Abstrakty - Zakład Badań Wschodnich

WSCHODNIOZNAWSTWO
2012
Spis treści
KONFLIKTY ETNICZNE I WYZNANIOWE A PROBLEM BEZPIECZEŃSTWA
WE WSPÓŁCZESNEJ EUROPIE
B. Barnaszewski
Systemowa analiza i rozpoznawanie uwarunkowań konfliktów etnicznych i
wyznaniowych poprzez kategorię czynników endogennych i egzogennych – w ich
nowym ujęciu
Konflikty zdają się najbardziej wyrazistym przejawem realizacji interesów spajających grupy narodowe i
etniczne. Charakter współczesnych – dotyczących w większości sprawowania władzy, czyli samostanowienia
– rozstrzyga dywagacje teoretyczne, wskazując rolę czynników światopoglądowych jako stymulatorów
identyfikacji etnicznych. Akceleracja aspiracji w kwestii sięgania po uprawnienia do suwerenności dotyczy
nie tylko zróżnicowanych etnicznie państw Afryki i Azji, lecz również tych w obszarze Europy, które
uczestniczą w procesach integracyjnych. Natura współczesnych konfliktów międzyetnicznych, religijnych,
narodowych i społecznych oraz generowane nimi zagrożenia – są w tym samym stopniu wyznacznikami
dynamizującymi konieczność rozpoznawania bodźców warunkujących ich generowanie, bieg i natężenie, jak
imperatywem poszukiwania metod deeskalacji i neutralizacji. Konceptualizacja systematyzacji ich
uwarunkowań postrzeganych jako wyznaczniki poczynań człowieka i jego zbiorowości, kreuje narzędzie
analizy relacji w ich toku poprzez czynniki endo- i egzogenne. Pozwala ono poszukiwać ich trwałych
zależności – zwiększając w efekcie potencjał rozpoznawania pełnego spektrum źródeł, a w rezultacie
możliwości adekwatnego czasowo i jakościowo reagowanie na drobniejsze, lecz liczniejsze i bardziej
dolegliwe niż uprzednio kryzysy i konflikty.
H. Giebień
Polska mniejszość narodowa zagrożeniem dla ładu wewnętrznego Białorusi?
Zarys stosunku władz państwowych do polskiej mniejszości na Białorusi
zrzeszonej w Związku Polaków na Białorusi
Celem artykułu jest analiza stosunku władzy białoruskiej do polskiej mniejszości narodowej skoncentrowanej
wokół Związku Polaków na Białorusi w perspektywie czasowej, poczynając od końca lat 80. XX wieku po
dzień dzisiejszy. Został ukazany przeważnie negatywny stosunek rządzących do aktywności społecznej
Polaków, którzy popierają przemiany demokratyczne w kraju. Szczególnie po 2005 roku nasilił się konflikt
polsko-białoruski (z zaangażowaniem dyplomacji polskiej), kiedy to doszło do rozbicia Związku. Prezydent
Białorusi A. Łukaszenko upatruje w członkach nielegalnego Związku Polaków (wspieranym przez stronę
polską) tzw. „piątej kolumnie”, zagrożenie dla stabilizacji wewnętrznej kraju.
И. Баторшина
Потенциал национальных конфликтов в постсоветской Литве: взгляд из
России
Autorka skupia swoją uwagę na głównych aspektach polityki narodowej na Litwie w okresie
postradzieckim. Współczesna struktura etniczna Litwy jest niemal jednorodna, zaś Litwini są największą
grupą narodową w tym kraju. Dlatego też potencjał konfliktów etnicznych na Litwie jest znacznie
mniejszy, niż ma to miejsce na Łotwie i w Estonii. Ostatnimi czasy litewska polityka krajowa jest poddana
krytyce, a to ze względu na naruszenia praw mniejszości narodowych. Szczególną uwagę autorka w
niniejszym artykule koncentruje na relacjach polsko-litewskich.
A. Szabaciuk
Między konfliktem a pokojem. Polityka etniczna i wyznaniowa Gruzji w latach
1991-2012
W swojej pracy autor analizuje etniczną i wyznaniową Gruzji po odzyskaniu przez ten kraju niepodległości.
Ukazuje w syntetyczny sposób główne czynniki, zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne, kształtujące politykę
etniczną. Główny obszarem analizy jest również wpływ sytuacji w regionach autonomicznych (Abchazja,
Adżaria i Osetia Południowa) na politykę Tbilisi wobec mniejszości etnicznych. Z kolei polityka wyznaniowa
jest badana przede wszystkim w kontekście stosunków między władzą a Apostolskim Autokefalicznym
Kościołem Gruzji. Innym problemem, z którym władze gruzińskie mają do czynienia od lat, jest kwestia
Turków Meschetyńskich oraz uchodźców z Abchazji i Osetii Południowej.
E. Bujwid-Kurek
Stosunki serbsko-kosowskie w latach 2008 – 2012. Czy zagrożenie dla
bezpieczeństwa państw bałkańskich?
Głównym problemem badawczym było ustalenie stosunków serbsko-kosowskich od roku 2008, tj. od
ogłoszenia jednostronnego aktu niepodległości przez Kosowo. Jak dowodzą fakty, pomimo miających się
odbyć wielu tur negocjacji w sprawach spornych pomiędzy Serbami i Kosowczykami jednak najczęściej
działo się tak, że bądź negocjacje były odraczane, bądź też jeśli się nawet odbyły to w efekcie najczęściej nie
udawało się wypracować oczekiwanego konsensusu. Stąd też wciąż jeszcze relacje serbsko-kosowskie nie
można uznać za przyjazne,a wręcz odwrotnie Serbowie nie mogą pogodzić się z „samodzielnością” Kosowa i
uznaniem jego samodzielności przez wiele państw na świecie, wedle ich opinii nielegalnego państwa.
Kosowczycy zaś tocząc „wojnę celną” mają pretensje do Serbów o blokowanie przejść granicznych,
utrudnianie przewozu towarów etc. Narastające pretensje obu stron nie są w stanie stłumić ani misje
pokojowe skierowane do Kosowa przez Unię Europejską (EULEX), bezradne są też tam stacjonujące siły
pokojowe NATO (KFOR). Zatem istnieje poważna obawa, że eskalcja nastrojów i postaw niechętnych wobec
siebie nacechowana nacjonalizmem może być powodem do wzniecenia kolejnego konfliktu w tym regionie w
XXI wieku.
V. Šoltesova
The role of religion in resolving conflicts in the communities of Roma in Slovakia
Artykuł daje wgląd w badania na temat roli religii w rozwiązywaniu konfliktów. Życie religijne Romów na
Słowacji koncentruje się na wielowarstwowej wyznaniowości i ma charakter synkretycznej publicznej
religijności, co jest przedmiotem drugiej części tekstu, koncentrującego się na zjawisku konwersji. Trzecia
część pracy zawiera analizę roli religii w rozwiązywaniu konfliktów. Natomiast ostatnia część określa
działalność misyjną w lokalnych obszarach romskich.
T. Branecki
Zakaz budowy minaretów w Szwajcarii – punkt zapalny konfliktu ze społecznością
muzułmańską
Obecnie w Szwajcarii mieszka około 400 tysięcy muzułmanów, którzy pochodzą przede wszystkim z
Jugosławii i Turcji. Islam jest w tym kraju najbardziej rozpowszechnioną po chrześcijaństwie religią i chociaż
są w Szwajcarii muzułmańskie domy modlitwy, to meczety z minaretami są nieliczne. W całej Szwajcarii są
tylko cztery, a w ostatnich latach wszystkie wnioski o budowę nowych zostały przez władze odrzucone. W
referendum 29 XI 2009 r. szwajcarscy obywatele i kantony poparły zakaz budowy minaretów. Jego wynik
została szeroko skrytykowany w Szwajcarii i zagranicą, zwłaszcza w krajach arabskich. Przeciwnicy zakazu
złożyli do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (ETPC) skargi przeciwko Szwajcarii na
zakaz budowy minaretów. W dwóch wspólnych orzeczeniach o dopuszczalności ETPC odmówił rozpatrzenia
skargi na szwajcarski zakaz budowy minaretów.
G. Tokarz
Ludobójstwo Ormian (Մեծ Եղեռն) w pamięci społeczno-politycznej III RP
Artykuł dotyczy pamięci współczesnego społeczeństwa polskiego na temat ludobójstwa Ormian w Turcji w
czasie I wojny światowej. Autor omawia najważniejsze organizacje ormiańskie działające w Polsce.
Zauważył, że ogromną wagę dla świadomości polskich Ormian odgrywa pamięć o tamtych wydarzeniach.
Zastanawia się, jakie inicjatywy podejmowano, aby Polacy dowiedzieli się o tych bolesnych wydarzeniach z
ormiańskiej historii. Autor opisuje działalność Polaków w dziele upamiętniania ludobójstwa Ormian
(odpowiednie uchwały Sejmu).
KONFLIKTY ETNICZNE I WYZNANIOWE A PROBLEM BEZPIECZEŃSTWA
NA BLISKIM WSCHODZIE I W AZJI ŚRODKOWEJ
Anna M. Solarz
Podziały wśród społeczności żydowskiej i problemy bezpieczeństwa Izraela
Wysiłki na rzecz ustanowienia i umocnienia żydowskiego państwa w Palestynie, zwłaszcza odwołujące się do
metod siłowych, podzieliły społeczność żydowską, gdyż oznaczały daleko idący przełom w żydowskiej historii
i tradycji. Stopniowo jednak przeważająca większość Żydów zaczęła utożsamiać się z syjonizmem i polityką
Izraela. Podziały odżyły w latach 80. XX w. zwłaszcza w obliczu inwazji na Liban i wybuchu Intifady. Żydzi są
dziś podzieleni co do sposobów zagwarantowani swojego przetrwania i bezpieczeństwa. Niektórzy właśnie w
polityce Izraela dostrzegają przyczyny współczesnego antysemityzmu. Różne żydowskie stanowiska w
kwestii bezpieczeństwa oraz istnienia państwa Izrael wpisują się w spory o żydowską tożsamość, które
należałoby uznać za najważniejszy wewnątrz żydowski dyskurs XX, a zapewne także XXI w.
Jarosław Jarząbek
Etnonacjonalizm i religijny fundamentalizm jako podstawy ideologii
Palestyńskiego Islamskiego Dżihadu
Choć Palestyński Islamski Dżihad jest organizacją stosunkowo niewielką pod względem liczby członków to
postrzegany jest jako jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa Izrael. Niniejszy
artykuł analizuje wpływ ideologii Palestyńskiego Islamskiego Dżihadu na charakter, strukturę organizacyjną
i sposób działania tego ugrupowania. Wpływ ten widoczny jest między innymi w jego elitarnym i wysoce
zakonspirowanym charakterze, w trudnej do spenetrowania dla przeciwnika terytorialnej strukturze
organizacyjnej, czy w bezkompromisowym uznaniu motywowanej religijnie walki zbrojnej (dżihadu) za
jedyny sposób wyzwolenia Palestyny. Zawarte w ideologii elementy islamskiego fundamentalizmu i
palestyńskiego etnonacjonalizmu sprawiły, że ugrupowanie to posiadało łatwość w nawiązywania
kontaktów oraz możliwości współpracy z innymi palestyńskimi grupami, zarówno o orientacji religijnej
(Hamas) jak i narodowej (Fatah). Umiejętnie zaadaptowane i wykorzystane elementy ideologiczne irańskiej
rewolucji islamskiej wpłynęły natomiast na wyjątkowo dużą jak na skalę wielkości tego ugrupowania liczbę
zamachowców samobójców których wydał Palestyński Islamski Dżihad.
Marcin Szydzisz
Religijne wymiary konfliktu izraelsko-palestyńskiego
Artykuł porusza kwestię wpływu religii na konflikt izraelsko-palestyński. Można dostrzec cztery jego
wymiary. Pierwszy dotyczy ziemi, która przez obie strony postrzegana jest za ojczystą. Drugi koncertuje się
na problemie Jerozolimy, która zarówno dla Izraelczyków jak i Palestyńczyków jest uważana za stolicę.
Trzeci wymiar pokazuje jak partie postrzegane jako religijne się do tego konfliktu ustosunkowują. Czwarty
jest próbą wskazania, w jaki sposób autorytety religijne postrzegają wzajemne relacje izraelskopalestyńskich. Ze zrozumiałych względów artykuł koncentruje się na argumentach o podłożu religijnym,
które niniejszy konflikt intensyfikują, choć należy przyznać, że są one dominujące.
Sławomir Czapnik
Gdzie był Osama, gdy go najbardziej potrzebowaliśmy? Cyberdżihad a
radykalizacja nastrojów na Bliskim Wschodzie
Celem artykułu jest przybliżenie procesu radykalizacji na Bliskim Wschodzie oraz zjawiska tzw.
cyberdżihadu. Autor rozpoczyna od analizy Arabskiej Wiosny z perspektywy podejścia imperializmu
kulturowego. Zwraca uwagę, że Osamie bin Ladenowi Amerykanie nadali przydomek operacyjny „Geronimo”,
przywołujący nieustraszonego Apacza, jednego z najbardziej znanych rdzennych mieszkańców Ameryki. Po
zabiciu lidera al-Kaidy Amerykę ogarnęła Navy SEAL-mania. Al-Kaida jest nowoczesną instytucją,
sprawniejszą w kreowaniu własnego wizerunku niż działaniach zbrojnych. Zdaniem Abu Musaba al-Suriego,
najbardziej dalekowzrocznego stratega al-Kaidy, jest ona nie grupą czy organizacją, lecz wezwaniem do
czynu i metodologią. Następnie opisano operację zmiany reżimu w Libii oraz jej negatywne efekty – wzrost
znaczenia islamistów, dezintegrację społeczną, a także zabicie amerykańskiego ambasadora Chrisa Stevensa.
W podsumowaniu autor uwypukla, że „Z pomocą naszej wspaniałej technologii, wystarczy paru pomyleńców,
aby wywołać małą wojnę w świecie muzułmańskim”.
Руслан Габдрашитович Шамгунов
Влияние политического режима на политику национальной безопасности и
предотвращение межнациональных конфликтов. (На примере Киргизии и
Туркменистана времен Акаева и Ниязова)
Kirgizja i Turkmenistan, które w czasach przynależności do ZSRR uznawano za rezerwuar surowców
materiałowych dla radzieckiej gospodarki, mają bardzo zróżnicowaną mieszankę narodowości, ponieważ ich
główne narody są w rzeczywistości podzielone na kilkadziesiąt różnych plemion, a także zdecydowały się na
wybór dwóch różnych dróg rozwoju politycznego i gospodarczego. Obie republiki miały bardzo trudnych
sąsiadów od samego początku ich niezależności: dla Kirgizji to Chiny i Uzbekistan, dla Turkmenistanu –
Afganistan i Uzbekistan. W oczach świata zachodniego Kirgizja stała się „wyspą demokracji” w Azji
Środkowej, a Turkmenistan – przeciwnie został uznany za doskonały przykład autorytaryzmu czy nawet
totalitaryzmu. Jednak to w Kirgizji miały miejsce konflikty etniczne, kiedy siły rządowe nie były w stanie
poradzić sobie z grupą islamskich bandytów i musiały prosić o pomoc z zewnątrz. W tym samym czasie
niedemokratyczny Turkmenistan mógłby służyć jako przykład stabilności politycznej, gdzie próba zamachu
na prezydenta mogła być zorganizowana przez niego samego, bądź też przez reżim Talibów z Afganistanu.
Tomasz Szyszlak
Czynnik religijny w konfliktach etnicznych na przykładzie konfliktu rosyjskotuwińskiego
Artykuł zbudowany został wokół tezy, że czynnik religijny odgrywa ważną rolę w konfliktach etnicznych.
Teza ta jest konfrontowana z rzeczywistością na przykładzie konfliktu pomiędzy Rosjanami a Tuwińczykami.
Ci pierwsi są narodem tytularnym w największym pod względem powierzchni państwie świata, natomiast ci
drudzy to naród państwowy w jednej z dwudziestu jeden republik autonomicznych Federacji Rosyjskiej.
Tuwińczycy są ludem turkijskojęzycznym, spokrewnionym z Turkami z Azji Mniejszej oraz większością
narodów postradzieckiej Azji Środkowej i częścią narodów południowej części Syberii. Na tle innych narodów
tureckich wyróżnia ich religia – nie jest to islam, a buddyzm i szamanizm. Wraz z rozpadem Związku
Radzieckiego na obszarze przez niego zajmowanym rozgorzało szereg konfliktów etnicznych o różnej wadze.
Jednym z nich jest konflikt rosyjsko-tuwiński, który – ze względu na braki w polskiej literaturze naukowej –
uczyniłem przedmiotem niniejszego artykułu.
STUDIA I MATERIAŁY
Anna Jagiełło-Szostak
Jugonostalgia – pozostałość po wieloetnicznej Jugosławii
Jugonostalgia pojawiła się w kulturze, społeczeństwie i polityce we wszystkich państwach powstałych na
gruzach Jugosławii. Po pierwsze, fenomen jugonostalgii był reakcją na rozpad wielonarodowościowego i
wielokulturowego państwa oraz na zniknięcie jednej geopolitycznej przestrzeni. Po drugie, jugonostalgia
była rodzajem oporu społeczeństwa wobec rozprzestrzeniającego się etnonacjonalizmu w nowopowstałych
państwach, takich jak: Chorwacja, Słowenia, Serbia, Bośnia i Hercegowina i Macedonia. Tym samym
jugonostalgia stała się antynacjonalizmem. Po zakończeniu konfliktów na terenie byłej Jugosławii w latach
dziewięćdziesiątych Jugonostalgia ewoluowała i przybrała charakter marketingowy. Jej wyrazem stała się
Titostalgia, jugonostalgia w cyberprzestrzeni, polityce i muzyce. Najpopularniejszymi jej symbolami stały się:
„Leksikon Yu-mitologije”, sprzedawanie kartek pocztowych, koszulek z wizerunkiem Tity, flag Jugosławii,
książek kucharskich oraz nazywanie placów i ulic na cześć Tity. Podkreślić należy, że Jugonostalgia wyraża
pamięć zbiorową i tęsknotę za „lepszymi czasami”, za podróżowaniem bez przeszkód po całej Jugosławii. Jest
ona nostalgią za wspólnym domem czyli za wspólnym bezpieczeństwem.
Ewelina Szczygieł
Plany unormowania sytuacji wokół Związku Polaków na Białorusi w latach 20052012
Od 2005 r. jednym z głównych problemów w relacjach polsko-białoruskich jest sytuacja wokół Związku
Polaków na Białorusi (ZPB). Artykuł zawiera szczegółową analizę kolejnych prób podjętych przez obie strony
w celu normalizacji sytuacji ZPB w ciągu ostatnich siedmiu lat. Szeroko omawiane są główne cele
realizowane przez Polskę i Białoruś w sprawie przyszłego kształtu ZPB. Na końcu przedstawiono kilka
scenariuszy rozwiązań konfliktu wokół organizacji mniejszości polskiej na Białorusi.
Bogusław Olszewski
Przestępstwa przeciwko prawom człowieka w Naddniestrzańskiej Republice
Mołdawskiej
Artykuł omawia problem przestępczości przeciwko prawom człowieka w quasi-państwie i lokuje go w
perspektywie europejskiej. Naddniestrzańska Republika Mołdawska jako efekt transformacji bloku
radzieckiego jest tworem politycznym sprzyjającym działalności kryminalnej, w tym również wymierzonej w
prawa i wolność jednostki. Jej specyfika wynika z procesów historycznych, przemian społecznych oraz faktu
uczestniczenia w strukturach przestępczych byłych funkcjonariuszy komunistycznego aparatu
bezpieczeństwa. Region graniczący bezpośrednio z Unią Europejską jest polem wzmożonej aktywności
lokalnych i globalnych organizacji przestępczych, powiązanych częstokroć ze sferą publiczną. Zachodni rynek
usług seksualnych i pracy niewolniczej generuje wysokie zapotrzebowanie na działalność tego typu. Grupy
przestępcze realizują także popyt krajów postradzieckich, bliskowschodnich i środkowoeuropejskich.
W sytuacji dążenia do sukcesu finansowego za wszelką cenę, dywersyfikacja dochodów w quasi-państwie
prowadzi do uprzedmiotowienia człowieka i wykorzystania go dla osiągnięcia lepszej pozycji ekonomicznej i
społecznej. W ten proceder zamieszane są osoby zajmujące wysokie stanowiska polityczne i administracyjne.
Profity wynikające z udziału w handlu ludźmi stanowią prosty sposób na szybkie wzbogacenie się, zwłaszcza
przy wykorzystaniu stanowiska publicznego umożliwiającego szerokie działania w tej materii. Osobnym
problemem pozostaje handel dziećmi i problem „dzieci bez opieki”. Pozostawieni przez rodziców
wyjeżdżających z Mołdawii w poszukiwaniu pracy, nieletni wykorzystują słabo strzeżone granice Naddniestrza
i podróżują po Europie w poszukiwaniu lepszego bytu, padając częstokroć ofiarą rozmaitych nadużyć.
Przestępczość zorganizowana w Naddniestrzu ma zatem charakter strukturalny, ściśle związany z
nadużyciami ze strony władz politycznych i jako taka wykazuje tendencję do dalszego dynamicznego rozwoju.
Sprzyja temu zapotrzebowanie na nielegalne usługi wyrażane ze strony lepiej sytuowanych społeczeństw
regionu. Największymi odbiorcami pozostają jednak państwa Unii Europejskiej z racji bliskości jej granic,
chłonności rynku i penetracji ich struktur społecznych przez środowiska kryminalne. Tym samym Naddniestrze
pozostaje integralną, aczkolwiek nie najważniejszą częścią sprawnie funkcjonującej globalnej sieci
przestępczości zorganizowanej. Wszystko to sprawia, że działania podejmowane przez władze Naddniestrza i
Mołdawii, Unię Europejską i przedstawicieli społeczności międzynarodowej są niewystarczające i mało
skuteczne.
Paweł Sobik
Funkcjonowanie mieszanego systemu wyborczego na Litwie
Litwa, jako jedno z niewielu państw Europy Środkowej i Wschodniej, zdecydowała się na przyjęcie w
wyborach parlamentarnych mieszanej ordynacji wyborczej. 70 posłów na Sejm wybieranych jest z list
partyjnych, podczas gdy 71 pochodzi z bezpośredniego wyboru w jednomandatowych okręgach wyborczych.
Artykuł analizuje wpływ przyjętego rozwiązania na litewski system partyjny. Cechami litewskiej mieszanej
ordynacji wyborczej są: zróżnicowanie wielkości okręgów jednomandatowych w Wilnie i Kownie oraz
dominacja kandydatów partyjnych w okręgach. Partie, które wobec nie przekroczenia progu wyborczego, nie
uzyskują mandatów z puli zarezerwowanych dla partii, wykorzystują okręgi jednomandatowe dla
zagwarantowania sobie reprezentacji sejmowej. Przykładem takiej praktyki było funkcjonowanie (do 2012
r.) Akcji Wyborczej Polaków na Litwie.
Владимир Викторович Черный
Стратегия России в Европейской Интеграции
Jaki rodzaj strategii powinna dzisiaj wybrać Rosja dla zrównoważonego rozwoju? Jak można budować
gospodarkę innowacyjną, w której dużą rolę odgrywać będzie kapitał ludzki? Czy Rosja jest gotowa do
rewolucji intelektualnej w dzisiejszym świecie? Jego wskaźniki obejmują globalizację demokracji i
gospodarki, nowe instrumenty finansowe i wykorzystanie nowych form społecznej organizacji pracy. Wyjście
Rosji z kryzysu nie można tylko rozwijać gospodarki zgodnie z zasadami społeczeństwa informacyjnego,
opartego na wolnej przedsiębiorczości oraz wykorzystaniu zasobów intelektualnych, ale należy również
wziąć pod uwagę „ciemną stronę” globalnych finansów.
RECENZJE I OMÓWIENIA
Dorota Michaluk, Białoruska Republika Ludowa 1918-1920. U podstaw białoruskiej
państwowości, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń
2010, ss. 599 (R. Czachor)
Ю. В. Чернявская, Белорусы: от “тутэйшых” к нации. Под общей редакцией
А. Е. Тараса, ФУАинформ, Минск 2010 (H. Giebień)
Jerzy Grzybowski, Pogoń między Orłem Białym, Swastyką i Czerwoną Gwiazdą.
Białoruski ruch niepodległościowy w latach 1939 – 1956, Wyd. BELstudio,
Warszawa 2011, ss. 907 (Z. J. Winnicki)
Mykoła S. Doroszko, Heopolityczni interesy ta zownisznia polityka
derżaw postradians’koho prostoru, Nika-Centr, Kyiw 2011, ss. 226 (W. Baluk)
Kronika naukowa Zakładu Badań Wschodnich za rok akademicki 2011/12
Informacje dla autorów
Formularz recenzyjny
Podyplomowe Studia Wschodnie