trznaczyniow¹ [8,9,10,11].
Dysfunkcja œródb³onka i przewlek³y stan zapalny
naczyñ krwionoœnych wydaj¹ siê mieæ du¿e znaczenie zarówno w powstawaniu, jak i progresji zmian mia¿d¿ycowych, prowadz¹c do groŸnych powik³añ mia¿d¿ycy [12,13]. Ocena markerów funkcji œródb³onka
i stanu zapalnego dotycz¹cego naczyñ krwionoœnych
t.j. wysokoczu³e bia³ko C-reaktywne (hs-CRP), moleku³a adhezji miêdzykomórkowej-1 (sICAM-1), E-selektyna (sE-sel), pozwalaj¹ na okreœlenie potencjalnego ryzyka wyst¹pienia zmian mia¿d¿ycowych i zwi¹zanych z nimi incydentów sercowo-naczyniowych
[14,15,16,17,18,19,20]. Im wy¿sze stê¿enia osi¹gaj¹ te
wskaŸniki, tym wiêksze ryzyko wyst¹pienia chorób
sercowo-naczyniowych w organizmie.
Celem badania by³o okreœlenie zale¿noœci pomiêdzy funkcj¹ œródb³onka i obecnoœci¹ przewlek³ego stanu zapalnego naczyñ krwionoœnych a stopniem aktywnoœci ruchowej i wydolnoœci¹ fizyczn¹ doros³ych
mê¿czyzn.
Aktywnoœæ ruchow¹ sportowo-rekreacyjn¹ oceniano za pomoc¹ kwestionariusza Seven-Day Physical Activity Recall. Wydolnoœæ ogóln¹ badanych mê¿czyzn obliczono w czasie submaksymalnej próby wysi³kowej na ergometrze rowerowym firmy Monark,
w czasie której monitorowano czynnoœci serca zestawem komputerowym firmy DRG typu CASE 16. Wydolnoœæ fizyczn¹ oceniano za pomoc¹ wskaŸnika maksymalnej zdolnoœci pobierania tlenu (VO2max) obliczanego
metod¹ poœredni¹ wg Astrand-Ryhming.
Krew do badañ analitycznych pobierano z ¿y³y
od³okciowej rano, na czczo. Funkcjê œródb³onka i obecnoœæ stanu zapalnego naczyñ krwionoœnych okreœlono poprzez oznaczenie w surowicy krwi stê¿eñ
hs-CRP, sICAM-1 i sE-sel metod¹ immunoenzymatyczn¹ ELISA. Do czasu wykonania oznaczeñ, surowicê krwi przechowywano w temperaturze -70°C.
W badaniu okreœlono wybrane wskaŸniki ryzyka
przewlek³ych chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych: stê¿enie glukozy w surowicy krwi, cholesterolu ca³kowitego (CHc), LDL-cholesterolu (LDL-c),
HDL-cholesterolu (HDL-c), trójglicerydów (TG). Powy¿sze oznaczenia wykonano standardowymi metodami spektrofotometrycznymi z zastosowaniem odczynników firmy Cormay. Stê¿enie LDL-c obliczano
ze wzoru Friedewalda u osób, u których stê¿enie TG
nie przekracza³o 400 mg/dl.
Analiza statystyczna zosta³a wykonana przy u¿yciu
programu komputerowego Statgraphics Plus wersja 5.1
Proffesional. Celem okreœlenia ró¿nic miêdzy badanymi
grupami zastosowano test U Mann-Whitney'a. Zale¿noœci miêdzy 2 cechami mierzalnymi oceniono wykorzystuj¹c wspó³czynnik korelacji rang Spearmana. Analiza wariancji Kruskal-Wallis zosta³a przeprowadzona do okreœlenia zale¿noœci pomiêdzy cechami mierzalnymi a niemierzalnymi, a test niezale¿noœci chi-kwadrat
lub test niezale¿noœci chi-kwadrat z poprawk¹ Yatesa
zastosowano celem ustalenia zale¿noœci miêdzy 2 cechami niemierzalnymi, istotnymi statystycznie. Okreœlano ró¿nice, dla których p>0,05.
ed
.
Wstêp
on
Materia³ i metody
Th
is c
op
y is
for
pe
rs
Badanie obejmowa³o szeœædziesiêciu doros³ych
mê¿czyzn, których podzielono na dwie grupy: o bardzo ma³ej aktywnoœci ruchowej (n=30) oraz systematycznie aktywnych ruchowo (n=30). Podzia³u dokonano w zale¿noœci od wydatku energetycznego na rekreacyjn¹ aktywnoœæ ruchow¹. Granicê podzia³u stanowi³o 1000 kcal/tydzieñ. Osoby æwicz¹ce uprawia³y
systematyczne æwiczenia fizyczne najczêœciej w sposób indywidualny, œrednio 3 razy w tygodniu. W ich
treningu przewa¿a³y elementy wytrzyma³oœciowe, by³y to najczêœciej takie dyscypliny jak: biegi d³ugie, jazda na rowerze, p³ywanie.
Œrednia wieku w obu grupach nie ró¿ni³a siê istotnie: 54,0±8,5 lat vs 53,8±6,1 lat (p>0,05). U wszystkich uczestników wykonano podstawowe pomiary
antropometryczne masy i wysokoœci cia³a, na podstawie których obliczono wskaŸnik BMI. Zebrano równie¿ wywiad dotycz¹cy czêstoœci palenia tytoniu i wystêpowania nadciœnienia têtniczego. Z badania wy³¹czono osoby z chorob¹ niedokrwienn¹ serca, przyjmuj¹ce leki hipolipemiczne, z ostrymi i przewlek³ymi
zmianami zapalnymi oraz z rozpoznanymi chorobami
nowotworowymi.
-
-
-
-
-
Jegier A. i wsp., Czynniki zapalne i funkcja œródb³onka a aktywnoœæ ruchowa doros³ych mê¿czyzn
84
Wyniki
Charakterystykê badanych mê¿czyzn przedstawiono w Tabeli 1. Osoby o bardzo ma³ej aktywnoœci
ruchowej ró¿ni³y siê istotnie od osób systematycznie
æwiczacych wartoœciami BMI, stê¿eniem HDL-c oraz
wielkoœci¹ wydolnoœci fizycznej. Wartoœci BMI by³y
istotnie statystycznie wy¿sze, a HDL-c ni¿sze w grupie mê¿czyzn systematycznie æwicz¹cych w porównaniu z osobami nieæwicz¹cymi. Wydolnoœæ fizyczna
okreœlana za pomoc¹ wskaŸnika maksymalnej zdolnoœci pobierania tlenu by³a istotnie wy¿sza w grupie
osób æwicz¹cych – tak w odniesieniu do wartoœci
bezwzglêdnych, jak i wzglêdnych.
Osoby z tygodniowym wydatkiem energetycznym
na rekreacyjn¹ aktywnoœæ ruchow¹ powy¿ej 1000
kcal charakteryzowa³y siê ni¿szymi wartoœciami
hs-CRP, sICAM-1 oraz sE-sel w porównaniu z osobami, których wydatek energetyczny na taki rodzaj aktywnoœci wynosi³ poni¿ej 1000 kcal/tydzieñ. Powy¿sze ró¿nice nie by³y jednak istotne statystycznie (Ryc. 1-3).
Statystyczna analiza zale¿noœci nie wykaza³a istotnego zwi¹zku pomiêdzy wielkoœci¹ wydatku energetycznego na aktywnoœæ ruchow¹ oraz wydolnoœci¹ fizyczn¹ a stê¿eniami hs-CRP, sICAM-1 oraz sE-sel
w surowicy krwi (Tab. 1-4). Jedynie w grupie osób
tio
np
roh
ibit
ed
.
Tab. 1. Charakterystyka badanych mê¿czyzn
Tab. 1. Characteristics of examined men
y is
op
is c
Th
Ryc. 1. Stê¿enie hs-CRP w grupie osób o bardzo ma³ej aktywnoœci ruchowej i aktywnych ruchowo
Fig. 1. hs-CRP concentration in serum among men of very small value of leisure-time physical activity and physically
active
-
-
for
pe
rs
on
al
us
-
eo
nly
-d
istr
ibu
-
-
85
eo
nly
-d
istr
ibu
Ryc. 2. Stê¿enie sICAM-1 w grupie osób o bardzo ma³ej aktywnoœci ruchowej i aktywnych ruchowo
Ryc. 2. sICAM-1 concentration in serum among men of very small value of leisure-time physical activity and physicall
active
us
on
al
Ryc. 3. Stê¿enie sE-sel w grupie osób o bardzo ma³ej aktywnoœci ruchowej i aktywnych ruchowo
Fig. 3. sE-sel concentration in serum among men of very small value of leisure-time physical activity and physically
active
pe
rs
Tab. 2. Zale¿noœæ miêdzy wydatkiem energetycznym na aktywnoœæ ruchow¹ i wydolnoœci¹ fizyczn¹ badanych mê¿czyzn a stê¿eniem hs-CRP w surowicy krwi
Tab. 2. Correlation between energy expenditure on leisure-time physical activity and cardiorespiratory fitness among
men and hs-CRP concentration in serum
for
Wydatek
energetyczny na
aktywnoœæ ruchow¹
-
Th
is c
op
y is
-
-
-
tio
np
roh
ibit
ed
.
-
86
VO2max
VO2max/kg
Wydatek
energetyczny na
tio
np
roh
ibit
ed
.
Tab. 3. Zale¿noœæ miêdzy wydatkiem energetycznym na aktywnoœæ ruchow¹ i wydolnoœci¹ fizyczn¹ badanych mê¿czyzn
a stê¿eniem sICAM-1 w surowicy krwi
Tab. 3. Correlation between energy expenditure on leisure-time physical activity and cardiorespiratory fitness among
men and sICAM-1 concentration in serum
VO2max
VO2max/kg
ibu
-d
istr
Tab. 4. Zale¿noœæ miêdzy wydatkiem energetycznym na aktywnoœæ ruchow¹ i wydolnoœci¹ fizyczn¹ badanych mê¿czyzn a stê¿eniem sE-sel w surowicy krwi
Tab. 4. Correlation between energy expenditure on leisure-time physical activity and cardiorespiratory among men and
sE-sel concentration In serum
nly
Wydatek
energetyczny na
us
al
on
pe
rs
for
-
systematycznie æwicz¹cych, zale¿noœæ miêdzy wydatkiem energetycznym na wysi³ek fizyczny a stê¿eniem
hsCRP by³a dodatnia, na granicy istotnoœci statystycznej.
y is
Dyskusja
Th
is c
op
W powy¿szym badaniu, którym objêtych zosta³o
szeœædziesiêciu doros³ych mê¿czyzn w œrednim wieku,
obserwowano ni¿sze wartoœci markerów stanu zapalnego naczyñ krwionoœnych i dysfunkcji œródb³onka
(hs-CRP, sICAM-1, sE-sel) u osób z wiêksz¹ rekreacyjn¹ aktywnoœci¹ ruchow¹ (wydatek energetyczny
powy¿ej 1000 kcal/tydzieñ) w porównaniu z osobami
o ma³ym tygodniowym wydatku energetycznym na
aktywnoœæ ruchow¹, tj. poni¿ej 1000 kcal/tydzieñ. Ró¿nice nie by³y jednak istotne statystycznie.
Nie stwierdzono równie¿ istotnej statystycznie zale¿noœci pomiêdzy wielkoœci¹ wydolnoœci fizycznej
i aktywnoœci¹ ruchow¹ a stê¿eniami powy¿szych markerów stanu zapalnego naczyñ krwionoœnych i dysfunkcji œródb³onka.
Wyniki badañ w³asnych potwierdzaj¹ wyniki uzyskane w kilku wczeœniejszych opracowaniach [21,22,
23,24]. Nie s¹ natomiast zgodne z wynikami prac,
które dowodz¹ o istotnym statystycznie, pozytywnym
wp³ywie regularnego wysi³ku fizycznego na stê¿enie
hs-CRP [25,26,27,28,29,30,31,32,33,34] i sICAM-1
[35] w surowicy krwi. Ró¿nice w uzyskanych wynikach
mog¹ byæ pochodn¹ odmiennego sposobu zaplanowania i przeprowadzenia badañ oraz innej charakterystyki grup osób bior¹cych udzia³ w badaniu. Szczególnie dotyczy to takich analizowanych cech jak: BMI,
palenie tytoniu, lipidogram i poziom glukozy w surowicy krwi, które nie zawsze by³y analizowane w pracach, a które maj¹ istotny i bezpoœredni wp³yw na poziom ocenianych markerów funkcji œródb³onka i stanu
zapalnego naczyñ krwionoœnych [36,37]. Nie bez
-
VO2max/kg
eo
VO2max
-
-
-
87
Piœmiennictwo
eo
nly
-d
istr
ibu
tio
np
roh
ibit
ed
.
1. Shephard RJ, Balady GJ. Exercise as cardiovascular therapy. Circulation 1999; 99: 963-972.
2. Hambrecht R, Wolf A, Gielen S, Linke A, Hofer J,
Erbs S, Schoene N, Schuler G. Effect of exercise on
coronary endothelial function in patients with coronary artery disease. N Engl J Med 2000; 342: 454-460.
3. Hambrecht R, Fiehn E, Weigl C, Gielen S, Hamann
C, Kaiser R, Yu J, Adams V, Niebauer J, Schuler G.
Regular physical exercise corrects endothelial dysfunction and improves exercise capacity in patients
with chronic heart failure. Circulation 1998; 98: 27092715.
4. Jegier A, Stasio³ek D. Skuteczna dawka aktywnoœci
ruchowej w prewencji pierwotnej chorób uk³adu kr¹¿enia i promocji zdrowia. Medicina Sportiva 2001;
(suppl. 2): 109-118.
5. Drygas W, Jegier A. Zalecenia dotycz¹ce aktywnoœci
ruchowej w profilaktyce chorób uk³adu kr¹¿enia.
Czynniki Ryzyka 2002/2003; 38/39: 76-84.
6. Maiorana A, O'Driscoll G, Taylor R, Green D. Exercise
and the nitric oxide vasodilator system. Sports Med
2003; 33(14): 1013-1035.
7. Maeda S, Miyauchi T, Kakiyama T, Sugawara J at al.
Effects of exercise training of eight weeks and detraining on plasma levels of endothelium-derived factors,
endothelin-1 and nitric oxide, in healthy young humans. Life Sci 2001; 69: 1005-1016.
8. Cheng LJ, Yang C, Hsu L, Lin MT, Jen CJ, Chen H.
Acute exercise enhances receptor-mediated endothelium-dependent vasodilation by receptor upregulation. J Biomed Sci 1999; 6: 22-27.
9. Leœniak W, Kolasiñska-Kloch W, Kieæ B. Œródb³onek
naczyniowy – funkcje, ich zaburzenie oraz kliniczne
próby modyfikacji. Folia Media Cracoviensia 2001;
42: 5-15.
10. Cines DB, Pollak ES, Buck CA, Loscalzo J, Zimmerman GA, McEver RP, Pober JS, Wick TM, Konkle
BA, Schwartz BS, Barnathan ES, McCrae KR, Hug
BA, Schmidt AM, Stern DM. Endothelial cells in physiology and in the pathophysiology of vascular disorders. Blood 1998; 91: 3527-3561.
11. Todd J Andersen. Ocena i leczenie zaburzeñ czynnoœci œródb³onka u ludzi. J Am Coll Cardiol-Pl 2000;
rocz. 1, nr 2: 107-115.
12. Ch³opicki S, Gryglewski RP. Farmakologia œródb³onka. Kardiol Pol 2002; 57: 5-15.
13. Rifai N, Ridker PM. High-sensitivity C-reactive protein: a novel and promising marker of coronary heart
disease. Clinical Chemistry 2001; 47: 403-411.
14. Libby P, Ridker PM, Maseri A. Inflammation and
Atherosclerosis. Circulation 2002; 105: 1135.
15. Blake GJ, Ridker PM. Novel clinical markers of vascular wall inflammation. Circulation Research 2001;
89: 763.
16. Libby P, Ridker PM. Novel Inflammatory Markers of
Coronary Risk. Circulation 1999; 100: 1148-1150.
17. Ridker PM. High-sensitivity C-Reactive protein. Potential adjunct for global risk assessment in the primary prevention of cardiovascular disease. Circulation 2001; 103: 1813.
18. Ridker PM, Hennekens CH, Roitman-Johnson B,
Stampfer MJ, Allen J. Plasma concentration of soluble intercellular adhesion molecule 1 and risks of future myocardial infarction in apparently healthy men.
Lancet 1998; 351 (9096): 88-92.
y is
Wnioski
for
pe
rs
on
al
us
znaczenia jest równie¿ rodzaj stosowanej diety, którego nie analizowano w badaniu [21,38].
Wszystkie osoby bior¹ce udzia³ w badaniach w³asnych charakteryzowa³y siê nadwag¹ b¹dŸ oty³oœci¹
(BMI>25). Byæ mo¿e, ze wzglêdu na ten element, œrednie stê¿enie hs-CRP i sICAM-1 zarówno w grupie osób
æwicz¹cych, jak i nieæwicz¹cych by³o podwy¿szone,
lokalizuj¹c siê w zakresie zwiêkszonego ryzyka przysz³ych incydentów sercowo-naczyniowych [18,39].
Niemniej, taka struktura (pod wzglêdem BMI) osób
badanych nie powinna wp³ywaæ na zale¿noœæ miêdzy
wzglêdn¹ wartoœci¹ wydolnoœci fizycznej a poziomem hs-CRP [31].
Na ró¿nice w wynikach badañ mog³o wp³yn¹æ równie¿ przyjmowanie, przez uczestników innych badañ,
leków maj¹cych wp³yw na gospodarkê lipidow¹ organizmu. W badaniach w³asnych osoby stosuj¹ce tak¹ farmakoterapiê zosta³y wykluczone.
Elementem, którego nie uwzglêdniono szczegó³owo w niniejszym badaniu, a który mo¿e mieæ istotne
znaczenie dla wp³ywu wysi³ku fizycznego na parametry stanu zapalnego naczyñ krwionoœnych, jest rodzaj
stosowanej aktywnoœci ruchowej. King i wsp. [40] dowiedli, ¿e regularne bieganie i taniec aerobowy wi¹za³y siê z istotnie ni¿szymi stê¿eniami hs-CRP w surowicy krwi, podczas gdy u osób regularnie je¿d¿¹cych na rowerze i p³ywaj¹cych nie obserwowano podobnej zale¿noœci. Podobnie Tanasescu i wsp. [41]
obserwowali zmniejszone ryzyko wyst¹pienia zawa³u
miêœnia sercowego i œmierci z powodów sercowo-naczyniowych wœród osób regularnie biegaj¹cych,
w przeciwieñstwie do osób systematycznie p³ywaj¹cych lub je¿d¿¹cych na rowerze. Zró¿nicowana odpowiedŸ naczyñ krwionoœnych na ró¿ne rodzaje wysi³ku fizycznego mo¿e mieæ istotne znaczenie w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowym i ich analiza wymaga dalszych badañ.
Dawka stosowanego wysi³ku fizycznego jest równie¿
wa¿na. Sugeruje siê, ¿e poziom hs-CRP w surowicy
krwi jest odwrotnie do niej proporcjonalny [42], chocia¿
niektórzy autorzy twierdz¹, ¿e nawet ma³e dawki wysi³ku fizycznego dzia³aj¹ kardioprotekcyjnie [43,44].
Ujednolicenie uczestników badania pod wzglêdem
nieprzyjmowania leków z grupy statyn oraz wyeliminowanie osób ze stanami chorobowymi mog¹cymi
wp³ywaæ na poziom markerów stanu zapalnego, tj.
ostre i przewlek³e stany zapalne i zmiany nowotworowe, s¹ mocn¹ stron¹ przeprowadzonego badania.
Z drugiej strony, stosunkowo ma³a liczebnoœæ grupy,
przy z³o¿onoœci procesów zachodz¹cych w œródb³onku naczyniowym i du¿ej liczbie sk³adowych wp³ywaj¹cych na jego funkcjonowanie, mo¿e sprzyjaæ zró¿nicowaniu wyników badañ w tej dziedzinie.
Th
is c
op
1. Wiêkszy stopieñ aktywnoœci ruchowej doros³ych
mê¿czyzn wi¹¿e siê, choæ tylko na granicy istotnoœci statystycznej, z ni¿szym stê¿eniem hs-CRP
w organizmie.
2. Poziom aktywnoœci ruchowej nie ró¿nicuje doros³ych mê¿czyzn pod wzglêdem stê¿enia wybranych
markerów czynnoœci œródb³onka, tj. sICAM-1, sE-sel.
3. W badaniach w³asnych nie wykazano zwi¹zku
miêdzy wielkoœci¹ wydolnoœci ogólnej doros³ych
mê¿czyzn a stê¿eniem markerów funkcji œródb³onka i stanu zapalnego naczyñ.
-
-
-
-
-
88
eo
nly
-d
istr
ibu
tio
np
roh
ibit
ed
.
32. Albert MA, Glynn RJ, Ridker PM. Effect of physical
activity on serum C-reactive protein. Am J Cardiol
2004; 93: 221-225.
33. Abramson JL, Vaccarino V. Relationship between
physical activity and inflammation among apparently
healthy middle-aged and older US adults. Arch Intern
Med 2002; 162: 1286-1292.
34. Mattusch F, Dufaux B, Heine O, Mertens I, Rost R.
Reduction of the plasma concentration of C-reactive
protein following nine months of endurance training.
Int J Sports Med 2000; 21: 21-24.
35. Witkowska AM. Soluble ICAM-1: a marker of vascular inflammation and lifestyle. Cytokine 2005; 31 (2):
127-134.
36. Yudkin JS, Stehouwer CD, Emeis JJ, Coppack SW.
C-Reactive Protein in Healthy Subjects: Associations
With Obesity, Insulin Resistance, and Endothelial
Dysfunction. A Potential Role for Cytokines Originating From Adipose Tissue? Arterioscler Thrombs
Vasc Biol 1999; 19: 972-978.
37. Ridker PM, Buring JE, Cook NR, Rifai N. C-reactive
protein, the metabolic syndrome, and risk of incident
cardiovascular events: an 8-year follow-up of 14 719
initially healthy American women. Circulation 2003;
107 (3): 391-397.
38. Hinderliter AL, Caughey M. Ocena funkcji œródb³onka jako czynnika ryzyka choroby sercowo-naczyniowej. Kardiologia po dyplomie 2004; 3 (6): 19-30.
39. Pearson TA, Mensah GA, Alexander RW, Anderson
JL, Cannon RO, Criqui M, Fadl YY, Fortmann SP,
Hong Y, Myers GL, Rifai N, Smith SC, Taubert K, Tracy RP, Vinicor F. Markers of Inflammation and Cardiovascular Disease. Application to Clinical and Public Health Practice: A Statement for Healthcare Professionals From the Centers for Disease Control and
Prevention and the American Heart Association. Circulation 2003; 107: 499.
40. King DE, Carek P, Mainous III AG, Pearson WS. Inflammatory markers and exercise: differences related to exercise type. Med Sci Sports Exerc 2003; 35
(4): 575-581.
41. Tanasescu M, Leitzmann MF, Rimm EB, Willett WC,
Stampfer MJ, Hu FB. Exercise type and intensity in
relation to coronary heart disease in men. JAMA
2002; 288(16): 1994-2000.
42. Geffken DF, Cushman M, Burke GL, Polak JF, Sakkinen PA, Tracy RP. Association between physical
activity and markers of inflammation in a healthy elderly population. Am J Epidemiol 2001; 153 (3): 242250.
43. Wannamethee SG, Lowe GD, Whincup PH, Rumley
A, Walker M, Lennon L. Physical activity and hemostatic and inflammatory variables in elderly men. Circulation 2002; 105 (15): 1785-1790.
44. Manson JE, Hu FB, Rich-Edwards JW, Colditz GA,
Stampfer MJ, Willett WC, Speizer FE, Hennekens CH.
A prospective study of walking as compared with vigorous exercise in the prevention of coronary heart disease in women. N Engl J Med 1999; 341 (9): 650-658.
Badania finansowane ze œrodków Ministerstwa Nauki
i Informatyzacji, projekt badawczy nr 2P05D08927
Th
is c
op
y is
for
pe
rs
on
al
us
19. Hwang SJ, Ballantyne CM, Sharrett AR, Smith LC,
Davis CE, Gotto AM Jr, Boerwinkle E. Circulating adhesion molecules VCAM-1, ICAM-1, and E-selectin
in carotid atherosclerosis and incident coronary heart
disease cases: the Atherosclerosis Risk In Communities (ARIC) study. Circulation 1997; 96 (12): 42194225.
20. Oishi Y, Wakatsuki T, Nishikado A, Oki T, Ito S. Circulating adhesion molecules and severity of coronary
atherosclerosis. Coron Artery Dis 2000; 11 (1): 77-81.
21. Fredrikson GN, Hedblad B, Nilsson JA, Alm R, Berglund G, Nilsson J. Association between diet, lifestyle, metabolic cardiovascular risk factors, and plasma C-reactive protein levels. Metabolism 2004; 53
(11): 1436-1442.
22. Verdaet D, Dendale P, De Bacquer D, Delanghe J,
Block P, De Backer G. Association between leisure
time physical activity and markers of chronic inflammation related to coronary heart disease. Atherosclerosis 2004; 176 (2): 303-310.
23. Rawson ES, Freedson PS, Osganian SK, Matthews
CE, Reed G, Ockene IS. Body mass index, but not
physical activity, is associated with C-reactive protein. Med Sci Sports Exerc 2003; 35 (7): 1160-1166.
24. Marcell TJ, McAuley KA, Traustadottir T, Reaven PD.
Exercise training is not associated with improved levels of C-reactive protein or adiponectin. Metabolism 2005; 54 (4): 533-541.
25. Elosua R, Bartali B, Ordovas JM, Corsi AM, Lauretani F, Ferrucci L. Association between physical activity, physical performance, and inflammatory biomarkers in an elderly population: the InCHIANTI study. J
Gerontol A Biol Sci Med Sci 2005; 60 (6): 760-767.
26. Pitsavos C, Panagiotakos DB, Chrysohoou C, Kavouras S, Stefanadis C. The associations between physical activity, inflammation, and coagulation markers,
in people with metabolic syndrome: the ATTICA study.
Eur J Cardiovasc Prev Rehabil 2005; 12 (2): 151-158.
27. Colbert LH, Visser M, Simonsick EM, Tracy RP, Newman AB, Kritchevsky SB, Pahor M, Taaffe DR, Brach
J, Rubin S, Harris TB. Physical activity, exercise, and
inflammatory markers in older adults: findings from
the Health, Aging and Body Composition Study. J Am
Geriatr Soc 2004; 52 (7): 1098-1104.
28. Tomaszewski M, Charchar FJ, Przybycin M, Crawford L, Wallace AM, Gosek K, Lowe GD, ¯ukowska-Szczechowska E, Grzeszczak W, Sattar N, Dominiczak AF. Strikingly low circulating CRP concentrations in ultramarathon runners independent of markers of adiposity: how low can you go? Arterioscler
Thromb Vasc Biol 2003; 23(9): 1640-1644.
29. Dufaux B, Order U, Geyer H, Hollmann W. C-reactive protein serum concentrations in well-trained athletes. Int J Sports Med 1984; 5 (2): 102-106.
30. Kondo N, Nomura M, Nakaya Y, Ito S, Ohguro T. Association of inflammatory marker and highly sensitive C-reactive protein with aerobic exercise capacity,
maximum oxygen uptake and insulin resistance in
healthy middle-aged volunteers. Circ J 2005; 69 (4):
452-457.
31. Church TS, Barlow CE, Earnest CP, Kampert JB, Priest EL, Blair SN. Associations between cardiorespiratory fitness and C-reactive protein in men. Arterioscler Thromb Vasc Biol 2002; 22: 1869-1876.
-
-
-
-
-
89

110 Jagier.qxp - Medycyna Sportowa

Transkrypt

Podobne dokumenty

This copy is for personal use only

FULL TEXT - Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości

FULL TEXT - Miscellanea Anthropologica et Sociologica

This copy is for personal use only

Wojciech J. Cynarski, Artur Litwiniuk Gry dydaktyczne i ich