CHARAKTERYSTYKA POKŁADÓW MARGLU NAD JEZIOREM

CHARAKTERYSTYKA POKŁADÓW MARGLU NAD JEZIOREM

ZYGMUNT C H U DECKI
CHARAKTERYSTYKA
PO K ŁA D Ó W M ARGLU
M IE D W IE
NAD JE Z IO R E M
Z Z akładu Glcbozjuawstwai WSR Szczecin
Przyjęta trasa kursokonferencji terenowej na zjazd naukowy Polskiego
Towarzystwa Gleboznawczego w 1960 r. w Szczecinie przebiega przez duży
obszar gleb bagiennych, pokrywających bogate złoża m a rg lu (w rejonie
jeziora Miedwie, gdzie są zaplanow ane odkrywki). W związku z tym p rzed­
staw iam najw ażniejsze rezultaty badań polowych i laboratoryjnych ch a ra k ­
teryzujące częściowo dany teren, jak i pokłady m arglu. Badania, przy k tó ­
rych w terenie okazali pomoc m g r Cz. Koźmiński — hydrolog oraz m g r E.
Kozioł — geolog, przeprowadzono w 1959 r.
O bszar objęty badaniam i o powierzchni wynoszącej około 30 km2 roz­
ciąga się na zachód, południe, częściowo na południowywschód od jeziora
Miedwie oraz wokół Jeziora Żelewskiego i jeziora Będgoszcz. W tych g r a ­
nicach zalegają utwory holoceńskie akum ulacji rzeczno-jeziorowej, o s a ­
dzone w miejscu daw nego basenu jeziora Miedwie. Jeziora Zelews'kie i B ęd­
goszcz były poprzednio zatokami jeziora Miedwie. Obecnie jezioro Miedwie
łączy się z Jeziorem Żelewskim rzeką Płoń, a z jeziorem Będgoszcz k a n a ­
łem Ostrowica.
O m aw iany teren jest rów ninną terasą, w znoszącą się średnio około 15 m
n.p.m. i około 1 m ponad lustro wody w jeziorze Miedwie. Jest ona pocięta
siecią k anałów odw adniająco-naw adniających, które nie spełniają w do­
statecznym stopniu swej funkcji na skutek braku należytej konserwacji.
W zależności od w arunków hydrologicznych, ukształtow ania i budowy
geologicznej terenu ustaliły się typy gleb, ich właściwości oraz w artość
użytkowa. Na powierzchni (około 300 ha) wzniesionej około 15 m n,p.m,
gleby zn ajdują się pod u p raw ą rolną i tu zgrupow ane są osiedla. P ozo ­
stałą część obszaru pokrywają gleby bagienne, w śród których przew ażają
m ursze zalegające na m arg lu, następne 'miejsce zajm ują gleby murszowotorfowe i w najniższych miejscach terenu w ystępują gleby torfowe.
104
Zygmunt Chudecki
P okryw ająca gleby bagienne roślinność traw ia sta znajduje się na części
obszaru w w aru nk ach n adm ierneg o uwilgotnienia, a w innych miejscach
cierpi na b rak wody. Wysokość plonów łąk, ja k i ich jakość jest na ogól
niska. Największy procent roślinności łąkowej (niekiedy ponad 70%) na
przeważającej części obszaru stanowi D escham psia caespitosa.
Na niewielkiej głębokości pod okrywą gleb bagiennych z a le g ają duże
pokłady m arglu. Po wyelim inowaniu powierzchni gleb upraw nych i z a ­
chodniego p asa obrzeża jeziora Miedwie o cienkiej w arstw ie m arg lu
piaszczystego i kilku innych miejsc, nie wchodzących w rachubę z tych
czy innych względów, do eksploatacji przemysłowej m arglu n a d a je się
powierzchnia w ynosząca około 20 km2.
W stępne obliczenia oparte na wynikach wierceń geologicznych w s k a ­
zują, że zasoby m arglu dochodzą tu do 20 m in ms. Rezultaty badań ch a­
rakteryzujących te złoża, niektóre ich właściwości chemiczne i w arunki
ewentualnej eksploatacji można ująć w n astępujące punkty:
1. P okłady m arg lu o miąższości powyżej 1 m zajm ują ponad połowę
powierzchni badanego obszaru, co ilustruje poniższe zestawienie:
pokłady m arg lu o miąższości do
25 cm zajm ują około 23%,
od 2 5 - 50 „
„
„
8%,
„ 50-1 0 0 „
„
., 17%,
„ 100-150 „
„
„ 12%,
„ 150-200 „
„
„
9%,
„ 2 00-250 „
„
„ 11%,
„ powyżej
250 „
„
„ 20%.
2. Ś rednia zaw artość СаССЬ w złożu wynosi około 66%, przy czym na
podstawie 135 prób stwierdzono, że:
35% próbek zawierało CaCOa poniżej 60%,
42%
„
„
„
od 60—80%.
23%
„
„
„
„ 80—95%.
3. Z wyliczeń wynika, iż na badanym obiekcie zalega:
około 7 min m3 m arglu o zawartości СаСОз poniżej 60%.
„
8 „
„
„
„
„ od 6 0 -8 0 % ,
„
5 „
„
„
„
„ „
80— 95%.
4. P okłady m arg lu w ystępują płytko, gdyż średnia m iąższość poziomu
o rganicznego przedstaw ia się następująco:
52% stanowi powierzchnia o miąższości poziomu organicz. do 30 cm,
29%
„
„
„
„
„
od 30— 50% cm,
14%
„
„
„
„
„
„ 50— 100 cm,
5%
„
„
„
„
„
„ 100— 150 cm,
5. S u bstancja organiczna (średnio około 3,7%) występuje n a całej głębo­
kości złoża.
Charakterystyka pokładów marglu nad jeziorem Miedwie
105
6. E w en tualną eksploatację m arg lu na znacznej części obszaru będzie
utrudniać zbyt wysoki poziom wody gruntowej. W 1959 r. woda g run tow a
w ystępow ała na głębokości 50 cm na 15% obszaru, na takiej samej powieîzchni woda u stalała się na głębokości od 50— 100 cm, ana największej
części obszaru (45%) na głębokości od 100 do 150 cm.
7. Zaw artość wody w złożu m a rg a lu wynosi średnio 70% ciężaru ko­
paliny.
8. W edług analizy chemicznej bad a n y m argiel zaw iera średnio około
3% SiCh, około 0,6% АЬОз, około 0,4% FezO, i do 0,8% MgO.
9. N ajm niejszą na ogól zaw artość SiCh stwierdzono w w arstw ach
głębszych m a rg a lu o kolorze prawie białym.
10. Rozmieszczenie M g O w złożu jest dość równom ierne na całej jego
głębokości.
Wyniki przeprowadzonych badań n a su w a ją n astępujące uwagi:
1. Obszary, n a których woda g ru n to w a występuje płytko, a miąższość
torfu jest duża, należałoby nadal użytkować jako łąki.
2- Zdjęta na przeznaczonych do eksploatacji parcelach w a rstw a murszu czy torfu m ogłaby być użyta do nawożenia pobliskich gleb lekkich.
W arstw a ta zawiera do 30% СаСОз i około 47% substancji organicznej,
dzięki czemu naw ożone gleby można by wzbogacić w próchnicę i jednocześ­
nie zmniejszyć ich kwasowość.
3. C harakterystyczne pokłady m arg lu przedstaw iają dużą wartość prze­
mysłową. M argiel zaw ierający powyżej 90 % С аС О з może być uznaw any
za surow ą kredę.
4. M argiel zaw ierający dużo żelaza i substancji organicznych, a po­
niżej 80% СаСОз reprezentuje średnią lub dobrą w artość jako nawóz w a p ­
niowy (według klasyfikacji H. G a rd n era i H. G a rn e ra ).
Zagadnienie wykorzystania gospodarczego om aw ianego obiektu z a s łu ­
guje na szybkie opracowanie.
STRESZC ZEN IE
"W komunikacie przedstaw iono niektóre wyniki b ad a ń charakteryzujących
pokłady m arglu nad jeziorem Miedwie (okolice Szczecina, pow. pyrzycki).
Wstępne obliczenia, oparte na wynikach wierceń geologicznych w skazują,
że zasoby m arg lu w obrębie obszaru w ynoszącego około 20 km 2 dochodzą
do 20 m in m ł, P od względem zaw artości СаСОз:
około 7 min m 3 złoża zaw iera poniżej
60% CaCOs,
,, 8
„ „
„
„
od 60 do 80%
,, 5
„ „
„
„
od 80 do 95%
106
Zygmunt Chadecki
Z aw artość innych składników w m arglu wynosi średnio:
SiCh około
3%,
Fe*Oaokoło 0,4%,
АЬОз
„
0,6%,
M gO „ 0,8%.
N ajniższą na ogół zaw artość SiOz stwierdzono w głębszych w arstw ach
złoża; M gO jest rozmieszczony dość równomiernie w całej miąższości
pokładów m arglu.
B adany m argiel reprezentuje dużą w artość przemysłową. Pokłady m arglu
w ystępują płytko, gdyż m iąższość nadkładu m urszu lub torfu nie przekracza
(średnio) 42^ cm.
Obecnie b adany obszar pokrywają niskiej jakości łąki.
3 . ХУДЕЦКИ
ХАРАКТЕРИСТИКА ЗАЛОЖЕЙ МЕРГЕЛЯ У ПОБЕРЕЖИЙ ОЗЕРА МЕДВЕ
Л аб о р ато р и я П очвовед ени я Щ ец и нско й Высш ей С ельскохозяй ствен ной Ш колы
Ре з юме
В с о о б щ е н и и приводятся н е к о т о р ы е результаты и ссл ед о ван и й з а ­
л е ж е й мергеля у п о б е р еж и й о з е р а М едве (о к рестн ости г. Щ ецина
в П ы ж и ц ком уезд е). Из п редварительн ы х вычислений, опираю щ ихся
на р е зу л ь таты б уровой геологи ческой разведки, видно, что зап ас ы
мергеля в п ред ел ах п лощ ад и о к о л о 20 кв ад р атн ы х ки л ом етров д о ­
стигают двадцати миллионов кубических метров, причем:
в 7 миллионах м3 з а л е ж и зак л ю ч ае тся меньш е
60% С а С 0 3,
в 8
миллионах м3 за л е ж и сод ер ж и тс я от 60 до 80% С а С 0 3,
в 5 миллионах м3 з а л е ж и
,,
от 80 до 95% С а С 0 3Из прочих со с тав н ы х ч астей сод ерж и тся в м ергел е
в среднем:
S i 0 2 о к о л о 3%,
Ре20 3 о к о л о 0,4%
А12о 3 о к о л о 0,6%,
MgO ок о л о 0,8%
Н айм еньш ее с о д е р ж а н и е S i 0 2 п р еи м ущ еств ен н о н аб лю д ал о с ь в б о ­
л е е глубоких горизонтах зал е ж и ; MgO р а с п р е д е л я етс я д о во л ь н о р а в ­
н о м ерн о по всему р а з р е з у з а л е ж е й мергеля.
И ссл ед у ем ы й мергель о б л а д а е т зн ач ительн о ю п р о м ы ш л е н н о ю ц ен ­
ностью. М ергель за л е г а е т мелко, так как п о к р ы ва ю щ и й его слой
т о р ф а (е ст ес тв е н н о г о и вы в етр и в ш его с я) о б л а д а е т в среднем т о л щ и ­
ной не б о л ь ш е 42 см.
И сследуем ая пло щ ад ь в н а с т о я щ е е время зан ята м а л о п р о и зв о д и ­
тельными лугами.
Charakterystyka pokładów marglu nad jeziorem Miedwie
107
Z. CHU DECKI
C H A R A C TER ISTIC O F TH E MARL BEDS AT LAKE M IE D W IE
Dept, of Soil Science, College of A griculture, Szczecin
Summary
Som,« results of investigations on the characteristics of the marl beds
at Lake Miedwie (environs of Szczecin, District Pyrzyce) are given in this
communication. P relim inary com putations based on the findings of geolo­
gical drilling operations indicate th at total m arl deposits in this area of
approx. 2 0 km2 am ount to ca. 2 0 mill m 3. As re g ard s С а С О з content:
approx 7 mill m 3 of the deposits contain below 50% С аС О з
„
8
,, » .
„
60 80% СаСОз
5 „ • „
„
„
„
„
„
8 0 — 95% СаСОз
M ean content of other components is:
Si02 approx. 3 %
FezOz approx. 0,4%
АЬОз
„
0,6%
M gO
„
0,8%
Lowest SiOz content w as observed in the deeper strata of the beds.
M gO is distributed in the whole deposits fairly regularly.
The investigated m arl is of considerable value for industrial purposes.
The individual marl deposits are situated nea r the surface of the ground,
the m ean thickness of the hum us-peat or peat cover being only 42 cm.
The area investigated at present is covered by low-grade meadows.