antropologia fizyczna - Instytut Archeologii

załącznik do zarządzenia Rektora UG nr 78/R/11
Nazwa przedmiotu
Antropologia fizyczna
Kod ECTS
Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot
Wydział Historyczny / Instytut Archeologii
Studia
kierunek
Archeologia
stopień
Studia pierwszego stopnia
tryb
stacjonarne
Nazwisko osoby prowadzącej (osób prowadzących)
Prof. dr hab. Janusz Piontek
Mgr Beata Iwanek
Formy zajęć, sposób ich realizacji i przypisana im liczba godzin
A. Formy zajęć
• wykład,
• ćwiczenia: laboratoryjne
specjalność
specjalizacja
Liczba punktów ECTS
4
B. Sposób realizacji
• zajęcia w sali dydaktycznej
C. Liczba godzin
III rok, semestr VI, 60 (30+30)
Cykl dydaktyczny
od roku akademickiego 2012/13 do roku akademickiego 2014/15
Status przedmiotu
• obowiązkowy
Język wykładowy
Język polski
Metody dydaktyczne
Forma i sposób zaliczenia oraz podstawowe kryteria oceny lub wymagania egzaminacyjne
• wykład / wykład problemowy / wykład z prezentacją multimedialną i filmami DVD
A. Sposób zaliczenia
• ćwiczenia laboratoryjne: analiza zestawów kości
• wykład: egzamin
ludzkich, analiza grobu ciałopalnego, wykonywa• ćwiczenia: zaliczenie z oceną
nie inwentaryzacji materiałów kostnych, doświadczenia z wykorzystaniem aparatury antropometrycznej, praca indywidualna, praca w gruB. Formy zaliczenia
pach, prezentacja multimedialna, dyskusja, roz• wykład: egzamin pisemny: testowy
wiązywanie zadań
• ćwiczenia: ustalenie oceny zaliczeniowej z ćwiczeń na podstawie
wypadkowej z ocen z kolokwium ustnego i pisemnego oraz ocen
cząstkowych otrzymanych w trakcie trwania semestru z wykonanych na ćwiczeniach i udokumentowanych protokołami zadań
praktycznych
C. Podstawowe kryteria
Egzamin z całości zakresu materiału realizowanego na wykładach i
ćwiczeniach.
Kolokwium z całości zakresu ćwiczeń (normy zaliczenia zgodne z
Regulaminem Studiów UG), ocena pracy na zajęciach (przygotowanie teoretyczne do wykonania zadań praktycznych, wykonanie zadań praktycznych, udział w dyskusji, współpraca w grupie) oraz
terminowo złożone i spełniające kryteria metodologiczne i logiczne,
protokoły z przeprowadzonych zadań praktycznych.
Określenie przedmiotów wprowadzających wraz z wymogami wstępnymi
A. Wymagania formalne: brak
B. Wymagania wstępne: Znajomość epok historycznych i kultur archeologicznych, opis i klasyfikacja źródeł historycznych, znajomość podstawowych typów źródeł archeologicznych i metod ich interpretacji, znajomość podstaw tafonomii,
znajomość obrządku pogrzebowego w różnych kulturach pradziejowych, znajomość metod i dokumentacji archeologicznych badań terenowych, znajomość podstaw statystyki
Cele przedmiotu
Zaznajomienie studenta z podstawowymi zagadnieniami z zakresu paleoantropologii, antropologii historycznej i biologii
populacji pradziejowych. Opanowanie teoretycznych wiadomości z zakresu osteologii człowieka, w tym współczesnego
mianownictwa anatomicznego dotyczącego układu kostnego. Nabycie umiejętności rozpoznawania poszczególnych kości
szkieletu ludzkiego, dającej możliwość swobodnej pracy na stanowisku archeologicznym przy eksploracji grobów oraz pozwalającej na przygotowywanie dokumentacji rysunkowej i opisowej. Poznanie podstawowych technik opisowych i pomiarowych stosowanych w antropologii fizycznej, przydatnych w opisaniu materiałów pochodzących z wykopalisk.
Treści programowe
A. Problematyka wykładu
• definicja i zakres antropologii fizycznej, zarys historii jej rozwoju, związki z innymi dyscyplinami
• antropologia fizyczna a nauki biologiczne, elementy metodologii nauk przyrodniczych, przyrodoznawstwo a humanistyka
• powstanie gatunku ludzkiego i czynniki hominizacji: stan wiedzy o genezie rodziny człowiekowatych, miejsce człowieka
w świecie zwierząt, współczesne rodziny naczelnych, ich charakterystyka biologiczna, ekologiczna i etologiczna, proces
hominizacji, pojawienie się rodziny Hominidae, ewolucja rodzaju Homo, Homo sapiens
• rekonstrukcja dziejów gatunku ludzkiego, procesy adaptacji i zróżnicowania populacji ludzkich
• zróżnicowanie wewnątrzgatunkowe człowieka współczesnego, biologiczny podział gatunku ludzkiego
• człowiek współczesny i jego ewolucja biokulturowa
• biologiczny opis gatunku ludzkiego na poziomie osobniczym i populacyjnym
• biologia populacji pradziejowych: możliwości badawcze, interpretacje, zastosowania
• człowiek i jego środowisko, wstęp do ekologii człowieka
• praktyczne aspekty badań populacji pradziejowych: podstawowe metody badawcze, techniki pomiarowe i opisowe, określanie wieku w chwili śmierci osobnika, określanie płci, różnice międzypopulacyjne w budowie szkieletu, wielkość i masa ciała, paleopatologia, metodyka badań kości z grobów ciałopalnych.
B. Problematyka ćwiczeń / laboratorium
• budowa układu kostnego człowieka (czaszka)
• budowa układu kostnego człowieka (szkielet postkranialny)
• inwentaryzacja szkieletu osobnika dorosłego i dziecka
• inwentaryzacja uzębienia
• określenie płci osobnika
• ocena wieku osobnika w chwili śmierci
• morfologia czaszki: opis czaszki (cechy niemetryczne) i pomiary czaszki (cechy metryczne)
• pomiary szkieletu pozaczaszkowego (postkranialnego)
• wskaźniki antropologiczne czaszki i szkieletu pozaczaszkowego (postkranialnego)
• rekonstrukcja wysokości i masy ciała
• morfologiczne reakcje na warunki życia: wyznaczniki stresu morfologicznego na kościach (occupational stress markers)
- MOS, wyznaczniki stresu mięśniowo-szkieletowego (musculoskeletal stress markers) - MSM
• analiza antropologiczna grobu ciałopalnego
• metodyka badań osobnika żywego
Wykaz literatury
A. Literatura wymagana do ostatecznego zaliczenia zajęć (zdania egzaminu):
A.1. wykorzystywana podczas zajęć
Hutchings R., P. Abrahams, S.C. Marks Jr, J.S. Gielecki (red.), 2006, Fotograficzny atlas anatomii człowieka McMinn,
Elsevier Urban & Partner, Wrocław.
Malinowski A., J. Strzałko (red.), 1989, Antropologia, PWN, Warszawa-Poznań.
McMinn R.M.H., R.T. Hutchings, J. Pegington, P. P. Abrahams, 1994, Kolorowy atlas anatomii człowieka, Vydavatelstvo Slovart, Bratislava, Solis, W-wa.
Piontek J., 1996, Biologia populacji pradziejowych. Zarys metodyczny, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Lewin R., 2002, Wprowadzenie do ewolucji człowieka, Prószyński i S-ka, W-wa.
Whit T.D., P.A. Folkens, 2005, The Human Bone Manual, Elsevier Academic Press, Burlington.
A.2. studiowana samodzielnie przez studenta
Bochenek A., M. Reicher, 1969, 1990, 2007, Anatomia człowieka, T. I, PZWL, W-wa.
Piontek J. (red.), 1988, Szkice z antropologii ogólnej. Propozycje teoretyczno-metodyczne badań społeczeństw pradziejowych, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Piontek J., A. Wiercińska (red.), 1993, Człowiek w perspektywie ujęć biokulturowych, Wydawnictwo Naukowe UAM,
Poznań.
Piontek J., A. Marciniak, 1998, Wielka Encyklopedia Geografii Świata. Tom 9. Człowiek, pierwsze cywilizacje, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań.
Strzałko J., J. Ostoja-Zagórski, 1995, Ekologia populacji ludzkich. Środowisko człowieka w pradziejach, Wydawnictwo
Naukowe UAM, Poznań.
B. Literatura uzupełniająca
Aufderheide A.C., C. Rodriguez-Martin, 1998, The Cambridge Encyclopedia of human paleopathology, Cambridge
University Press.
Buikstra J.E., H.D. Ubelaker (ed.), 1994, Standards for Data Collection from Human SkeletalRremains, Arkansas Archaeological Survey Research, Series No. 44, Fayetville.
Campbell B., 1995, Ekologia człowieka. Historia naszego miejsca w przyrodzie od prehistorii do czasów współczesnych,
W-wa.
Dąbrowski R., 2007, Populacje ludzkie z dorzecza Odry i Wisły w okresie wpływów rzymskich i we wczesnym średniowieczu, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
Jerszyńska B., 2004, Procesy wzrastania i rozwoju oraz ich uwarunkowania w średniowiecznych populacjach ludzkich.
Wydawnictwo Naukowe UAM, Seria Antropologia 21, Poznań.
Jerszyńska B. (red.), 2008, Współczesna antropologia fizyczna, Zakres i metody badań, współpraca interdyscyplinarna.
XI Warsztaty Antropologiczne, Poznań.
Leakey R., 1995, Pochodzenie człowieka, Wyd. CIS, W-wa.
Myszka A., 2007, Rekonstrukcja budowy somatycznej człowieka na podstawie wybranych cech szkieletu, Wydawnictwo
Naukowe UAM, Poznań.
Reichholf J., 1992, Zagadka rodowodu człowieka. Narodziny człowieka w grze sił z przyrodą, PWN, W-wa.
Piontek J., B. Iwanek B., S. Segeda, 2008, Antropologia o pochodzeniu Słowian, Monografie Instytutu Antropologii
UAM, 12, Poznań.
Piontek J., A. Malinowski (red.), 1985, Teoria i empiria w Polskiej Szkole Antropologicznej, Wydawnictwo Naukowe
UAM, seria antropologia nr 11, Poznań.
Shreeve J., 1998, Zagadka neandertalczyka. W poszukiwaniu rodowodu współczesnego człowieka, Prószyński i S-ka,
W-wa.
Strzałko J., M. Henneberg, J. Piontek, 1980, Populacje ludzkie jako systemy biologiczne, W-wa.
Efekty uczenia się
Wiedza
H1A_W01
K_W01 Ma podstawową wiedzę o miejscu i znaczeniu nauk humanistycznych w systemie nauk
H1A_W05
oraz ich specyfice przedmiotowej i metodologicznej.
H1A_W07
K_W09 Ma podstawową wiedzę o powiązaniach archeologii z innymi naukami humanistycznyH1A_U01
mi, oraz przyrodniczymi: geologią, paleoekologią, itd.
H1A_U02
K_W12 Zdaje sobie sprawę z różnorodności źródeł informacji. Rozumie ich przydatność w badaH1A_U04
niach prahistorycznych.
H1A_U08
Umiejętności
H1A_K01
K_U01
Potrafi zdobywać, selekcjonować, analizować i utrwalać wiedzę z wykorzystaniem różH1A_K02
nych źródeł w sposób uporządkowany i systematyczny
H1A_K03
K_U02 Samodzielnie zdobywa i utrwala wiedzę w sposób uporządkowany i systematyczny przy
zastosowaniu nowoczesnych technik pozyskiwania, klasyfikowania i analizowania informacji,
zgodnie ze wskazówkami opiekuna naukowego.
K_U05 Definiuje, objaśnia i stosuje poprawnie w mowie i w piśmie podstawowe terminy fachowe
właściwe archeologii i nauk jej pokrewnych zarówno w pracy nad wybranymi tematami, jak i w
popularyzacji archeologii.
K_U09 Posiada umiejętność przygotowania typowych prac pisemnych w języku polskim i języku
obcym, uznawanym za podstawowy dla dziedzin nauki i dyscyplin naukowych, właściwych dla
studiowanego kierunku studiów, dotyczących zagadnień szczegółowych, z wykorzystaniem podstawowych ujęć teoretycznych, a także różnych źródeł
Kompetencje społeczne (postawy)
K_K01 Ma świadomość zakresu swojej wiedzy i umiejętności profesjonalnych, a także rozumie
potrzebę dalszego, ciągłego rozwoju kompetencji w zakresie wybranej specjalności oraz ogólnohumanistycznym, jak też kompetencji personalnych i społecznych
K_K04 Jest przygotowany do aktywnego uczestnictwa w grupach, organizacjach i instytucjach
realizujących działania na rzecz integracji kulturowej, promowania kultury i zdolny do porozumiewania się z osobami będącymi i nie będącymi specjalistami w danej dziedzinie
K_K05 Potrafi odpowiednio określić priorytety służące realizacji określonego przez siebie lub
innych zadania
Kontakt
[email protected]