Nowy kredyt konsumencki

KONSUMENT NA RYNKU
MIESIĘCZNIK UBEZPIECZENIOWY
Nowy kredyt konsumencki
Ustawa zmieniająca przepisy dotyczące kredytów konsumenckich może znacząco wpłynąć również na rynek ubezpieczeń powiązanych z tego rodzaju produktami bankowymi. Warto więc poznać zaproponowane zmiany. – PIOTR CZUBLUN
N
Nowe zasady zawierania umów o kredyt
konsumencki mogą dotknąć również
rynek ubezpieczeniowy. Obecnie trwają
prace nad nową ustawą o kredycie konsumenckim. Ponieważ proponowane
rozwiązania prawne mogą mieć dość
znaczący wpływ na współpracę banków
i ubezpieczycieli, wydaje się, że już dzisiaj
należy bacznie śledzić proces legislacyjny,
aby odpowiednio wcześnie przygotować
swoją działalność do nowego stanu prawnego.
DOTYCHCZASOWE ROZWIĄZANIA
Obecnie obowiązujące regulacje prawne,
odnoszące się do zasad zawierania i wykonywania umów o kredyt konsumencki, zostały wprowadzone ustawą z dnia
20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim
(Dz. U. Nr 100, poz. 1081, z późn. zm.),
dalej: „ustawa”. Ustawa stanowi implementację do polskiego systemu prawnego
dyrektywy 87/102/EWG z dnia 22 grudnia
1986 r. w sprawie zbliżenia przepisów
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących kredytu konsumenckiego.
Ustawa reguluje zasady i tryb zawierania
umów o kredyt konsumencki, zasady
ochrony konsumenta, który zawarł umowę o kredyt konsumencki, oraz obowiązki przedsiębiorcy, który udzielił kredytu
konsumenckiego.
Piotr Czublun
jest partnerem
w Kancelarii Prawnej
Czublun Trębicki,
specjalizuje się
m.in. w prawie
ubezpieczeniowym
i prawie IT.
Æ które ponosi konsument w związku
z niewykonaniem swoich zobowiązań
wynikających z umowy o kredyt konsumencki;
Æ które w związku z nabyciem rzeczy
lub usługi ponosi konsument, niezależnie od tego, czy nabycie następuje
z wykorzystaniem kredytu;
Æ prowadzenia rachunku, z którego
realizowane są spłaty, oraz kosztów
przelewów i wpłat na ten rachunek,
chyba że konsument nie ma prawa
wyboru podmiotu prowadzącego rachunek, a koszty te przekraczają koszty
dla rachunków oszczędnościowych
stosowane przez podmiot prowadzący
rachunek;
Æ ustanowienia, zmiany oraz związanych z wygaśnięciem zabezpieczeń
i ubezpieczenia, z wyjątkiem kosztów
ubezpieczenia spłaty kredytu – wraz
z oprocentowaniem i pozostałymi
kosztami – na wypadek śmierci, inwalidztwa, choroby lub bezrobocia
konsumenta;
Ustawa definiuje kilka pojęć związanych
z udzielaniem kredytu konsumenckiego,
które są istotne z punktu widzenia podejmowania przez konsumenta racjonalnej
decyzji o wystąpieniu o kredyt. Pojęcia te
wiążą się również z ubezpieczeniem kredytu. Chodzi o:
1. całkowity koszt kredytu;
2. rzeczywista roczna stopa oprocentowania (tzw. RRSO);
3. limit kosztów i opłat.
Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że do całkowitego kosztu kredytu nie
zalicza się kosztów ubezpieczenia za wyjątkiem
kosztów ubezpieczenia spłaty kredytu.
Całkowity koszt kredytu oznacza wszystkie koszty wraz z odsetkami i innymi
opłatami oraz prowizjami, które konsument jest zobowiązany zapłacić za kredyt,
z wyjątkiem kosztów:
Z kolei rzeczywista roczna stopa oprocentowania obliczana jest według wzoru
określonego w załączniku do ustawy.
W celu obliczenia rzeczywistej rocznej
stopy oprocentowania uwzględnia się
Æ wynikających ze zmiany kursów walut.
40
należności w wysokości z dnia zawarcia
umowy, w tym m.in. opłaty, prowizje
i koszty związane z udzieleniem kredytu,
koszty ponoszone przez kredytobiorcę na
podstawie odrębnych przepisów, związane z zabezpieczeniem ryzyka kredytowego, w tym koszty ustanowienia hipoteki,
zastawu rejestrowego, ubezpieczenia
kredytu, ubezpieczenia składników majątkowych związane z udzieleniem kredytu.
Kredytodawca lub podmiot pośredniczący
w zawarciu umowy są obowiązani podawać w ofertach i reklamach dotyczących
kredytu konsumenckiego zawierających
jakiekolwiek dane dotyczące kosztu kredytu konsumenckiego, rzeczywistą roczną
stopę oprocentowania wyliczoną od całkowitego kosztu kredytu.
Ustawa reguluje również maksymalny
poziom kosztów i opłat związanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki.
Łączna kwota wszystkich opłat, prowizji
oraz innych kosztów związanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki,
z wyłączeniem udokumentowanych lub
wynikających z innych przepisów prawa
kosztów, związanych z ustanowieniem,
zmianą lub wygaśnięciem zabezpieczeń
i ubezpieczeń (w tym kosztów ubezpieczenia spłaty kredytu), nie może przekroczyć 5% kwoty udzielonego kredytu
konsumenckiego (art. 7a ustawy).
Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że
limit kosztów i opłat nie obejmuje ubezpieczenia
kredytu konsumenckiego, co jest jednym
z czynników powodujących dość znaczący rozwój rynku ubezpieczeń powiązanych z kredytem konsumenckim.
NOWE ROZWIĄZANIA
Po kilku latach dyrektywa 87/102/EWG
została zastąpiona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/
WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz
uchylającą dyrektywę Rady 87/102/EWG
(Dz. Urz. UE L 133 z 22.05.2008, str. 66),
dalej „dyrektywa”, która ma na celu poprawę harmonizacji przepisów prawnych
regulujących problematykę kredytów kon-
KONSUMENT NA RYNKU
LISTOPAD 2010
sumenckich w poszczególnych państwach
członkowskich.
Dyrektywa przewiduje szereg nowych
regulacji, które z całą pewnością warto
byłoby całościowo omówić chociażby
z perspektywy pośredników ubezpieczeniowych zajmujących się również oferowaniem produktów bankowych. Jednak
dzisiaj chciałbym zwrócić uwagę na te
nowe rozwiązania prawne, które mogą
dotykać współpracy na linii bank – ubezpieczyciel w związku z zawieraniem
umowy o kredyt konsumencki. Te nowe
rozwiązania znalazły się również w projekcie nowej ustawy o kredycie konsumenckim (dalej: nowa ustawa), która dostępna jest na stronach Urzędu Ochrony
Konkurencji i Konsumentów (dla potrzeb
tego opracowania korzystam z wersji nowej ustawy z dnia 15 października 2010 r.
oraz uzasadnienia do nowej ustawy z tego
samego dnia – dalej: „uzasadnienie”).
W art. 5 pkt 6 nowej ustawy zdefiniowano pojęcie całkowitego kosztu kredytu
rozumianego jako wszelkie koszty, które
konsument zobowiązany jest ponieść
w związku z umową o kredyt, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki
i marże, jeżeli są znane kredytodawcy oraz
koszty usług dodatkowych w przypadku,
gdy ich poniesienie jest niezbędne do
uzyskania kredytu – z wyjątkiem kosztów
opłat notarialnych ponoszonych przez
konsumenta. Zgodnie z uzasadnieniem,
przez koszty usług dodatkowych należy
rozumieć m.in. składki z tytułu umowy
ubezpieczenia, które powinny być wliczone w całkowity koszt kredytu. Stanowi
to implementację art. 3 lit. g dyrektywy.
Tym samym nowa ustawa zakłada, że koszt
ubezpieczenia, bez względu na to, czy jest to
ubezpieczenie spłaty kredytu, a więc inaczej
niż ma to miejsce obecnie, będzie wliczany
do całkowitego kosztu kredytu.
Nowa ustawa przewiduje również znaczne rozszerzenia przepisu regulującego
zasady reklamowania kredytów konsumenckich. Projekt nowej ustawy zakłada,
że kredytodawca lub pośrednik kredytowy
w reklamach dotyczących kredytu konsumenckiego zawierających dane dotyczące
kosztu kredytu konsumenckiego jest zobowiązany podać konsumentowi w sposób jednoznaczny, zrozumiały i widoczny: stopę oprocentowania kredytu wraz
z wyodrębnieniem opłat uwzględnianych
w całkowitym koszcie kredytu, całkowitą
kwotę kredytu i rzeczywistą roczną stopę
oprocentowania. Kredytodawca lub po-
średnik kredytowy podaje konsumentowi
w reklamach dotyczących kredytu konsumenckiego dodatkowo takie dane jak:
czas obowiązywania umowy, całkowitą
kwotę do zapłaty przez konsumenta oraz
wysokość rat, cenę towaru lub usługi oraz
kwotę wszystkich zaliczek w przypadku
umowy o kredyt przewidującej odroczenie płatności. Z przepisu tego wynika
jednoznacznie obowiązek wskazywania
w reklamie wysokości kosztu ubezpieczenia z uwagi na konieczność wyodrębnienia opłat uwzględnianych w całkowitym
koszcie kredytu. Pomijam praktyczny
aspekt tego przepisu (reklama kredytu
konsumenckiego zawierająca wszystkie
wymagane prawem dane będzie z całą
pewnością bardzo nieczytelna), jednak nie
ulega wątpliwości, że jest to zasadnicza
zmiana, która może mieć wpływ na relacje bank-ubezpieczyciel-konsument.
Dodatkowo, jeżeli do zawarcia umowy
o kredyt konsumencki, na warunkach
określonych w reklamie, niezbędne jest
zawarcie umowy dodatkowej, w szczególności umowy ubezpieczenia, a kosztu
takiej umowy nie można z góry określić,
kredytodawca lub pośrednik kredytowy
podaje konsumentowi w sposób jednoznaczny, zrozumiały i widoczny informację o tym obowiązku wraz z rzeczywistą
roczną stopą oprocentowania.
Warto też wskazać, że w świetle nowej
ustawy, przy ustalaniu rzeczywistej rocznej
stopy oprocentowania uwzględnia się wszelkie
koszty związane z opłatami z tytułu ubezpieczenia, bez względu na rodzaj ubezpieczenia.
Nowa ustawa nie przewiduje jednocześnie maksymalnego limitu kosztów
i opłat, jakie mogą obciążać konsumenta
w związku z zawarciem umowy o kredyt
konsumencki. Jest to dość istotna zmiana
w odniesieniu do obecnie obowiązujących regulacji.
Na koniec chciałbym zwrócić uwagę na
znaczące rozszerzenie zakresu umów objętych przepisami nowej ustawy. W świetle tej ustawy przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w
wysokości nie wyższej niż 255 550 zł albo
równowartość tej kwoty w walucie innej
niż waluta polska, który kredytodawca
w zakresie swojej działalności udziela lub
daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Jest to znacząca zmiana w odniesieniu do obecnie obowiązujących zasad,
które stanowią, że przepisów o kredycie
konsumenckim nie stosuje się do umów
41
o kredyt konsumencki o wysokości wyższej niż 80 tys. zł.
Za umowę o kredyt konsumencki uważa
się w szczególności:
Æ umowę pożyczki;
Æ umowę kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego;
Æ umowę o odroczeniu konsumentowi
terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, jeżeli konsument zobowiązany jest do poniesienia jakichkolwiek
kosztów związanych z odroczeniem
spełnienia świadczenia;
Æ umowę o kredyt, w której kredytodawca zaciąga zobowiązanie wobec
osoby trzeciej, a konsument zobowiązuje się do zwrotu kredytodawcy spełnionego świadczenia;
Æ umowę o kredyt odnawialny.
Nową ustawę stosuje się również do
umów leasingu i najmu, jeżeli umowa
odrębna od tych umów, przewiduje
przeniesienie własności przedmiotu tych
umów, uzależniając je od żądania kredytodawcy.
PODSUMOWANIE
Nowa ustawa z całą pewnością wpłynie
na rynek ubezpieczeń powiązanych z kredytami konsumenckimi. Przede wszystkim zniknie „zachęta” do korzystania z
produktów ubezpieczeniowych przez
banki, związana z nieujmowaniem kosztów ubezpieczenia w maksymalnym limicie kosztów i opłat. Jednocześnie każdorazowo koszt związany z ubezpieczeniem powinien
być jednoznacznie (również w reklamie)
podany do wiadomości klienta banku i koszt
ten musi również zostać uwzględniony
w całkowitym koszcie kredytu. Koszt
ubezpieczenia, bez względu na jego zakres, powinien być również uwzględniony przy obliczaniu rzeczywistej rocznej
stopy oprocentowania. Na koniec należy
pamiętać, że nowe regulacje będą dotyczyły dużo większego zakresu produktów
kredytowych m.in. z uwagi na znaczące
zwiększenie kwoty kredytu uzależniającej
stosowanie nowej ustawy do danej umowy kredytowej.
Nowa ustawa zakłada, że jej postanowienia wejdą w życie po upływie 6 miesięcy
od dnia ogłoszenia, przy czym póki co
trudno jest dokładnie oszacować datę
uchwalenia i w konsekwencji ogłoszenia
nowej ustawy. Powinno to jednak nastąpić
w przyszłym roku. q